Tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn từ 1930 đến 1945 ở trường trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

Trong mục tiêu chiến lợc về giáo dục của Đảng và nhà nớc ta đã xác định: Đào tạo con ng “Đào tạo con ng ời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTrờng đại học vinh -

Nguyễn việt anh

Tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện Trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn từ 1930 đến

Nguyễn việt anh

Tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện

Trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn từ 1930 đến

Đại học s phạm Hà Nội Sở giáo dục và đào tạo Nghệ An, Ban giám hiệu

và các thầy giáo, cô giáo, bạn bè, cùng các em học sinh ở các trờng THPTtrên địa bàn tỉnh Nghệ An, trờng THPT Lê Hồng Phong huyện HngNguyên…Những ngời đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên tôi trong suốtquá trình nghiên cứu đề tài

Đặc biệt, tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Trịnh Đình Tùngngời đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài khoa học này.Chính nhờ những ý kiến, những lời phê bình mang tính khoa học của PGS

TS Trịnh Đình Tùng đã giúp tôi sáng rõ thêm nhiều điều trong nghiên cứu

khoa học và điều đó giúp tôi hoàn thành đợc đề tài này Xin trân trọng cảm

MỤC LỤC

Thứ tự Trang

MỞ ĐẦU……… 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục đích nghiên cứu 5

5 Cơ sở phơng pháp luận và phơng pháp nghiên cứu 7

6 Giả thuyết luận văn 7

7 Đóng góp của luận văn 8

8.ý nghĩa của luận văn 8

9 Bố cục của luận văn 8

NỘI DUNG 10

Chương 1: Vấn đề tổ chức học sinh lĩnh hội cỏc đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT, lớ luận và thực tiễn. 1.1 Cơ sở lớ luận 10

1.1.1.Quan niệm về sự kiện trong Dạy học Lịch sử ở trường THPT 11

1.1.2 Các cách phân loại sự kiện 15

1.1.3 Quan niệm về đặc điểm sự kiện 17

1.1.4 Cách xác định đặc điểm sự kiện 21

1.1.5 Quan niệm về tổ chức lĩnh hội……… 26

1.1.6 Vai trũ của nờu đặc điểm sự kiện trong Dạy học Lịch sử 30

1.2 Thực tr¹ng của viÖc tæ chøc häc sinh lÜnh héi 33

Chương 2: Một số biện pháp tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến 1954 ở trường THPT 2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung ……… 43

2.2 Những đặc điểm cơ bản ……… 45

2.3 Một số yêu cầu tổ chức học sinh lĩnh hội ……… 54

2.4 Một số biện pháp tổ chức học sinh lĩnh hội ……… 59

2.5.Thực nghiệm sư phạm……… 85

KẾT LUẬN ……… 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 94

PHỤ LỤC……… 98

MỞ ĐẦU

1 Lớ do chọn đề tài.

Trong mục tiêu chiến lợc về giáo dục của Đảng và nhà nớc ta đã xác định:

Đào tạo con ng

“Đào tạo con ng ời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành và bồi dỡng nhân cách, phẩm chất

và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc”

[48].Từ mục tiêu giáo dục chung đó, mục tiêu của chơng trình bộ môn lịch sử

ở trờng phổ thông ban h nh ành năm 2006 đó xỏc định: nhằm giúp cho học sinh“Đào tạo con ng

có đợc những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hơng, đất nớc, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dỡng các chức năng t duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội ” Nh vậy, cũng

nh các môn học khác, dạy học lịch sử ở trờng phổ thông phải thực hiện 3nhiệm vụ có quan hệ gắn bó với nhau: kiến thức, thái độ và phát triển kĩ năng,trong đó nhiệm vụ kiến thức là cung cấp cho ngời học những kiến thức khoahọc, chính xác, để từ đó ngời học biết, hiểu và vận dụng kiến thức Để đạt đợcmục đích nêu trên, thì việc tổ chức học sinh lĩnh hội cỏc đặc điểm của sự kiệnlịch sử là rất quan trọng Thế nhng, một thực tế dạy học lịch sử hiện nay ở tr-ờng phổ thông đang tồn tại một số hạn chế sau:

Sỏch giỏo khoa lịch sử lớp 12 trỡnh bày rất nhiều sự kiện lịch sử, trongmột bài học lờn lớp giỏo viờn khụng thể trỡnh bày được hết tất cả cỏc sự kiệnlịch sử, cũng như khụng thể yờu cầu học sinh cựng một lỳc nắm bắt được tất

cả cỏc sự kiện lịch sử, vỡ thế việc xỏc định được những sự kiện lịch sử cơ bản,điển hỡnh là hết sức quan trọng Chớnh vỡ thế một số giỏo viờn đang rất lỳngtỳng trong việc lựa chọn cỏc sự kiện lịch sử cơ bản để trỡnh bày cho học sinh

Từ chỗ xỏc định khụng đỳng, hoặc khụng đầy đủ dẫn tới học sinh khụng thểnắm vững được những kiến thức cơ bản để cú thể hỡnh dung ra bức tranh củaquỏ khứ lịch sử Giỏo viờn dạy lịch sử khụng chỉ giỳp học sinh biết, nhớ màcũn hiểu lịch sử, kớch thớch được sự đam mờ, tỡm tũi, khỏm phỏ của học sinh.Thế nhưng, hiện nay một số giỏo viờn chưa làm được điều đú, cũn nặng vềviệc đọc chộp, nhồi nhột kiến thức Giỏo viờn chỉ mới dựng lại ở việc nờu vàđưa ra cỏc sự kiện lịch sử, thế nờn giờ học diễn ra một cỏch khụ khan, nhàmchỏn Nguyờn nhõn chủ yếu là do giỏo viờn trong quỏ trỡnh dạy học đó khụngchỉ ra được những đặc điểm cơ bản của sự kiện lịch sử, chưa biết cỏch tổ chứccho học sinh lĩnh hội cỏc đặc điểm của sự kiện lịch sử.

Hiện nay học sinh học lịch sử chỉ mới dừng lại ở việc học thuộc sự kiện lịch

sử, thế nờn “học trước, quờn sau”, nếu cú biết lịch sử thỡ cũng chỉ là mơ hồ,khụng hiểu được sõu sắc bản chất của cỏc sự kiện lịch sử

Ngoài ra, cũng cha có một công trình khoa học nào đa ra các biện pháp để

tổ chức cho học sinh lĩnh hội các đặc điểm của sự kiện lịch sử Chính vì những

lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Đào tạo con ng Tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sựkiện trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến 1954 ở trờng trunghọc phổ thông” làm luận văn thạc sĩ, với mong muốn sẽ tìm ra đợc một số biệnpháp s phạm để góp phần nâng cao chất lợng và hiệu quả của dạy học lịch sử ởtrờng phổ thông hiện nay

2 Lịch sử vấn đề nghiờn cứu.

Đó cú nhiều cụng trỡnh, tỏc phẩm nghiờn cứu của cỏc ngành khoa họckhỏc nhau trỡnh bày những vấn đề cú liờn quan tới đề tài như:

2.1 Theo Phương phỏp luận sử học đó trỡnh bày cỏc vấn đề sau:

Trong cuốn “Phương phỏp luận sử học” do G.S Phan Ngọc Liờn (chủ

biờn), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999), khi bàn về “Đào tạo con ngsự kiện” và “Đào tạo con ngsự kiệnlịch sử”, các tác giả đã đa ra nhiều quan điểm khác nhau của các nhà sử họcmác xít cũng nh các nhà sử học phơng Tây và từ đó đi đến kết luận về “Đào tạo con ngsự kiệnlịch sử” trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông là “Đào tạo con nghiện tợng, biến cố xảy ratrong quá khứ đợc ghi lại bằng t liệu, do hoạt động nhận thức của con ngời,mang theo dấu vết của ý thức xã hội” Ngoài ra, các tác giả còn đa ra các quan

điểm về phân loại các sự kiện lịch sử, trong đó nhấn mạnh việc phân loại sựkiện lịch sử chủ yếu dựa vào ba cách: phân loại theo nội dung, theo cấu tạocủa sự kiện và theo ý nghĩa của sự kiện Đây chính là những cơ sở hết sức

quan trọng để trong quá trình dạy học lịch sử ở trờng phổ thông, giáo viên căn

cứ vào đó để xác định tính chất, nội dung và đặc điểm của các sự kiện khitrình bày cho học sinh

2 2 Theo Lớ luận và Phương phỏp dạy học đó trỡnh bày cỏc vấn đề sau:

Trong cuốn: “Phương phỏp dạy học lịch sử” tập 1 và 2 do G.S Phan

Ngọc Liờn, G.S Nguyễn Thị Cụi, PGS.TS Trịnh Đỡnh Tựng, biờn soạn NXB

ĐH S phạm, 2009 , đó trỡnh bày về cỏc vấn đề như:

- Về đặc điểm của tri thức lịch sử: các tác giả cho rằng để xác định đúng

đắn các biện pháp s phạm nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức lịch sử, trớchết phải hiểu rõ những đặc điểm của tri thức lịch sử, đó là tính quá khứ, tínhkhông lặp lại, tính cụ thể, tính hệ thống và sự thống nhất giữa sử và luận Cóxác định đợc những đặc điểm của tri thức lịch sử, mới tìm ra đợc các phơngpháp, con đờng phù hợp cho việc dạy học lịch sử ở trờng phổ thông

- Về con đờng hình thành tri thức lịch sử cho học sinh: trong đó các tác giả

đã khẳng định, con đờng hình thành tri thức lịch sử cho học sinh đợc thực hiệnthông qua việc cung cấp sự kiện Nh vậy, sự kiện lịch sử chính là cơ sở củahình thành tri thức Từ sự kiện mới tạo đợc biểu tợng để hình thành khái niệm,nêu qui luật và rút bài học kinh nghiệm Trong dạy học lịch sử, nếu không bắt

đầu từ việc nắm sự kiện lịch sử sẽ không thể cung cấp kiến thức khoa học,cũng nh hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức, chính trị chohọc sinh Học lịch sử phải bắt đầu từ sự kiện, có nh thế mới khôi phục lại hình

ảnh quá khứ để tiến hành khái quát lí luận

- Về con đờng, biện pháp s phạm để thực hiện hệ thống phơng pháp dạyhọc lịch sử ở trờng phổ thông: các tác giả đã đa ra nhiều cách, nhiều phơngpháp dạy học khác nhau: nh trình bày miệng, sử dụng đồ dùng trực quan, sửdụng sách giáo khoa, thâm nhập thực tế… trong đó ph trong đó phơng pháp trình bàymiệng có vai trò vô cùng quan trọng trong dạy học lịch sử Nó không chỉ đểthực hiện phơng pháp thông tin, tái hiện nhằm khôi phục hình ảnh quá khứ màgiúp học sinh nhận thức sâu sắc sự kiện lịch sử Trong số các biện pháp trìnhbày miệng, các tác giả đã đề cập tới biện pháp nêu đặc điểm trong dạy học lịch

sử Các tác giả cho rằng: nêu đặc điểm có thể ngắn gọn hay chi tiết, tùy theotính chất, nội dung của sự kiện, trình độ của học sinh Việc nêu đặc điểm sựkiện có ý nghĩa trong dạy học lịch sử Nó làm nổi bật những nét bản chất củahiện tợng lịch sử, đồng thời đánh giá hiện tợng lịch sử ấy Cho nên, nêu đặc

điểm về sự kiện, nhân vật vừa làm cho học sinh nhớ sự kiện, vừa có tác động

đến nhận thức của học sinh Qua các đặc điểm của sự kiện hay nhân vật lịch sửgiúp các em đánh giá sự kiện và có thái độ đồng tình hay phản đối, đối với sựkiện, nhân vật lịch sử ấy

Trong cuốn: “ Cỏc con đường, biện phỏp nõng cao hiệu quả dạy học

lịch sử ở trường THPT” do GS Nguyễn Thị Cụi biờn soạn, NXB ĐH S phạm,

2008 đã xác định những biện pháp để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử Theotác giả, để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử cần nhiều yếu tố, trong đó yếu tố

đầu tiên, quan trọng là phải đảm bảo tính khoa học, tính vừa sức Đó là nhữngkiến thức cơ bản, chính xác bao gồm các sự kiện lịch sử, niên đại, địa danh,nhân vật lịch sử… trong đó ph trong các yếu tố đó thì sự kiện là quan trọng nhất, nó là cơ

sở của nhận thức lịch sử Tuy nhiên, sự kiện lịch sử lại vô cùng phong phú, đadạng diễn ra trong một không gian, thời gian nhất định Chính vì vậy, phải biếtchọn lọc những sự kiện cơ bản để khắc sâu cho học sinh, giúp cho học sinh cóthể phác họa nên bức tranh quá khứ một cách chân thực, đồng thời có thể hiểu

rõ sự kiện, phân biệt đợc sự kiện lịch sử này với sự kiện lịch sử khác Để họcsinh nắm đợc kiến thức cơ bản, có nhiều con đờng, biện pháp khác nhau nhtrao đổi, đàm thoại, dạy học nêu vấn đề, nghiên cứu học tập… trong đó phsong theo tácgiả mục đích của các biện pháp, con đờng đó phải làm sao phát huy đợc tínhtích cực độc lập trong nhận thức, đặc biệt trong t duy học sinh Nghĩa là, họcsinh phải tích cực, chủ động chiếm lĩnh kiến thức trên cơ sở hớng dẫn, tổ chứccủa giáo viên Chủ động lĩnh hội những kiến thức cơ bản mà giáo viên đã trìnhbày

Trong cuốn: “ Đổi mới nội dung và phương phỏp dạy học Lịch sử ở

trường THPT” do GS Phan Ngọc Liờn (chủ biờn), NXB ĐH SP, 2008, bao

gồm nhiều tác giả đã trình bày những vấn đề nh:

- Tỏc giả TS Nguyễn Xuõn Trường đó trỡnh bày “ cỏc biện phỏp sư phạmtrong việc sử dụng kiến thức lịch sử thế giới khi dạy khúa trỡnh lịch sử ViệtNam ở trường THPT”, trong đó tác giả nhấn mạnh nguyên tắc đảm bảo tính

cụ thể, trực quan sinh động khi trình bày các sự kiện lịch sử, đồng thời tác giảchỉ rõ biện pháp s phạm trong dạy học lịch sử không phải là thầy giảng, trònghe, ghi chép mà học sinh tự khám phá, tự chiếm lĩnh kiến thức dới sự hớngdẫn, tổ chức, giúp đỡ của giáo viên Nó là xu thế chung của phơng pháp dạyhọc hiện đại

- Tỏc giả Lờ Vinh Quốc – Tưởng Phi Ngọ đó trỡnh bày việc xỏc định kiếnthức cơ bản trong dạy học lịch sử ở trường THPT phải đảm bảo tính chínhxác, tính điển hình và tính cơ bản để học sinh đủ để biết và hiểu chính xác các

sự kiện quá khứ, phù hợp với trình độ học sinh

Ngoài ra, có nhiều cuốn sách của các tác giả nớc ngoài đã nêu lên một sốvấn đề có liên quan tới nội dung của đề tài Ví nh: trong cuốn “Đào tạo con ngPhơng phápgiảng dạy học lịch sử ở trờng trung học” của tác giả A.A.Vagghin đã quan

niệm rằng: biện pháp nêu đặc điểm về sự kiện trong dạy học lịch sử thực chất

là một dạng của miêu tả, nhằm làm sáng tỏ những bản chất, những đặc trngtrong mối liên hệ bên trong của các hiện tợng lịch sử… trong đó ph

Tất cả cỏc kết quả nghiờn cứu của cỏc nhà Khoa học đi trước đó đượcchỳng tụi tham khảo, kế thừa và phỏt triển thờm Mặc dự cỏc tài liệu trờn đóphần nào giải quyết nhiều vấn đề cú liờn quan tới đề tài, nhưng chưa cú mộtcụng trỡnh nghiờn cứu nào trỡnh bày một cỏch đầy đủ, cú hệ thống tới việc tổchức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử Việt Namgiai đoạn từ 1930 đến 1954 ở trường THPT Chớnh vỡ thế chỳng tụi lựa chọn

đề tài này để nghiờn cứu, bổ sung hoàn thiện thờm nhằm gúp phần vào việcnõng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường THPT

3 Đối tượng, phạm vi nghiờn cứu

3.1 Đối tượng nghiờn cứu

Là quỏ trỡnh tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện trong dạy họclịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thụng giai đoạn từ 1930 đến năm1954

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài giới hạn việc tìm hiểu những vấn đề liên quan đến việc tổ chứchọc sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử Việt Nam giaiđoạn từ 1930 đến 1954 ở trường THPT chương trỡnh chuẩn

Để chứng minh tính khả thi của những biện pháp đa ra, chúng tôi trựctiếp thực nghiệm s phạm tại một số lớp khối 12 trờng THPT Lê Hồng Phonghuyện Hng Nguyên tỉnh Nghệ An

4 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu.

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận dạy học nói chung và thực tiễn của việc dạyhọc lịch sử ở các trờng THPT, luận văn tập trung vào việc khẳng định vai trò,

vị trí và tầm quan trọng của việc tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sựkiện trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến 1954 Đồng thời đềxuất những biện pháp s phạm nhằm tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểmcủa sự kiện lịch sử, phù hợp với yêu cầu và điều kiện nớc ta, góp phần nângcao hiệu quả dạy học lịch sử ở trờng phổ thông

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm

vụ cụ thể nh sau:

- Tìm hiểu các cơ sở lí luận để xác định các khái niệm, vai trò, vị trí và ýnghĩa của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện lịch sử

- Tiến hành điều tra để xác định thực trạng của việc dạy và học lịch sử ởtrờng phổ

- Tìm hiểu nội dung chơng trình sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 chơngtrình chuẩn

- Đa ra một số khái niệm cơ bản và đề xuất một số biện pháp s phạm để tổchức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện lịch sử Việt Nam giai đoạn từ

5.2 Phương phỏp nghiờn cứu

- Phương phỏp nghiờn cứu lớ thuyết : nghiờn cứu, tham khảo cỏc tài liệu

từ cỏc nghành như: Tõm lớ học, Lớ luận dạy học, Lớ luận và Phương phỏp dạyhọc Lịch sử, Phương phỏp luận sử học, Sỏch giỏo khoa lớp 12 chương trỡnhchuẩn và các tài liệu liên quan tới đề tài

- Phương phỏp điều tra thực tế: chỳng tụi sử dụng cỏc hỡnh thức như: phỏtphiếu điều tra, dự giờ, phỏt vấn,… để đánh giá thực trạng những vấn đề có liênquan tới đề tài

- Phương phỏp thực nghiệm s phạm: chọn 2 lớp, trong đó một lớp thựcnghiệm và một lớp đối chứng Sau đó sử dụng phơng pháp toỏn học thống kờ

để xử lớ kết quả điều tra và thực nghiệm sư phạm, trên cơ sở đó đánh giá hiệuquả của các hình thức và biện pháp dạy học đã đề xuất

6 Giả thuyết của luận văn

Từ nghiên cứu thực tế dạy học lịch sử hiện nay ở trờng phổ thông, nhiềugiáo viên cha chý ý đến việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự

kiện lịch sử, học sinh cha nắm bắt đợc những kiến thức cơ bản của sự kiện lịch

sử Vì thế, nếu tham khảo và vận dụng những biện pháp s phạm mà luận văn

đã trình bày sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của từng bài học lịch sử, giúp họcsinh không chỉ biết mà còn hiểu và nhớ sâu đợc các sự kiện lịch sử, biết phânbiệt đợc các sự kiện lịch sử khác nhau… trong đó phtừ đó sẽ nâng cao chất lợng dạy họclịch sử ở trờng THPT

7 Đúng gúp của luận văn.

- Làm rừ được một số thực trạng của việc dạy học Lịch sử ở trường Phổthụng

- Khẳng định rõ vai trò, vị trí và ý nghĩa của việc tổ chức cho học sinh lĩnhhội đặc điểm của sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng THPT

- Xỏc định được mục tiờu, nội dung cơ bản của kiến thức phần lịch sửViệt Nam giai đoạn 1930 đến 1954 ở trường THPT

- Xỏc định và làm rừ đặc điểm cơ bản của cỏc sự kiện lịch sử Việt Namgiai đoạn từ 1930 đến 1954

- Xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức cho học sinh lĩnhhội đặc điểm của sự kiện lịch sử

- Đề xuất ra một số biện phỏp tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sựkiện trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 - 1954 một cỏch hiệuquả, nhằm gúp phần vào việc đổi mới phương phỏp dạy học lịch sử

8 ý nghĩa của luận văn.

- ý nghĩa khoa học: kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm phong

phú thêm lí luận dạy học bộ môn về việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc

điểm của sự kiện lịch sử

- ý nghĩa thực tiễn: Đề xuất ra được một số biện phỏp sư phạm giúp giáo

viên vận dụng vào trong thực tiễn dạy học lịch sử để tổ chức học sinh lĩnh hộiđặc điểm của sự kiện lịch sử trong giai đoạn từ 1930 - 1954 một cỏch hiệuquả, nhằm gúp phần vào việc đổi mới phương phỏp dạy học lịch sử

Chương 2: Một số biện phỏp tổ chức học sinh lĩnh hội đặc điểm của sựkiện trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến 1954 ở trườngTHPT Thực nghiệm s phạm.

NộI DUNG

CHƯƠNG 1 Vấn đề TỔ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ KIỆN

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

L LU Í LU ẬN V THÀ TH ỰC TIỄN.

1.1 Cơ sở lí luận.

1.1.1 Quan niệm về sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT.

Dạy học lịch sử ở trờng phổ thông là dạy và học những kiến thức lịch sử.Vì vậy, ngời giáo viên trớc hết phải nhằm cung cấp cho học sinh những kiếnthức lịch sử để trên cơ sở ấy tiến hành việc giáo dục t tởng chính trị, phẩm chất

đạo đức và bồi dỡng kĩ năng phát triển cho học sinh Điều này giúp học sinhhiểu đợc sự phát triển hợp quy luật của tự nhiên và xã hội, vận dụng sáng tạonhững hiểu biết của mình vào thực tiễn cuộc sống Vậy kiến thức lịch sử là gì?kiến thức lịch sử “Đào tạo con nglúc đầu cha phải là tri thức khoa học, mà chỉ là những hiểubiết, quan niệm sơ khai về lịch sử, có nhiều yếu tố thần bí trong các câuchuyện dân gian, truyền thuyết của các dân tộc” [47] Kiến thức lịch sử pháttriển theo trình độ nhận thức của con ngời, khi khoa học cha ra đời, kiến thứclịch sử của ngời nguyên thủy đơn giản, chứa đựng nhiều yếu tố truyền thuyết,huyền thoại và khi khoa học lịch sử ra đời, phát triển, thì những yếu tố truyềnthuyết, thần thoại, những yếu tố xuyên tạc, mang tính chủ quan phục vụ cholợi ích của các giai cấp thống trị đợc thay bằng khái quát hóa, trừu tợng hóanhững tri thức lịch sử để có những hiểu biết chính xác, khoa học hơn, mangtính khách quan, đúng nh nó tồn tại (gọi là khoa học lịch sử) Nó không chỉ làphơng tiện nhận thức xã hội mà còn là vũ khí đấu tranh để cải tạo xã hội.

Trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông, do giới hạn về thời gian, trình

độ nhận thức… trong đó ph cho nên không thể cung cấp và tiếp thu mọi kiến thức củakhoa học lịch sử mà chỉ có thể cung cấp cho học sinh nắm vững những kiếnthức cơ bản Kiến thức cơ bản là những kiến thức tối u, cần thiết cho việc hiểubiết của học sinh về lịch sử của xã hội loài ngời, bao gồm các yếu tố: sự kiện,niên đại, địa danh, nhân vật lịch sử, các biểu tợng, khái niệm, quy luật lịch sử,nguyên lý, phơng pháp học tập và vân dụng kiến thức Nói tới lịch sử trớc hếtphải nói đến sự kiện lịch sử, bởi nó là cơ sở phản ánh hiện thực khách quan vàcũng chính vì thế sự kiện lịch sử vô cùng phong phú, diễn ra trong một thờigian, không gian nhất định Trong một bài học lịch sử có những bài chỉ một sựkiện, nhng có những bài rất nhiều sự kiện và trong giới hạn của một tiết học,giáo viên không thể trình bày hết tất cả các sự kiện mà phải biết chắt lọc, lựachọn những sự kiện cơ bản, tiêu biểu, điển hình để khắc sâu cho học sinh Quanhững sự kiện cơ bản, điển hình ấy đủ phác họa nên bức tranh quá khứ mộtcách chân thật, cụ thể, sinh động, giàu hình ảnh đúng nh nó tồn tại Không chỉ

có vậy, còn làm cho học sinh phân biệt đợc lịch sử cụ thể các thời kì, cũng nhcác quốc gia khác nhau, phản ánh đợc quy luật phát triển của xã hội Hơn nữa,

do chơng trình lịch sử cấu tạo các sự kiện đi từ quá khứ đến hiện tại, trong lúc

đó nhận thức của học sinh lại đi ngợc từ gần đến xa, điều này rất dẫn tới hiệntợng xa rời lịch sử, “Đào tạo con nghiện đại hóa” lịch sử Do đó quá trình học tập lịch sử phảibắt đầu từ việc nắm sự kiện Nắm vững sự kiện lịch sử là tiền đề để hiểu đúnghiện thực lịch sử một cách khoa học, biết rút ra từ quá khứ những bài học kinhnghiệm cho hiện tại và tơng lai Vậy sự kiện lịch sử là gì?

Về mặt thuật ngữ, “Đào tạo con ngsự kiện”vốn gốc ở chữ La tinh: “Đào tạo con ngfactum”, mà

“Đào tạo con ngfactum” lấy từ động từ “Đào tạo con ngfacere” nghĩa là “Đào tạo con nglàm” mà ra Nh vậy, nghĩa gốc của

“Đào tạo con ngsự kiện” là “Đào tạo con ngviệc đã làm xong” Từ đó, từ “Đào tạo con ngfactum” đã đợc sử dụng hầu hết ởcác ngôn ngữ Châu Âu, các nớc Bắc Âu gọi “Đào tạo con ngsự kiện” là “Đào tạo con ngfactum”, các nớcNam Âu gọi là “Đào tạo con ngilfatto”, tiếng Pháp gọi là “Đào tạo con ngle fait”, tiếng Anh gọi là “Đào tạo con ngfait”,tiếng Nga gọi là “Đào tạo con ngfakm”… trong đó phnghĩa là “Đào tạo con nghành động”, “Đào tạo con ngbiến cố”, “Đào tạo con ngđiều đã xảy ra”,trong cuốn “Đào tạo con ngTừ điển tiếng Việt thông dụng” giải thích “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử là việcgì đó quan trọng đã xảy ra”[57; 680]… trong đó ph Tuy nhiên, xuất phát từ lập trờng, thái

độ chính trị, giai cấp và khuynh hớng triết học khác nhau nên quan niệm về

“Đào tạo con ngsự kiện” nói chung và “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” nói riêng còn cha cú sự nhất quán,thậm chí còn đối lập nhau giữa các nhà khoa học, các nhà sử học Xin nêu ramột số dẫn chứng để thấy đợc sự cha nhất quán và đối lập đó

Theo quan điểm của sử học phơng Tây về “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” thì “Đào tạo con nglịch sử màchúng ta đọc, dù đợc xây dựng trên cơ sở hiện thực, thực ra không phải là sựkiện mà là một loạt các phán đoán đã có, còn cái mà chúng ta gọi là khái quátlịch sử lại là những phán đoán về sự phán đoán” [36; 150 – 154] Nh vậy, theoF.M.Powice thì lịch sử không phải các sự kiện mà là các “Đào tạo con ngphán đoán”, điềunày phủ nhận sự tồn tại khách quan của sự kiện lịch sử Nhà sử học MỹC.I.Becker lại cho rằng sự kiện giống nh “Đào tạo con ngviên gạch” “Đào tạo con ngcứng rắn” và “Đào tạo con nglạnhlùng” Ông cho rằng bất cứ một sự kiện “Đào tạo con ngđơn giản” nào cũng bao gồm trong

đó vô số những sự kiện khác nhỏ hơn mà nhà sử học không hề biết đợc Sựkiện lịch sử chỉ là “Đào tạo con ng công trình do trí óc tạo nên”, “Đào tạo con ngchỉ là kí hiệu tợng trng chomột công thức đơn thuần khái quát nghìn lẻ một sự kiện đơn giản nhất” [36;

150 – 154] Theo quan niệm này, thì sự kiện lịch sử chỉ là “Đào tạo con ngkí hiệu tợng trng”không phản ánh hiện thực khách quan, không phù hợp với biến cố thực củaquá khứ Nó sống lại trong ý thức của các sử gia, là sản phẩm của trí tuệ, mấtnội dung khách quan, còn hiện thực lịch sử trở thành “Đào tạo con ngthế giới không sơ mó đ-

ợc, nó đợc khôi phục bằng t duy và tồn tại trong ý thức ta” [36; 150 – 154].Một nhà sử học khác là C Huco cho rằng bản thân lịch sử không có sự kiện,theo ông thì sự kiện chỉ nảy sinh trong quá trình nghiên cứu mà thôi, đó là do

ý muốn chủ quan của nhà nghiên cứu Cùng quan điểm với C.Huco, nhà sửhọc R.Aron xem xét sự kiện lịch sử nh “Đào tạo con ngnhững cấu tạo chủ quan về nội dungcủa ngời nghiên cứu Nó ra đời từ ý thức của sử gia và là kết quả của t duykhái niệm” [36; 150 – 154] Tuy nhiên, ông cũng có khác các sử gia khác mộtchút khi ông quan niệm rằng “Đào tạo con ngkhông có hiện thực lịch sử độc lập với khoa học

và khoa học có thể tái tạo một cách khá trung thực hiện thực ấy” [36; 150 –

154], và ông cho rằng “Đào tạo con nglịch sử nghiên cứu khách thể không phải cái đã qua rồi,không phải cái đã biến mất mà chỉ là những tồn tại và thay đổi trong ý thứccủa chúng ta” [36; 150 – 154] Trên diễn đàn Đại hội các nhà sử học quốc tếlần thứ XIII(1973), giáo s ngời Italia V.E.Seesstan cũng khẳng định rằng sựkiện không có thực, chỉ có sản phẩm từ não chúng ta, đó là một sự kiện đợcgiả định, một thứ chủ nghĩa chủ quan cực đoan.

Theo quan điểm của cỏc nhà sử học mác xít mà đại diện là C.Mác và

Ăngghen, trong các tác phẩm triết học “Đào tạo con ngHệ t tởng Đức”, “Đào tạo con ngChống Đuyrinh”… trong đó phkhẳng định rằng: sự kiện gắn liền với hiện thực, có những đặc trng nh tínhkhách quan, tính cụ thể, tính riêng biệt, tính kế thừa, tính lặp lại, tính miêutả… trong đó phtrong đó “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” là một dạng của sự kiện nói chung Trong “Đào tạo con ngLờinói đầu” của bộ “Đào tạo con ngT bản” xuất bản lần thứ hai, C.Mác đã chỉ rõ rằng, “Đào tạo con ngsự kiện

là điểm xuất phát, chỗ dựa của việc nghiên cứu chứ không phải là ý tởng, nó làhiện tợng khách quan bên ngoài Phân tích phê phán một sự kiện không phải

so sánh nó với ý tởng mà với những sự kiện khác” [36; 150 – 154] Cùng lậptrờng và quan niệm nh C.Mác, Ăngghen và sau này là Lênin nhấn mạnh nếukhông hiểu đúng về sự kiện thì cũng nh chẳng hiểu gì về chủ nghĩa Mác vàngợc lại cho dù ngời đó có phải là một nhà mác xít chân chính hay không,

“Đào tạo con ngChủ nghĩa Mác đứng vững trên cơ sở sự kiện, chứ không phải trên cơ sở khảnăng” [36; 150 – 154] Ngày nay, nội dung của “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” ngày càng đ-

ợc mở rộng và có ý nghĩa hơn, và cũng có nhiều cách giải thích khác nhau vềkhái niệm này Nh I.Kon cho rằng “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” có nghĩa là “Đào tạo con ngcơ sở của một

sự lập luận chân xác” [36; 152 – 157] P.V.Côpnhin trong cuốn sách “Đào tạo con ngLôgiccủa việc nghiên cứu khoa học” cho rằng: “Đào tạo con ngNgời ta gọi sự kiện là bản thân hiệntợng, sự vật và biến cố, ngời ta xem sự kiện là cảm giác và tri giác của chúng

ta về sự vật và những thuộc tính của chúng; cuối cùng, sự kiện có thể hiểu rằng

đó là những nguyên tắc lí luận không thể chối cãi đợc mà ngời ta muốn sửdụng để xác nhận hay bác bỏ một điều gì” [36; 152 – 157] Ngoài ra, sự kiệncòn đợc gọi là “Đào tạo con ngbiến cố”, “Đào tạo con ngtài liệu”… trong đó ph Nh vậy, quan niệm về “Đào tạo con ngsự kiện” nóichung và “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” nói riêng còn có nhiều tranh luận cha ngã ngũ, songtheo quan điểm của chủ nghĩa mác xít thì “Đào tạo con ngsự kiện” tồn tại ở các quan điểmsau:

- Sự kiện chỉ hành động, sự việc xảy ra, những biến cố và hiện tợng thuộc

về quá khứ và quá khứ đó kéo dài đến ngày nay và tiếp diễn ở tơng lai

- Sự kiện là cái gì hiện thực, tồn tại thực, không bịa đặt, trái với ảo tởng

- Sự kiện là cái gì cụ thể và đơn nhất, trái với cái trìu tợng, cái chung

- Sự kiện không chỉ dùng để chỉ một hiện tợng riêng lẻ, chỉ xảy ra một lần,

mà còn chỉ một quá trình các mối quan hệ và toàn bộ những hiện tợng cùngloại có liên quan với nhau, nh “Đào tạo con ngcách mạng”, “Đào tạo con ngcải cách”, “Đào tạo con ngphục hng”… trong đó ph

- Do tính cụ thể vốn có của sự kiện, nên khái niệm này còn dùng để chỉ cáigì đối lập với “Đào tạo con ngsự nghị luận”, với khái niệm “Đào tạo con nglí tởng”

- Vì sự kiện là nguồn thông tin về một hiện tợng, sự vật nào đấy cho nênthuật ngữ “Đào tạo con ngsự kiện” còn dùng để chỉ sự thông tin [36; 152 – 157]

Vậy trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông, sự kiện lịch sử đợc quan

niệm nh thế nào? Sự kiện lịch sử: là hiện t“Đào tạo con ng ợng, biến cố xảy ra trong quá khứ

đợc ghi lại bằng tài liệu, do hoạt động nhận thức của con ngời, mang theo nó dấu vết của ý thức xã hội” [36; 152 – 157]

Xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa mác xít, trong dạy học lịch sử ở ờng phổ thông, giáo viên chủ yếu khai thác “Đào tạo con ngsự kiện lịch sử” ở hai mặt:

Thứ nhất: sự kiện là bản thân hiện tợng và biến cố lịch sử

Thứ hai: sự kiện là sự phản ánh những biến cố, hiện tợng ấy vào nhận thứccủa chúng ta

Cụ thể: đó là những sự kiện hiện tợng lịch sử, sự kiện biến cố lịch sử và sựkiện tri thức lịch sử, tuy nhiên cũng không nên đồng nhất các phạm trù về sựkiện biến cố – sự kiện hiện tợng và sự kiện tri thức vì không phải mọi sự kiệncủa hiện thực nào đều là sự kiện đã nhận thức đợc Chính vì thế, trong dạy học

lịch sử ở trờng phổ thông sự kiện lịch sử thờng đợc dùng ở hai dạng: hiện tợng

và biến cố Đó là những sự kiện lịch sử xảy ra đợc xác định cụ thể về mặt thời

gian, địa điểm cụ thể, có liên quan tới những nhân vật cụ thể, và không lặp lạinguyên vẹn gọi là biến cố lịch sử Ví dụ nh sự kiện Bác Hồ đọc “Đào tạo con ngBản tuyênngôn độc lập” ngày 2/9/1945 tại Quảng trờng Ba Đình đợc gọi là một biến cố.Hay đó là những sự kiện lịch sử có tính chất điển hình xảy ra ở nhiều nớc khácnhau, trong một thời gian kéo dài không xác định đợc thật rõ rệt niên đại chínhxác, địa điểm, nhân vật đợc gọi là một hiện tợng lịch sử Ví nh “Đào tạo con ngchiến tranhnhân dân” xảy ra ở nhiều nớc đợc gọi là hiện tợng lịch sử Mặc dù sự phân biệtgiữa “Đào tạo con nghiện tợng” và “Đào tạo con ngbiến cố” chỉ mang tính tơng đối và cha rõ ràng, nhngtrong dạy học lịch sử, giáo viên phải biết đợc để tùy theo trình độ cấp học màcung cấp cho học sinh

1.1.2 Các cách phân loại sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường

THPT

Có nhiều cách phân loại sự kiện lịch sử khác nhau, và cho đến nay vẫncha có sự nhất trí về phân loại sự kiện lịch sử Trong dạy học lịch sử ở trờngphổ thông cách phân loại chủ yếu dựa vào các tiêu chí sau:

Thứ nhất: dựa vào nội dung của sự kiện lịch sử để phân loại Xuất phát

điểm của tiêu chí này chủ yếu dựa trên tính toàn diện của việc học tập lịch sử,dựa vào khóa trình và bài giảng nhằm cung cấp cho học sinh nhiều loại sự kiệnthuộc các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội để phân loại, bao gồm:

- Sự kiện kinh tế phản ánh những biến cố, hiện tợng về đời sống vật chấtcủa con ngời

- Sự kiện chính trị phản ánh những biến cố, hiện tợng về sự phát triển chínhtrị, đấu tranh giai cấp, sự phân hóa giai cấp, lịch sử hình thành, phát triển vàsuy vong của một quốc gia – dân tộc, đấu tranh cách mạng, chiến tranh cácvơng triều… trong đó ph

- Sự kiện về văn hóa – t tởng phán ánh đời sống tinh thần, sự phát triển về

hệ t tởng, tâm lý xã hội, ý thức xã hội, thành tựu khoa học – kĩ thuật … trong đó ph củalịch sử loài ngời

Thứ hai: dựa vào cấu tạo của sự kiện để phân loại Xuất phát điểm củatiêu chí này chủ yếu dựa vào kết cấu và đặc điểm về không gian, thời gian củacác biến cố, hiện tợng lịch sử Dựa vào khóa trình, bài giảng và mức độ nhậnthức của học sinh ở các cấp, dựa vào tính vừa sức trong học tập lịch sử của họcsinh, tính đơn nhất hay phức tạp của sự kiện để phân loại, bao gồm sự kiện đơngiản và sự kiện phức tạp

- Sự kiện đơn giản thể hiện tính đơn nhất về nội dung phán ánh một biến

cố lịch sử đợc xem nh là riêng biệt, không lặp lại và đợc xác định ở một thời

điểm nhất định, trong một thời gian ngắn nào đó Ví nh sự kiện vua Bảo Đại

đọc chiếu thoái vị trớc của Ngọ Môn – Huế ngày 30/8/1945, chấm dứt sự tồntại hàng ngàn năm của chế độ phong kiến Việt Nam

- Sự kiện phức tạp phản ánh một quá trình phát triển lịch sử, bao gồmnhiều sự kiện có chi tiết rờm rà, nó miêu tả biến cố đợc hoàn thành trongkhoảng không gian – thời gian rộng lớn, có tính đa dạng, toàn diện Ví nh,diễn biến của quá trình tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở nớc ta trong cáchmạng thành Tám năm 1945

Tuy nhiên, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cái chung vàcái riêng thì sự phân biệt này chỉ mang tính tơng đối mà thôi, bởi bất cứ cái

đơn nhất nào cũng chứa đựng cái chung, là hình thái biểu hiện cái chung Chonên, sự khác nhau cơ bản giữa “Đào tạo con ngsự kiện đơn giản” và “Đào tạo con ngsự kiện phức tạp” thểhiện ở chỗ chúng nêu lên những đặc trng về không gian và thời gian của các

“Đào tạo con ngbiến cố lịch sử” Do đó, trong quá trình dạy học, giáo viên dựa vào đặc trngnày để xem nó là đơn giản hay phức tạp để tổ chức cho học sinh lĩnh hội sựkiện lịch sử, phải bắt đầu từ cái đơn giản và trên cơ sở đó để xem xét cái phứctạp

Thứ ba: dựa vào ý nghĩa của sự kiện để phân loại Xuất phát điểm củatiêu chí này chủ yếu dựa vào nội dung bài giảng, thời gian tiết học, trình độnhận thức của học sinh mà giáo viên lựa chọn sự kiện để trình bày Trong mộtthời gian nhất định không thể cung cấp tất cả các sự kiện lịch sử cho học sinh,

mà chỉ lựa chọn những sự kiện tiêu biểu, điển hình, có ý nghĩa nhất đủ đểdựng lại bức tranh quá khứ một cách sinh động có hình ảnh Hơn nữa, do trình

độ nhận thức của học sinh khác nhau nên việc cung cấp sự kiện cũng khácnhau, ở cấp cao hơn thì đòi hỏi các biến cố, hiện tợng lịch sử đòi hỏi phải đợctăng lên, có nh thế mới phát huy đợc khả năng phân tích, hiểu sâu hơn về sựkiện lịch sử Dựa vào ý nghĩa của sự kiện, bao gồm sự kiện cơ bản và sự kiệnkhông cơ bản

- Sự kiện cơ bản là sự kiện yêu cầu học sinh phải nắm đợc trong quá trìnhhọc tập, nó phản ánh những biến cố, hiện tợng, những quy luật chi phối mộtphạm vi nhất định của quá trình xã hội, những nét đặc biệt và điển hình củaquá trình này, có ảnh hởng tới sự phát triển của thời kỳ sau Ví nh sự kiện kíhiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 giữa Việt Nam và Pháp là sự kiên cơ bản họcsinh phải nắm vì nó liên quan tới vận mệnh dân tộc, nó thể hiện cuộc đấu tranhngoại giao khôn khéo của Đảng ta… trong đó ph

- Sự kiện không cơ bản là sự kiện khôi phục lại những biến cố, hiện tợngkhông có ý nghĩa quan trọng, thứ yếu trong một quá trình lịch sử và không đểlại dấu vết gì sâu sắc, có ảnh hởng tới thời kỳ sau Ví nh sự kiên Hiệp ớc Hoa– Pháp kí ngày 28/2/1946 đợc xem là sự kiện không cơ bản

Tuy nhiên, cũng giống nh các cách phân loại khác, sự phân biệt này cũng

có mang tính tơng đối mà thôi, bởi trong mối quan hệ này thì nó là cơ

bản,nh-ng trobản,nh-ng mối quan hệ khác thì nó lại là thứ yếu Vì vậy, đòi hỏi bản,nh-ngời giáo viênkhi sử dụng phải cân nhắc và có sự phân tích kĩ trớc khi sử dụng sự kiện

1.1.3 Quan niệm về nêu đặc điểm của sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường THPT.

Cho đến nay, về mặt lí luận thì quan niệm về nêu đặc điểm sự kiện lịch

sử trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông cha đợc nghiên cứu nhiều vì thếcũng cha có đợc một sự thống nhất về quan niệm này Nó xuất hiện rải ráctrong một số cuốn sách nh: trong cuốn: “Đào tạo con ngPhơng pháp DHLS ở trờng trunghọc”, nhà giáo dục học A.A.Vagghin ngời Nga đã quan niệm: nêu đặc điểm

sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng THPT là “Đào tạo con ngmột dạng của miêu tả,nhằm làm sáng tỏ những bản chất, những đặc trng trong mối liên hệ bên trongcủa các hiện tợng lịch sử”[39; 36]

Trong cuốn: “Đào tạo con ngPhơng pháp dạy học lịch sử” tập II, tác giả Trịnh ĐìnhTùng cho rằng: nêu đặc điểm sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng phổ

thông là một “Đào tạo con ngbiện pháp s phạm để thực hiện hệ thống phơng pháp dạy họclịch sử… trong đó phcách nêu đặc điểm phải làm nổi bật những nét bản chất của hiện tợnglịch sử, nên nó bao hàm việc đánh giá hiện tợng ấy” Chủ tịch Hồ Chí Minhtrong các tác phẩm của mình, khi muốn làm rõ một sự kiện lịch sử nào đó,muốn gây một cảm xúc, một thái độ phản ứng tức thì, một hình ảnh về một sựkiện, một nhân vật cần phải phác họa… trong đó phNgời thờng dùng biện pháp nêu đặc

điểm Ví nh, nói đến chủ nghĩa đế quốc, thì Ngời ví nó nh “Đào tạo con ngmột con đỉa” cócác đặc điểm là: hai vòi, hút máu, cách giết nó là phải cắt cả hai vòi , hay khinói về “Đào tạo con ngCác quan thống đốc”, “Đào tạo con ngCác quan cai trị”, “Đào tạo con ngNhững nhà khai hóa” củathực dân Pháp, Bác Hồ đã nêu đặc điểm của từng loại “Đào tạo con ngquan” trong bộ máythống trị ở thuộc địa Tổng hợp các nét ấy là bộ mặt chung của chủ nghĩa thựcdân là bóc lột, đàn áp, ngu dân… trong đó ph Trong cuốn “Đào tạo con ngTừ điển tiếng Việt thông dụng”

định nghĩa đặc điểm là “Đào tạo con ngnét, vẻ làm nên diện mạo của ngời, sự vật, hiện ợng”[57; 250] tức là những nét rất riêng biệt giữa ngời với ngời, giữa các sựvật – hiện tợng với nhau, không cái nào lẫn với cái nào

Trong thực tiễn dạy học, việc nêu đặc điểm sự kiện lịch sử thờng nhầmlẫn với nêu nội dung kiến thức sự kiện lịch sử, giữa đặc điểm sự kiện lịch sửvới miêu tả Ví dụ nh sự kiện thành lập Đảng, giáo viên thờng nêu các đặc

Đảng Cộng sản đã chín muồi trong phạm vi cả nớc Song 3 tổ chức hoạt độngriêng rẽ, tranh dành ảnh hởng lẫn nhau làm ảnh hởng tới phong trào cáchmạng, gây nên tâm trạng nghi ngờ hoang mang trong quần chúng

+ Ngày 27/10/1929 Quốc tế cộng sản đã gửi th cho những ngời cộng sản

Đông Dơng, trong đó yêu cầu các tổ chức cộng sản chấm dứt sự chia rẽ, côngkích, đồng thời tiếp xúc tiến hành thống nhất thành một đảng Thực hiện chỉthị của Quốc tế cộng sản, Đông Dơng Cộng sản đảng và An Nam Cộng sản

đảng đã tiếp xúc, gặp gỡ tại Hơng Cảng song kế hoạch hợp nhất do 2 đảng chủ

động đề ra đã không đạt kết quả

+ Đúng vào thời điểm khó khăn ấy, Nguyễn Aí Quốc đã từ Xiêm (TháiLan) đến Hơng Cảng – Trung Quốc triệu tập đại biểu các đảng về đây dự hộinghị hợp nhất

- Địa điểm: Hơng Cảng – Trung Quốc

- Nhân vật: Nguyễn Aí Quốc đại diện cho Quốc tế cộng sản, Đông DơngCộng sản đảng có 2 đại biểu: Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Đức Cảnh, An NamCộng sản đảng có 2 đại biểu: Châu Văn Liêm và Nguyễn Thiệu.

- Thời gian: diễn ra trong nhiều ngày, không liên tục, khi nào bố trí đợcthì họp Cuộc họp đầu tiên đợc bắt đầu từ ngày 6/01/1930 và kết thúc vào ngày8/02/1930 khi các đại biểu trở về nớc

- Diễn biến của Hội nghị:

+ Nguyễn Aí Quốc đã phê phán những quan điểm sai lầm của các tổ chứccộng sản hoạt động riêng lẻ và nêu lên chơng trình hội nghị

+ Hội nghị đã nhất trí thống nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộngsản Việt Nam

+ Thông qua “Đào tạo con ngChính cơng vắn tắt”, “Đào tạo con ngSách lợc vắn tắt” của Đảng do Nguyễn

Aí Quốc soạn thảo Là cơng lĩnh cách mạng giải phóng dân tộc sáng tạo, kếthợp đúng đắn vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp Độc lập và tự do là t tởng cốtlõi của cơng lĩnh này

+ Bầu ban chấp hành Trung ơng lâm thời gồm 7 ủy viên do Trịnh Đình Cửu

đứng đầu

- ý nghĩa: Hội nghị mang tầm vóc lịch sử của một Đại hội thành lập Đảng.Thực chất, đây là nêu nội dung kiến thức của sự kiện lịch sử chứ không phảinêu đặc điểm sự kiện lịch sử Hay ví dụ: sự kiện kí hiệp định Sơ bộ 6/3/1946,giáo viên nêu đặc điểm về thời gian và địa điểm:

- Thời gian: Lễ kí kết đợc cử hành vào 4 giờ chiều tại ngôi nhà số 38 LýThái Tổ Những ngời thay mặt cho nớc Pháp, những ngời đứng đầu Bộ t lệnhquân đội Tởng ở miền Bắc Đông Dơng, đại diện phái bộ Mĩ, lãnh sự Anh lục

đục kéo đến ngôi biệt thự ở cách Bắc Bộ phủ một khu vờn hoa

- Địa điểm: Gian phòng nhỏ bài trí đơn giản, không có cờ Chủ khách đều

đứng chung quanh một chiếc bàn lớn mọi ngời đều hớng về phía Chủ tịch

Hồ Chí Minh, Ngời lớt qua các điều khoản của Hiệp định Với cơng vị là Chủtịch nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh kí đầu tiên Sau

đó, Ngời chuyển bản hiệp định cho Vũ Hồng Khanh đứng gần đấy Trớc áplực của quan thầy Tởng, Vũ Hồng Khanh phải ngậm bồ hòn làm ngọt, kí tiếptheo Xanhtơni, ngời đợc ủy quyền thay mặt Chính phủ nớc Cộng hòa Pháp,

kí sau cùng

- Thái độ của hai bên: Đại diện nớc Pháp nâng cốc chúc mừng Chủ tịch

Hồ Chí Minh, ngỏ ý vui mừng vì đã đẩy lùi đợc bóng ma của một cuộc xung

đột vũ trang Bằng một giọng điềm đạm và kiên quyết, Ngời nói: “Đào tạo con ngChúng tôikhông thỏa mãn vì cha giành đợc hoàn toàn độc lập, nhng rồi chúng tôi sẽgiành đợc độc lập hoàn toàn”

- Kết quả: Kẻ thù đã chịu lùi một bớc cơ bản Nhng với thắng lợi này chỉmới là thắng lợi đầu tiên Bến bờ thành công hãy còn xa”

Cách nêu nh trên của giáo viên đã nhầm lẫn với miêu tả sự kiện kí hiệp địnhSơ bộ ngày 6/3/1946

Vậy quan niệm về nêu đặc điểm sự kiện lịch sử trong dạy học ở trờng phổ

thông là gì? theo chúng tôi thì nêu đặc điểm về sự kiện lịch sử là: nêu lên một

cách ngắn gọn những nét điển hình, riêng biệt, đặc trng, bản chất nhất làm nên một sự kiện lịch sử Nghĩa là khi nhìn vào những nét điển hình, riêng biệt,

đặc trng và bản chất của một sự kiện ta thấy có sự khác biệt giữa sự kiện này

so với các sự kiện khác, sự kiện này có mà sự kiện khác không có Hay sự kiệnlịch sử này là chính nó chứ không phải là sự kiện khác, nếu nó khác thì nókhông còn là chính nó và cũng không phải là nó Ví dụ: sự kiện Hội nghịthành lập Đảng năm 1930 có những đặc điểm riêng biệt mà các sự kiện kháckhông có, nh:

- Thời gian: mùa xuân năm 1930 (hoặc đúng dịp tết Nguyên đán ở TrungQuốc)

- Địa điểm: trong ngôi nhà cũ bé nhỏ thuộc khu ổ chuột ở Cửu Long, HơngCảng, Trung Quốc

- Nhân vật: Nguyễn Aí Quốc

Với cách nêu đặc điểm ngắn gọn nh thế sẽ làm cho học sinh nhớ và nhận

ra đợc nét riêng biệt mà chỉ Hội nghị thành lập Đảng năm 1930 mới có Khikiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh, giáo viên chỉ cần nêu câu hỏi: Mùaxuân năm 1930, tại Hơng Cảng đã diễn ra sự kiện lịch sử quan trọng nào? Thìhọc sinh sẽ trả lời ngay là Hội nghị thành lập Đảng chứ không thể trả lời đó là

sự kiện thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên hay là sự kiện khác

đ-ợc, vì những sự kiện khác không có những đặc điểm nh Hội nghị thành lập

Đảng Cộng sản Việt Nam

1.1.4 Cách xác định đặc điểm sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông.

Nh ở phần trên đã trình bày, do cha có một quan điểm thống nhất về nêu

đặc điểm sự kiện lịch sử, nên trong quá trình dạy học, giáo viên thờng nhầmlẫn giữa nêu đặc điểm với nêu nội dung sự kiện lịch sử, giữa nêu đặc điểm vớimiêu tả, thậm chí là cả tờng thuật Dẫn tới việc xác định những đặc điểm của

sự kiện trở nên dài dòng, phức tạp và không thấy đợc nét riêng biệt, bản chấtcủa mỗi sự kiện Vậy làm thế nào để xác định đặc điểm sự kiện lịch sử?

Chúng ta cần phân biệt việc nêu đặc điểm sự kiện lịch sử nó không giống

nh nêu nội dung sự kiện Nêu nội dung sự kiện lịch sử đòi hỏi phải nêu toàn bộnhững kiến thức liên quan tới sự kiện đó, cho dù kiến thức đó là điển hình haykhông điển hình, có liên quan hay không liên quan tới sự kiện Cụ thể là phải

xác định cả về thời gian, không gian (địa điểm), nhân vật, diễn biến, kết quả, ýnghĩa, đánh giá… trong đó phtrong lúc đó, nêu đặc điểm thì không cần phải nêu toàn bộnội dung kiến thức.

Việc xác định đặc điểm sự kiện lịch sử nó cũng gần giống với miêu tả, và

có thể xem đó là một dạng của miêu tả vì “Đào tạo con ngmiêu tả là trình bày cụ thể những

đặc trng của một sự vật, một sự kiện lịch sử để nêu lên những nét đặc trng, bảnchất chủ yếu, cấu tạo bên trong cũng nh hình dáng bên ngoài của chúng” [39;33], song không hoàn toàn giống hẳn Bởi vì, trong miêu tả có hai loại: miêu tảtoàn cảnh thì đòi hỏi nhiều chi tiết, miêu tả có phân tích thì dài dòng Tronglúc đó, nêu đặc điểm sự kiện lại hết sức ngắn gọn, không dài dòng

Để tránh sự nhầm lẫn, theo chúng tôi, khi xác định đặc điểm của sự kiệnlịch sử cần dựa vào các cách sau:

Một là: ngắn gọn, điển hình và nổi bật Cụ thể, trong các yếu tố cấu

thành sự kiện lịch sử: Thời gian, địa điểm, nhân vật, diễn biến, kết quả, ýnghĩa, … trong đó ph không phải yếu tố nào cũng lấy làm đặc điểm, mà căn cứ vào yếu tốnào nổi bật, điển hình nhất, riêng biệt nhất thì xác định đặc điểm của sự kiệnlịch sử Đó có thể là thời gian, hay địa điểm hoặc nhân vật Ví dụ: sự kiệnphong trào cách mạng 1936 – 1939, có các yếu tố cấu thành nh sau:

- Hoàn cảnh:

+ Sự bành trớng của chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh bùng nổ + 7.1935 Quốc tế cộng sản họp và yêu cầu mỗi nớc thành lập Mặt trậnnhân dân chống phát xít

+ 1936 Mặt trận nhân dân Pháp lên nắm quyền đã thi hành nhiều cải cáchtiến bộ ở thuộc địa

+ 7.1936 Hội nghị ban chấp hành Trung ơng của Đảng Cộng sản ĐôngDơng xác định nhiệm vụ trớc mắt là chống phát xít, chống nguy cơ chiếntranh, đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hòa bình

- Diễn biến:

+ Các cuộc đấu tranh với mục tiêu đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủdiễn ra với các phong trào tiêu biểu nh: Phong trào Đông Dơng Đại hội, phongtrào đón tiếp, phong trào mít tinh, biểu tình hòa bình diễn ra sôi nổi, rộngkhắp

+ Các cuộc đấu tranh trên các diễn đàn Báo chí, Văn học, Nghệ thuật,Nghị trờng thu hút đông đảo giới trí thức tham gia

+ Địa bàn đấu tranh: chủ yếu ở đô thị.

+ Mục tiêu đấu tranh: Công nhân đòi tăng lơng, giảm giờ làm, nông dân

đòi giảm su thuế, các tầng lớp khác đòi cải thiện đời sống, đòi các quyền tự

do, dân sinh, dân chủ

+ Hình thức đấu tranh: phong phú, sáng tạo, bên cạnh những hình thức đấutranh cũ thì còn có những hình thức đấu tranh mới nh: đấu tranh báo chí, đấutranh nghị trờng

Từ các yếu tố nêu trên, để học sinh nhớ đợc là rất khó, vì thế cần phải xác

định đặc điểm của sự kiện lịch sử này Vậy xác định nh thế nào? Trong cácyếu tố nói trên, chúng ta thấy nét nổi bật, đặc trng, bản chất của sự kiện chính

là ở hoàn cảnh, địa điểm, mục tiêu và hình thức đấu tranh Vì thế căn cứ vào

ở nớc ta diễn ra một cách công khai, đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ?Học sinh sẽ nhớ ngay tới phong trào cách mạng 1936 – 1939, bởi chỉ cóphong trào này mới có những đặc điểm nh thế

Hai là: tìm điểm khác biệt giữa các sự kiện lịch sử để xác định đặc điểm

sự kiện lịch sử, tức là so sánh sự khác nhau giữa sự kiện lịch sử này với sự kiệnlịch sử khác để tìm ra đặc điểm riêng biệt, bản chất của sự kiện đó Ví dụ : sosánh Cơng lĩnh chính trị tháng 2/1930 của Nguyễn Aí Quốc với Luận cơngtháng 10/1930 của Trần Phú để tìm ra đặc điểm nổi bật của 2 sự kiện này.Giáo viên lập bảng so sánh:

Cơng lĩnh chính trị tháng 2/1930 Luận cơng tháng 10/1930

Đờng lối: hai giai đoạn: CM t sản dân

quyền và CM xã hội chủ nghĩa

Lực lợng: liên minh công nông đoàn

kết với tiểu t sản, trí thức, trung nông

Lực lợng: vô sản và nông dân

Vị trí: là một bộ phận của cách mạng

thế giới

Vị trí: nh Cơng lĩnh

Vai trò: Đảng cộng sản lãnh đạo Vai trò: cũng nh Cơng lĩnh

Từ bảng so sánh đó, giáo viên giúp học sinh thấy đợc về cơ bản giữa

C-ơng lĩnh và Luận cC-ơng không có gì đối lập nhau, điểm khác nhau cơ bản chính

là việc xác định nhiệm vụ và lực lợng cho cách mạng nớc ta, và từ điểm khácnhau này chính là đặc điểm nổi bật của Cơng lĩnh tháng 2/1930: nhấn mạnhvấn đề giải phóng dân tộc đặt lên hàng đầu, vai trò của đoàn kết toàn dân CònLuận cơng tháng 10/1930: nhấn mạnh vấn đề giải phóng giai cấp đặt lên hàng

đầu với lực lợng cách mạng chủ chốt là công nhân và nông dân

Ba là: dùng xen vào bài miêu tả hoặc tờng thuật để cụ thể hóa các đặc

điểm nổi bật của một sự kiện, một nhân vật lịch sử Trong một bài tờng thuật

hay miêu tả về nhân vật lịch sử, địa điểm, thời gian, diễn biến của một sự kiệnlịch sử thờng có các “Đào tạo con ngchi tiết” hoặc các “Đào tạo con ngtình tiết” Mỗi một “Đào tạo con ngchi tiết” hay

“Đào tạo con ngtình tiết” của nhân vật, sự kiện lịch sử là một đặc điểm rất riêng biệt của nhânvật, sự kiện lịch sử đó Trong bài tờng thuật, hoặc miêu tả giáo viên phải dựavào các đặc điểm rất riêng của nhân vật, sự kiện ấy để xây dựng các “Đào tạo con ngchi tiết”hay “Đào tạo con ngtình tiết” của câu chuyện Chính vì thế thông qua các “Đào tạo con ngchi tiết” hay “Đào tạo con ngtìnhtiết” nổi bật nhất của sự kiện, nhân vật lịch sử đó mà giáo viên lựa chọn để xác

định các đặc điểm cơ bản của sự kiện, nhân vật lịch sử Ví dụ: khi xây dựngbài tờng thuật về trận đánh Đông Khê trong chiến dịch Biên giới năm 1950,giáo viên dựa vào những “Đào tạo con ngtình tiết” nổi bật nhất để xác định các đặc điểm nổi

bật của trận đánh này: Đứng trên núi cao nhìn xuống “Đào tạo con ng đồn Đông Khê nh một tuần d ơng hạm khổng lồ giữa rừng xanh biên giới Đông Khê nằm giữa đờng

số 4, cách Cao Bằng 45km, cách Thất Khê 24km, xung quanh có 7 vị trí kiên

cố đóng trên đỉnh núi cao nh một bức tờng vững chắc bao bọc Đồn Đông Khê

có hàng chục lô cốt thấp sát mặt đất, nắm dày trên 1m, có hầm ngầm, tờng cao, dây thép gai xung quanh 6 giờ sáng ngày 16/9/1950, đạn pháo của ta nổ vang trên cứ điểm Đông Khê Trận đánh mở màn chiến dịch bắt đầu.

Sau những cuộc chiến ác liệt, quân ta chiếm đ ợc các vị trí xung quanh, nhừng

đợt tấn công lên đồi cao không thành 17 giờ ngày 17, các chiến sĩ của ta tấn công lên đồi cao lần thứ hai Phía Tây là đại đội bộc phá của Trần Cừ, phía

Đông là đại đội của La Văn Cầu cùng xung phong mở đờng cho xung kích tiến lên.

Mũi nhọn do Trần Cừ chỉ huy tiến lên mở hàng rào, bị đại bác của địch chặn đứng mọi đợt xung phong Bốn chiến sĩ xông lên đều bị thơng vong, cả mũi nhọn nằm ùn lại trớc mũi súng của kẻ thù Trần Cừ trúng đạn ở ngực, trong khi lô cốt địch vẫn không ngừng nhả đạn Trời đã sáng rõ, xung kích vẫn cha lọt vào đợc, mọi ngời đều lo lắng.

Lúc này Trần Cừ cố lê ng ời sát lô cốt, anh bị th ơng lần nữa, song vẫn

cố nhoài ng ời lên rồi gục xuống và lấy hết sức dùng thân mình bịt lỗ châu mai

địch Hỏa lực địch bị ngừng lại và xung kích liên tiếp xông lên Lời hô Noi g“Đào tạo con ng

-ơng Trần Cừ , Trả thù cho Trần Cừ vang lên, các chiến sĩ nh” “Đào tạo con ng ” nớc vỡ bờ, các

tổ ba ngời xông lên, tràn vào nhanh chóng tiêu diệt lô cốt.

7 giờ sáng ngày hôm sau, quân địch trong chiến hầm cố thủ cuối cùng vẫn ngoan cố chống cự Một quả bộc phá đánh sập chiếc hầm ngầm vững chắc đó Những tên chỉ huy run sợ chui ra hàng Sau hai ngày đêm chiến đấu dũng cảm, quân ta ở trận Đông Khê đã hòn toàn thắng lợi Về sau, Trần Cừ đợc truy tặng Anh hùng lực l“Đào tạo con ng ợng vũ trang nhân dân”[14; 27] Qua các “Đào tạo con ngtình tiết”

nhấn mạnh (đợc gạch chân) của giáo viên khi tờng thuật, cuối bài giáo viên rút

ra các đặc điểm nổi bật về trận đánh này, đó là:

- Địa điểm: biên giới đông Bắc nớc ta, kéo dài từ Lạng Sơn lên Cao Bằng

- Thời gian: 6 giờ sáng ngày 16/9/1950 kết thúc 7 giờ sáng ngày18/9/1950

- Nhân vật: La Văn Cầu, đặc biệt Trần Cừ lấy thân mình lấp lỗ châu mai Tóm lại, cách nêu đặc điểm phải làm nổi bật đợc những nét bản chất, đặcsắc riêng biệt của sự kiện lịch sử Nó không chỉ làm cho học sinh nhớ đợc sựkiện lịch sử đó mà còn so sánh với các sự kiện lịch sử khác, qua đó có tácdụng giáo dục học sinh, làm cho các em biết đánh giá và có thái độ nhìn nhậnmột cách khách quan về hiện tợng lịch sử ấy Cho dù cách này hay cách khác,cũng phải chú ý tới tính ngắn gọn của nêu đặc điểm sự kiện và mục đích cuốicùng là làm sao tổ chức cho học sinh lĩnh hội đợc các đặc điểm của sự kiệnlịch sử

1.1.5 Quan niệm về tổ chức lĩnh hội các đặc điểm sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông.

Nguyên tắc của con đờng biện chứng của việc nhận thức con ngời đi “Đào tạo con ngtừtrực quan sinh động đến t duy trìu tợng và từ t duy trìu tợng đến thực tiễn”,việc nhận thức của học sinh cũng không nằm ngoài qui luật chung ấy.Tuy nhiên, do đặc điểm của tri thức lịch sử khác với đặc điểm của tri thức cácngành khoa học khác là tính quá khứ, tính không lặp lại và tính cụ thể… trong đó phvì thếcon đờng nhận thức của học sinh cũng có điểm khác biệt Cụ thể:

- ở giai đoạn nhận thức cảm tính, do học sinh không trực tiếp quan sát đợchiện thực quá khứ, không thể tiến hành thí nghiệm lịch sử, dựng lại sự kiệnlịch sử trong phòng thí nghiệm, nên quá trình nhận thức của học sinh mangtính gián tiếp bắt đầu từ những sự kiện lịch sử cụ thể do giáo viên cung cấp,hoặc qua các tài liệu học sinh tìm kiếm dới sự hớng dẫn của giáo viên Trên cơ

sở của sự kiện cụ thể, sinh động, có hình ảnh để tạo nên biểu tợng lịch sử, tức

là khôi phục lại bức tranh quá khứ đúng nh nó tồn tại, mang tính khách quan

- ở giai đoạn tiếp theo, giai đoạn nhận thức lí tính, dới sự hớng dẫn, điềukhiển, tổ chức của giáo viên, “Đào tạo con ngbằng sức mạnh của t duy trừu tợng, học sinh sẽ

tự hình thành trong đầu óc những t duy trìu tợng, khái quát nhờ hoạt động xử línhững tri thức cụ thể ở đây, học sinh tiến hành việc hình thành khái niệm,nắm hệ thống khái niệm”[39; 270]

- ở giai đoạn cuối cùng, học sinh vận dụng những tri thức đã học để tạo ratrong t duy những mối liên hệ mới giữa tri thức cũ và những điều mới, điều ch-

a biết và sau đó là sử dụng kiến thức về quá khứ để vận dụng vào thực tiễn, rút

ra bài học kinh nghiệm và các quy luật phù hợp với yêu cầu, trình độ, nhiệm

vụ của mình

Nh vậy, quá trình nhận thức lịch sử của học sinh cũng giống nh nhậnthức các môn học khác, “Đào tạo con nglà một quá trình thu nhận thông tin và sử dụng thôngtin” [39; 269] Quá trình đó học sinh phải tự thực hiện, tức là học sinh phải

biết (trực quan sinh động), nhng không dừng lại ở đó mà phải hiểu (t duy trìu

tợng) Nhng từ biết đến hiểu là một quá trình, và quá trình đó không thể thực

hiện đợc nếu tách rời vai trò giúp đỡ, hớng dẫn, điều khiển và tổ chức của giáoviên Hay trong hai nhân tố của quá trình học tập ( dạy – học ) thì nhân tố vaitrò tổ chức của ngời giáo viên là hết sức quan trọng

Vậy, quan niệm nh thế nào về “Đào tạo con ngtổ chức” ? theo “Đào tạo con ngTừ điển tiếng Việt thôngdụng” thì “Đào tạo con ngtổ chức” đợc hiểu theo các nghĩa sau:

- Sắp xếp, bố trí thành các bộ phận để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặcmột chức năng chung

- Sắp xếp, bố trí để làm cho có trật tự, có nề nếp

- Tiến hành một công việc theo cách thức trình tự nào

- Tập hợp ngời đợc tổ chức theo cơ cấu nhất định để hoạt động vì lợi íchchung

- Tổ chức chính trị – xã hội với cơ cấu và kỉ luật chặt chẽ.[57; 797]

Trong dạy học lịch sử, theo chúng tôi “Đào tạo con ngtổ chức” đợc hiểu là ngời giáo viên

đa ra những cách thức sắp xếp, bố trí bài học lịch sử hoặc sự kiện lịch sử một cách trật tự, có nề nếp để đạt đợc mục tiêu đề ra Tức là, trong một bài học

lịch sử, giáo viên ngoài việc lựa chọn những kiến thức cơ bản, thì phải biếtcách sắp xếp các sự kiện lịch sử sao cho có lôgic đúng với trình tự thời gian,hay khi trình bày một sự kiện lịch sử cũng vậy, phải đi theo một trình tự nhất

định, đi từ nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của sự kiện đó Bởi sựkiện lịch sử bao giờ cũng nảy sinh trong một hoàn cảnh cụ thể, và phát triểntheo một quy luật nhất định của nó Ví dụ nh sự kiện Đảng cộng sản Việt Nam

ra đời, bắt buộc giáo viên phải đi từ bối cảnh dẫn tới sự ra đời của Đảng, diễnbiến của quá trình hợp nhất thành lập Đảng và ý nghĩa của việc thành lập

Đảng, chứ giáo viên không thể trình bày lộn xộn, không sắp xếp theo trật tự sẽdẫn tới học sinh khó học, dẫn tới sự kiện lịch sử xa rời với hiện thực kháchquan… trong đó ph Mục đích “Đào tạo con ngtổ chức” của giáo viên là làm sao cho học sinh biết và hiểu

một sự kiện lịch sử, thực chất làm thế nào để học sinh lĩnh hội đợc về sự kiệnlịch sử, lĩnh hội đợc những điều mà giáo viên trình bày Vậy nh thế nào thì đợcgọi là “Đào tạo con nglĩnh hội” ?

“Đào tạo con ngLĩnh hội” tức là “Đào tạo con ngtiếp thu đầy đủ các vấn đề đặt ra” [57; 403] Trong

dạy học lịch sử, theo chúng tôi, “Đào tạo con nglĩnh hội” là từ sự tổ chức, hớng dẫn của giáo

viên, học sinh chủ động tiếp thu đầy đủ những kiến thức về một sự kiện lịch sử hoặc bài học lịch sử, trên cơ sở đó biết vận dụng vào thực tiễn Thực chất là

học sinh biết và hiểu đợc những vấn đề mà giáo viên đa ra và có khả năng vậndụng vào thực tiễn hay là mục tiêu bài học đã đợc thực hiện Ví dụ, qua bàigiảng của giáo viên về ý nghĩa của việc thành lập Đảng cộng sản Việt Nam,học sinh sẽ lĩnh hội đợc những gì? Chắc chắn học sinh phải biết đợc Đảng ra

đời là hợp quy luật, song cũng tùy vào thực tiễn cụ thể của mỗi n ớc mà có nétriêng biệt và nét riêng biệt mà Đảng ta ra đời là sản phẩm của sự kết hợp bayếu tố: phong trào công nhân, chủ nghĩa Mác – Lênin và phong trào yêu nớc

Từ biết thì học sinh phải hiểu, tức là chứng minh đợc tại sao sự kết hợp ba yếu

tố trên lại dẫn tới sự xuất hiện Đảng cộng sản Không chỉ hiểu mà học sinhcòn phải có sự liên hệ với thực tiễn về sự ra đời của các Đảng vô sản ở các nớckhác Học sinh sau khi giải quyết đợc các vấn đề đó tức là đã lĩnh hội đợc đầy

đủ nội dung mà giáo viên đã trình bày

Từ quan niệm về “Đào tạo con ngtổ chức” và “Đào tạo con nglĩnh hội” nêu trên, vậy quan niệm nh thế

nào về tổ chức lĩnh hội đặc điểm sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử ở trờng

phổ thông?

Theo chúng tôi, quan niệm về tổ chức lĩnh hội các đặc điểm sự kiện lịch

sử trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông là: thông qua những cách thức sắp

xếp một cách ngắn gọn, trật tự của giáo viên, học sinh chủ động tiếp thu đầy

đủ các đặc điểm của sự kiện lịch sử Tức là, từ những nội dung kiến thức của

sự kiện lịch sử, giáo viên rút ra đợc những đặc điểm cơ bản, nổi bật của sựkiện một cách ngắn gọn nhất và sắp xếp các đặc điểm ấy làm sao cho học sinh

dễ hiểu và dễ tiếp thu một cách nhanh nhất, không rờm rà, phức tạp và dàidòng Hay hiểu một cách ngắn gọn, thông qua bài dạy của thầy, học sinh hiểubài

Từ quan niệm trên, mở rộng ra trong quá trình dạy học, theo chúng tôivới t cách là ngời “Đào tạo con ngtổ chức” thì giáo viên phải có:

Khả năng sắp xếp, bố trí bài dạy một cách hợp lí phù hợp với từng đối t ợng

- Khả năng tập hợp, điều khiển học sinh theo một trình tự nhất định để đạt

Còn đối với học sinh với t cách là ngời “Đào tạo con nglĩnh hội” thì cần phải có:

- Hiểu bài và có thể trình bày lại nội dung bài học

- Tích cực, chủ động trong học tập, chú ý tiếp thu bài và hăng say phátbiểu, ghi chép bài học

- Ghi nhớ những điều đã học và biết vận dụng những kiến thức đã họcvào thực tiễn

- Tiếp thu nhanh và hoàn thành tốt nhiệm vụ đợc giao, tự đánh giá, tự kiểmtra, tự điều chỉnh, tự hoàn thiện, tự xử lí tình huống và đúc rút kinh nghiệmtrong học tập

1.1.6.Vai trò của nêu đặc điểm sự kiện trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông

Con đờng hình thành tri thức lịch sử cho học sinh đợc thực hiện thôngqua việc cung cấp sự kiện, tạo biểu tợng, hình thành khái niệm, nêu quy luật,rút bài học kinh nghiệm Nh vậy, cung cấp sự kiện là cơ sở của hình thành trithức lịch sử cho học sinh, song không dừng lại ở việc liệt kê, miêu tả sự kiện

mà phải đi sâu vào bản chất của nó, tìm ra đợc những đặc điểm riêng biệt củacác sự kiện lịch sử để rút ra những quy luật vận động và tác động tới nó, qua

đó hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức, chính trị cho họcsinh Vì vậy, việc nêu đặc điểm sự kiện trong dạy học lịch sử có vai trò hết sứcquan trọng về mặt giáo dỡng, giáo dục và phát triển các kĩ năng cho học sinh

Cụ thể:

- Kiến thức:

+ Việc nêu đặc điểm sự kiện lịch sử một cách ngắn gọn, súc tích sẽ làmcho học sinh dễ nhớ, dễ học và nhanh thuộc sự kiện, tránh cho học sinh sựphức tạp, rờm rà và tạo ra sự hứng thú học tập cho học sinh

+ Việc nêu đặc điểm sự kiện lịch sử không những l m cho hành ọc sinh ghinhớ sự kiện một cách cụ thể, có hình tượng trên cơ sở những t i liành ệu đượcthông báo m còn khái quát hóa vành ới những nét đặc trưng nhất của sự kiện

Ví dụ nh sự kiện nớc ta sau Cách mạng tháng Tám, giáo viên tổ chức chohọc sinh lĩnh hội những đặc điểm về tình hình nớc ta sau ngày giành độc lập,thông qua các biện pháp miêu tả, giảng giải… trong đó phhọc sinh vừa nhớ đợc sự kiện đó,

đồng thời nhớ đợc nét đặc trng nhất của sự kiện nớc ta sau sau Cách mạngtháng Tám nằm trong tình thế “Đào tạo con ngngàn cân treo sợi tóc”

+ Việc nờu đặc điểm sự kiện lịch sử l cành ơ sở để cho giỏo viờn v hành ọc sinhkhụi phục lại hỡnh ảnh quỏ khứ để tiến h nh viành ệc khỏi quỏt lớ luận Bởi vìtrong quá trình dạy học, trong vô số các sự kiện diễn ra trong cùng một khônggian và thời gian nhất định, giáo viên không thể cùng một lúc trình bày hết tấtcả các sự kiện mà phải biết chọn lọc những sự kiện cơ bản, điển hình để khắcsâu cho học sinh Những sự kiện đó đủ phác họa nên một bức tranh quá khứmột cách chân thực, làm cho học sinh phân biệt đợc sự kiện này với sự kiệnkhác, lịch sử dân tộc này với dân tộc khác… trong đó ph, muốn làm đợc điều này, trớc hết,giáo viên phải tổ chức cho học sinh lĩnh hội đợc những đặc điểm của sự kiện,

có nắm đợc những đặc điểm của sự kiện thì học sinh mới nắm đợc các sự kiện

cụ thể, sinh động, từ đó mới tạo đợc biểu tợng và hình thành khái niệm, rútquy luật, bài học kinh nghiệm Trong dạy học lịch sử, nếu không tổ chức chohọc sinh lĩnh hội đợc các đặc điểm của sự kiện lịch sử thì học sinh sẽ nắm lịch

sử một cách hời hợt, phiến diện, không hiểu đúng và sâu sắc lịch sử, không đisâu vào bản chất sự kiện sẽ không nắm đợc sự kiện và sẽ không hình thành đ-

ợc tri thức lịch sử cho học sinh Nh vậy, vai trò của việc nêu đặc điểm của sựkiện lịch sử chính là cơ sở của con đường hỡnh th nh tri thành ức lịch sử cho họcsinh

+ Xỏc định được cỏc đặc điểm của sự kiện lịch sử sẽ giỳp cỏc nhà giỏo dụctỡm ra cỏc phương phỏp, con đường phù hợp cho việc dạy học lịch sử ở trườngphổ thụng Bởi vì, học lịch sử cũng nh học tập các môn học khác ở trờng phổthông là một quá trình nhận thức, một quá trình thu nhận thông tin và sử dụngthông tin Việc học tập lịch sử bắt đầu từ việc nắm sự kiện lịch sử, giáo viêncung cấp sự kiện lịch sử cho học sinh, muốn học sinh nhớ đợc sự kiện thì giáoviên phải xác định cho các em những đặc điểm nổi bật, điển hình của sự kiện

đó so với các sự kiện khác và thông qua các thao tác s phạm của mình, giáoviên tổ chức cho học sinh lĩnh hội đợc những đặc điểm của sự kiện, và khi họcsinh nắm đợc những đặc điểm của sự kiện, ghi nhớ đợc sự kiện thì cũng là lúccác em nắm vững đợc kiến thức của sự kiện đó, và trên cơ sở đó sẽ làm chohọc sinh hiểu đợc bản chất của sự kiện, từ đó rút ra quy luật và bài học kinhnghiệm của quá khứ và tơng lai Nh vậy, việc xác định đặc điểm của sự kiện

lịch sử chính là cơ sở ban đầu của biết lịch sử, giáo viên tổ chức cho học sinh

lĩnh hội những đặc điểm của sự kiện lịch sử chính là làm cho học sinh hiểu lịch sử và vận dụng vào trong thực tiễn.

-Thỏi độ:

Việc nêu đặc điểm sự kiện sẽ có tác động lớn tới nhận thức của học sinh,qua việc nêu đặc điểm sự kiện giáo viên giúp các em đánh giá đúng sự kiện,khái quát bản chất, ý nghĩa của sự kiện lịch sử, quy luật phức tạp đang học vành

có thái độ đồng tình hay phản đối Cho nờn trong dạy học việc nờu đặc điểm

cú ý nghĩa giỏo dục rất lớn đối với học sinh, hướng dẫn v ành định hướng chohọc sinh cú thỏi độ rừ rệt đối với sự kiện lịch sử Ví nh, qua việc giáo viên nêu

và tổ chức cho học sinh lĩnh hội những đặc điểm sự kiện cách mạng thángTám, học sinh sẽ đánh giá đúng về quá trình khởi nghĩa giành chính quyền củanhân dân ta, sự chuẩn bị chu đáo của Đảng, vai trò của Hồ Chí Minh, nguyênnhân làm nên thắng lợi của cách mạng tháng Tám, ý nghĩa lịch sử… trong đó phvà qua đógiáo dục cho các em niềm tin vào Đảng, Bác Hồ, lòng biết ơn đối với thế hệ tr-

ớc Không chỉ có vậy, còn xây dựng cho các em một thế giới quan khoa học

đúng đắn để các em có thể dùng những kiến thức đã học để phản đối ý kiếncủa các sử gia phơng Tây khi cho rằng cách mạng tháng Tám thành côngchẳng qua là “Đào tạo con ngăn may”

- Phát triển kĩ năng:

Việc nêu đặc điểm sự kiện lịch sử, không chỉ để học sinh biết sự kiệnlịch sử, mà còn phát triển các kĩ năng cho các em, nh thông qua các thao tác sphạm của giáo viên, học sinh biết miêu tả, biết phân tích, minh họa, biết cáchsắp xếp tổ chức các sự kiện, biết so sánh… trong đó ph qua đó góp phần phát triển t duycủa học sinh Đó là t duy tích cực, chủ động, độc lập và sáng tạo, các em biếtmiêu tả, khôi phục lại những sự kiện lịch sử quá khứ, nêu đợc nguyên nhânxuất hiện, phát sinh của bất cứ một sự kiện nào, nhận biết đợc tính chất, ýnghĩa – bài học kinh nghiệm của các sự kiện, đặc biệt là các sự kiện lớn, biếtliên hệ – so sánh những đặc điểm riêng biệt của các sự kiện lịch sử… trong đó phVí nh,

sự kiện Đảng cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, sau khi nắm đợc các đặc

điểm về sự kiện Đảng ra đời, học sinh biết sắp xếp các đặc điểm đó một cáchlogic, trình tự theo hoàn cảnh, thời gian, nội dung… trong đó ph đặc biệt là các em nhậnbiết và so sánh đợc đặc điểm riêng biệt về quá trình ra đời của Đảng ta mà các

Đảng cộng sản khác không có

1 2 Thực trạng của việc tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc điểm của

sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử hiện nay ở trường phổ thụng.

Để tìm hiểu và có những nhận xét khách quan, khoa học về việc tổ chức

học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện lịch sử trong dạy học lịch sử hiện nay ởtrường phổ thụng, chúng tôi tiến hành điều tra, khảo sát một số giáo viên vàhọc sinh ở các trờng THPT trong tỉnh Nghệ An và đã thu thập đợc nhữngnguồn thông tin quan trong làm căn cứ cho việc nghiên cứu đề tài

1.2.1 Đối với giáo viên

Bằng phơng pháp trao đổi trực tiếp, dự giờ, quan sát, sử dụng phiếu thăm

do ý kiến và bằng phơng pháp thống kê toán học, chúng tôi đã thu đợc nhiều

thông tin liên quan đến việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội các đặc điểm sự

kiện trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông Kết quả cụ thể nh sau:

Khảo sát nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc tổ chức cho

học sinh lĩnh hội các đặc điểm sự kiện trong dạy học lịch sử ở trờng phổ

thông, chúng tôi thu đợc kết quả nh sau:

TT Nội dung điều tra Số giáo viên

đợc hỏi

Số giáoviên trả lời

- Để giáo dục học sinh

sinh lĩnh hội các đặc điểm

của sự kiện trong dạy học

Qua bảng thống kê điều tra, chúng ta nhận thấy, tất cả giáo viên đợc hỏi

đều cho rằng việc tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc điểm của sự kiện trong dạyhọc lịch sử ở trờng THPT là rất cần thiết Nh vậy, giáo viên đã nhận thức đợctầm quan trọng của việc cần phải tổ chức cho học sinh nắm bắt đợc đặc điểmnổi bật của các sự kiện lịch sử Điều đó giúp cho học sinh nhớ và nắm chắckiến thức một cách sâu sắc, bền vững, đồng thời nhấn mạnh vai trò tổ chức

điều khiển của giáo viên trong quá trình dạy học Chính vì thế, phần đông giáoviên đã nhận thức đợc mục đích của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội các đặc

điểm của sự kiện lịch sử là để học sinh dễ học, dễ nhớ, nắm bắt đợc những đặc

điểm nổi bật, ngắn gọn làm nên tính điển hình của sự kiện lịch sử Trên cơ sở

đó để nâng tầm nhận thức của học sinh lên một mức độ cao hơn, biết đánh giá,nhận xét các sự kiện lịch sử Không những thế, qua sự hớng dẫn, tổ chức củagiáo viên đã gây ra hứng thú cho học sinh, phát triển t các kĩ năng t duy chohọc sinh Tuy nhiên, khi hỏi về vấn đề tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc điểmcủa sự kiện trong dạy học lịch sử có khó không, thì có tới 72% giáo viên chorằng rất khó thực hiện, số còn lại thì phân vân Điều này, chứng tỏ giáo viên

đang lúng túng trong việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội các đặc điểm của sựkiện lịch sử, còn nhầm lẫn giữa việc nêu đặc điểm sự kiện với nêu nội dungkiến thức sự kiện, giữa các cách thức tổ chức cho học sinh lĩnh hội các đặc

điểm… trong đó phVậy, nguyên nhân từ đâu? Chúng tôi tiếp tục điều tra và tìm hiểu thêm về vấn đề này.

TT Nội dung điều tra Số giáo viên

đợc hỏi

Số giáo viêntrả lời

Tỷ lệ

4 Quan niệm về của

thầy (cô) về việc tổ

chức học sinh lĩnh

hội các đặc điểm của

sự kiện trong dạy học

vì còn có nhiều ý kiến khác nhau về quan điểm của việc tổ chức học sinh lĩnhhội các đặc điểm của sự kiện lịch sử Có 32% giáo viên cho rằng đó là mộtquan niệm mới, khó và cha rõ ràng, số còn lại cho rằng đó là biện pháp ngờigiáo viên đa ra để cho học dễ học, dề tiếp thu Chính vì quan niệm khác nhau,nên trong việc sử dụng các biện pháp để tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc

điểm của sự kiện lịch sử giáo viên thờng nhầm lẫn giữa nêu đặc điểm với miêutả (28%), tờng thuật(32%) Tuy nhiên, cũng có một số giáo viên bắt đầu nhậnthức đợc để tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc điểm của sự kiện lịch sử thì cầnlồng ghép các biện pháp khác nhau để làm sao có thể nêu bật đợc tính điểnhình, ngắn gọn các đặc điểm của sự kiện để học sinh học một cách nhanh

nhất, tiếp thu nhanh nhất

1.2.2 Đối với học sinh

Ngoài việc tìm hiểu nhận thức, quan niệm về việc tổ chức học sinh lĩnhhội các đặc điểm của sự kiện lịch sử đối với giáo viên, thì chúng tôi còn tiếnhành điều tra, khảo sát 80 học sinh ở các trờng và các khối, lớp khác nhau Nộidung khảo sát chủ yếu tập trung vào hai lĩnh vực:

- Tìm hiểu thái độ, hứng thú của học sinh đối với bộ môn lịch sử ở trờngTHPT

- Quan niệm của học sinh về việc tổ chức học sinh lĩnh hội các đặc điểmcủa sự kiện lịch sử

Bằng các hình thức nh gặp trực tiếp trao đổi với học sinh, phát phiếu điều tra.Chúng tôi đã thu đợc kết quả nh sau:

- Khảo sát sự hứng thú và thái độ học tập bộ môn lịch sử của học sinh, chúng tôi

có kết quả:

TT Nội dung điều tra Số học sinh

đợc hỏi

Số học sinh trả lời

Bình thờng 20 25%

Nhìn vào bảng tổng hợp kết quả điều tra, chúng ta thấy rằng học sinhhọc lịch sử chủ yếu là để phục vụ cho thi cử và để đối phó chiếm 64% Khinào có kì thi khảo sát chất lợng hay kì thi tốt nghiệp thì các em mới học sử,hay hôm nào có tiết dạy sử thì các em mới học bài cũ Hầu hết những em trảlời học sử là do thi cử và để đối phó rơi vào khối lớp ban Khoa học tự nhiên,thậm chí một số em trong ban Khoa học xã hội trả lời rằng em học sử là do

Bố, Mẹ bắt buộc đi theo nghành mà sau khi học xong Đại học sẽ có việc làmngay Trong lúc đó, chỉ có 19% học sinh trả lời là thích học sử Khi chúng tôihỏi, tại sao em lại thích học sử? thì các em trả lời rằng, một phần do yêu thích,một phần vì thầy, cô giáo dạy hay, hấp dẫn Và đây cũng là bộ phận cho rằnghọc lịch sử không khó lắm Số còn lại cho rằng lịch sử rất khó nhớ đợc lâu,học trớc quên sau Chúng tôi tiếp cận học sinh thì hầu hết các em đều cóchung một câu hỏi: làm sao nhớ đợc sự kiện lịch sử hả thầy? Thầy bày chobọn em cách nhớ các sự kiện lịch sử? Vậy, nguyên nhân từ đâu? chúng tôi tiếptục điều tra để làm rõ nguyên nhân thuộc về giáo viên hay học sinh

TT Nội dung điều tra Số học sinh

đợc hỏi

Số học sinh trả lời

Giáo viên đa ra quá

nhiều sự kiện trong

Giáo viên cha tổ chức

cho học sinh lĩnh hội

các đặc điểm của sự

kiện

Giáo viên trình bày

r-ờm rà, khô khan, nhồi

ý kiến khác: 5 7 %

4 Trong học tập lịch sử,

em thấy biện pháp

nào đợc giáo viên sử

dụng nhiều nhất

điển hình dẫn tới không nêu ra đợc những đặc điểm nổi bật của các sự kiệnlịch sử Đặc biệt là theo các em, thì trong một tiết học hầu nh giáo viên chỉdừng lại ở trình bày sự kiện chứ cha tổ chức cho học sinh lĩnh hội những đặc

điểm nổi bật của sự kiện lịch sử (chiếm 43 %), thậm chí còn nhồi nhét kiếnthức cho các em, nặng nề về yêu cầu các em nhớ sự kiện lịch sử hơn là hiểu sựkiện lịch sử Tuy nhiên, có 7 % cho rằng một phần các em không hứng thú,không thích học sử, học sử quá khó là do bản thân các em, do phần đa họcsinh học theo nhu cầu thực dụng, học những khối Tự nhiên để sau này thi đạihọc dễ kiếm việc làm Hơn nữa, các em cho rằng các hình thức học lịch sử còn

đơn điệu, chỉ mới chú trọng ở giờ học chính khóa Các hình thức ngoại khóakhác các em ít đợc học Cho nên khi hỏi học sinh: Trong học tập lịch sử, emthấy biện pháp nào đợc giáo viên sử dụng nhiều nhất thì hầu hết các em đềutrả lời là sử dụng đồ dùng trực quan (chiếm 43 %), còn các biện pháp khác thì

ít sử dụng Khi nào có thực tập, thao giảng thì các thầy cô mới vận dụng Đặcbiệt, hình thức nêu đặc điểm thì hầu nh giáo viên ít sử dụng, cho nên học dẫntới học sinh khó nhớ sự kiện lịch sử, thấy khô khan và nhàm chán

Tóm lại, qua điều tra, khảo sát thực tế, thăm dò ý kiến giáo viên và họcsinh, có thể nhận thấy một điều là bộ môn lịch sử đang có nhiều hạn chế mànguyên nhân thì có nhiều, nhng có thể nhận thấy một phần thuộc về tráchnhiệm của ngời giáo viên, cha đổi mới phơng pháp dạy học, còn nặng nề vềtrình bày sự kiện mà ít quan tâm tới việc tổ chức cho các em lĩnh hội các đặc

điểm của sự kiện lịch sử, làm cho các em không hứng thú, không phát huy đợctính tích cức trong học tập lịch sử ở học sinh Vì thế, để góp phần vào việc

nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trờng phổ thông, chúng tôi chọn đề tài nàyvới mong muốn tìm ra những biện pháp thật sự hữa ích góp phần đổi mới ph-

ơng pháp dạy học lịch sử ở trờng phổ thông

Nh vậy, việc học tập lịch sử, cũng nh học tập bất cứ môn học nào ở trờngphổ thông đều nhằm cung cấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quankhoa học, phẩm chất đạo đức chính trị cho học sinh Kiến thức lịch sử của họcsinh đợc bắt đầu từ nắm vững sự kiện lịch sử Đã có nhiều biện pháp, con đờng

để đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, mà thực chất là giúp họcsinh biết, hiểu và nắm đợc quy luật vận động của sự kiện lịch sử Biện phápnêu đặc điểm và tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm của sự kiện lịch sử cómột vai trò vô cùng quan trọng trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông Việcnêu đặc điểm sự kiện lịch sử một cách ngắn gọn, súc tích sẽ làm cho học sinh

dễ nhớ, dễ học và nhanh thuộc sự kiện, tránh cho học sinh sự phức tạp, rờm rà

và tạo ra sự hứng thú học tập cho học sinh L m cho hành ọc sinh ghi nhớ sự kiệnmột cách cụ thể, có hình tượng trên cơ sở đó còn giúp học sinh khái quát hóavới những nét đặc trưng nhất của sự kiện L cành ơ sở để cho giỏo viờn v hành ọcsinh khụi phục lại hỡnh ảnh quỏ khứ để tiến h nh viành ệc khỏi quỏt lớ luận Tuynhiên, biện pháp nêu đặc điểm và tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm của

sự kiện lịch sử còn có nhiều quan niệm khác nhau, cha có một quan điểm đồngnhất, thậm chí còn cha đợc các nhà giáo dục, các giáo viên quan tâm và sửdụng nhiều Vì vậy, việc đa ra đợc những quan niệm, cũng nh tìm ra nhữngbiện pháp để tổ chức cho học sinh lĩnh hội đặc điểm sự kiện là vô cùng cầnthiết trong quá trình dạy học lịch sử, nó góp phần vào mục tiêu đổi mới giáodục lịch sử ở trờng phổ thông

CHƯƠNG 2 Mét sè BIỆN PH P TÁP T Ổ CHỨC HỌC SINH LĨNH HỘI ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ KIỆN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN

tõ 1930 ĐẾN 1954 Ở TRƯỜNG THPH

Thùc nghiÖm s ph¹m.

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của kiến thức phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 đến 1954 ở trường THPT.

2.1.1.Vị trí: Phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 đến 1954 được trình

bày trong chương II và chương III sách giáo khoa lớp 12 chương trình chuẩn

2.1.2 Mục tiêu kiÕn thøc:

- Mục tiêu của phần kiến thức lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 đến 1945: + Trình bày được ho n cành ảnh ra đời, nội dung của hội nghị th nh lành ậpĐảng Cộng sản Việt Nam Hiểu được những nội dung cơ bản của cương lĩnhchính trị đầu tiên của Đảng v ý nghành ĩa của sự ra đời Đảng Cộng sản ViệtNam

+ Trình b y ành được diễn biến chính, ý nghĩa của phong trào cách mạng

1930 – 1931 mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh Nắm được những nội dung cơbản của Luận cương tháng 10.1930 của Đảng Cộng sản Đông Dương qua đóhiểu được tính đúng đắn cũng như hạn chế của Luận cương

+ Nêu được bối cảnh quốc tế và sự tác động của nó tới Việt Nam dẫn tới

sự thay đổi về chủ trương đấu tranh của Đảng trong giai đoạn 1936 – 1939.Biết được một số kết quả, ý nghĩa của phong trào cách mạng 1936 – 1939 + Trình b y ành được một số điểm nổi bật của bối cảnh Việt Nam trongnhững năm của cuộc chiến tranh thế giới 2 ( 1939 – 1945) v hiành ểu được sựảnh hưởng của nó tới các giai cấp, tầng lớp nhân dân Đông Dương

+ Hiểu được Đảng ta đ· nắm bắt tình hình thế giới v sành ự chuyển biếnmau lẹ của tình hình trong nước để đề ra nhiệm vụ giải phóng dân tộc đặt lênhàng đầu qua 2 hội nghị tháng 11 1939 và hội nghị tháng 5 1941

+Trình bày được công cuộc chuẩn bị của Đảng v mành ặt trận Việt Minh sauhội nghị tháng 5.1941 cho công cuộc khởi nghĩa gi nh ành chính quyền khi thời

cơ đến sau hội nghị tháng 5.1941 đến đầu 1945

+ Nắm được những nét chính của giai đoạn khởi nghĩa từng phần đến tổngkhởi nghĩa tháng Tám năm 1945 Qua đó phân tích được sự sáng tạo của Đảngtrong việc đón và chớp thời thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền

+ Trình bày được sự thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và ýnghĩa của cách mạng tháng Tám năm 1945

- Mục tiêu của phần kiến thức lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 đến 1954: + Hiểu được tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám đến trước ngày19.12.1946, chính quyền dân chủ nhân dân được xây dựng trong tình thế

“ngàn cân treo sợi tóc” Từ đó trình bày được những chủ trương, biện phápcủa Đảng trong công cuộc chống ngoại xâm, nội phản, bảo vệ chính quyềncách mạng

+ Phân tích ho n cành ảnh dẫn đến việc chủ tịch Hồ ChÝ Minh ra Lời kêu gọitoàn quốc kháng chiến, đường lối kháng chiến và trình bày được cuộc chiếnđấu anh dũng của nhân dân miền Bắc

+ Trình bày được chủ trương, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến thắngViệt Bắc năm 1947và Biên giới thu đông năm 1950

+ Nắm được những kết quả chính đã đạt được trong cuộc xây dựng hậuphương về mọi mặt từ 1951 đến 1952, ý nghĩa và tác dụng đối với sự pháttriển của cuộc kháng chiến

+ Phân tích được hoàn cảnh dẫn đến âm mưu, thủ đoạn mới của Pháp và

Mĩ thông qua kế hoạch Nava năm 1953

+ Trình bày và phân tích được những nét chính của chiến cuộc Đông xuân

1953 – 1954, đặc biệt chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ

+ Nắm được những nội dung chính của Hiệp định Giơnevơ, ý nghĩa,nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp

2.1.3 Nội dung cơ bản của kiến thức phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 1954 –