Tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử về phố cổ hội an nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trường trung học phổ thông hội an, tỉnh quảng nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINHHUỲNH ANH TUẤN Tổ CHứC HOạT ĐộNG NGOạI KHóA LịCH Sử Về PHố Cổ HộI AN NHằM GIáO DụC ý THứC BảO Vệ MÔI TRƯờNG CHO HọC SINH TRƯờNG TRUNG HọC PHổ TH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HUỲNH ANH TUẤN

Tổ CHứC HOạT ĐộNG NGOạI KHóA LịCH Sử

Về PHố Cổ HộI AN NHằM GIáO DụC ý THứC BảO Vệ MÔI TRƯờNG CHO HọC SINH TRƯờNG TRUNG HọC

PHổ THÔNG HộI AN, TỉNH QUảNG NAM

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn lịch sử

Mã số: 60.14.10

luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS trịnh đình tùng

nghệ an - 2012

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên của luận văn, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Trịnh Đình Tùng, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và làm đề tài này.

Để hoàn thành luận văn này, tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới Uỷ ban nhân dân thành phố Hội An, Thành đoàn Hội An; Các anh chị cán bộ Phòng tài nguyên và môi trường, Phòng hướng dẫn tham quan, Trung tâm quản lý bảo tồn di tích Hội An; Ban giám hiệu, quý thầy cô giáo và học sinh các trường THPT trên địa bàn thành phố đã quan tâm góp ý và tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Và tôi cũng xin tỏ lòng biết ơn đối với những người thân trong gia đình cũng như các bạn bè đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi rất nhiều về cả tinh thần và vật chất trong quá trình thực hiện luận văn.

Tuy nhiên, do điều kiện thời gian và năng lực nghiên cứu có hạn, chắc chắn đề tài Luận văn nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý, bổ sung của quý thầy cô, các cơ quan chuyên môn về di tích ở Hội An và các bạn bè đồng nghiệp cũng như các em học sinh để đề tài thêm hoàn thiện.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hội An, tháng 10 năm 2012 Tác giả luận văn Huỳnh Anh Tuấn

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BVMT: Bảo vệ môi trường

CNH-HĐH: Công nghiệp hoá - Hiện đại hoáĐHSP: Đại học sư phạm

TNMT: Tài nguyên môi trường

TTQLBTDT: Trung tâm quản lý bảo tồn di tíchUBND: Ủy ban nhân dân

V/v: Về việc

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 8

4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 8

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 9

6 Đóng góp của luận văn 10

7 Bố cục của luận văn 10

NỘI DUNG 11

Chương 1 HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA NHẰM GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 11

1.1 Cơ sở lý luận 11

1.1.1 Quan niệm về môi trường và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường 11

1.1.2 Về hoạt động ngoại khóa và các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá môn lịch sử ở trường phổ thông 14

1.1.4 Vai trò của hoạt động ngoại khóa về các di tích lịch sử đối với việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh 20

1.2 Cơ sở thực tiễn 23

1.2.1 Thực trạng về tổ chức hoạt động ngoại khoá môn lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 23

1.2.2 Thực trạng về môi trường hiện nay 28

1.2.3 Thực trạng giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong môn lịch sử ở trường Phổ thông hiện nay 31

1.2.4 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá tại các di

tích ở Khu phố cổ nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

cho học sinh ở trường phổ thông Hội An hiện nay 34

Chương 2 CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI

KHÓA LỊCH SỬ VỀ PHỐ CỔ HỘI AN NHẰM

Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở HỘI AN 41

2.1 Các di tích lịch sử tiêu biểu ở Khu phố cổ Hội An 41

2.1.1 Chùa Cầu - Biểu tượng của Hội An 42

2.1.2 Di tích Miếu Quan Công 43

2.1.3 Chùa Quan Âm 43

2.1.4 Hội Quán Phước Kiến 44

2.1.5 Nhà cổ số 101 Nguyễn Thái Học 44

2.2 Một số yêu cầu khi tổ chức hoạt động ngoại khóa về các di tích tiêu biểu tại Hội An 45

2.2.1 Tổ chức hoạt động ngoại khoá tại các di tích ở Khu phố cổ Hội An phải bám sát mục đích là giáo dục ý thức bảo vệ môi trường 45

2.2.2 Kế hoạch tổ chức ngoại khoá tại các di tích ở Khu phố cổ Hội An phải được xây dựng chặt chẽ, cụ thể, rõ ràng 47

2.2.3 Hoạt động ngoại khóa tại các di tích phải thu hút đông đảo học sinh tham gia 48

2.2.4 Tổ chức hoạt động ngoại khoá về các di tích ở khu phố cổ phải phát huy tính tích cực, tạo hứng thú cho học sinh 49

2.2.5 Tổ chức trong khoảng thời gian nhất định, phải tiết kiệm, an toàn mà hiệu quả cao 50

2.3 Các biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử tại các di tích ở Hội An nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh 51

2.3.1 Công tác chuẩn bị 51

2.4 Thực nghiệm sư phạm về tổ chức hoạt động ngoại khoá tại

các di tích nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học

sinh 66

2.4.1 Mục đích thực nghiệm 66

2.4.2 Đối tượng thực nghiệm 66

2.4.3 Nội dung và phương pháp tiến hành 66

2.4.4 Cách thức tiến hành 67

2.4.5 Kết quả thực nghiệm 72

KẾT LUẬN 76

DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

PHỤ LỤC 83

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Để đáp ứng được yêu cầu trong sự nghiệp đổi mới “Công nghiệp Hiện đại hoá đất nước” vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ,công bằng, văn minh”, Đảng và Nhà nước ta đã xác định “Giáo dục là quốcsách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển” Luật giáo dục

hoá-2005 của nước ta cũng khẳng định: “Mục tiêu của giáo dục là đào tạo conngười Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm

mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xãhội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân,đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Rõ ràng giáodục của Việt Nam đã đổi mới với mục tiêu hướng tới là một nền giáo dục toàndiện Đó là mục tiêu chung mà nhiều nền giáo dục trên thế giới hướng tới,không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức, trang bị cho các em những lítưởng, những kiến thức khoa học mà còn những kĩ năng sống để các em hoànhập và cải tạo xã hội

Trong những bộ môn được lựa chọn giảng dạy ở trường phổ thông thìLịch sử là một bộ môn có nhiều ưu thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ nhất lànhững kiến thức xã hội, kiến thức liên môn Bởi “Trong nền văn hóa dân tộc,kiến thức lịch sử không chỉ giúp cho việc xây dựng một biểu tượng chính xác,đầy đủ về quá khứ mà còn làm cho người đang sống có ý thức về xã hội, suynghĩ, cảm thụ những gì đã xảy ra trong ngày qua, rút ra bài học kinh nghiệmlịch sử để làm tròn trách nhiệm với hiện tại và tương lai” Trước đây chúng tathường quan niệm rằng lịch sử là một môn học đơn thuần lý thuyết, chỉ lànhững câu chuyện đã qua Vì thế, ngày nay chúng ta phải xác định giáo dụclịch sử rất cần sự kết hợp giữa “học đi đôi với hành”, gắn liền giáo dục vớithực tiễn cuộc sống Cũng vì lí do đó, việc đổi mới phương pháp và hình thức

tổ chức dạy học được đề cao Vấn đề dạy và học lịch sử vẫn đang là vấn đềnổi cộm mà xã hội quan tâm Các đề tài nghiên cứu về phương pháp dạy họclịch sử thì nhiều nhưng hầu hết chỉ mới là nghiên cứu lí thuyết, tính khả thicòn hạn chế Có chăng đó chỉ là sự đổi mới của một số giáo viên, của một sốhoạt động dạy học trên lớp

Để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông, ngoài hìnhthức giáo dục nội khóa, hoạt động ngoại khóa là một bộ phận của hệ thốnggiáo dục ở trường trung học phổ thông có vai trò quan trọng trong việc giáodưỡng, giáo dục và phát triển học sinh Dựa trên kết quả nghiên cứu của cácnhà giáo dục lịch sử, chúng tôi cho rằng hoạt động ngoại khoá là một hìnhthức tổ chức dạy học đem lại hiệu quả cao trong dạy học lịch sử., nhất là trongbối cảnh hiện nay Vì vậy, chúng tôi muốn đi sâu nghiên cứu, vận dụng hìnhthức dạy học này gắn với mục đính xã hội để tìm hiểu tác dụng của nó và pháthuy tối đa ưu thế của hoạt động này Đồng thời, giúp học sinh có được biểutượng lịch sử cụ thể, tìm ra các tri thức mới, với óc quan sát, kỹ năng sử dụngngôn ngữ, năng lực tư duy, đưa học sinh đi từ cái cụ thể đến những tri thứctrừu tượng, khái quát Việc tổ chức hoạt động ngoại khóa là một trong nhữnghoạt động nhằm cung cấp, củng cố kiến thức cho học sinh, tạo cho các emniềm hứng thú, say mê với môn học hay các vấn đề xã hội Trên khía cạnhcủa hoạt động ngoại khoá môn lịch sử, chúng tôi muốn đề cập tới một vấn đề

có tính toàn cầu đó là vấn đề môi trường, và đặc biệt giáo dục là vấn đề nàythông qua hoạt động ngoại khoá tại các di tích lịch sử Qua đó, nó cũng chothấy thực tiễn của việc đổi mới phương pháp dạy học và tiếp cận vấn đề mớiđối với chuyên ngành lý luận về phương pháp dạy học bộ môn lịch sử ởtrường phổ thông hiện nay

Đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giớivào ngày 04/12/1999 Trong những năm qua, chính quyền và nhân dân Hội

An luôn nỗ lực trong công tác quản lý bảo tồn các giá trị di sản; song song vớicác định hướng phát triển của một đô thị Hội An xanh - sạch - đẹp, một đô thịsinh thái, chính quyền địa phương luôn đặt mục tiêu hàng đầu là bảo tồnnguyên vẹn các giá trị di tích của tiền nhân Tuy nhiên, thực tế các di tích ởHội An hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức Công tác quản lý,bảo tồn di sản đô thị trong xu thế phát triển của thời đại mà ở đó người dânđang sống, sinh hoạt đã đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, dung hòa: Bảo tồngiá trị di sản kiến trúc và Phát triển kinh tế, xã hội Trước thực tế này, ngànhgiáo dục đào tạo của tỉnh và thành phố đã và đang có nhiều phong trào để gópphần giáo dục thế hệ trẻ trong công tác chung tay bảo vệ di sản như: phongtrào “em yêu phố cổ quê em” ở cấp tiểu học; phong trào “Một giờ vì Hội Ansạch hơn”; phong trào “ngày thứ bảy tình nguyện”; Từ những phong trào

đó đã cho thấy nhận thức của các em học sinh ngày càng nâng lên, nhiều tấmgương nhiều đề xuất của các em đã được áp dụng và cho hiệu quả lớn Mặc

dù vậy, việc tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử tại các di tích nhằm giáodục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trường trung học phổ thông ở Hội

An còn ít được thực hiện, hầu hết các buổi ngoại khoá được tổ chức là nhằmmục đích tham quan học tập và nghiên cứu về di tích

Vì những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tổ chức hoạt động ngoại

khóa lịch sử về Phố cổ Hội An nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trường trung học phổ thông Hội An, Tỉnh Quảng Nam” làm

đề tài luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Lý luận và phươngpháp dạy học lịch sử

động” như hiện nay thì hoạt động ngoại khóa được đề cập tới như là mộttrong những phương pháp để đưa kết quả của việc dạy và học môn lịch sử ởnhà trường phổ thông khả quan hơn, để học sinh có niềm yêu thích, hiểu biếthơn về lịch sử và bộ môn Cho đến nay qua nghiên cứu, tìm hiểu, tôi nhậnthấy đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, nhiều bài viết của các nhànghiên cứu trong và ngoài nước ít nhiều đề cập tới việc tổ chức giáo dục hoạtđộng ngoại khóa môn lịch sử, hoạt động ngoại khoá tại các di tích lịch sử ởtrường phổ thông và vai trò của hoạt động ngoại khoá môn lịch sử.

Trên thế giới, hoạt động ngoại khoá rất được coi trọng ở nhà trườngphổ thông Tác giả N.G Đairi trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ởtrường trung học”, NXB Giáo dục, Matxcơva, 1978 (tài liệu dịch) tác giả đãnhấn mạnh nhiều đến “hoạt động ngoài lớp” trong môn lịch sử ở trường phổthông và cho đó như là một phần không thể thiếu trong dạy học lịch sử Đồngthời, tác giả đề xuất một số nội dung cơ bản cũng như hình thức tổ chức củahoạt động này Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổthông”, NXB Giáo dục, Matxcơva, 1972 (tài liệu dịch) đã đề cao vai trò củahoạt động ngoại khoá và chỉ rõ các hình thức tiến hành ngoại khoá như: đọcsách, tham gia công tác lịch sử địa phương, tham quan di tích… Tác giả đãphân loại các hoạt động này theo nhận thức(từ lời nói của giáo viên; sử dụngcác tài liệu thành văn; đồ dùng trực quan…)

Ở nước ta, các nhà giáo dục học hầu hết khẳng định rằng bên cạnh hoạtđộng nội khoá được quy định bắt buộc trong chương trình thì cần phải chútrọng hoạt động ngoại khoá Vì hoạt động ngoại khoá có ưu thế là gắn lýthuyết với thực hành, đưa học sinh vào thực tiễn cuộc sống, học sinh tự hoạtđộng và tham gia vào công tác xã hội, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành

bộ môn Bên cạnh đó, các nhà giáo dục lịch sử đặc biệt quan tâm tới hoạtđộng ngoại khoá cho học sinh Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”

của tác giả Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị, NXBGD, 2004 đã nói rất rõ về

vị trí, tác dụng cũng như các hình thức và cách thức tổ chức các hoạt độngngoại khóa và ngoại khoá môn lịch sử Nội dung cuốn sách nói rõ hình thức

tổ chức tham quan học tập tại các di tích lịch sử là nhằm minh họa, bổ sung

và khắc sâu các chi tiết lịch sử mà học sinh đã học Các tác giả cũng nhấnmạnh đến vai trò của giáo viên trong việc tổ chức, lãnh đạo để học sinh tựlĩnh hội tri thức thông qua các hình thức hoạt động ngoại khóa

Trong cuốn “Công tác ngoại khóa ở trường cấp II, cấp III” của Phan

Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang, NXBGD,1968 và cuốn “Một

số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” các tác giả Phan Ngọc Liên Trịnh Đình Tùng - Nguyễn Thị Côi -Trần Vĩnh Tường, NXB Đại học quốcgia Hà Nội, 2002, đã nêu một cách khái quát của việc tổ chức tham quan ditích lịch sử trong hoạt động ngoại khóa Chuyên đề phân tích rất rõ tham quan

-di tích lịch sử là một hình thức liên hệ lí luận với thực tiễn, một trong nhữngphương tiện quan trọng tăng cường mối liên hệ giữa nhà trường với đời sống,vận dụng tri thức lịch sử vào đời sống Việc tham quan di tích lịch sử tạo ranhiều khả năng phát triển óc quan sát của học sinh, dạy cho các em biết nhìnthấy những khía cạnh mới trong các sự vật và hiện tượng quen thuộc, thấyđược mối liên hệ giữa các hiện tượng Sự quan sát trực tiếp những chứng

cứ lịch sử tạo cho các em niềm hứng thú say mê học tập lịch sử

Trong cuốn “Các con đường,biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch

sử trường phổ thông” của GS.TS Nguyễn Thị Côi, đã đề cập tới việc tổ chứctham quan học tập ở nhà bảo tàng lịch sử, cách mạng, nhà truyền thống, ditích lịch sử Tác giả cũng đề cập đến công tác chuẩn bị, công tác tổ chức củagiáo viên phụ trách như: chuẩn bị địa điểm tham quan, xác định mục đíchtham quan học tập Bên cạnh đó, tác giả còn đề cập đến vấn đề tham quan lịch

sử địa phương và một số ví dụ minh chứng liên quan như tiến trình tổ chứcmột buổi dạ hội lịch sử để làm minh họa

Trong cuốn “Rèn luyện kỷ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử” củacác tác giả Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Trần Viết Thụ, Nguyễn MạnhHưởng, Đoàn Văn Hưng, Nguyễn Thị Thế Bình, NXBĐHSP, 2009, đã nhấnmạnh “việc rèn luyện năng lực tổ chức hoạt động ngoại khoá và công táccông ích xã hội sẽ góp phần đắc lực vào thực hiện nguyên lý học đi đôi vớihành, gắn liền nhà trường với đời sống xã hội Tiến hành những hoạt độngnày giúp chúng ta thực hiện được mục đích của việc dạy học lịch sử ở trườngphổ thông là giúp học sinh hiểu rõ quá khứ, hiểu sâu sắc hiện tại và tiên đoántương lai, hành động thực tiễn Chính vì vậy, đây là công việc cần thiết màhọc sinh phải tham gia tích cực, giáo viên phải tổ chức thực hiện tốt…”

Kỷ yếu hội thảo: “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nângcao chất lượng dạy-học trong nhà trường phổ thông”, Viện nghiên cứu giáodục phối hợp với trường ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh, 10/2007, là tập kỷyếu của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và các tham luận của giáo viên, cán

bộ quản lý các trường THPT trong nước nhằm nêu lên thực trạng và tìm hiểuđánh giá hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượnggiảng dạy-học trong nhà trường phổ thông hiện nay Kỷ yếu Hội thảo tập hợpcác bài viết liên quan đến vấn đề tìm hiểu đánh giá hiệu quả của hoạt độngngoại khóa cũng như những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình thực hiện Kỷyếu cũng tìm hiểu hoạt động này của các nhà quản lý giáo dục cấp Sở, cấpPhòng, cấp trường (THCS - THPT) thuộc các loại trường Chuyên, trườngngoại thành, địa bàn còn khó khăn…,nhằm hướng tới việc có được một quanniệm đầy đủ của các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy, của các nhà quản lý,các nhà khoa học về hoạt động ngoại khóa trong nhà trường và những hìnhthức, nội dung, cách thức tiến hành hoạt động này cho thật hiệu quả và nhằmtìm ra những giải pháp, đề xuất khả thi với các cấp quản lý: từ cơ quan chỉđạo thực hiện (Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Vụ, Viện, các Sở Giáo dục - Đào

tạo, các trường Sư phạm) về những vấn đề có liên quan đến hoạt động ngoạikhóa trong nhà trường phổ thông.

Vấn đề tổ chức hoạt động ngoại khoá còn đề cập một phần trong nhiều

đề tài khoa học và các tạp chí như: “Tổ chức một số trò chơi trong dạy họclịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975 ở lớp 9 THCS” của Thạc sĩ NguyễnThị Duyên - Đại Học Vinh và các bài viết bàn về Hoạt động ngoại khoá trênTạp chí Giáo dục như: “Biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp cho học sinh THPT” của Thạc sĩ Nguyễn Thị Thành - THPT dân lập BìnhMinh - Hà Tây; “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng tổ chức hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp cho học sinh THPT” của tác giả Bùi Ngọc Diệp - Việnchiến lược và chương trình Giáo dục; “Tổ chức dạ hội lịch sử về Hồ ChíMinh cho học sinh với sự hỗ trợ của phần mềm Powerpoint” của PGS.TSNguyễn Thị Côi - Đại học Sư phạm Hà Nội và Đoàn Văn Hưng - Đại họcQuy Nhơn Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 6, 1994; Số 1, 1996; Tạp chí xưa

và nay, số 26, 1996; Tạp chí nghiên cứu lịch sử, số 3; số 4, 1998 các đề tàikhoa học và các tạp chí nghiên cứu trên một lần nữa làm phong phú thêmnhững vấn đề về lý luận và thực tiễn của hoạt động ngoại khoá

Các khoá luận tốt ngiệp của nhiều sinh viên Khoa lịch sử trên toànquốc như: “Tìm hiểu thực trạng - giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóatrong dạy học Lịch sử ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ ChíMinh” của 2 sinh viên Đỗ Thị Thanh Nhàn - Nguyễn Thị Nghĩa, khoá luậnmột lần nữa cho thấy vai trò hết sức quan trọng của hoạt động ngoại khoá lịch

chúng tôi chưa phát hiện công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập đến việc

tổ chức hoạt động ngoại khoá tại các di tích lich sử nhằm giáo dục ý thức bảo

vệ môi trường cho học sinh ở trường phổ thông nhất là ở đô thị cổ Hội An- Disản văn hóa thế giới

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

+ Đánh giá được thực trạng chất lượng dạy, học lịch sử ở trường phổthông Hội An nói chung và vấn đề ngoại khoá nhằm giáo dục ý thức bảo vệmôi trường cho học sinh nói riêng

+ Xác định được các biện pháp để nâng cao chất lượng hoạt động ngoạikhoá trong môn lịch sử nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinhtrường THPT Hội An, tỉnh Quảng Nam

+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm về hoạt động ngoại khoá môn lịch

sử về phố cổ Hội An cho học sinh trường THPT Hội An, tỉnh Quảng Nam

4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

4.1 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc tổ chức hoạt động ngoại khóa tại các

di tích tiêu biểu ở Khu phố cổ Hội An do giáo viên và học sinh các trường

trung học phổ thông Hội An tiến hành (và có sự tham gia của cán bộ phòngtài nguyên môi trường và Trung tâm quản lý bảo tồn di tích Hội An) Đề tàikhông nghiên cứu việc tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử ở ngoài Khu phố

cổ Hội An

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình tổ chức hoạt động ngoạikhóa về phố cổ Hội An nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinhtrong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về lịch sử, giáo dục lịch sử

và giáo dục bảo vệ môi trường

5.2 Phương pháp nghiên cứu

+ Sử dụng phương pháp chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy họclịch sử như: điều tra, phỏng vấn, quan sát

+ Sử dụng phương pháp liên ngành: thống kê, định lượng, xác minhnguồn tư liệu, phương pháp phỏng vấn báo chí, phỏng vấn các ngành liênquan tới công tác môi trường, công tác bảo tồn di tích…

+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm: chúng tôi sử dụng phươngpháp quan sát khoa học, toán học thống kê, tập hợp, xử lý các số liệu thựcnghiệm bằng cách lập bảng tính các tham số đặc trưng như: trung bìnhcộng; phương sai; độ lệch chuẩn Trên cơ sở đó, so sánh với các giá trị thuđược giữa các nhóm lớp thực nghiệm và đối chứng để đánh giá hiệu quảcác biện pháp thực hiện tổ chức hoạt động ngoại khoá lịch sử về phố cổHội An nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trườngTHPT Hội An, tỉnh Quảng Nam

6 Đóng góp của luận văn

+ Làm phong phú hơn nữa bộ môn lý luận và phương pháp dạy học lịch

sử ở trường phổ thông

+ Trên cơ sở các vấn đề đặt ra luận văn góp phần giáo dục ý thức bảo

vệ môi trường cho học sinh và nâng cao hiệu quả trong dạy học lịch sử địaphương

+ Đề tài góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

và sự nghiệp giáo dục của nước ta đó là giáo dục toàn diện con người

+ Luận văn đi sâu nghiên cứu các biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóatại các di tích lịch sử tiêu biểu ở Khu phố cổ Hội An cho học sinh trường trunghọc phổ thông Trên cơ sở kết quả ngiên cứu sẽ làm tài liệu tham khảo giúp chogiáo viên môn lịch sử THPT ở địa phương có thể tham khảo, vận dụng vào việc

tổ chức các hoạt động ngoại khoá giáo dục môi trường ở Hội An

+ Đề tài góp phần vào đề án của Đảng bộ và nhân dân thành phố Hội

An là xây dựng Hội An thành “Thành phố sinh thái, văn hóa, du lịch” đầu tiêntrong cả nước vào năm 2030

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dungluận văn được cấu trúc thành hai chương:

Chương 1 Hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi

trường cho học sinh trong môn lịch sử ở trường phổ thông

Cơ sở lý luận và thực tiễnChương 2 Các biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử về

Phố cổ Hội An nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trườngcho học sinh trường trung học phổ thông ở Hội An

NỘI DUNG Chương 1 HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA NHẰM GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG

PHỔ THÔNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan niệm về môi trường và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

Về Môi trường: Cho đến nay có rất nhiều cách hiểu, cách định nghĩa

khác nhau về môi trường Tuy nhiên về bản chất thì môi trường được hiểu làtất cả các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội xung quanh con người, có tácđộng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và phát triển của con người cũng

như các sinh vật khác Điều 3 luật Bảo vệ môi trường năm 2005 ghi rõ: “Môi

trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”.

Điều đó có nghĩa là môi trường và sự tồn tại của xã hội loài người làkhông thể tách rời nhau Từ đó, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng môi trườngtựu chung lại bao gồm 2 loại: Môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

Môi trường tự nhiên là các yếu tố vật chất tồn tại hiện hữu ngoài ýmuốn của con người

Môi trường xã hội (còn được hiểu là môi trường nhân tạo) là các yếu tốtác động, quan hệ giữa con người với con người tạo điều kiện cho sự pháttriển làm cho cuộc sống con người đi lên và hoàn toàn khác với cuộc sống củasinh vật khác

Tóm lại, môi trường là tất cả những gì xung quanh ta nó tạo điều kiện

để chúng ta sống, lao động và phát triển Hiểu được môi trường chúng ta có

thể nhận thức hơn nữa những khái niệm liên quan đến môi trường đó là vấn

đề ô nhiễm môi trường Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 ghi rõ: “Ô nhiễm

môi trường là sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp với môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường và sinh vật”.

Ô nhiễm môi trường là do các tác động của tự nhiên nhưng phần lớn là

do con người tác động đó là những yếu tố liên quan đến hoạt động lao dộngsản xuất và hành vi, lối sống của con người gây nên Hiện nay, vấn đề ônhiễm môi trường được xem là nổi cộm trên diễn đàn quốc tế, nó đòi hỏi sựnhận thức, hành động đúng đắn của con người đồng thời nhân loại phải khẩntrương vào cuộc để khắc phục và tìm giải pháp để giải quyết vấn đề này

Như vậy, chúng ta có thể khẳng định rằng môi trường và ô nhiễm môitrường là hai khái niệm mà hằng ngày mỗi chúng ta đều thấy và nhận thứcđược, nó tồn tại và gắn liền trong đời sống, học tập của mỗi chúng ta Do đó,đòi hỏi chúng ta cần hiểu rõ bản chất của khái niệm này để có những nhậnthức và hành động cho đúng với bản thân nó

Về giáo dục ý thức bảo vệ môi trường: Văn bản Hội nghị Tbilisi

được tổ chức vào năm 1978 đã đưa chỉ rõ “Giáo dục môi trường là làm chotừng người và cộng đồng hiểu được bản chất của môi trường tự nhiên và nhântạo, hiểu được quan hệ tương tác của các mặt sinh học, vật lí, hoá học, xã hội,kinh tế, văn hoá, có được tri thức, thái độ và kĩ năng thực tế để tham gia cóhiệu quả và có trách nhiệm vào việc tiên đoán và giải quyết các vấn đề môitrường và quản lí chất lượng của môi trường Trong “Kế hoạch hành độngASEAN 2000 - 2005”, Giáo dục môi trường được xác định là một quá trìnhthông qua các hoạt động giáo dục chính quy và không chính quy, giúp conngười có được sự hiểu biết, có kỹ năng và các giá trị cho phép họ tham giavào việc phát triển xã hội bền vững về sinh thái và công bằng về xã hội, với tưcách là những người công dân năng động và có tri thức

Ý thức bảo vệ môi trường là chỉ sự phản ánh cao của môi trường xungquanh thông qua quá trình giáo dục tác động tích cực tới bộ óc con người Quátrình giáo dục ấy phải khơi dậy, phải tạo sự chú ý và gây được dam mê chongười học Hiệp hội quốc tế về bảo vệ tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên(IUCN, 1970) đã nêu rõ giáo dục ý thức bảo vệ môi trường “Là một quá trìnhhình thành giữa nhận thức, hiểu biết về mối quan hệ qua lại giữa con người vớimôi trường tự nhiên và xã hội bao quanh con người đòi hỏi hình thành ởngười học khả năng quyết định và những hành động liên quan đến chất lượngmôi trường” Mục đích của giáo dục ý thức bảo vệ môi trường là nhằm vậndụng những kiến thức và kỹ năng của người học góp phần vào gìn giữ, bảo tồn,

sử dụng môi trường theo cách thức bền vững cho cả thế hệ hiện tại và tươnglai Nó cũng bao hàm cả việc học tập cách sử dụng những công nghệ mới nhằmtăng sản lượng và tránh những thảm hoạ môi trường, xoá nghèo đói, tận dụngcác cơ hội và đưa ra những quyết định khôn khéo trong sử dụng tài nguyên.Hơn nữa, nó bao hàm cả việc đạt được những kỹ năng, có những động lực vàcam kết hành động, dù với tư cách cá nhân hay tập thể, để giải quyết những vấn

đề môi trường hiện tại và phòng ngừa những vấn đề mới nảy sinh

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữuhiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiệnmục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đất nước Thông qua giáodục, từng người và cộng đồng được trang bị kiến thức về môi trường, ý thứcbảo vệ môi trường, năng lực phát hiện và xử lí các vấn đề môi trường

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường còn góp phần hình thành nhân cáchcon người, có thái độ thân thiện với môi trường, phát triển kinh tế hài hòa vớiviệc bảo vệ môi trường, bảo đảm nhu cầu của hôm nay mà không phương hạiđến các thế hệ mai sau Giáo dục bảo vệ môi trường là vấn đề có tính chiếnlược của mỗi quốc gia và toàn cầu

1.1.2 Về hoạt động ngoại khóa và các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá môn lịch sử ở trường phổ thông

- Quan niệm về hoạt động ngoại khóa: Hoạt động ngoại khoá được

hiểu là một hình thức tổ chức học tập ngoài lớp có tổ chức, có kế hoạch cómục tiêu, phương hướng xác định; không bắt buộc trong chương trình, đượchọc sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện dưới sự điều khiển, hướng dẫncủa giáo viên nhằm bổ sung, củng cố, nâng cao những kiến thức, kỹ năng,thái độ học tập về bộ môn và công tác xã hội mà các em đã được học trongchương trình chính khoá Với cách hiểu như trên, hoạt động ngoại khoá đượcxem là một hình thức tổ chức dạy học quan trọng, là một trong những conđường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng: “Phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lứatuổi, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức đó vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thúhọc tập cho học sinh”(Điều 24.2, Luật giáo dục) Như vậy, việc học tập trênlớp và học tập ngoài lớp là hai bộ phận hữu cơ hợp thành một thể thống nhấttrong quá trình thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông Cáchình thức tổ chức học tập ngoại khoá phải được đặt trong mối quan hệ biệnchứng với học tập chính khoá

Hoạt động ngoại khóa có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục nội khóa, cùngvới các bài học ở trên lớp sẽ góp phần thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ bộmôn, có tác dụng tích cực tới việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàndiện học sinh Là những người làm công tác giáo dục, chúng ta ai cũng nhậnthức rõ vị trí ý nghĩa của bài học lịch sử, một hình thức giáo dục nội khóa rấtquan trọng Bài học nội khóa càng có tác dụng khi được hỗ trợ bằng các hoạtđông ngoại khóa lịch sử - một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông.Trong công tác ngoại khóa, hoạt động của thầy và trò được tiến hành ngoàigiờ học trên lớp, nhưng nội dung và chủ đề hoạt động phải đạt được mục đích

giáo dưỡng, giáo dục, phát triển như ở bài học nội khóa, nhưng được thựchiện trên cơ sở và phương tiện khác Nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa mônlịch sử mang tính tổng hợp, làm sâu sắc và phong phú kiến thức của học sinh

về các mặt khác nhau của cuộc sống xã hội, góp phần gây hứng thú trong họctập lịch sử của học sinh Học sinh có thể tham gia hoạt động ngoại khoá ở trênlớp, ở trường hoặc ở ngoài xã hội với nhiều lựa chọn tuỳ thuộc vào từng hoạtđộng như: thể thao, văn hoá, nghệ thuật, tham quan, dã ngoại, đi thực tế tìmhiểu tại các di tích lịch sử

Vì vậy, tuy là hoạt động ngoài lớp, nhưng công tác ngoại khóa vẫn cótác dụng như một bài nội khóa trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triểnhọc sinh Nói cách khác, hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử chú ýđến việc làm phong phú kiến thức, giáo dục tình cảm, đạo đức phẩm chất củahọc sinh, giáo dục tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng trách nhiệm, yêu thíchlao động, rèn luyện tính kỷ luật và tinh thần tương thân tương ái

Hoạt động ngoại khóa còn có tác dụng giáo dục lớn đối với học sinh.Qua đó giáo dục cho học sinh thấy được ý thức trách nhiệm, ý thức lao động

và tinh thần tập thể Các nhà nghiên cứu giáo dục bộ môn lịch sử cho rằnghoạt động ngoại khoá có hai đặc điểm nổi bật đó là tính tự nguyện và sự pháttriển của học sinh trong lĩnh vực lịch sử Chính vì lẽ đó mà các em sẽ cónhững định hướng quan trọng cho nghề nghiệp của mình trong trương lai

Trong hoạt động ngoại khóa, những cá tính, phẩm chất, ý thức khuynhhướng của học sinh bộc lộ rõ ràng Bởi vì những hoạt động ngoại khóa tronghọc tập lịch sử ở trường phổ thông được thực hiện phù hợp với những đặcđiểm tâm lý lứa tuổi, trình độ của học sinh, với nhiều hình thức phong phú,

bổ ích

Hoạt động ngoại khóa còn góp phần phát triển học sinh Nếu bài nộikhóa là hình thức bắt buộc của việc học tập, tuân thủ nghiêm ngặt chươngtrình đã quy định về thời gian, nội dung, phân phối chương trình…thì hoạt

động ngoại khóa lại mở ra một khả năng rộng lớn để hình thành các thói quen,

kỹ năng về trí tuệ và thực hành cho học sinh trong học tập lịch sử Trong hoạtđộng ngoại khoá những cá tính, phẩm chất, ý thức, khuynh hướng của họcsinh đuợc bộc lộ rõ rệt vì hoạt động này phù hợp với đặc điểm tâm lý, trình

độ, lứa tuổi và kết hợp được nhiều hình thức tổ chức sinh động, bổ ích Các

em có thể tự chọn, tự nguyện và tham gia một công tác hợp với sở thích vàtrình độ của mình Tính chất tự nguyện trong việc tham gia hoạt động ngoạikhóa đã phát huy năng lực nhận thức độc lập, làm nảy sinh và phát triển hứngthú của học sinh Ngoài ra, hoạt động ngoại khoá còn giúp học sinh vận dụngnhững kiến thức, hiểu biết, những kỹ năng đã được rèn luyện trong bài nộikhoá vào công tác xã hội thực tế của mình như sưu tầm tư liệu, biên soạn lịch

sử địa phương, các hoạt động bảo vệ môi trường và công tác xã hội khác

Hoạt động ngoại khóa được tiến hành ở nhiều bộ môn do giáo viên, các

tổ chức đoàn thể và học sinh trong nhà trường tổ chức Hoạt động ngoại khoámôn lịch sử có nhiều hình thức tiến hành có thể là tham quan, du lịch, dạ hội,

đố vui, xem phim, đóng kịch, tuyên truyền…

Nội dung của hoạt động ngoại khoá chủ yếu là do nhiệm vụ của nhàtrường phổ thông quy định đó là: đào tạo thế hệ trẻ thành những người laođộng có ý thức làm chủ, có tri thức, thành thạo nghề, có thái độ lao động tíchcực, sáng tạo Vì vậy, nội dung của một hoạt động ngoại khoá cụ thể phải thểhiện được tính cấp thiết, phản ánh được những sự kiện, những vấn đề mangtính cấp thiết, phản ánh được những vấn đề của bộ môn và vấn đề của xã hội,giúp học sinh tiếp tục hoàn thiện kiến thức, kỹ năng và củng cố niềm tin vàohoạt động thực tế

Thực hiện mục tiêu và nội dung của hoạt động ngoại khoá rất linh hoạt

và đa dạng (nhưng cũng nằm trong vùng phạm vi quy định của nhà trường vàđịa phương) Do hoạt động ngoại khoá mang tính tự nguyện nên nội dungđược xây dựng theo những hướng chính sau đây:

Trước hết hoạt động ngoại khoá có nội dung là phải làm sâu sắc nhữngkiến thức lịch sử mà các em đã được học trong bài nội khoá mà đặc biệt là cácvấn đề cơ bản của quá trình lịch sử và những vấn đề của xã hội

Tiếp theo là hoạt động ngoại khoá phải có nội dung gắn với những vấn

đề của lịch sử địa phương Trong nhiều lý do khác nhau có thể tiến hành bàihọc tại thực địa gắn việc giảng dạy nội khoá kết hợp với hoạt động ngoạikhoá Song cũng có thể tổ chức hoạt động ngoại khoá dựa vào những tài liệulịch sử địa phương để làm phong phú bài học

Với cách hiểu trên thì nội dung hoạt động ngoại khoá không chỉ có tácdụng thiết thực trong việc củng cố, khắc sâu kiến thức học sinh đã học mà cònhình thành ở học sinh ý thức công dân, góp phần giáo dục toàn diện học sinh

- Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông: Có thể nói bộ môn lịch sử trong nhà trường phổ thông

là bộ môn rất đa dạng về hình thức tiến hành hoạt động ngoại khóa môn sovới các môn học khác Hiện nay, trong dạy học lịch sử ở trường phổ thôngthường tiến hành các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá sau đây

Tham quan lịch sử: có vị trí, vai trò quan trọng trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông Những dấu vết của quá khứ, những di tích lịch sử, nhữnghiện vật trưng bày trong bảo tàng không chỉ cụ thể hóa kiến thức, mà còn đểlại một ấn tượng mạnh mẽ tạo hứng thú học tập và rèn luyện khả năng quansát, phân tích của học sinh Trong thực tế, có thể tổ chức những cuộc thamquan phục vụ trực tiếp nội dung bài học nội khóa, và có thể là bài giảng trongnhà bảo tàng, hoặc trên thực địa ở địa phương trường đóng Nhưng cũng cóthể tổ chức tham quan có tính chất một hoạt động ngoại khóa ở các di tích lịch

sử xa trường, cuộc hành quân thăm chiến trường xưa, “Theo bước chân ngườianh hùng chiến sĩ” Do đó, cần phải lựa chọn hình thức, quy mô tham quanphù hợp với yêu cầu học tập và điều kiện tổ chức để làm cho hoạt động ngoạikhóa được tiến hành hiệu quả cao

Đọc sách: là nhằm cung cấp thêm kiến thức cho học sinh trong giờ nội

khóa, song chủ yếu trong hoạt động ngoại khóa Nó góp phần rèn luyện chohọc sinh về mặt tư tưởng, phẩm chất đạo đức, kỹ năng, thói quen hứng thú vàphương pháp làm việc với sách Đó là hình thức đơn giản, dễ làm song lại cóhiệu quả cao về mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển Trong công việc này,cần khắc phục những quan niệm không đúng, thường có trong học sinh nhưthích đọc tiểu thuyết võ hiệp lịch sử, tài liệu gốc, bị thu hút vào những chi tiết

li kì hấp dẫn mà không chú ý đến những kiến thức khoa học Trước tiên giáoviên giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc cho mỗi khóa trình trong nămhọc Trong danh mục nên quy định những loại sách cần đọc và loại sách đọcthêm nếu có thời gian

Kể chuyện lịch sử: Đây là hình thức ngoại khóa hấp dẫn, dễ làm và có

tác dụng giáo dục cao Nội dung kể chuyện lịch sử là việc phổ biến kiến thứclịch sử một cách khoa học, chứ không phải những chuyện hư cấu Do đó, nộidung câu chuyện kể phải có chủ đề về một sự kiện, một nhân vật lịch sử dựavào một tài liệu chính xác Có nhiều cách kể chuyện: kể lại nội dung mộtcuốn sách hay đã đọc, một câu chuyện được ghi chép tài liệu, hay của chínhngười tham gia, chứng kiến sự kiện thuật lại

Nói chuyện lịch sử: Nói chuyện lịch sử có nội dung, yêu cầu cao hơn kể

chuyện lịch sử Kể chuyện chủ yếu là việc trình bày các sự kiện cụ thể nâng lêntrình độ tư duy khái quát, còn nói chuyên lịch sử chủ yếu là làm cho ngườinghe nhận thức một cách khái quát, được minh họa, dẫn chứng bằng các sựkiện cụ thể theo một chủ đề nào đấy Ví dụ, kể chuyện về chiến thắng NúiThành nổi tiếng và xuất xứ tên gọi “Quảng Nam trung dũng kiên cường, đi đầudiệt Mỹ” với nhiều tài liệu-sự kiện cụ thể làm người nghe như được chứng kiến

sự kiện này và tự hào với vùng đất nơi các em được sinh ra và lớn lên

Trao đổi, thảo luận: Đây là hình thức ngoại khóa nhằm giúp học sinh

bày tỏ ý kiến của mình để củng cố kiến thức, tăng thêm niềm tin sau khi đọc

một quyển sách, nghe kể chuyện, nói chuyện lịch sử, hoặc suy nghĩ về mộtvấn đề nào đấy Có nhiều cách tiến hành trao đổi thảo luận, có thể tổ chứctrao đổi thảo luận trong phạm vi lớp hoặc ngoài lớp Ví dụ: Các em thảo luận

về nguyên nhân hưng thịnh của các đô thị ở Đàng trong trong các thế kỷXVII-XVIII

Dạ hội lịch sử: Dạ hội lịch sử là một hoạt động ngoại khóa có tính

chất tổng hợp, thu hút tất cả học sinh trong lớp và kể cả toàn trường tham dự.Chủ đề của dạ hội lịch sử rất phong phú, lực lượng tham gia dạ hội lịch sửthường có hai nhóm, một số ít học sinh tham gia biểu diễn và đông đảo họcsinh khác là khán giả Đối với cả hai nhóm, dạ hội lịch sử có tác dụng củng

cố, làm sâu sắc, phong phú thêm nhiều tri thức khoa học và nghệ thuật, khơidậy những xúc cảm làm cơ sở để giáo dục tình cảm bồi dưỡng óc thẩm mĩ,gây hứng thú học tập bộ môn Việc sử dụng tư liệu lịch sử, phân tích các tácphẩm văn học, nghiên cứu cách trình bày, thể hiện nội dung các tác phẩm liênmôn, lịch sử sân khấu… những bài nói chuyện lịch sử, những tiết mục vănnghệ… không chỉ làm phong phú kiến thức, mà còn rèn luyện khả năng độclập làm việc, bồi dưỡng năng khiếu biểu diễn và cảm thụ nghệ thuật… chohọc sinh

Ngoài những hình thức ngoại khóa có tính chất phổ biến và cần thiếtnêu trên, có thể kể thêm một số hoạt động khác Những hoạt động này hoặc là

bộ phận cuả hình thức ngoại khóa nào đấy hoặc chỉ là sự thay đổi môi trườnghoạt động, đối tượng phục vụ

Trò chơi lịch sử, là một hình thức ngoại khóa gọn nhẹ, dễ tổ chức, mà

hấp dẫn học sinh Đây không chỉ là một việc giải trí, mà đòi hỏi người tham dựphải phát huy năng lực tư duy, trí thông minh để giải quyết các vấn đề đặt ra.Nếu trò chơi không đòi hỏi sự nỗ lực, không đòi hỏi sự hoạt động tích cực của

tư duy thì trò chơi đó chưa đạt yêu cầu về mặt giáo dưỡng, giáo dục và pháttriển mà chỉ là công việc giải trí, không có ích gì cho việc dạy học lịch sử

Gặp gỡ những nhân chứng lịch sử, là gặp gỡ những người có thành

tích trong công tác, sản xuất, chiến đấu Hình thức này rất có tác dụng trongviệc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh Bời vì tiếp xúc trựctiếp với những con người thật - nhân chứng lịch sử - có sức thuyết phục mạnhvới học sinh hơn bất cứ các phương tiện dạy học nào khác Ví dụ, nhân dịp kỷniệm chiến thắng 30/4 lịch sử, giáo viên tổ chức cho học sinh gặp gỡ nhữngngười ở các địa phương nơi trường đóng chân đã từng tham gia chiến đấu ởcác chiến dịch Đà Nẵng, chiến dịch Hồ Chí Minh Đây là hình thức giáo dụctruyền thống cho thế hệ trẻ để các em biết ơn những ngừơi có công với đấtnước, noi gương trong học tập và lao động

Những hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá lịch sử nêu trên đều cóvai trò hết sức quan trọng Song còn tuỳ từng điều kiện và thời gian nhất địnhgiáo viên chọn lựa hình thức tổ chức hợp lý Đối với các trường THPT ở Hội

An, tỉnh Quảng Nam chúng tôi chọn hình thức ngoại khoá tham quan lịch sửtại các di tích thuộc Khu phố cổ để vừa góp phần làm phong phú bài học trênlớp đồng thời còn gắn với công tác xã hội khác theo phương châm “Học điđôi với hành”, “Học để chung sống với mọi người” mà cụ thể ở đây là giáodục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh Hình thức tổ chức này góp phầnrất lớn vào việc nâng cao chất lượng dạy sử ở trường phổ thông Hội An songcũng vừa mang tính cấp thiết của thực tiễn đang đặt ra cho ngành giáo dục ởđịa phương

1.1.4 Vai trò của hoạt động ngoại khóa về các di tích lịch sử đối với việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh

Hoạt động ngoại khóa tại các di tích lịch sử giúp học sinh nắm vữnghơn kiến thức đã học đồng thời các em hiểu được giá trị của di tích Di tíchlịch sử là những bằng chứng, một phương tiện để nhận thức các sự kiện đãqua, ngoài các nguồn sử liệu khác Di tích lịch sử là những mảnh còn lại củaquá khứ được lưu giữ đến nay Nó ghi nhận phản ánh một sự kiện tiêu biểu có

quy mô lớn hay vừa ở địa phương như: Chùa Cầu, Hội Quán Phước Kiến Đó

là những di sản quý báu, đối tượng nghiên cứu, sử dụng của nhiều ngành khoahọc trong đó có việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông Được học tập tại các

di tích lịch sử kích thích sự hứng thú học tập, vì học sinh được trực tiếp quansát những dấu vết của quá khứ Đây là cơ sở quan trọng để các em tạo biểutượng các sự kiện lịch sử đang học một cách chính xác và cụ thể Việc tạo chohọc sinh những biểu tượng cụ thể, sống động về các sự kiện lịch sử trên gópphần khắc phục việc “Hiện đại hóa” lịch sử hoặc cách nhìn phiến diện theokiểu “Thầy bói xem voi”

Từ việc tổ chức hoạt động ngoại khoá ở các di tích lịch sử học sinh sẽtìm được các dữ kiện để giải quyết nhiều vấn đề lịch sử cũng như các em suynghĩ về hôm nay, vì tương lai của đất nước, vì trách nhiệm của bản thân để có

những hành động đúng, đó là tác dụng tích cực của lịch sử “Lấy xưa biết

nay”, quán triệt phương châm “Học đi đôi với hành”.

Việc tổ chức hoạt động ngoại khoá ở các di tích lịch sử góp phần pháthuy năng lực hoạt động tư duy độc lập của học sinh, rèn luyện cho học sinh

kỹ năng quan sát, đánh giá, phân tích, rút ra những kết luận khoa học Ví dụ:đến học tập, tham quan tại Khu phố cổ Hội An, được tận mắt nhìn thấy di tíchChùa Cầu học sinh sẽ trả lời được nhiều vấn đề hấp dẫn, lí thú về chính sách

mở cửa của Chúa Nguyễn, về hoạt động sầm uất của thương nghiệp ĐàngTrong của một thời hoàng kim, các em cũng suy luận về một thời kỳ pháttriển nền kinh tế và sự giao lưu văn hoá Việt-Trung-Nhật cũng như với cácnước trong khu vực và trên thế giới

Trong xã hội, học sinh là những người tạo nên các mối liên hệ với môitrường nhất là môi trường tại các di tích vì học sinh là thế hệ trẻ, là chủ nhântương lai của nước nhà cũng là đối tượng trực tiếp gắn bó với thiên nhiên,môi trường trong sinh hoạt hàng ngày Là đối tượng nhạy cảm chịu ảnhhưởng trực tiếp của các chất ô nhiễm trong sinh hoạt, sản xuất, thường chưa

nhận thức đúng về môi trường và ứng xử với môi trường Chính các emcũng là một trong những tác nhân gây ô nhiễm và suy thoái môi trường Họcsinh ngày càng đóng vai trò quan trọng ở gia đình, nhà trường và xã hội Do

đó, học sinh vừa là đối tượng vừa là chủ thể quan trọng của công tác bảo vệmôi trường

Hoạt động ngoại khoá về các di tích lịch sử còn góp phần tạo cho các

em yêu quý hơn, nhận thức đúng hơn, xử sự tốt hơn đối với di tích Ai cũngthừa nhận rằng, nếu con người ngay từ nhỏ được học tập trong một môitrường giáo dục tốt thì sẽ đào tạo ra những con người tốt Hồ Chủ tịch đã từngcăn dặn “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì cần có những con người xã hộichủ nghĩa” “Non song Việt Nam có trở nên vẻ vang sánh vai với các cườngquốc năm châu hay không Phần lớn là công học tập ở các cháu” Vừa qua,nhân dân cả nước hết sức vui mừng khi Thành nhà Hồ được vinh dự đượcUNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới Sự vui mừng của cả nước nóichung và đặc biệt là nhân dân Thanh Hoá nói riêng là không thể nào diễn tảhết Do vậy, đã có một buổi Lễ đón nhận cấp bằng Di sản văn hoá thế giớidiễn ra hết sức hoành tráng Đến nổi sân khấu còn trùm lên Di sản thử hỏicách xử sự như vậy của lãnh đạo địa phương có tạo cho thế hệ sau này tôntrọng đối với Di sản Thành nhà Hồ hay không? Nếu công tác hoạt động ngoạikhoá tại các di tích được tiến hành nhiều hơn cho các em thì sau này chắcchắn các em sẽ ứng xử đúng hơn đối với di tích và môi trường ở các di tích.Qua đó sẽ góp phần nâng cao hơn nữa nhận thức của mọi người đối với các ditích lịch sử

Hoạt động ngoại khóa môn lịch sử nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môitrường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhàtrường để giúp người học có sự hiểu biết và cách ứng xử với môi trường, tạođiều kiện cho họ tham gia vào sự phát triển bền vững của xã hội, nhằm mụcđích hình thành ở học sinh ý thức công dân và tham gia công tác các hoạtđộng công ích xã hội Thông qua hoạt động ngoại khoá tại các di tích các em

sẽ được giáo viên, đại diện các cơ quan chức năng như Phòng tài nguyênmôi trường; Trung tâm quản lý và bảo tồn di tích cung cấp số liệu, nhữngthực trạng, khó khăn mà các di tích đang đối mặt Từ đó các em cũng hìnhthành được những khái niệm về môi trường, ô nhiễm môi trường, thiên tai,mặt trái của vấn đề bùng nổ dân số, quá trình “Đô thị hoá”, và còn cả vấn đềtrùng tu di tích… Qua việc lĩnh hội kiến thức, tận mắt chứng kiến thực tiễncủa sự tàn phá bởi thiên nhiên và con người làm cho các di tích có nguy cơbiến dạng từ đó các em có nhận thức đúng và hành động đúng với môitrường nhất là môi trường ở các di tích, qua đó góp phần giữ gìn và phát huygiá trị của các di tích

27/01/2004, Giáo sư Võ Tòng Xuân đã nhận định rằng “Các em học sinh

Việt Nam khi được đào tạo theo chương trình bậc trung học của một nướctiên tiến như Singapore chẳng hạn thì các em lại có thể phát huy tiềm năng

xuất chúng hơn so với các em học theo chương trình trung học trong nước.Một trong những nguyên nhân tạo ra sự khác biệt đó chính là do khi học ởcác trường trung học Singapore, các em học sinh được tham gia rất nhiều

vào các hoạt động ngoại khoá như các môn thể thao, ca hát, học các loại đàn

Ghita đến Dương Cầm, học hùng biện, cách hội họp và được hướng dẫncách tổ chức những buổi hội nghị, hội thảo…” Trong mỗi hoạt động nhưthế, mỗi học sinh được đòi hỏi phải tự giác tham gia từ đầu đến cuối Cũngtheo bài báo này, các em học sinh Việt Nam khi được theo học chương trìnhtrung học của Singapore đều tỏ ra rất thích thú với các môn học ở chươngtrình học này bởi với mỗi bài học các em đều được các thầy cô giáo liên hệvới những vấn đề cụ thể gắn liền với cuộc sống, chứ không đơn thuần là lýthuyết chung chung Các hoạt động ngoại khoá đều có cơ sở vật chất vàtrang thiết bị để các học sinh tham gia Thông qua các hoạt động ngoại khoágắn liền với các môn học như vậy, các học sinh có điều kiện rèn luyện tưduy, tinh thần Thay vì chỉ được học những kiến thức mà thầy cô truyền đạt,

tự bản thân mỗi học sinh cũng có thể tìm tòi, khám phá thêm những kiếnthức, những vận dụng mới liên quan đến bài học

Một trong những thực tế hiện nay ở nước ta là trong chương trình củabậc học phổ thông không quy định giờ cho hoạt động ngoại khoá (ngoại trừ 2tiết HĐNGLL do Bộ giáo dục quy định nhưng lại có chương trình, chủ đề cụthể) Trong khi đó giờ dạy chuyên môn (bài học nội khoá) còn nặng nề, quánhiều kiến thức và thường nghiêng về lý thuyết Do vậy, Ban Giám Hiệu cáctrường phần lớn chỉ tập trung cho giờ học chính khoá và mặt khác còn quanniệm ngoại khoá chỉ là vui chơi, giải trí nên ít được chú trọng, ai làm cũngđược, không làm cũng chẳng sao, trong tiêu chí đánh giá xếp loại học sinhtheo quy định không ràng buộc hoạt động này Thêm vào đó, tổ chức ngoạikhoá cần phải có kinh phí mà nguồn kinh phí này lại không có nhiều Cònhoạt động ngoại khoá thì thiếu phần khung cho kế hoạch, chương trình hướng

dẫn chung cho các trường phổ thông nên không có định hướng cụ thể, cáctrường vẫn tự biên tự diễn là chính Từ thực tế đó, những năm qua hoạt độngngoại khóa ở các trường THPT thường gắn với ngoại khóa chuyên môn, hoạtđộng ngoài giờ lên lớp theo qui định của nhà trường trên cơ sở hướng dẫn của

Bộ, Sở giáo dục Song chỉ chú trọng đến các hoạt động văn - thể - mỹ chứchưa xây dựng thành một chương trình xuyên suốt trong năm học Từ nămhọc 2005-2006 trở đi thực hiện chương trình khung quy định của Bộ giáo dục

là đưa 9 chủ đề vào dạy học NGLL (mỗi tháng 2 tiết/lớp), các trường đã xâydựng được kế hoạch hoạt động ngoại khóa diễn ra trong và ngoài khuôn khổlớp học, trong các giờ học chính khóa song vẫn còn mang tính tự phát, chưakhoa học, chưa được đầu tư đúng mức, thậm chí chưa có giáo viên nào đượcđào tạo chuyên sâu về vấn đề này thì thử hỏi học sinh làm sao mà hứng thúđược Trong khí đó giáo viên ở các trường phổ thông hầu hết phương phápdạy chủ yếu là thuyết giảng, giáo viên lấy sách giáo khoa làm tài liệu bắt buộc

để giảng dạy Do đó, làm cho sự khám phá tri thức nhân loại và những hiểubiết mới của học sinh còn hạn chế

Hoạt động ngoại khoá môn lịch sử ở trường phổ thông cũng nằm chungtrong thực trạng đó Qua tìm hiểu các tham luận, các số liệu từ Kỷ yếu hộithảo: “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượngdạy-học trong nhà trường phổ thông”, Viện nghiên cứu giáo dục phối hợp vớitrường ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh, 10/2007 cung cấp cũng như một số bàibáo trên Internet và đặc biệt là tiến hành khảo sát ở 4 trường THPT trên địabàn thành phố Hội An về hoạt động ngoại khoá môn lịch sử chúng tôi rút rakết luận sau:

Thứ nhất, đa số học sinh coi môn lịch sử là môn phụ, còn giáo viên tuytâm huyết với nghề nhưng trước thực tế học sinh “Chán học sử” và các lý dokhác về kinh tế, tài liệu, SGK… nên giáo viên cũng rất ít sáng tạo trong dạyhọc lịch sử Đặc biệt là đề xuất và tự lập kế hoạch và tiến hành tổ chức ngoại

khoá lịch sử.

Thứ hai, đa số các em học sinh (khoảng trên 85%) hiểu được khái niệmngoại khoá và nhận thức đúng về ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá nhưngcũng có một số học sinh coi đây là hoạt động vui chơi, giải trí không giúp gìcho việc học tập trên lớp cũng như ngoài xã hội

Thứ ba, phần lớn (khoảng trên 60%) học sinh không tham gia các hoạtđộng ngoại khoá môn lịch sử ở trường phổ thông Qua tìm hiểu chúng tôinhận thấy đa phần các em hiểu đúng về ý nghĩa của hoạt động ngoại khoánhưng các em lại không tham gia hoạt động ngoại khoá với tỉ lệ cao là xuấtphát từ thực tế sau: ở trường phổ thông ngoại khoá môn lịch sử tuy được tiếnhành 1 đến 2 lần trong một năm học song lại không bắt buộc học sinh thamgia Mặt khác, khâu tổ chức, nội dung ngoại khoá lịch sử không sát với nộidung chương trình và những vấn đề cấp thiết của xã hội, thêm vào đó các emcòn phải đóng kinh phí cho việc tổ chức ngoại khoá thì rất nhiều em vốn đãcoi lịch sử là “Môn phụ” thì lại càng không mặn mà với hoạt động này

Thứ tư, việc học sinh tham gia các hoạt động ngoại khoá cũng khôngđồng giữa các khối lớp đều đa số học sinh khối 10 tham gia còn khối 11 vàđặc biệt là khối 12 thì hầu như rất hiếm (ngoại trừ các em là cán bộ lớp).Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy lý do có sự phân hoá này là do học sinhngày càng chú trọng vào việc phân ban, phân khối và tích cực học thêm đểthi đại học nên chi phí và thời gian đã trở thành áp lực lớn đối với các em ởkhối trên Nhưng lý do đó cũng không hoàn toàn xuất phát từ học sinh màcòn do Ban giám hiệu và giáo viên bộ môn các trường nếu ở lớp 10 thì tổchức hơn 2 lần trong năm thì 11 và 12 thì chỉ 1 đến 2 lần và chỉ tổ chức mộtcách có giới hạn việc ngoại khoá như tổ chức tại trường, tổ chức dưới dạng

“Rung chuông vàng”; “Theo dòng lịch sử” để củng cố ôn tập cho thi cử chứrất hiếm việc tổ chức tham quan học tập tại các di tích lịch sử nhất là các địachỉ xa trường học

Thứ năm, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá có sự phân hoá sốlượng học sinh tham gia Cụ thể, qua khảo sát chúng tôi thu được kết quả là:

Có đến 62,2 % các em tham gia hình thức tham quan lịch sử; trong khi đóhình thức trò chơi lịch sử chiếm 18,1 %; đọc sách chiếm 14,4 %; hoạt độngngoại khoá ít thu hút học sinh tham gia nhất đó là gặp gỡ nhân vật lịch 5,5%

Thứ sáu, có sự mâu thuẩn giữa số lượng các em học sinh thích tham giangoại khoá lịch sử với sự thích thú và hứng thú khi tham gia buổi ngoại khoá.Theo tìm hiểu chúng tôi nhận thấy, nhiều học sinh tham gia (khoảng 27%) là

vì sĩ diện cùng bạn bè, thích vui chơi, giải trí…đặc biệt cũng có lý do các emphàn nàn về khâu tổ chức, hướng dẫn của giáo viên Do đó, sau khi tham giahầu như các em không đạt kết quả từ mục tiêu của hoạt động ngoại khoá đưa

ra Thực trạng này cho thấy hoạt động ngoại khoá môn lịch sử chưa thực sựmang lại hiệu quả cho tất cả học sinh đúng như tác dụng của nó là tạo hứngthú cho học sinh trong học tập để nâng cao chất lượng bộ môn Tuy nhiên,cũng có trên 70% học sinh tham gia ngoại khoá lại rất hứng thú với hoạt độngngoại khoá Đó là động lực quan trọng giúp giáo viên đổi mới hình thức vànội dung hoạt động này để không ngừng nâng cao chất lượng bộ môn

Trong khi đó, khi tiến hành khảo sát giáo viên cùng đối chứng với tưliệu tham khảo qua mạng Internet chúng tôi nhận được kết quả như sau: Đa sốgiáo viên nhận thức ngoại khoá môn lịch sử là cần thiết Hầu hết giáo viênmôn lịch sử trả lời là năm học nào cũng tổ chức và hướng dẫn cho học sinhtiến hành các hoạt động ngoại khoá Và thầy cô cũng cho biết hình thức thamquan dã ngoại lịch sử tại các di tích là được tổ chức đều đặn, hay và cuốn hútđông đảo học sinh tham gia nhất so với các hình thức ngoại khoá khác Theocác thầy cô phụ trách thì đa số học sinh hứng thú với hoạt động này Và hầuhết giáo viên cũng đề xuất nên tăng cường hơn nữa hoạt động ngoại khoá vàđòi hỏi phía nhà trường phải đầu tư kinh phí chứ không nên huy động sự đónggóp từ học sinh và phụ huynh

Từ thực trạng trên, chúng ta có thể nhận thấy hoạt động ngoại khoámôn lịch sử ở trường phổ thông hiện nay tuy vẫn được tổ chức dưới nhữnghình thức khác nhau và hiệu quả mang lại là không nhỏ Song bên cạnh đóvẫn còn nhiều hạn chế đó là số lượng thời gian dành cho hoạt động này quá íttrong khi số tiết lịch sử và nội dung chương trình SGK lại tăng lên Bên cạnh

đó, khó khăn lớn nhất hiện nay là do tác động của mặt trái cơ chế thị trường

và việc phân ban trong trường phổ thông đã dẫn tới một bộ phận không nhỏcán bộ quản lý, giáo viên và học sinh còn xem nhẹ hoạt động này Thậm chí

như GS Phan Huy Lê đã phát biểu “Lịch sử là môn học bị coi thường nhất

trong trường phổ thông” Do đó, để năng cao chất lượng và hiệu quả bài học

lịch sử ở trường phổ thông nhất là hoạt động ngoại khoá đòi hỏi sự cố gắngđổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của giáo viên và sự đổimới trong cách nhìn, thái độ của các cấp, các ngành và của toàn xã hội để bộmôn lịch sử được coi trọng và có nhiều ưu tiên, đầu tư cho các hoạt độngngoại khoá bộ môn này

1.2.2 Thực trạng về môi trường hiện nay

Chúng ta đang sống trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI, thế kỷcủa toàn cầu hóa, hội nhập và phát triển Vấn đề môi trường đã và đang trởthành mối quan tâm đặc biệt và đáng lo ngại không chỉ ở Việt Nam mà còn làvấn đề mang tính toàn cầu Tình trạng đất đai bị xói mòn, thoái hoá, chấtlượng các nguồn nước bị suy giảm mạnh, không khí ở nhiều đô thị, khu dân

cư bị ô nhiễm nặng, khối lượng phát sinh và mức độ độc hại của chất thảingày càng tăng, tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức, đa dạng sinh học

bị đe doạ nghiêm trọng, điều kiện vệ sinh môi trường, cung cấp nước sạchnhiều nơi không đảm bảo Quá trình đô thị hoá gia tăng, việc đẩy mạnh pháttriển công nghiệp, dịch vụ và sự gia tăng dân số cũng như tình trạng đóinghèo chưa khắc phục được, các thảm hoạ do thiên tai và diễn biến phức tạpcủa quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu gia tăng đã gây áp lực ngày càng nặng

nề lên môi trường, đặt công tác bảo vệ môi trường trước những thử tháchngày một nghiêm trọng Những thử thách ấy đang đe doạ sự tồn vong củasinh vật và xã hội loài người Chương trình môi trường của Liên hợpquốc(UNEP) chỉ rõ cho đến năm đầu thế kỷ XXI các hệ sinh thái và sinh tháinhân văn toàn cầu bị đe doạ nghiêm trọng bởi sự mất cân bằng trong năngsuất và phân bố hàng hoá dịch vụ Thế giới cũng đang có sự tụt hậu về quản

lý môi trường đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Những chính sách mớiđang không theo kịp nhịp độ, qui mô gia tăng dân số và phát triển kinh tế.Thực trạng đó đã dẫn tới những vấn đề bức xúc của thế giới hiện nay là sự ônhiễm môi trường: ô nhiễm không khí (các chất gây ô nhiễm: SO; CO; CO ),rác thải chất thải nguy hại tới con người và các sinh vật, sự phát triển của đôthị, khu công nghiệp, du lịch, dịch vụ đã gây ô nhiễm môi trường ở quy môngày càng rộng đặc biệt là ở các đô thị, thành phố Nằm trong thực tại chung

ấy, ở nước ta hiện nay đã có nhiều nơi báo động tình trạng ô nhiễm môitrường trầm trọng Sự suy thoái về tài nguyên thiên nhiên như: rừng, tàinguyên đất, ô nhiễm không khí, tiếng ồn; chất thải; nguồn nước và đa dạngsinh học

Về nguồn nước: Cùng với sự gia tăng dân số, các hoạt động kính tế giatăng nguồn nước không đảm bảo Hiện nay, dân số ở nước ta đã trên 80 triệudân thuộc quốc gia hiếm nước trên thế giới 2000m3/người/năm Đồng thuậnvới gia tăng dân số là sự ô nhiễm nguồn nước bởi số lượng nước thải bẩn giatăng Quá trình đô thị hoá diễn ra ngày càng nhanh chóng, các nhà máy xínghiệp, khu công nghiệp còn thải thẳng nước thải ra môi trường dẫn tới hệ quả

là nước thải đang ngày một gia tăng ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trườngsinh vật và động vật gây biến đổi nghiêm trọng tới đời sống của con người

- Về không khí: Tình trạng giao thông với mật độ ngày càng cao nhất là

ở các đô thị đang là vấn đề có tính thời sự đòi hỏi phải mất nhiều thập niênmới giải quyết được Thậm chí không khí cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi

khỏi thải từ nhà máy công nghiệp, từ mùi hôi thối ở các dòng sông “chết” vàcác loại phương tiện giao thông Nồng độ bụi nhiều thành phố như Hà Nội,

Thành phố Hồ Chí Minh đã vượt mức cho phép.

- Về chất thải: Hiện nay nước ta đang diễn ra quá trình đô thị hoá tínhđến nay cả nước đã có trên 700 đô thị lớn nhỏ với nhiều khu công nghiệpcũng hình thành và ngày càng phát triển Lượng chất thải công nghiệp ngàycàng lớn (chiếm trên 22%tổng lượng chất thải năm 2010) Trong đó tổnglượng chất thải nguy hại chiếm tỉ lệ ngày càng lớn Năm 2010 lượng chất thảinguy hại là xấp xỉ 100.000 tấn Trong khi đó việc xử lý, thu gom rác thải còn

nhiều bất cập Hiện tượng ô nhiễm môi trường từ chất thải, rác thải đang xẫy

ra hầu khắp các đô thị nhất là các đô thị lớn

- Về thực trạng môi trường và ô nhiễm môi trường tại các di tích Mộtvấn đề đã được báo động nhiều năm nay đó là những tác động của tự nhiên vàcon người đa làm cho các di tích không còn nguyên hiện trạng thậm chí cónguy cơ biến mất “Hãy cứu lấy các di tích lịch sử ở Hà Nội” là một ví dụđiển hình cho việc thiếu ý thức của người dân và chính quyền thì chưa có mộtbiện pháp chế tài phù hợp Tận mắt chứng kiến một số di tích ở Hà Nội chúng

ta thấy thực trạng là có quá nhiều các di tích đã bị "băm" ra, “trẻ hoá” (mộtcách bất đắc dĩ) sau khi trùng tu Nhiều di tích đình chùa tại khu phố cổ HàNội đang bị thu hẹp, xâm hại bởi những quán cơm, hàng nước Trong khichúng tôi đang thực hiện luận văn này thì tại Hà Nội dư luận đang lên án việc

Di sản văn hoá cấp Quốc gia nổi tiếng Chùa Trăm Gian (thời Lý) đang lâmvào thảm hoạ bởi nhận thức yếu kém của con người (mà chủ yếu là cách hành

xử thiếu văn hoá, thiếu chuyên môn của các cơ quan văn hoá) Bên cạnh đó,

có di tích thậm chí còn bị biến thành nhà ở của một số hộ gia đình Mặc dùchính quyền địa phương đã có báo cáo, phản ánh song vẫn chưa thấy có biện

pháp nào để can thiệp Không biết nghĩ sao mà người dân chiếm khuôn

viên chùa làm nơi giữ xe, bán hoa, quán cơm, thậm chí mở cả…quán thịt chó… gây nên cảnh nhếch nhác, mất vẻ tôn nghiêm chốn linh thiêng Phải

nói là khu phố cổ còn có rất nhiều di tích đang bị xâm hại như: chùa TháiCam (44 phố Hàng Vải, phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm), đền Trang Lâuthờ Liễu Hạnh (số 77 Nguyễn Hữu Huân), chùa Pháp Bảo Tạng 44 Hàng Cót(Hoàn Kiếm, Hà Nội) Thật đáng báo động khi mà hiện trạng này đã diễn ravài năm gần đây, mà chính quyền khu vực chưa có biện pháp khắc phục Chếtài xử phạt vi phạm trong lĩnh vực hoạt động môi trường vẫn chưa có tính răn

đe cao Khi phải xử lý những vấn đề về môi trường (đặc biệt là nước xả thải),rất tốn tiền, do vậy nhiều doanh nghiệp hay lờ đi, nhưng cũng có những doanhnghiệp lợi dụng tình hình chung (ít bị kiểm tra, nếu có kiểm tra phát hiện rasai phạm, bị xử phạt hành chính là xong) chứ không phải là không có kinh