Vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn giáo dục công dân lớp 10 (qua khảo sát tại trường THPT trương vĩnh ký huyện chợ lách tỉnh bến tre

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINHTRẦN DUY LINHVẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 QUA KHẢO SÁT TẠI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN DUY LINHVẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 (QUA KHẢO SÁT TẠI TRƯỜNG THPT TRƯƠNG VĨNH KÝ HUYỆN CHỢ LÁCH TỈNH BẾN TRE)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: LL&PPDH Bộ môn Giáo dục chính trị

Mã số: 60.14.10

Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Văn Dũng

ĐỒNG THÁP – 2012

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn 5

3.1 Mục đích 5

3.2 Nhiệm vụ 6

4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn 6

5 Phương pháp nghiên cứu 6

5.1 Cơ sở lí luận……….6

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể……… 6

6 Giả thuyết khoa học 7

7 Ý nghĩa của đề tài 7

8 Kết cấu của luận văn 7

B PHẦN NỘI DUNG 8

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG 8

1.1 Cơ sở lý luận của việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống 8

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống……… … 22

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG 32

2.1 Kế hoạch thực nghiệm……… 32

2.2 Tiến trình thực nghiệm……… 33

2.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm………… 52

Kết luận chương 2 57

Chương 3: MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG 59

3.1 Định hướng nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình huống 59

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình huống……… 63

Kết luận chương 3 83

C KẾT LUẬN CHUNG 85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 90

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

BGD&ĐT: Bộ Giáo dục và Đào tạo

CNH: Công nghiệp hóa

HĐH: Hiện đại hóa

M: Mẫu

THPT: Trung học phổ thông

TP HCM: Thành phố Hồ Chí Minh

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, sự thách thức của quá trình hội nhậpkinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, người lao động có đủ phẩmchất và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới Người laođộng phải có khả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sángtạo tri thức của nhân loại vào điều kiện hoàn cảnh thực tế cuộc sống, tạo ranhững sản phẩm có thể đáp ứng các yêu cầu cần thiết của xã hội

Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó cóđổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục và phương pháp dạy vàhọc theo hướng phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh.Vấn đề phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh đã được đặt ra trong ngànhgiáo dục Việt Nam từ năm 1960 Ở thời điểm này, các trường sư phạm đã nêukhẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” Trong cuộc cảicách giáo dục lần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong cácphương hướng cải cách, nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo, làm chủđất nước Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trongNghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóaVIII (12- 1996) và được thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa đổi ban hành ngày27/6/2005, Điều 5.2, đã ghi “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; Bồi dưỡng cho người họcnăng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”[21,

tr 9] Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh có nghĩa là phảithay đổi cách dạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều

“đọc - chép”, giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâmhay còn được gọi là dạy và học tích cực Trong cách dạy này học sinh là chủ thểhoạt động, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tương táctích cực giữa người dạy và người học Dạy học tích cực là điều kiện tốt khuyến

khích sự tham gia chủ động, sáng tạo và ngày càng độc lập của học sinh vào quátrình học tập.

Muốn phát huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh đòi hỏigiáo viên phải nghiên cứu thật kỹ nội dung giảng dạy từ đó vận dụng đa dạngcác phương pháp dạy học, đặc biệt là đối với các môn xã hội nội dung rất đadạng phong phú nên đòi hỏi phương pháp giảng dạy cũng phải đa dạng phongphú

Trong những năm qua, việc giảng dạy môn Giáo dục công dân ở trườngTHPT cũng đã được quan tâm đầu tư, giáo viên cũng đã áp dụng nhiều phươngpháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, tình huống, sắm vai, trò chơi, đãgóp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn này Trong đó phương phápdạy học bằng tình huống đã tỏ ra phù hợp và có hiệu quả với nhiều nội dung nhưđạo đức, kinh tế, pháp luật Với những tình huống từ thực tế cuộc sống hay tìnhhuống do giáo viên đặt ra đã giúp học sinh nâng cao khả năng giải quyết vấn đề,khả năng hợp tác và kích thích học sinh tư duy Từ những tình huống đó sẽ tạo

ra hứng thú đối với học sinh và với những kiến thức rút ra từ việc giải quyết tìnhhuống sẽ là những hành trang bổ ích để các em vận dụng trong cuộc sống saunày

Nhận thấy được tầm quan trọng của phương pháp dạy học bằng tình huốngtrong dạy học môn Giáo dục công dân, trong những năm qua, tập thể giáo viênmôn Giáo dục công dân Trường THPT Trương Vĩnh Ký đã tích cực vận dụngphương pháp dạy học này và bước đầu đã mang lại một số kết quả khả quannhư: Kết quả học tập môn Giáo dục công dân được nâng lên, học sinh cảm thấyhứng thú hơn trong học tập Tuy nhiên, qua quá trình ứng dụng phương phápgiảng dạy này cũng còn tồn tại một số hạn chế như: Do phương pháp này phảitốn nhiều công sức đầu tư nên một số giáo viên ít vận dụng, một số học sinhchưa tiếp cận được với phương pháp dạy học này nên còn thụ động

Xuất phát từ thực trạng đó, nên việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình huống tại trường THPT Trương Vĩnh Ký là một yêu cầu cần thiết và cấp bách hiện nay.

Với những lý do trên tôi đã chọn vấn đề “Vận dụng phương pháp dạy học bằng

tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp

10 (qua khảo sát tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre)”

làm đề tài luận văn tốt nghiệp cho mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trong lịch sử phát triển của giáo dục, phương pháp dạy học bằng tìnhhuống là một phương pháp đã được một số nhà nghiên cứu khoa học giáo dụcquan tâm cả về mặt lý luận và thực tiễn, nhằm phát triển vai trò tích cực củangười dạy và người học Tiêu biểu cho các công trình đó, có thể kể đến:

Tác phẩm “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” của tác giảPhan Trọng Ngọ, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, 2005 Trong tác phẩm tác giả

đã đề cập đến các phương pháp dạy học phổ biến trong nhà trường như: thuyếttrình, vấn đáp, thảo luận nhóm,…Tác giả cũng đã dành một phần quyển sách đểbàn về phương pháp dạy học bằng tình huống Khi nói về phương pháp dạy họcnày tác giả đã chỉ ra cơ sở lý luận của phương pháp, khái niệm về tình huống,phương pháp dạy học bằng tình huống, các loại tình huống, cấu trúc của tìnhhuống, chức năng của giáo viên trong dạy học bằng tình huống, điểm mạnh,điểm yếu của dạy học bằng tình huống và một số điều cần lưu ý khi sử dụngphương pháp dạy học này Có thể nói, với những gì tác giả đã đề cập trong tácphẩm đã nêu lên được những nội dung cơ bản nhất về phương pháp dạy họcbằng tình huống và từ đó ta thấy được vai trò không nhỏ của phương pháp dạyhọc này trong hệ thống các phương pháp dạy học

“Dạy học bằng tình huống và vận dụng trong dạy học Thiên văn” củaPGS.TS Lê Phước Lộc, Kỷ yếu Hội nghị cải tiến phương pháp dạy học đại học,Khoa sư phạm Đại học Cần Thơ năm 2000 Trong bài tham luận này tác giả đã

đề cập đến một số nội dung như: Thế nào là dạy học bằng tình huống? Những

ưu và khuyết điểm của dạy học bằng tình huống và vận dụng phương pháp dạyhọc này vào giảng dạy môn Thiên văn học như thế nào là có hiệu quả

“Sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn Giáodục học tại trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội” do PGS.TSNguyễn Thị Phượng Hoa làm chủ đề tài, Đề tài khoa học cấp trường Đại họcquốc gia 2010 Trong đề tài, tác giả đã nêu lên khái niệm về tình huống, tìnhhuống dạy học, phương pháp nghiên cứu tình huống trong dạy học, thực trạng

sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn Giáo dục học

ở trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận án tiến sĩ “Xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học pháp luật

ở trường Trung học phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Mai, năm 2011,Viện khoa học giáo dục Việt Nam, luận văn đã đề cập đến một số nội dung như:Khái niệm tình huống, tình huống dạy học, tình huống dạy học pháp luật, phânloại tình huống dạy học pháp luật, cấu trúc của một tình huống dạy học phápluật, tiêu chí xây dựng tình huống dạy học pháp luật; đồng thời làm rõ các căn

cứ xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học pháp luật ở trường THPT.Xác định nguyên tắc và quy trình xây dựng, sử dụng tình huống dạy học phápluật trong nhà trường THPT cũng như các điều kiện tương ứng Xác định đượcmột số bước cơ bản để xây dựng ngân hàng tình huống dạy học pháp luật ởtrường THPT

Đề tài khoa học cấp trường “Ứng dụng phương pháp dạy học bằng tìnhhuống trong đào tạo ngành luật” của Thạc sĩ Vũ Thị Thúy - Giảng viên khoaLuật hình sự, Trường Đại học Luật TP.HCM, năm 2009 Đề tài khoa học này đãkhái quát một số vấn đề cơ bản về phương pháp dạy học bằng tình huống như:Tình huống là gì? Các bước phát triển của phương pháp dạy học bằng tìnhhuống, những ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống,

nguyên tắc và kỹ năng viết tình huống luật, cách tìm thông tin, dữ liệu để xâydựng tình huống luật, cách thức tổ chức dạy học bằng tình huống và cuối cùng lànhững thách thức đặt ra cho người sử phương pháp dạy học này Qua đề tàinghiên cứu này đã giúp ta có cái nhìn khái quát hơn, sâu sắc, đầy đủ hơn vềphương pháp dạy học bằng tình huống Trên cơ sở đó giúp người dạy học thấyđược tầm quan trọng và tác dụng to lớn của phương pháp dạy học này.

Có thể nói rằng, phương pháp dạy học bằng tình huống đã được các nhàkhoa học, nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu nhằm vạch ra bản chất, vai trò củaphương pháp này trong quá trình dạy học Tuy nhiên, việc vận dụng phươngpháp này trong dạy học phần phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dânlớp 10 chưa được chú ý nhiều đặc biệt là đề tài “Vận dụng phương pháp dạy họcbằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dânlớp 10 qua khảo sát tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh BếnTre” thì chưa có đề tài nào đề cập đến

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương phápdạy học bằng tình huống trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn Giáodục công dân lớp 10, mục đích của luận văn là nhằm nâng cao chất lượng giảngdạy tốt phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trườngTHPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

3.2 Nhiệm vụ

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là:

- Làm rõ cơ sở lý luận của Phương pháp dạy học bằng tình huống và thựctrạng sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần Công

dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Trương Vĩnh Kýhuyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre.

- Tiến hành thực nghiệm phương pháp dạy học bằng tình huống tronggiảng dạy phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10 tại trườngTHPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

- Nêu ra định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phươngpháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức mônGiáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Láchtỉnh Bến Tre

4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu việc vận dụng phương pháp dạy họcbằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục côngdân lớp 10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Phương pháp có tính chất nền tảng để nghiên cứu toàn bộ quá trình làphương pháp biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh và các quan điểm của Đảng ta về giáo dục và đào tạo

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, luận văn còn còn sử dụng một sốphương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp thống kê tổng hơp

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp lịch sử và lôgic

6 Giả thuyết khoa học

Vận dụng thành công phương pháp dạy học bằng tình huống vào dạy học

môn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức sẽ phát huy được

tính tích cực cho học sinh, qua đó có thể nâng cao được chất lượng và hiệu quảmôn học ở trường THPT Trương Vĩnh Ký hiện nay.

7 Ý nghĩa của đề tài

Luận văn góp phần luận giải bản chất của phương pháp dạy học bằng tình

huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10 Luận văn hệ thống lại vấn đề, thực trạng phương pháp dạy học bằng tìnhhuống trong dạy học phần Công dân với đạo đức của môn Giáo dục công dân lớp

10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

Luận văn đưa ra quy trình và đề xuất những điều kiện nhằm góp phần nângcao chất lượng dạy học phần Công dân với đạo đức môn Giáo dục công dan lớp

10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre Từ đó gópphần nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy và học tập cácmôn khoa học nói chung và môn Giáo dục công dân nói riêng ở các trườngTHPT

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dungchính của luận văn được chia làm 3 chương với 7 tiết:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạyhọc bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dụccông dân lớp 10

Chương 2: Thực nghiệm vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huốngtrong dạy học phần công dân với đạo đức của chương trình Giáo dục công dânlớp 10

Chương 3: Một số định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả củaphương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đứcmôn Giáo dục công dân lớp 10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện ChợLách tỉnh Bến Tre

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌCBẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠOĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 10

1.1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học bằng tình huống

1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học

Trong các tác phẩm về lý luận dạy học, ta có thể tìm thấy nhiều định nghĩa

về phương pháp dạy học như:

Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phốihợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực,

tự lực đạt tới mục đích dạy học [26, 23]

Bất cứ phương pháp nào cũng là hệ thống những hành động có mục đíchcủa giáo viên, là hoạt động nhận thức và thực hành có tổ chức của học sinhnhằm đảm bảo cho trò lĩnh hội được nội dung trí dục

Phương pháp dạy học đòi hỏi có sự tương tác tất yếu của thầy và trò, trongquá trình đó thầy tổ chức sự tác động của trò đến đối tượng nghiên cứu, mà kếtquả là trò lĩnh hội được nội dung trí dục

Những định nghĩa này đã nêu lên được một cách khái quát về phương phápdạy học Qua quá trình nghiên cứu về phương pháp dạy học ta thấy rằng giữadạy và học có mối liên hệ mật thiết với nhau

Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học,chúng là hai hoạt động khác nhau về đối tượng, nhưng thống nhất với nhau vềmục đích, tác động qua lại với nhau và là hai mặt của một quá trình dạy học.Trong sự thống nhất này phương pháp dạy giữ vai trò chỉ đạo, còn phương pháp

học có tính độc lập tương đối, chịu sự chi phối của phương pháp dạy, nhưngphương pháp học có ảnh hưởng trở lại đối với phương pháp dạy.

Phương pháp dạy có hai chức năng là truyền đạt và chỉ đạo Phương pháphọc cũng có hai chức năng là tiếp thu và tự chỉ đạo

Thầy truyền đạt cho trò một nội dung nào đó, theo một lôgic hợp lý, vàbằng lôgic của nội dung đó mà chỉ đạo, ( định hướng, tổ chức, hướng dẫn vàkiểm tra, đánh giá) sự học tập của trò Trong bản thân phương pháp dạy, haichức năng này gắn bó hữu cơ với nhau, chúng không thể thiếu nhau được Trongthực tiễn, nhiều giáo viên chỉ chăm lo việc truyền đạt mà coi nhẹ việc chỉ đạo.Người giáo viên phải kết hợp hai chức năng trên đây bằng chính lôgic của bàigiảng, với lôgic hợp lý của bài giảng, thầy vừa giảng vừa truyền đạt ), vừa đồngthời điều khiển việc tiếp thu ban đầu và cả việc tự học của trò Vì vậy phươngpháp dạy chính là mẫu, là mô hình cơ bản cho phương pháp học trong tất cả cácgiai đoạn của sự học tập [26, 24]

Còn về phía học sinh, khi học tập vừa phải tiếp thu bài thầy giảng, lại vừaphải tự điều khiển quá trình học tập của bản thân Nói cách khác, học sinh phảitiếp thu nội dung do thầy truyền đạt, đồng thời dựa trên toàn bộ lôgic bài giảngcủa thầy mà tự lực chỉ đạo sự học tập của bản thân ( tự định hướng, tự tổ chức,

tự thực hiện, tự kiểm tra - đánh giá ) Người học sinh giỏi thường là người biếtnắm bắt được lôgic cơ bản của bài giảng của thầy, rồi tự sáng tạo lại nội dung đótheo lôgic của bản thân Vậy, trong phương pháp học, hai chức năng tiếp thu và

tự chỉ đạo gắn bó chặt chẽ với nhau, thâm nhập vào nhau, bổ sung cho nhau, nhưhai mặt của cùng một hoạt động [26, 25]

Dạy tốt, học tốt, xét về mặt phương pháp phải là sự thống nhất của dạyvới học, và đồng thời cũng là sự thống nhất của hai chức năng riêng của mỗihoạt động truyền đạt và chỉ đạo trong dạy; tiếp thu và tự chỉ đạo trong học Nóicách khác, dạy học tối ưu phải là sự dạy học mà trong đó, về mặt phương pháp,bảo đảm được cùng một lúc ba phép biện chứng:

Giữa dạy và học.

Giữa truyền đạt và chỉ đạo trong dạy

Giữa tiếp thu và tự chỉ đạo trong học

Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và tổ hợp ba phươngpháp học ứng với ba giai đoạn học tập

Giai đoạn 1: Tiếp thu ban đầu các thông tin

Trong giai đoạn này thầy giảng bài mới Trò nghe, nhìn, hiểu, ghi chép và

sơ bộ nhớ những điều thầy giảng

Giai đoạn 2: Xử lý thông tin khi tự học

Nhiệm vụ chủ yếu của giai đoạn này là sự tự học để xử lý thông tin, biến

nó thành học vấn riêng Ở đây trò phải sử dụng toàn bộ các thao tác tư duy

Giai đoạn 3: Vận dụng thông tin để giải bài tập

Đây là bước kết thúc của quá trình lĩnh hội một vấn đề Nhiệm vụ của nó

là vận dụng kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo việc giải quyết các bài tập nhận thức

Trong quá trình dạy và quá trình học thì quá trình dạy có vai trò chỉ đạotrong cả ba giai đoạn của quá trình học, quá trình dạy hợp lý thì quá trình học sẽđạt kết quả cao

1.1.1.2 Quan niệm vềtình huống và phương pháp dạy học bằng tình huống

Quan niệm tình huống:

“Tình huống là một hoàn cảnh thực tế, trong đó chứa đựng những mâuthuẫn xung đột Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc cácphương án giải quyết khác nhau Tình huống cũng có thể là một hoàn cảnh gắnvới câu chuyện có cốt truyện, nhân vật, có chứa đựng xung đột, có tính phứchợp được viết ra để minh chứng một vấn đề hay một số vấn đề của cuộc sốngthực tế Tình huống dạy học là những tình huống thực hoặc mô phỏng theo tìnhhuồng thực, được cấu trúc hóa nhằm mục đích dạy học” [3, 16]

Tình huống bao giờ cũng là tình huống có vấn đề

“Tình huống có vấn đề là tình huống mà khi đó mâu thuẫn khách quancủa bài toán nhận thức được chấp nhận như một vấn đề học tập mà họ cần và cóthể giải quyết được, kết quả là họ nắm được tri thức mới Trong đó, vấn đề họctập là những tình huống về lý thuyết hay thực tiễn có chứa đựng mâu thuẫn biệnchứng giữa cái (kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo) đã biết với cái phải tìm và mâuthuẫn này đòi hỏi phải được giải quyết” [23, 265].

“Tình huống có vấn đề, đó là trở ngại trí tuệ của con người, xuất hiện khianh ta chưa biết cách giải thích hiện tượng sự kiện, quá trình của thực tế, khichưa thể đạt tới mục đích bằng cách thức hành động quen thuộc Tình huống nàykích thích con người tìm tòi cách giải thích hay hành động mới Tình huống cóvấn đề là quy luật của hoạt động nhận thức sáng tạo, có hiệu quả Nó quy định

sự khởi đầu của tư duy, hành động tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quá trình nêu

ra và giải quyết vấn đề” [26, 123]

Xét về khía cạnh tâm lý thì: “Tình huống là trạng thái tâm lý độc đáo củacon người gặp chướng ngạy nhận thức, xuất hiện mâu thuẫn nội tâm, có nhu cầugiải quyết mâu thuẫn đó, không phải bằng tái hiện hay bắt chước, mà bằng tìmtòi sáng tạo tích cực đầy hứng thú, và khi tới đích thì lĩnh hội được kiến thức,phương pháp giành kiến thức và cả niềm vui sướng của người phát hiện kiếnthức” [27, 16]

Qua một số định nghĩa ta có thể hiểu tình huống có vấn đề trong dạy họclà: tình huống học tập mà khi học sinh tham gia thì gặp một số khó khăn, họcsinh ý thức được vấn đề, mong muốn giải quyết vấn đề đó và cảm thấy với khảnăng của mình thì hy vọng có thể giải quyết được, do đó bắt tay vào việc giảiquyết vấn đề đó Nghĩa là tình huống đó kích thích hoạt động nhận thức tích cựccủa học sinh, đề xuất vấn đề và giải quyết vấn đề đã đề xuất

Tình huống có vấn đề luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, mộtnhiệm vụ cần giải quyết, một vướng mắt cần tháo gỡ Và do vậy, kết quả của

việc nghiên cứu và giải quyết tình huống sẽ là những tri thức mới , nhận thứcmới hoặc phương thức hành động mới đối với chủ thể.

Có ba yếu tố tạo thành tình huống có vấn đề:

Nhu cầu nhận thức hoặc hành động của người học

Sự tìm kiếm những tri thức và phương thức hành động chưa biết

Khả năng trí tuệ của chủ thể, thể hiện ở kinh nghiệm và năng lực

Đặc trưng cơ bản của tình huống có vấn đề trong dạy học là những lúngtúng về cách giả quyết vấn đề, tức là vào thời điểm đó, tình huống đó thì nhữngtri thức và kỹ năng vốn có chưa đủ để tìm ra ngay lời giải Tất nhiên việc giảiquyết vấn đề không đòi hỏi quá cao đối với trình độ hiện có của học sinh

Quan niệm về phương pháp dạy học bằng tình huống

Phương pháp dạy học bằng tình huống là phương pháp dạy học mà trong

đó giáo viên đặt học sinh vào một trạng thái tâm lý đặc biệt khi họ gặp mâuthuẫn khách quan của bài toán nhận thức giữa cái đã biết và cái phải tìm, tự họchấp nhận và có nhu cầu, có khả năng giải quyết mâu thuẫn đó là bằng tìm tòi,tích cực, sáng tạo, kết quả là họ giành được kiến thức và cả phương pháp giànhkiến thức [23, 269]

Với phương pháp này giáo viên đặt trước học sinh một vấn đề sau đó chocác em thấy rõ lợi ích về mặt nhận thức hay mặt thực tế của việc giải quyết nónhưng đồng thời cảm thấy có một số khó khăn về mặt trí tuệ do thiếu kiến thứccần thiết nhưng thiếu sót này có thể khắc phục nhờ một số nỗ lực của nhận thức

Dạy học bằng tình huống có những đặc điểm sau:

Giáo viên phải tạo ra được mâu thuẫn nhận thức, có điều học sinh chưabiết cần tìm hiểu, việc đi tìm lời giải đáp chính là đi tìm kiến thức, kỹ năng,phương pháp mới

Giáo viên gây được sự chú ý ban đầu, từ đó kích thích sự hứng thú tạonên nhu cầu nhận thức, khởi động tiến trình nhận thức của học sinh Học sinhchấp nhận mâu thuẫn khách quan thành mâu thuẫn chủ quan

Tình huống và vấn đề nêu ra phải rõ ràng, phù hợp với khả năng của họcsinh Từ những điều quen thuộc, bình thường đã biết phải đi đến cái mới (mụcđích cần đạt được) học sinh cảm thấy có khả năng giải quyết được vấn đề.

Dạy học bằng tình huống là một trong những yêu cầu quan trọng của đổimới nội dung, phương pháp dạy học, dạy học bằng tình huống là một trongnhững phương pháp dạy học hiện đại, hay phương pháp dạy học tích cực

Giảng dạy theo phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức rộng

cả về lý luận và thực tiễn Nếu chỉ có kiến thức lý luận lý thuyết thì giáo viênkhông đưa ra được những tình huống, hoặc có đưa ra thì cũng không đúng vớinội dung hoặc không sát thực tế Từ đó làm cho người học không định hướngđược cách giải quyết tình huống, hoặc giải quyết sai

1.1.2.Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống

1.1.2.1 Ưu điểm của phương pháp dạy học bằng tình huống

Với tư cách là một phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làmtrung tâm, dạy học bằng tình huống có những ưu điểm sau đây:

Thứ nhất: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp người học dễ hiểu

và dễ nhớ các vấn đề phức tạp’’ [23, 276] Thông qua các tình huống được phântích, thảo luận, người học có thể tự rút ra những kiến thức lý luận bổ ích và ghinhớ những kiến thức này một cách dễ dàng trong thời gian dài Nếu học lýthuyết, người học có thể rơi vào tình trạng “học vẹt”, học thuộc lý thuyết màkhông hiểu nên rất mau quên thì phương pháp giảng dạy tình huống giúp ngườihọc hiểu được vấn đề một cách sâu sắc gắn liền với quá trình giải quyết tìnhhuống đó

Thứ hai: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp người học nâng cao

khả năng tư duy độc lập, sáng tạo” [23, 276] Nếu trong phương pháp dạy họctruyền thống, quá trình tiếp nhận thông tin diễn ra gần như một chiều giữa giáoviên và học sinh, trong đó giáo viên là người truyền đạt tri thức và học sinh làngười tiếp nhận tri thức đó thì phương pháp dạy học bằng tình huống tạo ra một

môi trường học tích cực có sự tương tác giữa học sinh và giáo viên, giữa các họcsinh với nhau Trong đó, học sinh được đặt vào trong một hoàn cảnh buộc họphải ra quyết định để giải quyết tình huống và họ phải dùng hết khả năng tư duy,kiến thức vốn có của mình để lập luận bảo vệ quan điểm đó Họ không bị phụthuộc vào ý kiến và quyết định của giáo viên khi giải quyết một tình huống cụthể mà có thể đưa ra các phương án giải quyết sáng tạo Bên cạnh đó, dạy họcbằng tình huống còn giúp người học có thể chia sẻ tri thức, kinh nghiệm chonhau; học được những ý kiến, quan điểm, thông tin từ những bạn học khác làmphong phú hơn vốn tri thức của họ.

Thứ ba: “Dạy và học bằng tình huống giúp người học có cơ hội để liên

kết, vận dụng các kiến thức đã học được” [23, 276] Để giải quyết một tìnhhuống, học viên có thể phải vận dụng đến nhiều kiến thức lý thuyết khác nhautrong cùng một môn học hoặc của nhiều môn học khác nhau

Thứ tư: “Dạy học bằng tình huống thông qua việc giải quyết tình huống

giúp người học có thể phát hiện ra những vấn đề cuộc sống đặt ra nhưng bảnthân chưa đủ kiến thức giải quyết” [23, 276] Cuộc sống vốn đa dạng và phongphú nên không loại trừ khả năng phát sinh những tình huống mà người học vàthậm chí cả người dạy chưa gặp bao giờ Trong tình huống này, người dạy phảiđịnh hướng và khơi gợi khả năng tư duy độc lập, sáng tạo của người học đượcvận dụng, phát huy tối đa và không loại trừ khả năng người học sẽ tìm ra đượcnhững các lý giải mới làm bổ sung thêm kiến thức cho cả người học lẫn ngườidạy

Thứ năm: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp cho người học có

thể rèn luyện một số kỹ năng cơ bản như kỹ năng làm việc nhóm, tranh luận vàthuyết trình” [23, 276] Đây là những kỹ năng quan trọng giúp cho người học cóthể thành công trong tương lai Học bằng tình huống giúp người học dễ dàngnhận ra những ưu điểm và hạn chế của bản thân khi họ luôn có môi trường thuậnlợi để so sánh với các học viên khác trong quá trình giải quyết tình huống Từ đó

họ sẽ có cơ hội học hỏi kỹ năng làm việc nhóm, tranh luận và thuyết trình từnhững học viên khác Phương pháp học bằng tình huống cũng giúp người họcphát triển các kỹ năng phát biểu trước đám đông một cách khúc chiết, mạch lạc,

dễ hiểu; phân tích vấn đề một cách lôgic; hiểu biết thực tế sâu rộng, biết vậndụng linh hoạt lý thuyết để giải quyết các tình huống thực tế; biết phản biện, bảo

vệ quan điểm cá nhân, đồng thời có khả năng thương lượng và dễ dàng chấpnhận các ý kiến khác biệt, biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác đểlàm phong phú hơn vốn kiến thức của mình

Nếu mục tiêu của giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện nay là dạy kiếnthức, kỹ năng và thái độ thì phương pháp dạy học bằng tình huống nếu được ápdụng tốt có thể đạt được cả ba mục tiêu này

Thứ sáu: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp cho học sinh có

khả năng nghiên cứu và học tập suốt đời, tăng cường khả năng tự định hướngtrong học tập của học sinh, phù hợp với nhu cầu và sở thích của cá nhân ngườihọc” [23, 277] Thông qua việc phân tích và thảo luận vấn đề, học sinh học đượccách tiếp cận và giải quyết các vấn đề khác nảy sinh trong tương lai, biết cáchtìm kiếm thông tin và trở thành người có thể tự định hướng học tập và nghiêncứu sau khi đã tốt nghiệp

Thứ bảy: “Phương pháp dạy học bằng tình huống làm tăng sự hứng thú

của phần lớn học sinh đối với môn học” [23, 277] Trong phương pháp học bằngtình huống, học sinh là người chủ động tìm kiếm tri thức và quyết định kiến thứcnào cần được nghiên cứu và học hỏi Việc thảo luận cũng làm tăng hứng thú củahọc sinh đối với việc học vì nó kích thích người học tham gia tích cực vào việctìm hiểu vấn đề cần nghiên cứu, tìm ra giải pháp, tranh luận và lý giải vấn đềkhoa học để bảo vệ quan điểm của mình Sau khi thảo luận, học sinh vẫn có nhucầu tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề để trả lời những câu hỏi được đặt ratrong buổi thảo luận

Cuối cùng: Giáo viên với vai trò là “điều phối viên” trong một lớp học

bằng tình huống vừa có thể hướng dẫn, chia sẻ tri trức, kinh nghiệm cho họcsinh, đồng thời họ cũng có thể học hỏi được những kinh nghiệm, thông tin, giảipháp mới từ học viên để làm giàu vốn tri thức và phong phú hơn bài giảng củamình, nhất là từ những học sinh có tư duy nhanh nhẹn sáng tạo Qua quá trìnhhướng dẫn học sinh nghiên cứu tình huống, giáo viên cũng có thể phát hiện ranhững điểm bất hợp lý hoặc sai sót của tình huống và có những điều chỉnh nộidung tình huống sao cho phù hợp

1.1.2.2 Hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống

Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, phương pháp dạy và học bằng tìnhhuống còn có một số điểm hạn chế nhất định

Thứ nhất: “Đối với các môn học là ngành khoa học xã hội, khi giảng dạy

bằng tình huống, các vấn đề xã hội thường được giải thích theo nhiều quan điểmkhác nhau tùy thuộc vào quan điểm, quan niệm sống, vào vốn kiến thức xã hội

và kinh nghiệm của người học Vì vậy, đôi khi cuộc thảo luận về tình huống sẽkhông hướng theo con đường và dẫn đến một kết cục như người soạn thảo tìnhhuống mong muốn, nhất là trong những lớp học mà học viên đa dạng về trình độ

và đến từ những vùng miền khác nhau, và giáo viên không có kinh nghiệp trongviệc điều phối, dẫn dắt cuộc thảo luận” [27, 17]

Thứ hai: “Phương pháp dạy học bằng tình huống đòi hỏi tinh thần tự học,

thái độ làm việc nghiêm túc và khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, năng động.Tuy nhiên, hiện nay có khá nhiều học sinh không quen với phương pháp họcbằng tình huống, họ không có kỹ năng làm việc nhóm, thụ động, ỷ lại, khônghợp tác từ đó làm giảm hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình huống”[27, 17]

Thứ ba: “Phương pháp dạy học bằng tình huống tốn nhiều thời gian của

người học” [23, 277] Trong phương pháp học truyền thống, trong một khoảngthời gian nhất định, giáo viên có thể cung cấp một lượng kiến thức tương đối

hoàn chỉnh, hệ thống, logic cho học sinh Cùng lượng kiến thức đó, trongphương pháp học bằng tình huống, học sinh phải tự mình tìm kiếm và đọc tàiliệu, xử lý thông tin nên sẽ tốn thời gian hơn gấp nhiều lần so với phương pháphọc truyền thống Phương pháp dạy học bằng tình huống đòi hỏi giảng viên phải

là người tích cực, luôn đổi mới, cập nhật thông tin, kiến thức và kỹ năng mới.Trong xã hội hiện đại, các điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội và pháp luậtthay đổi một cách nhanh chóng nên “tuổi thọ” của một tình huống rất ngắn Cókhi giảng viên mới xây dựng xong một tình huống, giảng dạy được một lần đãphải thay đổi cho phù hợp

Có ý kiến cho rằng dạy học bằng tình huống là cách để thầy “nghỉ ngơi”

vì trong khi người học phải làm việc, người dạy không có việc gì để làm Đây làmột ý kiến sai lầm vì phương pháp dạy học bằng tình huống đòi hỏi những kỹnăng phức tạp hơn trong giảng dạy, như cách tổ chức lớp học, bố trí thời lượng,đặt câu hỏi, tổ chức và khuyến khích người học thảo luận, dẫn dắt mạch thảoluận, nhận xét, phản biện… Đây thật sự là những thách thức lớn đối với giáoviên trong quá trình ứng dụng phương pháp này

1.1.3 Các loại tình huống và cách thức xây dựng một tình huống

1.1.3.1 Các loại tình huống dạy học

Áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống cho phép giáo viên sửdụng tình huống một cách rất linh hoạt Tình huống có thể được dùng trong quátrình thuyết giảng hay để phục vụ giờ thảo luận như là trọng tâm của bài học.Tùy thuộc vào từng bối cảnh sử dụng, có thể chia tình huống theo mức độ phứctạp của nó thành những loại như sau:

Loại 1 – Tình huống đơn giản: “Loại này bao gồm các tình huống dướidạng các ví dụ minh họa với tình tiết đơn giản Độ dài của các tình huống nàythường chỉ khoảng 4 - 5 câu Các tình huống đơn giản có thể dùng ngay trongbài thuyết giảng của giáo viên nhằm hai mục đích: (1) minh họa cho kiến thức

mà giáo viên vừa giảng và (2) kích thích học sinh tư duy tại chỗ và dẫn dắt sangnội dung kiến thức tiếp theo” [23, 274].

Loại 2 – Tình huống phức tạp: “Loại này bao gồm các tình huống phứctạp hơn Loại 1 sử dụng với mục đích buộc học sinh chuẩn bị bài trước khi lênlớp giờ thuyết giảng Các tình huống phức tạp cần đủ dài vài bao gồm một hoặcmột số vấn đề nhằm gợi mở kiến thức bắt đầu giờ thuyết giảng của một bài họcmới Các tình huống này cần được giao trước cho học sinh cùng với tài liệuhướng dẫn để học sinh đọc Các tình huống không cần quá khó mà chỉ cần đủ đểđịnh hướng cho học sinh nghiên cứu và ghi nhớ những khái niệm khởi đầu củabài học” [23, 274]

Loại 3 – Tình huống đầy đủ: “Loại này bao gồm các tình huống phức tạpnhất và được chuẩn bị kỹ lưỡng nhất Mục đích của loại tình huống này là đểhọc sinh áp dụng các kiến thức đã học qua giờ thuyết giảng vào giải quyết các

vụ việc trong thực tiễn và qua đó học thêm kiến thức mới Loại tình huống nàyyêu cầu học sinh không những phải nghiên cứu tài liệu được giao mà còn phảithực hiện các bước chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên Phương pháp nêu vấn

đề sẽ hỗ trợ để giải quyết tình huống, trong đó học sinh là người làm việc chính

và giáo viên là người hướng dẫn cho học sinh Về nội dung, tình huống này có

độ phức tạp cao nhất Nó thường bao gồm ít nhất ba vấn đề xuyên suốt trongmột hay nhiều bài học và do đó yêu cầu về sự chuẩn bị của cả học sinh và giáoviên cũng ở mức độ cao nhất” [23, 274]

Ngoài ba loại tình huống này ta cũng có thể phân chia các tình huống theo

độ mở của vấn đề trong tình huống Theo cách phân loại này, giáo viên có thểxây dựng các tình huống mở và các tình huống đóng Tình huống mở là các vụviệc mà trong đó lời giải để ngỏ hoặc có nhiều cách giải khác nhau Loại tìnhhuống này rất tốt trong việc kích thích khả năng tư duy và rèn luyện kỹ năng chohọc sinh Khi học sinh xử lý các tình huống thuộc loại này, vấn đề mấu chốtkhông phải là bản thân kết luận mà là cách thức để đi đến kết luận đó Ngược

lại, tình huống đóng là các tình huống dẫn tới một kết quả cố định Học sinh vẫn

có thể chủ động xử lý tình huống xong giáo viên sẽ định hướng cho học sinh tớikiến thức chính thống Loại tình huống này rất tốt để giáo viên bổ sung thêmcho học sinh kiến thức nội dung

1.1.3.2 Cách thức xây dựng một tình huống dạy học

Đối với giáo viên tình huống được xây dựng nên là đề giải quyết một vấn

đề nào đó và qua quá trình đó giúp học sinh tiếp thu kiến thức Vì vậy, quy trìnhxây dựng bài tập tình huống của giáo viên thường đi theo chiều ngược lại vớiquy trình giải quyết bài tập tình huống của học sinh Quy trình này có thể được

mô tả bằng các bước sau:

Bước 1 - Xác định kiến thức cần truyền đạt

Bước 2 - Hình thành vấn đề

Bước 3 – Hình thành tiểu vấn đề

Bước 4 – Xây dựng tình tiết sự kiện của tình huống

“Việc xây dựng tình huống luôn bắt đầu từ nội dung kiến thức cần truyềnđạt tới học sinh Nội dung kiến thức này có thể là một khái niệm nào đó giáoviên muốn học sinh nắm bắt được và phân biệt được với những khái niệm kháchay cũng có thể là một nguyên tắc ứng xử nào đó mà giáo viên muốn học sinhhiểu và áp dụng được vào thực tiễn Dựa trên những kiến thức này, giáo viênxây dựng nên những vấn đề mà thông thường chính là những câu hỏi xuất phát

từ bản thân kiến thức cần học sinh tiếp thu Việc giải quyết vấn đề này có thể đòihỏi trước tiên phải giải quyết một số vấn đề nhỏ khác và nếu vậy những vấn đềnhỏ cũng phải được xác định Trên cơ sở các vấn đề và tiểu vấn đề, giáo viên sẽxây dựng các tình tiết sự kiện để hình thành một tình huống hoàn chỉnh Ở bướccuối cùng này, giáo viên có thể có hai cách để xây dựng tình tiết sự kiện Thứnhất, giáo viên có thể dựa trên những vụ việc đã xảy ra và đã được giải quyếtmột cách sáng tạo Nếu có những vụ việc liên quan tới những nội dung kiến thức

mà giáo viên đang muốn học sinh tìm hiểu thì giáo viên có thể lấy tình tiết của

vụ việc đó rồi điều chỉnh tình tiết sự kiện cho phù hợp với yêu cầu của mình.Thứ hai, nếu không tìm được vụ việc thực tế thì giáo viên có thể tự xây dựngnên một tình huống giả định Trong trường hợp này các tiêu chuẩn của một tìnhhuống tốt như phân tích trên đây phải được tuân thủ” [27, 19].

Việc xây dựng được tình huống tốt là một công đoạn quan trọng trong quátrình dạy học bằng tình huống

1.1.4 Sự cần thiết vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10 Phần công dân với đạo đức là phần thứ hai của chương trình Giáo dục

công dân lớp 10 Học xong phần này học sinh cần đạt được các yêu cầu sau đây:

+ Tôn trọng các giá trị đạo đức xã hội

+ Có tình cảm và niềm tin đối với các quan niệm đạo đức đúng đắn, dámphê phán thái độ và hành vi đạo đức lệch lạc

+ Có quyết tâm học tập rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân theo các yêu cầuđạo đức xã hội

Nội dung chương trình được sắp xếp thành 7 bài với thời lượng phân phối là 11tiết với nội dung chủ yếu là:

Một số giá trị đạo đức của người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đây

là sự phát triển nối tiếp phần đạo đức của môn Giáo dục công dân trung học cơ

sở Những chuẩn mực đạo đức học sinh đã học ở các lớp dưới được nâng lênthành những giá trị đạo đức, tư tưởng, chính trị, lối sống của người Việt Namthời kì Công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhằm giúp học sinh giải quyếthợp lí, có hiệu quả các mối quan hệ xã hội

Với những yêu cầu và nội nội dung đa dạng phong phú như trên để quátrình dạy học đạt được mục tiêu thì không thể chỉ sử dụng một phương pháp màphải vận dụng đa dạng các phương pháp Trong phần công dân với đạo đức nộidung có nhiều khái niệm rất trừu tượng khó hiểu như: nghĩa vụ, lương tâm, nhânphẩm, danh dự, lòng tự trọng, hạnh phúc, tình yêu,…những khái niệm này nếuvận dụng các tình huống để giải quyết vấn đề thì kiến thức sẽ được khắc sâu hơn

và giúp học sinh dễ hiểu hơn Ví dụ như khi giảng về nội dung trách nhiệm củacon cái đối với ông bà, cha mẹ thay vì giáo viên đặt câu hỏi: Con cái có tráchnhiệm gì đối với ông bà, cha mẹ? Để khắc sâu kiến thức giáo viên có thể sửdụng tình huống sau: Có một gia đình nọ có ba thế hệ bà nội, cha, mẹ và mộtđứa cháu tên An Bà nội năm nay 80 tuổi để tránh phiền hà trong gia đình cha,

mẹ An bàn nhau đưa bà vào nhà dưỡng lão Khi biết ý định trên nếu em là An

em sẽ làm gì? Tại sao?

Ngoài những khái niệm mang tính chất trừu tượng còn có những nội dungliên hệ đến các vấn đề xã hội như: hôn nhân, gia đình, những điều cần tránhtrong tình yêu nam nữ thanh niên Những vấn đề này nếu dạy theo phương phápvấn đáp thì sẽ không sinh động và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạobằng phương pháp tình huống Khi giải quyết tình huống học sinh sẽ bộc lộđược suy nghĩ của bản thân học sinh, những suy nghĩ đó sẽ được tranh luận bởicác bạn khác từ đó những sáng tạo, sự thông minh sẽ được phát huy Bên cạnh

đó, những suy nghĩ sai lệch của học sinh sẽ được giáo viên phát hiện và sửachữa Giáo viên có thể kiểm tra được năng lực giải quyết các vấn đề xã hội và

kiến thức thực tiễn của học sinh như thế nào? Nếu sử dụng phương pháp thuyếttrình thì những sai lệch của học sinh khó có thể thể bộc lộ ra bên ngoài.

Từ những nội dung trên ta thấy rằng với những nội dung của đạo đức họcthì phương pháp tình huống là phương pháp phù hợp và có nhiều ưu điểm

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠYHỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚIĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 10 (QUA KHẢO SÁT TẠITRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRƯƠNG VĨNH KÝ HUYỆN CHỢLÁCH TỈNH BẾN TRE)

1.2.1 Khái quát về trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

Trường THPT Trương vĩnh Ký được xây dựng trên địa bàn ấp Vĩnh Hưng

I, xã Vĩnh Thành, Huyện Chợ Lách, Tỉnh Bến Tre Khóa học đầu tiên có 2 lớp

10 năm học 1978-1979 lúc đó là phân hiệu Vĩnh Thành của trường PTTH ChợLách Đến năm học 1984-1985, trường tách ra độc lập lấy tên trường THPT ChợLách B trực thuộc Phòng Giáo dục Chợ Lách, có con dấu riêng Ngày20/8/2007, UBND Tỉnh Bến Tre ra Quyết định số: 1353/QĐ-UBND về việc dổitên trường THPT Chợ Lách B thành trường THPT Trương Vĩnh ký đến ngàynay

Ngày truyền thống: 01/9 hàng năm

Diện tích mặt bằng: 8.032 m2.; Diện tích xây dựng: 2970m2

Khái quát cơ sở xây dựng, số phòng học, hội trường, văn phòng, phòng thínghiệm, thư viện, khu vui chơi, giải trí: 18 phòng học, mỗi phòng 24 bộ bàn ghếhọc sinh, 01 Hội trường 300 chỗ ngồi 02 phòng vi tính 50 máy nối mạngInternet 03 Phòng thực hành: Lí, Hóa, Sinh Thư viện đạt chuẩn theo Quyếtđịnh 01/ BGD&ĐT Có đủ các phòng chức năng để làm việc như phòng Hiệu

trưởng, Phó Hiệu trưởng, Văn phòng, phòng y tế, văn phòng Đoàn, Côngđoàn… Sân chơi, bãi tập chủ yếu sân trường khoản 3.600 m2

Bí thư Chi bộ đầu tiên là ông Ngô Long Phi (1984) và Bí thư Chi bộ hiệnnay là ông Lê Văn Khánh (2012)

Hiệu trưởng đầu tiên của trường là ông Huỳnh Văn Miêng (1984), hiện đãnghỉ hưu Từ 2002 – nay Hiệu trưởng ông Trần Văn Phụng, hai phó hiệu trưởng

là bà Lê Thị Xuân Mai - phụ trách chuyên môn và ông Lê Văn Khánh – phụtrách cơ sở vật chất

Chủ tịch Công đoàn hiện nay là ông Phạm Văn Nghĩa, Bí thư Đoàn trường

là thầy Mai Quốc Tuấn

Số lượng giáo viên: 78, nữ: 37

Những khóa học đầu tiên chưa đến 10 giáo viên Hiện tại tổng số cán bộ,giáo viên, công nhân viên: 84 (BGH: 03, 1 nữ; giáo viên: 78, 37 nữ; công nhânviên: 03, 3 nữ) được chia làm 10 Tổ (Toán, Lí - Công nghệ, Hóa, Sinh – Côngnghệ - Tin học, Sử, Địa – Giáo dục công dân, Văn, Thể dục – Quốc phòng,Ngoại ngữ, Văn phòng)

Về số lượng học sinh của trường: Trường có 32 lớp với 1312 học sinh chialàm 3 khối 10 có 12 lớp, khối 11 có 10 lớp, khối 12 có 10 lớp

1.2.2 Thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp

10 tại trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre

1.2.2.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhân

Quán triệt chỉ đạo của Bộ Giáo dục đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo,Nghị quyết của Chi bộ trường là đến năm 2015 trường THPT Trương Vĩnh Kýđạt chuẩn quốc gia Ban giám hiệu nhà trường đã quan tâm tổ chức triển khaivận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy, thông qua việc cửgiáo viên tham dự các lớp tập huấn phương pháp dạy học và viết sáng kiến kinh

nghiệm về phương pháp giảng dạy Với chủ trương đó giáo viên bộ môn Giáodục công dân cũng tiến hành đổi mới phương pháp phương pháp dạy học trong

đó áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống vào quá trình giảng dạy mônGiáo dục công dân

Từ chủ trương đổi mới phương pháp dạy học từ sử dụng phương pháp dạyhọc truyền thống sang sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại, trong đó cóvận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống đã nâng chất lượng học tậpmôn Giáo dục công dân của học sinh lên cao hơn nhiều so với trước

Về kết quả học tập:

Qua thống kê kết quả học tập môn Giáo dục công dân năm học 2011- 2012chúng tôi thu được kết quả như sau: Giỏi, khá chiếm 76%, trung bình chiếm20%, yếu 4%

Về nhận thức của học sinh đối với môn Giáo dục công dân:

Khi tổng hợp ý kiến của 100 học sinh lớp 10 trả lời nội dung câu hỏi số 1trong mẫu phiếu M1 và xử lý số liệu điều tra chúng tôi thu được kết quả nhưsau:

Bảng 1.1: Nhận thức về vai trò môn Giáo dục công dân của học sinh trườngTHPT Trương Vĩnh Ký

Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không có ý

là môn bình thường và 10% học sinh không nêu chính kiến của mình Như vậychỉ có 35% học sinh chưa thấy được tầm quan trọng của môn học này

Về sự hiểu biết của học sinh về phương pháp dạy học bằng tình huống trong họctập môn Giáo dục công dân.

Việc học sinh hiểu về phương pháp dạy học bằng tình huống là một yếu tốquan trọng để giáo viên thành công khi sử dụng phương pháp này Bên cạnh đó,điều này cũng phản ánh mức độ mà giáo viên tổ chức thực hiện phương phápdạy học bằng tình huống khi dạy học phần đạo đức trong chương trình Giáo dụccông dân lớp 10 Tìm hiểu vấn đề này chúng tôi đưa ra câu hỏi số 4 trong biểumẫu M1

Bảng 1.2: Sự hiểu biết của học sinh về phương pháp dạy học bằng tình huốngtrong môn Giáo dục công dân tại trương THPT Trương Vĩnh Ký

TT Quan niệm về phương pháp dạy học bằng tình huống Tổng số1

Giáo viên đưa ra tình huống, học sinh chủ động, trao đổi

giải quyết tình huống, giáo viên hướng dẫn, điều chỉnh và

kết luận

52

2 Giáo viên đưa ra tình huống cho học sinh tự giải quyết 12

3 Giáo viên đặt ra tình huống và giáo viên giải quyết tình

4 Giáo viên đặt ra tình huống và cùng học sinh giải quyết 35

Từ bảng thống kê trên cho thấy có đến 52% học sinh hiểu biết đầy đủ thếnào là phương pháp dạy học bằng tình huống Để áp dụng phương pháp dạy họcnày có hiệu quả thì đa số giáo viên trong trường đã hướng dẫn cách giải quyếttình huống Để hiểu rõ hơn về vấn đề này chúng tôi đã tiến hành điều tra, tìmhiểu thực trạng hướng dẫn cách giải quyết tình huống cho học sinh của giáo viêntrong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức bằngviệc lấy ý kiến học sinh thông qua câu hỏi số 2 trong biểu mẫu M1

Bảng 1.3 Thực trạng hướng dẫn cách thảo luận nhóm cho học sinh của giáo viêntrong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức tạitrường THPT Trương Vĩnh Ký

Bảng 1.4: Mức độ tổ chức học tập theo phương pháp dạy học bằng tìnhhuống trong môn học Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức chohọc sinh của giáo viên bộ môn tại trường THPT Trương Vĩnh Ký.

Rất thường

xuyên

Thườngxuyên

Khôngthường xuyên

tố quan trọng làm cho chất lượng môn học được nâng lên Để hiểu rõ hơn vềmức độ hứng thú của các em đối với phương pháp này chúng tôi đã lấy ý kiếncủa học sinh thông qua câu hỏi số 5 mẫu M1

Bảng 1.5: Mức độ hứng thú của học sinh đối với phương pháp dạy học bằng tìnhhuống trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đứctại trường THPT Trương Vĩnh Ký

Rất thích Thích Bình thường Không thích Tổng số

Từ số liệu trên cho thấy đa số học sinh thích thú với việc học tập theophương pháp dạy học bằng tình huống Từ đó ta thấy rằng nếu giáo viên sử dụngphương pháp này sẽ kích thích được sự hứng thú và phát huy được tính chủđộng sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức của bài học

Sự thích thú của học sinh đối với phương pháp dạy học bằng tình huống đượcthể hiện thông qua thái độ và khả năng gải quyết tình huống của học sinh tronghọc tập môn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức Để hiểu rõ

về thái độ và khả năng giải quyết tình huống của học sinh chúng tôi đã đưa racâu hỏi số 3 trong biểu mẫu M2, Tổng hợp ý kiến của giáo viên dạy môn Giáodục công dân Ở trường THPT Trương Vĩnh Ký, kết quả như sau:

Bảng 1.6: Thái độ và khả năng giải quyết tình huống của học sinh trong mônGiáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức tại trường THPT TrươngVĩnh Ký

Từ các bảng số liệu nêu trên ta thấy rằng tại trường THPT Trương Vĩnh

Ký phương pháp dạy học bằng tình huống đã được sử dụng một cách khá tốt và

đã mang lại được nhiều hiệu quả thiết thực như: chất lượng bộ môn Giáo dụccông dân đã được năng lên khá cao (76% khá giỏi), vai trò của môn Giáo dụccông dân được nâng lên các em không còn thái độ xem thường môn học này, đa

số các em nắm rõ về phương pháp dạy học này Từ việc giáo viên hướng dẫncách thức giải quyết tình huống đã làm cho các em thích thú môn học này và các

em có thái độ tích cực trong việc học tập môn học này hơn Những kết quả trên

đã cho thấy tính hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy

học phần công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10.Những kết quả trên xuất phát từ một số nguyên nhân sau:

Lực lượng giáo viên dạy môn Giáo dục công dân của trường đa phần trẻ

có 2 giáo viên dưới 30 tuổi và 1 giáo viên trên 50 tuổi, được đào tạo chính quy

và dạy đúng chuyên ngành đào tạo, trường có 3 giáo viên dạy môn Giáo dụccông dân, không có giáo viên dạy trái môn, trong đó có một giáo viên dạy giỏicấp tỉnh Cùng với việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực khác,phương pháp dạy học bằng tình huống cũng được giáo viên áp dụng trong dạyhọc các bài học ở phần Công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân lớp 10.Đây là điều kiện hết sức thuận lợi để trường thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc nói chung, phương pháp dạy học bằng tình huống nói riêng trong dạy họcmôn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức Sự đầu tư về chuyênmôn của giáo viên cũng là nhân tố quan trọng góp phần vào sự thành công củaphương pháp này Các giáo viên thường xuyên tìm tòi, nghiên cứu để đưa ra cáctình huống phù hợp với nội dung, có giá trị thực tiễn và phù hợp với đối tượng

từ đó kích thích được sụ hứng thú của học sinh đối với nội dung bài học

Về phía học sinh, các em rất nhạy bén với việc tiếp nhận phương phápdạy học mới đặc biệt là đối với các phương pháp phát huy tính chủ động tíchcực của học sinh Các em rất thích thú với việc tự mình khám phá tri thức mớicho mình vì theo các em thì như thế sẽ giúp các em nhớ lâu hơn, mặc dù đôi lúccác em giải quyết tình huống không đúng Phương pháp này giúp các em tránhđược sự nhàm chán khi nội dung một số mục mang tính trừu tượng khó hiểunhư: lương tâm, nhân phẩm, danh dự, lòng tự trọng,…

Sự quan tâm của Ban giám hiệu đối với môn học cũng là một yếu tố tácđộng đến hiệu quả của của phương pháp này Các giáo viên bộ môn Giáo dụccông dân thường xuyên được tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học, trongcác phương phương pháp được tập huấn thì phương pháp dạy học bằng tình

huống cũng được nhấn mạnh Ngoài ra, Ban giám hiệu cũng thường xuyên bổsung thêm các sách, báo, tạp chí đây là nguồn tư liệu quan trong cho việc xâydựng các tình huống mang tính thực tiễn Sự hỗ trợ của các phương tiện dạy họchiện đại như máy vi tinh, đèn chiếu cũng đã làm cho các tình huống trở nên đadạng phong phú và sinh động hơn.

1.2.2.2 Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

Qua thực tế điều tra cũng cho thấy mức độ giáo viên vận dụng phươngpháp dạy học bằng tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10phần công dân với đạo đức ở trường THPT Trương Vĩnh Ký chưa nhiều, có giáoviên còn ít khi thực hiện Nội dung các tình huống còn đơn giản thiếu tính thựctiễn từ đó không thu hút được các em vào nội dung bài dạy Một số giáo viênchưa hướng dẫn cách giải quyết tình huống cho các em nên khi dạy học bằngphương pháp này mất nhiều thời gian dẫn đến ít sử dụng phương pháp này Bảnthân học sinh nhiều em chưa hiểu về phương pháp dạy học bằng tình huống, nêncòn thái độ thờ ơ hoặc e ngại, không chủ động và tích cực tham gia học tập Quatìm hiểu, trao đổi với các giáo viên bộ môn Giáo dục công dân, và học sinhchúng tôi nhận thấy hạn chế này do các nguyên nhân chủ yếu như sau:

Đối với giáo viên, tuy đa số giáo viên đều cho rằng phương pháp dạy họcbằng tình huống được áp dụng trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10phần Công dân với đạo đức có những thuận lợi là nội dung môn học phong phú,hấp dẫn, phương pháp này phù hợp với môn học, nhưng vì phương pháp này đòihỏi do giáo viên phải tốn nhiều thời gian và công sức trong việc nghiên cứu,thiết kế bài học, hướng dẫn giải đáp… nên mức độ sử dụng ít

Đối với học sinh, do trường đóng trên địa bàn có đặc điểm là kinh tế - xãhội phát triển chưa cao, hoàn cảnh và điều kiện sống đại bộ phận nhân dân cònkhó khăn, trình độ dân trí chung còn hạn chế nên ảnh hưởng không ít đến sựquan tâm của cha mẹ đối với việc học của con em, ý thức tự giác học tập ở nhiều

học sinh chưa cao, các em còn quen với cách học đọc chép, ghi chép ở cấpTrung học cơ sở và nhất là ít được học theo phương pháp dạy học bằng tìnhhuống nên các em thường tỏ ra còn rụt rè, thiếu tự tin khi học theo phương phápnày.

Bản thân một số giáo viên và cả học sinh vẫn còn coi môn giáo dục côngdân là môn học phụ, không thi tốt nghiệp nên giáo viên chưa đầu tư hết công sứccho việc giảng dạy môn giáo dục công dân nói chung và đổi mới phương phápdạy học nói riêng, học sinh còn lơ là trong học tập môn học, do đó dẫn đếnnhững hạn chế trong việc thực hiện phương pháp dạy học bằng tình huống trongdạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Dạy hoc bằng tình huống là một trong những phương pháp dạy học tíchcực trong nhà trường hiện nay Đối với các môn khoa học xã hội nói chung, mônGiáo dục công dân nói riêng, phương pháp dạy học bằng tình huống có nhiều ưuđiểm trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Thông qua việc tổchức cho học sinh chiếm lĩnh kiến thức bằng cách thức đặt học sinh vào nhữngtình huống có vấn đề, vận dụng những hiểu biết của bản thân và suy luận từ nộidung bài học cùng trao đổi, chia sẻ quan điểm của các bạn cùng nhóm, cùng lớp

và qua sự định hướng, điều chỉnh của giáo viên, học sinh tiếp thu kiến thức vữngchắc, nhớ lâu hơn, hình thành cho học sinh tinh thần hợp tác, kỹ năng làm việctập thể trong học tập và cuộc sống sau này, đồng thời biết cách để khám phákiến thức mới trong học tập ở lớp cũng như tự học ở nhà Do đó, dạy học bằngtình huống cần được giáo viên sử dụng một cách thường xuyên, phổ biến hơntrong quá trình dạy học bộ môn Giáo dục công dân

Việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học mônGiáo dục công dân lớp 10 phần Công dân với đạo đức tại trường THPT TrươngVĩnh Ký là hành động cụ thể hóa chủ trương đổi mới phương pháp dạy học củangành giáo dục Trong quá trình dạy học, giáo viên của trường đã chú ý vận dụngcác phương pháp dạy học tích cực, trong đó có dạy học bằng tình huống để nângcao chất lượng môn Giáo dục công dân Để phát huy tính tích cực của học sinhtrong học tập môn Giáo dục công dân lớp 10 phần công dân với đạo đức và qua

đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Giáo dục công dân thì đòi hỏi giáo viêncần phải có cái nhìn đúng đắn hơn về phương pháp dạy học này

Chương 2

THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 10 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRƯƠNG VĨNH KÝ HUYỆN CHỢ LÁCH TỈNH BẾN TRE

2.1 KẾ HOẠCH THỰC NGHIỆM

2.1.1 Mục đích thực nghiệm

Việc tiến hành thực nghiệm vận dụng phương pháp dạy học bằng tìnhhuống trong dạy học phần công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dụccông dân lớp 10 tại trường Trung học phổ thông Trương Vĩnh Ký huyện ChợLách tỉnh Bến Tre nhằm xác định sự đúng đắn và hiệu quả của phương pháp dạyhọc bằng tình huống trong việc phát huy tính tích cực của học sinh trong học tậpphần công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10

2.1.2 Phương pháp thực nghiệm

Trong quá trình thực nghiệm để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả củaphương pháp dạy học bằng tình huống tác giả sử dụng phương pháp điều tra sốliệu thông qua phát phiếu thăm dò để khảo sát trình độ lớp đối chứng và lớp thựcnghiệm, tiến hành giảng dạy các lớp đã lựa chọn, kiểm tra đánh giá kết quả lớpdạy, tác giả phân tích, tổng hợp số liệu thu thập được sau khi giảng dạy Trên cơ

sở phân tích số liệu đó tác giả rút ra kết luận về hiệu quả của phương pháp dạyhọc bằng tình huống

2.1.3 Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm

Vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống tác giả lựa chọn học sinhcủa các lớp 10T1 và lớp 10T2 trường Trung học phổ thông Trương Vĩnh Kýhuyện Chợ Lách tỉnh Bến Tre Trong các lớp được lựa chọn thì lớp 10T1 là lớpthực nghiệm còn lớp 10T2 là lớp đối chứng

Thời gian tiến hành thực nghiệm là từ tháng 1 đến cuối tháng 2 năm 2012

2.1.4 Nội dung thực nghiệm

Nội dung được lựa chọn để tiến hành thực nghiệm là phần công dân vớiđạo đức thuộc chương trình Giáo dục công dân lớp 10, phần này bắt đầu từ bài

số 10 đến bài số 16 Trong phần công dân với đạo đức tác giả lựa chọn 2 bài đểtiến hành thiết kế giáo án thực nghiệm bao gồm các bài:

- Bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học (tiết 1)

- Bài 12: Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình (tiết 1)

2.2 TIẾN TRÌNH THỰC NGHIỆM

2.2.1 Khảo sát khối lớp đối chứng với khối lớp thực nghiệm

Khối lớp dự kiến dạy đối chứng là lớp 10T2 và khối lớp dự kiến dạy thựcnghiệm là lớp 10T1 của trường THPT Trương Vĩnh Ký huyện Chợ Lách tỉnhBến Tre

Lớp 10T1: sĩ số lớp là 41 có 34 nữ và 7 nam Học lực giỏi 5, khá 16, trungbình là 20 Hạnh kiểm tốt là 38, khá 3 Điểm trung bình môn Giáo dục công dân:

từ 8.0 trở lên là 27 em, 6.5 trở lên là 14 em

Lớp 10 T2: sĩ số lớp là 42 có 24 nữ và 18 nam Học lực loại giỏi 3, khá 14,trung bình 25 Hạnh kiểm tốt là 38, khá 3 và trung bình là 1 Điểm trung bìnhmôn Giáo dục công dân: từ 8.0 trở lên là 32 em, 6.5 trở lên là 10 em

Qua khảo sát lớp đối chứng và lớp thực nghiệm ta thấy sức học của hai lớp nàytương đối đồng đều, đây là điều kiện thuận lợi để thực nghiệm sư phạm

2.2.2 Thiết kế giáo án vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống

Thiết kế giáo án có vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trongphần công dân với đạo đức chúng tôi lựa chọn có hai bài với hai tiết:

Bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học (tiết 1 phần nghĩa vụ,lương tâm)

Bài 12: Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình ( tiết 1 phần tình yêu)

* Thiết kế giáo án lớp đối chứng

Giáo án lớp đối chứng chúng tôi dạy theo phương pháp thuyết trình và đàmthoại trên cơ sở giáo án đã thiết kế sẵn.

* Thiết kế giáo án lớp thực nghiệm

Trên cơ sở các bài học lựa chọn, chúng tôi thiết kế giáo án theo hướngvận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống để thực hiện

Cụ thể như sau:

Thiết kế giáo án thực nghiệm số 1

Bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học (tiết 1)

I.Mục tiêu bài học:

2 Về kỹ năng:

- Đánh giá một cách khoa học các hiện tượng đạo xã hội

- Đánh giá được các hành vi đạo đức diễn ra trong cuộc sống hàng ngày

3 Về thái độ:

- Biết tôn trọng và giữ gìn các chuẩn mực đạo đức mới tiến bộ

- Có ý thức tự giác thực hiện các hành vi của bản thân theo các chuẩn mựcđạo đức trong cuộc sống.

II Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học:

- Phương pháp dạy học bằng tình huống, thuyết trình, đàm thoại

- Nêu vấn đề, giải quyết vấn đề

III Tài liệu, phương tiện dạy học:

Câu 1: Theo em, điểm khác biệt lớn nhất của chế độ hôn nhân hiện nay ở nước

ta với chế độ hôn nhân trong xã hội phong kiến trước đây là gì?

Câu 2: Trước đây, quan niệm về một gia đình có phúc là có “con đàn, cháuđống” Em thấy quan niệm này có còn phù hợp với xã hội ngày nay không? Vìsao?

3 Học bài mới:

Giới thiệu bài mới:

Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực mà nhờ đó con người tự giácđiều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích chung của cộng động,của xã hội Đạo đức có vai trò rất quan trọng đối với con người Nội dung củađạo đức rất rộng, có rất nhiều phạm trù, nhưng trong bài này ta sẽ tìm hiểu một

số phạm trù cơ bản nhất của đạo đức như: nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm,danh dự, hạnh phúc

Giảng dạy nội dung các đơn vị kiến thức

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài Ghi chú

GV đặt vấn đề: Con người sống trong xã

hội ai cũng có nhu cầu và lợi ích nhất

định cần được thoả mãn để đảm bảo sự

tồn tại của bản thân Muốn vậy, con

người phải lao động làm ra của cải vật

chất, tinh thần

Lao động và đời sống xã hội đòi hỏi mỗi

cá nhân phải có ý thức hòa hợp với

người khác, đặt nhu cầu và lợi ích của

cá nhân trong lợi ích của toàn xã hội

Tuy nhiên, mỗi cá nhân dù có cố gắng

đến đâu cũng không thể tự thỏa mãn nhu

cầu và lợi ích nếu không có sự kết hợp

với các cá nhân khác và toàn xã hội

GV chia lớp thành hai nhóm và đặt ra

hai tình huống để học sinh giải quyết

trong 3 phút:

1 Nghĩa vụa.Nghĩa vụ là gì?

Nghĩa vụ là tráchnhiệm của cá nhânđối với yêu cầu lợiích chung của cộngđồng, của xã hội

15 phút