TỔ CHỨC CHO học SINH LĨNH hội CHUẨN KIẾN THỨC TRONG dạy học LỊCH sử VIỆT NAM lớp 12 TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

Tác giả Chu Thị Hưng trong luận văn Thạc sĩ “Tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 trường Trung học phổ thông Chương trình chuẩn Trường Đại

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BÙI VĂN TỈNH

TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LĨNH HỘI CHUẨN KIẾN THỨC

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

(CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Viết Thụ

VINH - 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu

và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các tác giả chophép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nàokhác

TÁC GIẢ

Bùi Văn Tỉnh

và thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và giáo viên bộ môn Lịch sử cáctrường: Trung học phổ thông Trần Khai Nguyên, Trung học phổ thôngNguyễn Hữu Thọ, Trung học phổ thông Nam Sài Gòn, Trung học phổ thôngSương Nguyệt Anh đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy PGS.TS Trần Viết Thụ

đã trực tiếp giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành luận văn này

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 4

1 Lí do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

2.1 Trong nước 6

2.2 Ngoài nước 9

3 Đối tượng nghiên cứu 11

3.1 Đối tượng nghiên cứu 11

3.2 Phạm vi nghiên cứu 11

4 Mục đích nghiên cứu 11

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 11

6 Phương pháp nghiên cứu 12

6.1 Cơ sở phương pháp luận 12

6.2 Phương pháp nghiên cứu 12

7 Giả thuyết khoa học 12

8 Đóng góp của đề tài 13

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LĨNH HỘI CHUẨN KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 14

1.1 Cơ sở lí luận 14

1.1.1 Quan niệm về kiến thức và chuẩn kiến thức Lịch sử 14

1.1.2 Quan niệm về tổ chức học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức 26

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc hướng hẫn học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 29

1.2 Thực trạng của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong

dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông 33

1.2.1 Khảo sát thực trang việc giáo viên tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức 33

1.2.2 Khảo sát thực trang học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam 37

1.2.2 Thuận lợi và khó khăn khi thực hiện việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức lịch sử 12 ở trường Trung học phổ thông 40

1.2.2.1 Thuận lợi 40

1.2.2 Khó khăn 40

Tiểu kết chương 1 43

Chương 2: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LĨNH HỘI CHUẨN KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở LỚP 12 TRƯỜNG TRUNG HỌC THÔNG ……… 44

2.1 Những yêu cầu cơ bản khi xác định các biện pháp hướng dẫn học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức 44

2.2 Các biện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức 46

2.2.1 Tổ chức cho học sinh khai thác đồ dùng trực quan ……… 46

2.2.2 Vận dụng dạy học nêu vấn đề 57

2.2.3 Sử dụng sách giáo khoa và các loại tài liệu học tập khác 67

2.2.4 Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi 81

2.2.5 Vận dụng hoạt động nhóm 88

2.3 Thực nghiệm sư phạm 93

2.3.1 Mục đích thực nghiệm 93

2.3.2 Đối tượng thực nghiệm 93

2.3.3 Nội dung thực nghiệm 93

2.3.4 Kết quả thực nghiệm 94

Tiểu kết chương 2 96

KẾT LUẬN 97 TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC PL1

Phiếu hỏi ý kiến giáo viên PL1Phiếu hỏi ý kiến học sinh PL5Bảng thống kê kết quả điều tra……….PL8Giáo án thực nghiệm PL10Kiểm tra kết quả nhận thức của học sinh PL23Kết quả thực nghiệm sư phạm PL25

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là một quá trình sưphạm phức tạp vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật Như chúng

ta biết, lịch sử xã hội loài người nói chung, lịch sử mỗi dân tộc nói riêng diễn

ra hết sức đa dạng, phong phú với vô số sự kiện Ngay trong một sự kiện lịch

sử cũng bao hàm nhiều biến cố với các mối liên hệ chồng chéo và rất phứctạp Nhưng trong một thời lượng ngắn của một tiết học (45 phút) và tùy thuộcvào đặc điểm tâm lý, năng lực trí tuệ của học sinh thì giáo viên phải biết lựachọn những sự kiện tiêu biểu nhất, những kiến thức cơ bản nhất để cung cấpcho học sinh Hiệu quả của một bài học lịch sử phụ thuộc rất nhiều đến sự lựachọn này của giáo viên Trong thực tế có nhiều giáo viên không xác địnhđược đâu là kiến thức cơ bản, kiến thức cần thiết Vì vậy, họ đã truyền thụ tất

cả những kiến thức trong sách giáo khoa khiến cho học sinh cảm thấy mệtmỏi, chán nản

Đó là chưa kể đến những kiến thức của các môn học khác đang đè nặnglên các em Đồng thời, nền kinh tế thị trường cùng với xu hướng quốc tế hóa

và khu vực hóa diễn ra mạnh mẽ thì xã hội, gia đình cũng như bản thân các

em thường xem lịch sử là môn học phụ Từ những quan niệm trên đã đưa tớimột thực tế đang diễn ra là học sinh hiểu, biết rất mơ hồ về lịch sử của dântộc, không nắm được những kiến thức cơ bản Điều này được phản ánh rõnhất qua kết quả của những kỳ thi đại học những năm gần đây “Điểm bìnhquân môn Sử trong kỳ thi Đại học 2006 là 1.90, năm 2007 là 2.09, năm 2008

có khá hơn nhưng cũng chỉ 2.39 Trong số 107.000 bài thi khối C trong kỳ thituyển sinh ĐH-CĐ 2007 được thống kê, chỉ có 9.23% bài thi có điểm trên 5,trong khi có đến 21.3% bài thi bị 0 điểm hoặc 0.5 điểm” [47] Mới đây nhấtkết quả tuyển sinh Đại học năm 2011 lại một lần nữa dấy lên những hồi

chuông báo động về thực trạng dạy và học lịch sử hiện nay Hầu hết cáctrường, tỷ lệ thí sinh đạt điểm thi môn Lịch sử trung bình trở lên chỉ chiếm từ(0.3 - 5%) Ở một số trường địa phương thì kết quả tuyển sinh còn thấp hơnnhiều, ví dụ trường Đại học Tiền Giang, hơn 98% thí sinh có điểm thi môn Sửdưới trung bình Trường có 253 thí sinh dự thi khối C nhưng chỉ có 5 thí sinhđạt từ 5 điểm trở lên, môn Lịch sử chiếm 1.97%, trong đó thí sinh đạt điểmmôn Sử cao nhất chỉ là 5.25 điểm Thậm chí tại trường Đại học Quảng Nam,

có đến 99% thí sinh có điểm thi môn Sử dưới trung bình Trong số 9000 thísinh dự thi khối C thì thí sinh đạt 5 điểm chưa đến 10 học sinh [48]

Hay trong một phóng sự do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện vào đầutháng 10 năm 2006, khi phóng viên phỏng vấn 5 học sinh Trung học phổthông về bức tượng Lý Thái Tổ (cạnh hồ Hoàn Kiếm), thì kết quả chỉ có 1 emtrả lời đúng, 2 em không biết và 2 em trả lời sai Lần khác, khi được hỏi Quốc

hiệu “Việt Nam” bắt đầu từ khi nào thì phần lớn các em không biết Trong khi

khách du lịch quốc tế đến tham quan đất nước ta có nhiều hiểu biết về lịch sửViệt Nam thì chính con em chúng ta, những chủ nhân đất nước Việt Nam thế

kỷ XXI lại không biết và cũng chẳng mấy quan tâm

Qua thực tế trên ta thấy điều quan trọng đầu tiên của một giáo viên nóichung và giáo viên dạy lịch sử nói riêng thì họ cần phải xác định được họ

“dạy cái gì” cho phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh Điều này

nghe qua tưởng như đơn giản nhưng thực tế lại rất quan trọng, nếu giáo viênkhông làm được việc này, họ sẽ đưa học sinh của mình “lạc” vào muôn vàncác sự kiện mà không tìm được lối ra

Để giúp cho giáo viên dễ dàng hơn trong việc xác định mục tiêu dạy học

của mình, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức biên soạn tài liệu “Hướng dẫn

thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng” đối với tất cả các môn học Qua đó, để

đảm bảo việc dạy học, kiểm tra, đánh giá bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng,

phù hợp với năng lực nhận thức của học sinh, không làm quá tải nội dung dạyhọc, giúp học sinh thuận lợi trong việc tự học, tự kiểm tra, đánh giá để nắmvững kiến thức, kỹ năng Mặt khác, tài liệu này cũng giúp cho giáo viên khaithác tốt hơn sách giáo khoa và sử dụng thêm những nguồn tài liệu khác làmcho bài giảng của mình trở nên sinh động và hấp dẫn hơn nhưng vẫn bám sátnội dung chương trình Tuy nhiên, phải hiểu thế nào cho đúng về Chuẩn kiếnthức, làm thế nào để tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạyhọc lịch sử Việt Nam nói chung và phần lịch sử Việt Nam trong chương trìnhlớp 12 Trung học phổ thông nói riêng lại không phải là vấn đề dễ thực hiện.

Vì vậy, xuất phát từ nhu cầu thực tế trên tôi xây dựng đề tài: “Tổ chức

cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở lớp

12 trường Trung học phổ thông” (Chương trình Chuẩn) làm Luận văn Thạc

sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Mong muốn tìm ra những con đường, biện pháp nhằm nâng cao hiệuquả dạy học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông là vấn đề chung của nhữngnhà giáo dục - đào tạo và nhiều tổ chức, ban ngành có liên quan Việc xâydựng chuẩn kiến thức và kỹ năng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thôngcũng là một trong những việc làm như vậy Qua tìm hiểu, nghiên cứu tôi thấynổi lên những công trình trong và ngoài nước tiêu biểu như:

2.1 Trong nước

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học Lịch sử” của GS Phan Ngọc

Liên, PGS Trần Văn Trị (NXB Giáo dục, Hà Nội, 2004), khi đề cập tới cácnguyên tắc xây dựng chương trình lịch sử cải cách giáo dục, các tác giả cũngđặc biệt nhấn mạnh về việc xác định kiến thức “cơ bản” của môn học “Nóiđến cơ bản thực chất là nói đến sự lựa chọn … Trong dạy học lịch sử, cái cơbản có hai mặt Một mặt đó là những nội dung cốt lõi, thiết yếu của khoa học

lịch sử mà nhờ nó, học sinh có thể hình dung được lịch sử đã diễn ra như thếnào Mặt khác, những nội dung đó cần phải có ý nghĩa quan trọng đối với sựphát triển nhân cách của học sinh”.

Trong cuốn giáo trình: “Phương pháp dạy học lịch sử”, Tập I (NXB

ĐHSP, Hà Nội, 2009) do GS Phan Ngọc Liên (Chủ biên), các tác giả cũng

đã đề cập và phân tích cụ thể quan niệm về chuẩn kiến thức, kỹ năng, nhữngkiến thức cơ bản, những căn cứ cũng như những nguyên tắc để xác định trình

độ chuẩn kiến thức lịch sử, nội dung các kiến thức cơ bản trong chương trìnhsách giáo khoa

“Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử”, do Bộ Giáo dục và

Đào tạo ban hành (NXB Giáo dục, Hà Nội, 2006) đã làm rõ những vấn đề:mục tiêu, nội dung dạy học bộ môn theo từng lớp, mức độ chương trình,phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, việc vận dụng chương trình theovùng, miền, đối tượng học sinh Đồng thời, trong tài liệu này còn đi sâu xácđịnh cụ thể chuẩn kiến thức, kỹ năng mà học sinh cần đạt qua khóa trình lịch

sử từ lớp 4 đến lớp 12 Đây là tài liệu rất quan trọng, đặt cơ sở cho việc xácđịnh và thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng trong dạy học lịch sử ở trườngphổ thông góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

Công trình nghiên cứu “Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả

dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (NXB ĐHSP, Hà Nội, 2008) của

PGS.TS Nguyễn Thị Côi đã giành nhiều tâm huyết để làm rõ vấn đề conđường, biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học lịch sử nóichung và bài học lịch sử nói riêng Đối với bài học lịch sử thì hiệu quả ấyđược đánh giá qua các mặt: kiến thức, giáo dục và phát triển

Tác giả Nguyễn Quốc Pháp trong luận văn Thạc sĩ “Các biện pháp

thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng cho học sinh tỉnh Sơn La trong dạy học Lịch sử thế giới lớp 10 Trung học phổ thông (Chương trình chuẩn)” (Trường

Đại học Sư phạm Hà Nội, 2009), đã giành nhiều thời gian đi sâu làm rõnhững quan niệm về Chuẩn kiến thức, đồng thời xây dựng một số biện phápthực hiện Chuẩn kiến thức, kỹ năng cho học sinh của tỉnh Sơn La (vận dụngvào phần Lịch sử thế giới lớp 10, chương trình Chuẩn) để góp phần nâng caochất luợng dạy học lịch sử lớp 10 đặc biệt là phần lịch sử thế giới.

Gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tài liệu “Hướng dẫn thực

hiện Chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Lịch sử lớp 12”( NXB Giáo dục Việt

Nam, 2009) Tài liệu này đã trình bày tương đối đầy đủ về Chuẩn kiến thức

và kỹ năng Đồng thời tài liệu còn đề cập đến việc hướng dẫn thực hiệnChuẩn kiến thức, kỹ năng môn Lịch sử lớp 12 Điều này có ý nghĩa rất quantrọng trong việc định hướng cho giáo viên trong việc tiếp cận và thực hiệnChuẩn kiến thức kỹ năng vào dạy học lịch sử góp phần giảm bớt gánh nặngcho giáo viên, học sinh trong việc học tập lịch sử Không chỉ giúp giáo viênđịnh hướng kiến thức trong giảng dạy mà tài liệu này còn trình bày tương đối

rõ những yêu cầu cần đạt về mặt kỹ năng Qua đó, giúp học sinh hình thànhnhững kỹ năng, kỹ xảo cần thiết thông qua học tập bộ môn

Tác giả Chu Thị Hưng trong luận văn Thạc sĩ “Tổ chức cho học sinh

lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 trường Trung học phổ thông (Chương trình chuẩn) (Trường Đại học Huế, 2010) đã

trình bày tương đối đầy đủ về các quan niệm về Chuẩn kiến thức, kỹ năng,

cách xác định về Chuẩn kiến thức kỹ năng trong dạy học lịch sử Việt Namlớp 10, các biện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạyhọc Lịch sử Việt Nam lớp 10 trường Trung học phổ thông

Ngoài những công trình nghiên cứu nêu trên còn có những bài viếtđăng trên Tạp chí Giáo dục như: “Chuẩn kiến thức kỹ năng các môn họctrong chương trình Giáo dục phổ thông”, “Dạy học trên cơ sở chuẩn kiếnthức, kỹ năng của môn học” của PGS.TS Đỗ Đình Hoan, “Làm thế nào để

nắm chắc kiến thức lịch sử ở trường phổ thông” của GS.TS Nguyễn Thị Côi,

“Dạy học giúp học sinh nắm được kiến thức và kỹ năng một cách vững chắc”của TS Nguyễn Gia Cầu…Những bài viết trên đã góp phần làm rõ phươngthức thực hiện Chuẩn kiến thức, kỹ năng vào dạy học lịch sử qua đó, địnhhướng cho giáo viên những phương pháp phù hợp góp phần nâng cao chấtlượng bộ môn

Bên cạnh đó, vấn đề Chuẩn kiến thức trong dạy học ở trường phổ thông

đã được pháp chế hóa thông qua: Luật giáo dục (2005) quy định “Chương

trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục, quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả của giáo dục đối với các môn học mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo”.

Về hình thức, biện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức

có các công trình nghiên cứu như tổ chức học sinh làm việc với sách giáokhoa và các loại tài liệu học tập, tổ chức học sinh khai thác đồ dùng trựcquan, câu hỏi, hệ thống câu hỏi, dạy học nêu vấn đề, dạy học theo nhóm…Trong đó, có những công trình đề cập đến cả về lý luận chung cũng nhưnghiên cứu áp dụng dạy học trong các chuyên ngành, các môn học khác nhau,trong đó có môn Lịch sử Những kết quả nghiên cứu nêu trên được tôi thamkhảo khi giải quyết những nhiệm vụ do đề tài đặt ra

Tuy nhiên, do giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi không

đi sâu tìm hiểu lý luận về hình thức hay biện pháp mà chỉ tập trung nghiêncứu việc vận dụng các hình thức, biện pháp để tổ chức cho học sinh lĩnh hộiChuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học phổ

thông (Chương trình Chuẩn)

2.2 Ngoài nước

Trong cuốn “Giáo dục học” Tập II (NXB Giáo dục, HN, 1979), tác giả

T.A Ilina đã đặt ra vấn đề rất cụ thể về mục tiêu cần đạt đối với học sinh tronggiáo dục, mục tiêu cần đạt đó chính là “Khi học tập mỗi môn học, học sinhlĩnh hội được một số kiến thức và rèn luyện được một số kỹ năng, kĩ xảo nhấtđịnh có liên quan đến môn học ấy” Mục tiêu học tập ở đây không chỉ là việcnắm vững kiến thức mà quan trọng hơn là phải rèn luyện cho học sinh những

kỹ năng, kỹ xảo cần thiết để các em có thể vận dụng vào thực tế cuộc sống

Trong công trình “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế

nào” Tập I, Tập II, (NXB Giáo dục, HN, 1978) trên cơ sở phân tích bản chất

của quá trình dạy học, tác giả I.F Kharlamốp đề cập đến những nguyên tắc,biện pháp sư phạm nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học đểđạt được mục đích dạy học

N.G Đai ri với công trình “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”

(NXB Giáo dục, HN, 1978 đã nêu nên phương thức giải quyết giờ học lịch sửtheo phương hướng mới của lý luận dạy học Xô Viết thời bấy giờ là: Chuẩn

bị giờ học với mục đích phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức củahọc sinh Đặc biệt, ông đã đề ra phương pháp sử dụng sách giáo khoa bằngmột sơ đồ đơn giản nhằm giải quyết mối quan hệ giữa nội dung sách giáokhoa với bài giảng của giáo viên cùng với tư liệu học của học sinh

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các bài viết trên đã đề cập đếnvấn đề Chuẩn kiến thức, kỹ năng ở nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, chưa

có một công trình, hay một luận văn, luận án nào nghiên cứu một cách đầy

đủ, có hệ thống về vấn đề “Tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức

trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học phổ thông” Cho

nên, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này với mong muốn giải quyết rõ nhữngvấn đề như đã nêu ở trên đó là: Đi sâu làm rõ Chuẩn kiến thức kỹ năng là gì?Các biện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến trong dạy học lịch sử

Việt Nam ở lớp 12 Trung học phổ thông (Chương trình Chuẩn), từ đó góp

phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình dạy học lịch sử lớp 12Trung học phổ thông, mà chủ yếu là xác định và sử dụng các biện pháp nhằm

tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam

(Chương trình Chuẩn)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài không đi sâu nghiên cứu về lý luận của các hình thức, biện pháp

tổ chức dạy học mà tập trung nghiên cứu việc sử dụng các biện pháp mà chủyếu là vận dụng các biện pháp vào việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩnkiến thức trong dạy học các bài học nghiên cứu kiến thức mới phần Lịch sử

Việt Nam lớp 12 (Chương trình Chuẩn).

4 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ tầm quan trọng của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩnkiến thức trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, qua đó đề xuất các biệnpháp nhằm tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao hiệu

quả của việc dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 (Chương trình Chuẩn), góp

phần thực hiện mục tiêu môn học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích đề ra, đề tài phải giải quyết những nhiệm

vụ sau:

- Nghiên cứu lý luận để làm sáng tỏ những vấn đề như: kiến thức vàchuẩn kiến thức, quan niệm về tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức,

vai trò ý nghĩa của việc hướng dẫn học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trongdạy học lịch sử trường phổ thông.

- Điều tra thực tế để làm rõ thực trạng việc tổ chức cho học sinh nắmvững Chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

- Nghiên cứu phần lịch sử Việt Nam trong sách giáo khoa Lịch sử 12

Trung học phổ thông (Chương trình Chuẩn) Hướng dẫn thực hiện Chuẩn

kiến thức, kỹ năng môn lịch sử lớp 12 và các tài liệu liên quan

- Đề xuất những biện pháp sư phạm cụ thể để có thể tổ chức cho họcsinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học lịch Việt Nam sử lớp 12 Trung

học phổ thông (Chương trình Chuẩn) đạt hiệu quả cao nhất.

- Tiến hành thực nghiệm, phân tích các kết quả thực nghiệm và rút ranhững kết luận khoa học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở phương pháp luận

Đề tài nghiên cứu dựa trên quan điểm, chủ trương đường lối của Đảng

và Nhà nước, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, về đổi mới phương phápdạy học lịch sử ở trường phổ thông

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện những nhiệm vụ mà đề tài đặt ra, tôi sử dụng các phươngpháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp điều tra sư phạm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp toán học thống kê

7 Giả thuyết khoa học

Nếu nắm vững, vận dụng sáng tạo lý luận và sử dụng các biện pháp phùhợp sẽ đạt được kết quả tốt trong việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn

kiến thức trong dạy học lịch sử phần Lịch sử Việt Nam lớp 12 Trung học phổ

thông (Chương trình Chuẩn) để góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy

và học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

8 Đóng góp của đề tài

- Bổ sung lý luận về vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức cho học sinh lĩnhhội Chuẩn kiến thức theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa người học trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

- Đề xuất các nguyên tắc và biện pháp để tổ chức cho học sinh lĩnh hộichuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học phổthông

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nộidung chính của luận văn được trình bày trong 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội

chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử trường Trung học phổ thông

Chương 2: Các biện pháp tổ chức học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong

dạy học lịch sử Việt Nam ở lớp 12 trường Trung học phổ thông

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC

TỔ CHỨC CHO HỌC SINH LĨNH HỘI CHUẨN KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Chương trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông cung cấp cho họcsinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch sử để các em có thể biết vàhiểu sự phát triển hợp quy luật của xã hội loài người và dân tộc, trên cơ sở ấytiến hành việc giáo dục và phát triển Để đạt được những mục đích trên cầnphải xây dựng hệ thống kiến thức cơ bản – Chuẩn kiến thức trong dạy họclịch sử Vậy làm thế nào để xác định kiến thức cơ bản – Chuẩn kiến thứctrong dạy học lịch sử Làm thế nào để tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩnkiến thức của bộ môn? Vai trò, ý nghĩa của việc hướng dẫn cho học sinh lĩnhhội chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử ở nhà trường phổ thông là gì? Tất

cả những vấn đề lí luận trên, tôi sẽ cố gắng giải thích cụ thể trong phạm viluận văn này Bên cạnh đó, tôi còn thực hiện điều tra, khảo sát tình hình dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông nói chung và việc tổ chức cho học sinh lĩnhhội chuẩn kiến thức của nội dung lịch sử Việt Nam lớp 12 nói riêng Qua đó,tìm ra phương hướng giải quyết vấn đề mà luận văn đặt ra

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Quan niệm về kiến thức và chuẩn kiến thức Lịch sử

Tồn tại ở trường phổ thông với tính cách là một khoa học, bộ môn Lịch

sử không phải là toàn bộ khoa học lịch sử mà chỉ bao gồm những kiến thức cơbản của khoa học lịch sử Qua đó, giúp các em hiểu được sự phát triển hợpquy luật của tự nhiên và xã hội, biết vận dụng sáng tạo những hiểu biết vàohoạt động thực tiễn

Kiến thức lịch sử chính là chiếc chìa khóa để các em hiểu đúng hiệnthực lịch sử một cách khoa học và rút ra những bài học kinh nghiệm cho hiệntại và tương lai.

Vậy “Kiến thức lịch sử là gì?” Khái niệm "kiến thức lịch sử" không

hoàn toàn đồng nhất với khái niệm khoa học lịch sử Kiến thức lịch sử pháttriển theo trình độ nhận thức của con người Lúc đầu chưa phải là khoa học

mà chỉ là những hiểu biết, quan niệm về lịch sử trong các câu chuyện dângian truyền thuyết của các dân tộc” [29, tr.182]

Ban đầu những hiểu biết của con người về lịch sử tồn tại dưới hai dạng:Tri thức lịch sử và kiến thức lịch sử

Tri thức lịch sử: Chỉ toàn bộ những nhận thức hiểu biết của con người

về quá khứ xã hội loài người và dân tộc, là sự phản ánh hiện thực lịch sử vàotrong đầu óc của con người Tri thức lịch sử có thể đúng, có thể sai Tri thứclịch sử xuất hiện ngay từ khi con người bắt đầu nhận thức thế giới xungquanh, không ngừng được tích lũy, phản ánh qua các dạng khác nhau từ thấplên cao, qua truyền thuyết, thần thoại, hoạt động văn hóa, lễ hội… qua cáccông trình văn hóa vật chất, tài liệu thành văn

Kiến thức lịch sử: Hẹp hơn tri thức lịch sử, nó cũng là những hiểu biết

của con người về lịch sử xã hội loài người và của dân tộc nhưng đã được khoahọc xác nhận tính đúng đắn Nói cách khác, kiến thức lịch sử là những hiểubiết của con người về quá khứ đạt tới chân lý tương đối, xét về tính chất nó làkhoa học lịch sử

Kiến thức bộ môn lịch sử ở trường phổ thông: Là những hiểu biết về

quá khứ lịch sử đã được khoa học xác nhận, được các nhà nghiên cứu lựachọn và ghi chép lại trong sách giáo khoa Nó bao gồm các sự kiện, hiệntượng, khái niệm, quy luật lịch sử… và nhiều yếu tố liên quan như thời gian,không gian, con người, diễn biến các sự kiện xảy ra… làm cho việc nhận thức

lịch sử được cụ thể, toàn diện và có hệ thống Nhờ những kiến thức đó mà họcsinh có thể tái hiện được bức tranh về quá khứ xã hội loài người cũng như củadân tộc, với những nét chung điển hình nhất

Tuy nhiên, do đặc trưng của môn học, học sinh không thể trực tiếpquan sát các sự việc, hiện tượng, các nhân vật… đã từng xuất hiện trong quákhứ, các em chỉ có thể hình dung và tưởng tượng ra trong đầu óc của mìnhthông qua lời giảng của giáo viên và những tài liệu học tập các em được tiếpcận Thế nhưng, sự kiện lịch sử thì nhiều, nhân vật lịch sử cũng không ít, cácmối quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa đa dạng và phức tạp Với nhận thứccủa học sinh phổ thông thì để hiểu và ghi nhớ tất cả những nội dung của bộmôn Lịch sử quả thật rất khó Vì vậy, việc xác định những kiến thức chủ yếu,

cơ bản trong dạy học lịch sử là điều rất cần thiết Nếu không có sự phân biệt

sự kiện, kiến thức cơ bản và không cơ bản sẽ dẫn đến tình trạng chất đống tàiliệu, quá tải đối với các em

Tuy nhiên, ở đây chúng ta cần phải phân biệt rõ sự khác nhau giữ kiếnthức “cơ bản” và “Chuẩn” kiến thức của bộ môn Lịch sử, để từ đó có cáchnhìn nhận chính xác mục tiêu của môn học

“Cơ bản”, không phải là một khái niệm chỉ sự vật mà là khái niệm vềcác mối quan hệ Nói đến cơ bản, không chỉ tìm hiểu: “Cơ bản là gì?”, mà chủyếu là: “Cơ bản của cái gì?”, “Cơ bản đối với ai?”, “Đâu là cái cơ bản?” Vìvậy, “nói cơ bản thực chất là nói đến sự lựa chọn” [38, tr 2]

Chúng ta đều biết, lịch sử bao gồm nhiều giai đoạn, diễn ra ở nhiềunước khác nhau, ở mỗi nước có biết bao sự kiện phức tạp, mỗi thời kỳ, mỗichế độ xã hội lại có vô vàn những mối quan hệ chồng chéo Đối với học sinhphổ thông, chúng ta không thể cho học sinh học tất cả mà chỉ có thể và cầnphải cho học những cái gì thật then chốt, thật có ích Trong dạy học lịch sử,cái cơ bản có hai mặt Một mặt đó là những nội dung cốt lõi, thiết yếu của

khoa học lịch sử mà nhờ nó, học sinh có thể hình dung được lịch sử đã diễn ranhư thế nào Mặt khác, những nội dung đó cần phải có ý nghĩa quan trọng đốivới sự phát triển nhân cách của học sinh Như vậy, cái cơ bản trong dạy họclịch sử tùy thuộc vào yêu cầu, quan điểm về khoa học lịch sử và khoa họcgiáo dục Những yếu tố đó lại thay đổi theo thời gian và không giống nhaugiữa nước này với nước khác, quy định sự khác nhau khi lựa chọn nội dunglịch sử cho giảng dạy và học tập.

Từ những quan điểm trên, chương trình tập trung vào những sự kiện,những hiện tượng và những quá trình lịch sử tiêu biểu qua các giai đoạn pháttriển, của xã hội loài người, chú ý làm rõ các khái niệm lịch sử cơ bản, cáchướng vận động của các thời kỳ lịch sử

Việc lựa chọn kiến thức cơ bản gắn liền với việc hiện đại hóa kiến thức,

vì quá trình phát triển của khoa học là quá trình đi gần đến chân lý kháchquan, ngày càng đi sâu vào bản chất của sự vật, hiện tượng Trong các trườnghợp này, kiến thức hiện đại đồng thời là kiến thức cơ bản của các khoa học.Tuy nhiên, khi lựa chọn vào chương trình cần cân nhắc các điều kiện để xácđịnh mức độ vừa sức với việc dạy và học

Nói tóm lại, trong khuôn khổ quỹ thời gian có hạn đã được quy định thì cầncho học sinh học những điều cần, thiết thực đối với học sinh Việt Nam Đó là,những vấn đề hiện đại nhất, cốt lõi nhất, phù hợp với nhận thức của học sinh.Phù hợp với thực tiễn Việt Nam và những yêu cầu của đất nước những kiếnthức được lựa chọn đưa vào chương trình phải vừa cơ bản, vừa hiện đại, vừathích hợp và cần thiết đối với yêu cầu đạo tạo của nước ta, phù hợp với đặcđiểm học sinh, phù hợp với điều kiện thực tế của việc dạy và học của nước ta,điều này rất có ý nghĩa với một số môn trong đó có môn Lịch sử

Đối với học sinh những tri thức lịch sử nào gần gũi, liên quan trực tiếphoặc gián tiếp đến lịch sử dân tộc, Tổ quốc thì được lĩnh hội hào hứng hơn,tác dụng truyền cảm mạnh mẽ hơn.

Theo tinh thần đó, Chương trình lịch sử phổ thông trung học, cung cấpcho học sinh những kiến thức cơ bản sau:

Thứ nhất, dành cho lịch sử Việt Nam vị trí chủ yếu trong chương trình,

một lượng thời gian cần thiết để giúp học sinh học sâu, hiểu kĩ về những bước

đi chính của lịch sử dân tộc Tuy vậy, không coi nhẹ phần lịch sử thế giới,phải làm cho lịch sử thế giới đảm bảo được chức năng là cho học sinh nhậnthức được bước đi chung của lịch sử nhân loại, góp phần hiểu rõ hơn lịch sửdân tộc và giáo dục thế giới quan

Thứ hai, về nội dung cụ thể chương trình quan tâm hơn đến những mô

hình gần gũi, những nước gần gũi hoặc có liên quan với lịch sử nước ta.Chẳng hạn như: xã hội có giai cấp đầu tiên ở Tây Á, xã hội phong kiếnphương Đông qua lịch sử Trung Quốc, Ấn Độ, nước Pháp trong số các nước

Tư bản chủ nghĩa thời cận đại, Liên Xô và Mỹ trong thời kỳ hiện đại…

Thứ ba, trong lịch sử các nước đó, trong nhiều sự kiện lớn nhỏ khác

nhau cần đặc biệt chú ý đến những sự kiện có liên quan đến lịch sử Việt Nam(chủ trương xâm lược, chính sách kinh tế - xã hội, những biểu hiện của chủnghĩa thực dân cũ và mới, những mối quan hệ hợp tác…) Mặt khác, trongmối quan hệ gắn bó giữa lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, những sự kiện củalịch sử Việt Nam có ảnh hưởng tới thế giới và khu vực được dành thời gianthích hợp để học kỹ hơn

Thứ tư, tuy cần hết sức tập trung làm nổi bật những mô hình, hình thái

kinh tế - xã hội, tiêu biểu nhưng chương trình cũng cho học sinh hiểu biết đếnmức nhất định về lịch sử và văn hóa các nước trong khu vực Các nước Đông

Nam Á nhất là Lào và Campuchia có vị trí quan trọng trong chương trình củachúng ta.

Thứ năm, cần chú trọng nhiều hơn tới việc giảng dạy lịch sử địa

phương

Bên cạnh đó, trong dạy học lịch sử chúng ta thường thấy một mâuthuẫn lớn đó là khối lượng kiến thức phải cung cấp cho học sinh thì nhiều màthời gian của mỗi tiết học lại có hạn đó là chưa kể học sinh còn phải học tập,tiếp thu một khối lượng kiến thức không nhỏ của các môn học khác nên các

em thường lựa chọn cách học đối phó là học thuộc tất cả các sự kiện đượccung cấp mà không hề hiểu bản chất của sự kiện, không thể liên kết các sựkiện để rút ra nhưng nhận xét, đánh giá, bình luận, những bài học kinhnghiệm cần phải nhớ… Để cuối cùng đưa đến hệ quả là các em học nhanhquên, nhớ sai, nhớ nhầm, không tìm được sự hứng thú say mê với môn học,kết quả học tập của bộ môn không được cao Để giải quyết mâu thuẫn trêncần phải, xác định trình độ chuẩn kiến thức cơ bản trong chương trình lịch sử

Chuẩn: Theo tài liệu “Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức kỹ năng

môn lịch sử lớp 12”, Chuẩn được quan niệm là những yêu cầu, tiêu chí gọi

chung là yêu cầu tuân thủ những nguyên tắc nhất định được dùng để làmthước đo đánh giá hoạt động, công việc, sản phẩm của lĩnh vực nào đó Đạtđược những yêu cầu của chuẩn là đạt được mục tiêu mong muốn của chủ thểquản lý hoạt động, công việc, sản phẩm đó

Yêu cầu là sự cụ thể hóa, tường minh, chi tiết, Chuẩn chỉ ra những căn

cứ đánh giá chất lượng Yêu cầu có thể được đo thông qua chỉ số thực hiệnyêu cầu được xem giống như những “chốt kiểm soát” để đánh giá chất lượngđầu vào, đầu ra cũng như quá trình thực hiện” [6, tr.5]

Theo GS.Phan Ngọc Liên thì “Chuẩn của chương trình thể hiện ở chỗ

cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản nhất của khoa học tương ứng

với nội dung môn học, có tác dụng đối với việc giáo dục tư tưởng, đạo đức và

phát triển tư duy, năng lực thực hành của học sinh” [25, tr.19] Tuy nhiên,

Chuẩn phải có tính khách quan, không lệ thuộc vào quan điểm hay thái độchủ quan của người sử dụng Chuẩn Đồng thời, Chuẩn phải có hiệu lực ổnđịnh cả về phạm vi lẫn thời gian áp dụng và phải có tính khả thi cao Bêncạnh đó phải đảm bảo tính cụ thể, tường minh và có chức năng định lượng,không mâu thuẫn với các chuẩn khác trong cùng lĩnh vực có liên quan

Tóm lại, Chuẩn là yêu cầu tối thiểu học sinh phải đạt theo quy định củachương trình, yêu cầu ở đây gồm: kiến thức, kỹ năng và hướng thái độ

Xác định trình độ Chuẩn của kiến thức cơ bản trong chương trình lịch sử

Căn cứ để xác định trình độ Chuẩn: Có những tiêu chuẩn chủ yếu như

mục tiêu bậc học, môn học, khóa trình Điều cần ghi nhớ là phải quán triệtmục tiêu đào tạo môn học một cách cụ thể, nhằm góp phần cung cấp cho họcsinh những kiến thức phổ thông theo chương trình quy định, phù hợp trình độ,yêu cầu học tập và đạt hiệu quả giáo dục cao

Khung chương trình được quy định theo mục tiêu đào tạo chung, theoquỹ thời gian cho phép, phù hợp với trình độ chương trình, với điều kiện cụthể của đất nước trong một thời gian nhất định Bảo đảm khung thời gian làmột điều kiện để khắc phục việc quá tải, việc mất cân đối giữa các phần trongmôn học và giữa các môn học

Năng lực của số đông học sinh là điều cần được chú trọng để vừa đảmbảo trình độ chung của chương trình, vừa tạo điều kiện cho học sinh giỏi pháttriển Trình độ chung được xác định trên cơ sở trình độ và điều kiện học tậpcủa học sinh ở cả vùng đại diện cho sự phát triển khác nhau như: thành phố,thị xã, nông thôn, vùng dân tộc ít người, vùng núi, hải đảo Kiến thức Chuẩn

là mặt bằng chung cho học sinh ở tất cả các vùng có các điều kiện cần thiết vàtối thiểu nhất để tiến hành việc dạy và học bình thường.

Theo yêu cầu và trình độ, điều kiện trong nước là chủ yếu, song khôngthể không tính đến trình độ chung của thế giới hiện nay để việc đào tạo củachúng ta đạt được chuẩn quốc tế ở một số môn học Điều này là cơ sở để thựchiện giao lưu hòa nhập vào cộng đồng khu vực và thế giới nói chung Về mặtkhoa học xã hội nói chung, sử học nói riêng, học sinh Việt Nam được tiếpnhận một cơ sở kiến thức lịch sử tiên tiến về quan điểm, khoa học, được tôiluyện trong thực tiễn đấu tranh cách mạng và lao động sản xuất nên có khảnăng đạt được trình độ cao trong hiểu biết lịch sử so với nhiều nước Tuynhiên, cần quan tâm đến việc bồi dưỡng phương pháp học tập và trình độ họcvấn trong các môn học có liên quan đến lịch sử theo nguyên tắc tích hợp, liênmôn

Các nguyên tắc xác định trình độ Chuẩn của kiến thức lịch sử ở trường Trung học phổ thông:

Có nhiều nguyên tắc xuất phát từ các cơ sở nêu trên sau đây là một sốnguyên tắc tiêu biểu:

Tính thống nhất: Đảm bảo trình độ chung của học sinh trong cả nước

cần đạt ở mỗi bậc, cấp, lớp học Đồng thời, tạo điều kiện cho học sinh khá,giỏi phát triển Trình độ chung này là yêu cầu cơ bản đối với mọi học sinh cầnphải biết và hiểu lịch sử

Tính toàn diện: Thể hiện ở việc cung cấp cho học sinh hiểu biết các

lĩnh vực của đời sống, xã hội, kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng, quân sự.Tuy nhiên, những kiến thức về lao động sản xuất về chế độ chính trị, xã hội,

về cuộc đấu tranh yêu nước cách mạng vẫn là những kiến thức cơ bản màkhóa trình lịch sử phải đảm bảo Tính toàn diện này còn thể hiện ở hình thứchọc tập, đánh giá của học sinh, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn của giáo viên

nhằm phát huy năng lực độc lập tư duy của các em Tính toàn diện của trình

độ chuẩn trong kiến thức lịch sử cũng đòi hỏi việc học tập có trọng tâm, trọngđiểm, chứ không dàn đều, nhằm phản ánh các mức độ phát triển của từng giaiđoạn học tập và đặt cơ sở cho sự phát triển tiếp theo

Tính khả thi: Thể hiện ở việc kiến thức cơ bản được chọn, phải phù hợp

với mục tiêu và chương trình dạy học ở từng giai đoạn cụ thể, phù hợp với sốđông học sinh (tuy mỗi loại đối tượng học sinh có con đường, trình độ đạtchuẩn khác nhau trong khung chung của chương trình) Tính khả thi phải căn

cứ vào điều kiện kiến thức – Xã hội chung của đất nước, địa phương và điềukiện cụ thể của nhiều trường trong một thời gian nhất định

Trình độ học tập của học sinh được đánh giá sau khi hoàn thành một

chương, một khóa trình, một cấp học và bậc học

Nhận biết: Bao gồm những thông tin khoa học của môn học mà học

sinh cần phải nhớ hay nhận ra khi giáo viên đưa ra một câu hỏi hay một câutrắc nghiệm thuộc loại điền thế, đúng – sai hay nhiều lựa chọn Ví dụ: họcsinh có thể nhắc lại diễn biến một sự kiện hay hành động của một nhân vật màchưa cần giải thích, đó là cách trả lời loại câu hỏi “như thế nào” Nó đòi hỏicác khả năng ghi nhớ kiến thức, đây là mức độ thấp nhất trong lĩnh vực kiếnthức vì chỉ đòi hỏi sự vận dụng trí nhớ mà thôi

Thông hiểu: Bao gồm kiến thức ở mức độ cao hơn nhận biết do trí nhớ

đưa lại vì nó liên quan đến ý nghĩa của bản chất sự kiện, về các mối liên hệgiữa các sự kiện mà học sinh đã biết, đã học Khi các em nhớ lại đúng một sựkiện lịch sử thì điều ấy mới chứng tỏ các em đã “biết” sự kiện ấy Nhưng để

“thông hiểu” sự kiện các em phải giải thích ý nghĩa của sự kiện với sự pháttriển của lịch sử, mối quan hệ của sự kiện với nhiều sự kiện trước đó đangdiễn ra và đối với sự phát triển tiếp theo Sự thông hiểu bao gồm cả sự “hiểu,

biết” các “khái niệm hay ý nghĩa” các “ý tưởng phức tạp” Như vậy, việc tiếnhành trắc nghiệm thường được áp dụng cho hai loại thành quả học tập sau:

Một bài trắc nghiệm nhằm đo lượng thông hiểu của học sinh về kháiniệm hay ý nghĩa, gồm có những từ, những nhóm chữ hay kí hiệu mà các em

có thể giải thích bằng “ngôn ngữ” trắc nghiệm của riêng mình Điều nàychứng tỏ rằng học sinh thông hiểu sự kiện lịch sử Nếu là một bài trắc nghiệmhoàn toàn mang tính khách quan, chẳng hạn như câu hỏi có nhiều lựa chọn thìviệc nắm vững các “khái niệm” hay “ý nghĩa” ấy được thể hiện ở việc trìnhbày sự kiện, nhân vật lịch sử theo sự hiểu biết của mình chứ không phải làviệc thuộc sách giáo khoa hay bài giảng một cách máy móc Điều này đòi hỏi

sự thông minh, sáng tạo của học sinh khi vận dụng hiểu biết của mình để trìnhbày những hiểu biết tiếp nhận được, biết cách trình bày đúng, không phạmnhững sai lầm Ngoài ra, người học cũng phải đưa ra những ý kiến riêngnhằm chứng tỏ sự thông hiểu của mình về các sự kiện, khái niệm lịch sử đãhọc

Sự thông hiểu các ý tưởng phức tạp bao gồm các nguyên lý, các mốiliên hệ, các quy luật, những điều khái quát hóa, trừu tượng hóa Những mụctiêu này đòi hỏi học sinh phải có một quá trình suy luận phức tạp, sự thônghiểu thuộc loại này có thể được chứng tỏ bằng khả năng giải thích mối liên hệgiữa các yếu tố, thời gian, không gian, những mối liên hệ nhân quả của sựkiện lịch sử… Thông thường những câu hỏi trắc nghiệm nhằm khảo sát mụctiêu đòi hỏi học sinh giải thích, phân biệt, những sự kiện hay nhân vật lịch sửnào phù hợp hay không phù hợp, giữa sự kiện và quan điểm, phải lựa chọnthông tin cần thiết để giải thích một vấn đề được đặt ra Ví dụ như, muốnthông hiểu về vai trò của Nguyễn Huệ đối với sự phát triển lịch sử nước tavào cuối thế kỷ XVII trước hết học sinh phải hiểu bối cảnh lịch sử bấy giờ,

những chiến công của Nguyễn Huệ (chọn sự kiện…) rồi nêu rõ đóng góp củaông với lịch sử.

Ứng dụng khả năng này đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng kiến thức

và biết sử dụng phương pháp đã học để giải quyết một vấn đề nào đó của lịch

sử Ví như, để đánh giá nguyên nhân, trách nhiệm của triều đình Huế đối vớiviệc làm mất độc lập dân tộc, giáo viên hướng dẫn học sinh biết về các cuộckháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta trước đó, điều kiện và hoàncảnh lịch sử lúc bấy giờ, thái độ, công việc của vua quan nhà Nguyễn…, dùngphương pháp phân tích lịch sử để đánh giá, giải thích vấn đề đặt ra, ứng dụngtrong nhận thức lịch sử còn thể hiện ở khả năng liên hệ các sự kiện đã học vớihiện tại, rút ra các bài học của quá khứ cho công cuộc dựng nước và giữ nướchiện nay

 Những đặc điểm của Chuẩn kiến thức

- Chuẩn kiến thức, kỹ năng được chi tiết, tường minh bằng yêu cầu

Chuẩn kiến thức, kỹ năng là thành phần của Chương trình Giáo dụcphổ thông Việc chỉ đạo dạy học, kiểm tra, đánh giá theo Chuẩn kiến thức, kỹnăng sẽ tạo nên sự thống nhất làm hạn chế tình trạng dạy học quá tải, gópphần giảm tiêu cực của dạy thêm, học thêm, tạo điều kiện cơ bản, quan trọng

để có thể tổ chức giảng dạy, học tập, kiểm tra đánh giá và thi theo Chuẩn kiếnthức, kỹ năng.

+ Nhận biết: Là sự nhớ lại các dữ liệu, thông tin đã có trước đây, nghĩa

là có thể nhận biết thông tin, ghi nhớ, tái hiện thông tin, nhắc lại một loạt dữliệu, từ các sự kiện đơn giản đến các lý thuyết phức tạp

+ Thông hiểu: Là khả năng nắm được, hiểu được ý nghĩa của các khái

niệm, sự vật, hiện tượng, giải thích được, chứng minh được

+ Vận dụng: Là khả năng sử dụng các kiến thức đã học vào một hoàn

cảnh cụ thể mới: Vận dụng nhận biết, hiểu biết thông tin để giải quyết vấn đềđặt ra, là khả năng đòi hỏi học sinh phải biết sử dụng phương pháp, nguyên líhay ý tưởng để giải quyết một vấn đề nào đó

+ Phân tích: Là khả năng phân chia một thông tin ra thành các phần

thông tin nhỏ sao cho có thể hiểu được cấu trúc, tổ chức của nó và thiết lậpmối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa chúng

+ Đánh giá: Là khả năng định giá trị của thông tin như: bình xét, nhận

định, xác định được giá trị của một tư tưởng, một nội dung kiến thức, mộtphương pháp

+ Sáng tạo: Là khả năng tổng hợp, sắp xếp, thiết kế lại thông tin, khai

thác, bổ sung thông tin từ các nguồn tư liệu khác để xác lập một hình mẫumới

Tuy nhiên, trong Chương trình Giáo dục Phổ thông, chủ yếu đề cập đến

ba mức độ đầu Các mức độ còn lại chú trọng phát huy năng khiếu, sở trườngnăng lực, sáng tạo của học sinh

Như vậy, có thể thấy sự khác nhau cơ bản giữa kiến thức cơ bản vàChuẩn kiến thức đó là:

Kiến thức cơ bản là Chuẩn kiến thức của bài học, môn học mà học sinhphải đạt theo quy định của chương trình Do đó, những kiến thức “tối thiểu”,

mà học sinh phải nắm được để đạt được mức độ của mỗi lớp, mỗi cấp, dochương trình quy định để đạt được trình độ “mặt bằng” chung của học sinh cảnước Kiến thức cơ bản được xác định là “Chuẩn”, là thước đo kết quả họctập của học sinh trong đánh giá kiểm tra chung Còn Chuẩn kiến thức nhấnmạnh những yêu cầu phải đạt được đối với học sinh ở mỗi lớp học, cấp học

1.1.2 Quan niệm về tổ chức học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức

Theo quan niệm hiện nay, dạy học là một quá trình tương tác giữa thầy

và trò, trong đó thầy giáo đóng vai trò chủ đạo trong việc điều chỉnh, tổ chức,hoạt động nhận thức của học sinh, trò thì tự giác tích cực trong việc tự điềuchỉnh, tự tổ chức hoạt động nhận thức của bản thân nhằm đạt tới mục đíchdạy học

Mục đích của hoạt động dạy là cải thiện và hoàn thiện nhận thức, kỹnăng thực hành của học sinh, góp phần hình thành phát triển nhân cách củacác em phù hợp với nhu cầu đòi hỏi của xã hội Mục đích của hoạt động học

là chiếm lĩnh những tri thức, kinh nghiệm xã hội, giá trị văn hóa loài người đểlại, trên cơ sở đó mà hình thành năng lực sáng tạo trong việc cải tạo tự nhiên

và xã hội

Tuy nhiên, thực tiễn dạy học hiện nay đang tồn tại một mâu thuẫn kháphổ biến giữa một bên là nội dung dạy học không ngừng đổi mới theo hướnghiện đại hóa, trong khi thời gian học tập của người học thì có hạn

Đồng thời, cùng với việc phát triển mạnh mẽ của khoa học – kỹ thuậthiện nay, tri thức của con người ngày càng phong phú, học sinh có thể tiếpxúc với nhiều nguồn kiến thức từ nhiều kênh thông tin khác nhau Bên cạnh

đó, trong các hoạt động giao lưu, học tập các em ngày càng có nhiều vốnsống, năng lực nhận thức cũng phát triển nhanh hơn cho nên trong quá trìnhdạy học hiện nay học sinh có xu hướng “không thỏa mãn với vai trò củangười tiếp thu thụ động, không chỉ chấp nhận các giải pháp có sẵn được đưara” [5.tr7] Các em dần có ý thức vượt ra khỏi tri thức, kỹ năng do chươngtrình quy định Vì vậy, để đáp ứng nhu cầu mong muốn của học sinh trongdạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng cần phải có một quá trình dạyhọc tích cực để hướng dẫn, tổ chức các em tự mình làm chủ kiến thức

Tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức là một trong những quátrình dạy học tích cực góp phần phát triển năng lực cá nhân của học sinh.Đồng thời, khắc phục tình trạng quá tải về nội dung kiến thức như hiện naytrong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Tuy nhiên, khi đã xâydựng những hệ thống kiến thức cơ bản, chuẩn kiến thức thì giáo viên sẽ phảilàm gì để tổ chức cho học sinh lĩnh hội những kiến thức đó?

Lý luận dạy học đã chỉ rõ: “Lĩnh hội kiến thức là quá trình người họcxây dựng lại kiến thức đã tiếp thu được bằng kinh nghiệm bản thân thông quahọat động học Quá trình lĩnh hội kiến thức cũng là quá trình hình thành nhâncách, vì trong quá trình đó con người chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội biếnthành kinh nghiệm của mình Quá trình này mang tính sáng tạo chứ khôngđơn giản là làm theo, rập khuôn” Mặt khác, “lĩnh hội kiến thức là hoạt độngnhận thức có tổ chức và được thực hiện trong điều kiện sư phạm nhất định làquá trình phát triển trí tuệ Lĩnh hội kiến thức bao gồm các mức độ biểu hiện:biết, hiểu, và vận dụng” [11, tr.17]

Hoạt động độc lập nhận thức của học sinh là một trong những điều kiện

có ý nghĩa quan trọng đảm bảo kết quả lĩnh hội kiến thức Có hai cách lĩnh

hội kiến thức: Lĩnh hội sáng tạo (dựa trên cơ sở tư duy độc lập) và Lĩnh hội

tái tạo (dựa trên cơ sở nhớ lại và hiểu biết những kiến thức có sẵn) Trong giờ

học lịch sử giáo viên cần phải có sự kết hợp giữa hai cách lĩnh hội này, songcần đặc biết chú ý tới lĩnh hội sáng tạo của học sinh Có nhiều con đường biệnpháp khác nhau để phát triển các hoạt động nhận thức của học sinh trong đó

sử dụng các phương pháp dạy học tích cực là một trong những biện pháp cầnthiết

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ởnhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Phương pháp dạy học tích cực bao gồm các phương pháp dạy học mớinhư: dạy học nêu vấn đề, đàm thoại, hoạt động nhóm, đóng vai và cácphương pháp dạy học truyền thống được vận dụng theo quan điểm dạy họctích cực như: sử dụng sách giáo khoa và các tài liệu học tập, sử dụng đồ dùngtrực quan… muốn tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức thông quaphương pháp tích cực kể trên cần phải có sự phối hợp, tác động qua lại giữagiáo viên và học sinh

Giáo viên không chỉ cung cấp kiến thức theo kiểu một chiều, thầy đọctrò chép nữa mà trên cơ sở những kiến thức cơ bản đã có giáo viên tạo ranhững tình huống có vấn đề để học sinh giải quyết các vấn đề đó, có thể làtừng cá nhân suy nghĩ giải thích hoặc là các em có thể trao đổi theo nhóm đểtìm ra những câu trả lời đúng nhất Có như vậy các em mới biến những kiếnthức được học được tìm hiểu thành kiến thức của mình, việc ghi nhớ sẽ lâuhơn, thay vì học thuộc lòng và ghi chép như trước đây

Như vậy, để tổ chức hoạt động lĩnh hội kiến thức cho học sinh trên lớpđạt hiểu quả thì giáo viên cần phải đổi mới về khâu thiết kế bài giảng củamình, thay vì tập trung quá nhiều vào các hoạt động của giáo viên thì nênchuyển sang thiết kế các hoạt động tự học của học sinh, với một bản kế hoạch

rõ ràng chi tiết cho từng nội dung của bài học Đồng thời, tăng cường tổ chứccác hoạt động độc lập và hoạt động theo nhóm với các nhiệm vụ học tập cụthể

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc hướng hẫn học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

Khi nói đến lịch sử là chúng ta nói đến những gì thuộc về quá khứ, đó

là quá khứ của con người, quá khứ của xã hội loài người Tuy nhiên, lịch sửkhông chỉ là những gì đã trở thành quá khứ mà nó còn gồm cả những gì đangtrở thành quá khứ Quá khứ lịch sử được hình thành được tạo nên bởi vô vànnhững sự kiện, hiện tượng, nhân vật, quá trình cụ thể, duy nhất không lặp lại,tồn tại cùng nhau, tác động lẫn nhau trong phạm vi không gian, thời giantrong những hoàn cảnh và điều kiện nhất định Sự tồn tại của lịch sử vô cùngphức tạp với những mối quan hệ chằng chéo theo mọi chiều hướng trên cáclĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế, chính trị, quân sự, xã hội… Thếnhưng, không phải tất cả các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử… đều đượcđưa vào chương trình dạy học lịch sử mà ở đây cần phải có sự chọn lọcnhững nội dung, kiến thức phù hợp với chương trình học của từng cấp học,từng chương học, từng bài học để cuối cùng hoàn thành được mục tiêu vàthực hiện được chức năng của bộ môn (chức năng giáo dưỡng, chức nănggiáo dục, chức năng phát triển) Và việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩnkiến thức là một trong những biện pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu,chức năng của bộ môn qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học lịchsử

Trước hết, tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức là cơ sở giúphọc sinh nắm vững hệ thống kiến thức cơ bản của bộ môn, theo quy định củachương trình Đó là hệ thống kiến thức tối thiểu mà học sinh trong cả nướccần phải biết Từ những kiến thức lịch sử cơ bản ấy giúp học sinh hình dungđược bức tranh lịch sử gần đúng như nó đã từng tồn tại mà không phải mấtquá nhiều thời gian học tập.

Tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức còn là cơ sở thực hiệnchuẩn kỹ năng trong dạy học lịch sử, góp phần phát triển các năng lực nhậnthức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh nói chung và rèn luyện các thao tác cũngnhư chất lượng của tư duy nói riêng

Có thể nói đây là một trong những vai trò rất quan trọng mà việc tổchức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức mang lại Thực tế hiện nay có rấtnhiều giáo viên khi giảng dạy chỉ cố gắng làm sao truyền tải thật nhiều kiếnthức cho học sinh mà quên mất việc phải hình thành các kỹ năng, kỹ xảo chohọc sinh qua các bài học cụ thể và việc này dẫn đến hệ quả là các em biết sựkiện, biết nhân vật nhưng lại không biết phân tích đánh giá về sự kiện haynhân vật lịch sử đã được học… việc này khiến cho kết quả học tập lịch sử củacác em không cao, các em chỉ biết mà không hiểu lịch sử cho nên việc xácđịnh đúng đắn chuẩn kỹ năng và có biện pháp phù hợp nhằm thực hiện chuẩn

kỹ năng trong dạy học lịch sử là việc làm cần thiết và quan trọng nhằm khắcphục những thiếu xót nói trên

Tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức còn là biện pháp tốt đểgiáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh

Thực tiễn trong dạy học lịch sử nhiều giáo viên quá quan tâm tới nộidung kiến thức truyền đạt mà quên mất việc giáo dục đạo đức, tư tưởng chohọc sinh, điều này vô tình đã làm mất đi một trong những chức năng quantrọng của bộ môn lịch sử đó là chức năng giáo dưỡng trong việc phát triển thế

hệ trẻ, vì vậy, rất nhiều học sinh biết mơ hồ về lịch sử của dân tộc, thiếu tìnhyêu đối với lịch sử của dân tộc mình… để khắc phục tình trạng đó nhằm nângcao chất lượng dạy học môn, đáp ứng được những yêu cầu của mục tiêu đàotạo thì giáo viên phải xác định đúng đắn hướng thái độ cho học sinh qua dạyhọc những nội dung cụ thể Việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiếnthức phải gắn bó mật thiết với hướng thái độ, đó cũng chính là thực hiện quanđiểm dạy học “thông qua dạy chữ để dạy người” Có thể nói việc tổ chức chohọc sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử thông qua các phươngpháp dạy học tích cực có vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn, nhất là trong xu hướng đổi mới phương pháp dạy họchiện nay.

 Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức

Quá trình dạy học lịch sử là quá trình thống nhất giữa hai hoạt độnggiảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh Hai hoạt động này có tácđộng và ảnh hưởng lẫn nhau Trước đây, nhiệm vụ của người giáo viên trongcách dạy truyền thống là người truyền đạt kiến thức cho học sinh, giáo viêntrở thành trung tâm của lớp học còn học sinh thụ động chờ đợi kiến thức dogiáo viên cung cấp Tuy nhiên, tri thức của loài người lại không ngừng pháttriển, trong một khoảng thời gian hạn hẹp 45 phút của một tiết học giáo viênkhông thể nào cung cấp tất cả những kiến thức thuộc về chuyên môn củamình cho học sinh ghi, chép được Trong xu hướng đổi mới phương pháp dạyhọc hiện nay, người giáo viên từ vai trò trung tâm của lớp học, giữ vai trò đặcquyền cung cấp kiến thức có sẵn cho học sinh trở thành người tổ chức, hướngdẫn, học sinh tự tìm đến với kiến thức và biến việc học tập của học sinh trởthành nhu cầu của mỗi cá nhân Trong cuốn “Phương pháp dạy học truyềnthống và đổi mới” tác giả Thái Duy Tuyên có nói đến quan niệm của nhà

Giáo dục học T Makiguchi (Nhật Bản) về vai trò của người thầy: Trong tácphẩm “Giáo dục vì cuộc sống sáng tạo” T Makiguchi đã đề cập tới vấn đềquá trình phát triển của giáo dục tương ứng với nó là sự thay đổi vai trò củangười thầy trong quá trình, giáo dục Một số thay đổi được ông đề cập trongtác phẩm của mình đó là: trong thời kỳ chuyển giao trực tiếp tri thức, thìngười thầy hoàn hảo phải là người có tri thức rộng về điều mình dạy, khảnăng truyền đạt tri thức đó là một nhân cách làm gương cho học trò Trongthời kỳ học tập có hướng dẫn thì người thầy không chỉ đơn thuần là ngườitruyền đạt kiến thức một chiều mà họ như một hướng dẫn viên, duy trì, kíchthích, thúc đẩy việc học tập của học sinh, đưa học sinh chủ động tìm đến vớikiến thức

Các nhà Giáo dục học Việt Nam như Nguyễn Cảnh Toàn, Trần BáHoành, Vũ Văn Tảo… cũng cho rằng, chức năng chính của người thầy trong

quá trình dạy học hiện đại là người tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận

lợi cho người học hoạt động, để người học tự giác thu lượm tri thức, chiếm

lấy làm tài sản sở hữu của mình Ngoài ra người thầy còn đóng vai trò là

người trọng tài, cố vấn, kết luận về các cuộc tranh luận, đối thoại của trò –

trò, thầy – trò, để khẳng định về mặt khoa học kiến thức do người học tự tìm

ra Cuối cùng, thầy là người kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của học sinh

trên cơ sở trò tự đánh giá, tự điều chỉnh [46, tr.19-21]

Thực tế cho thấy rằng nếu học sinh tự giác có nhu cầu chiếm lĩnh mộtnội dung tri thức nào đó, thì các em sẽ cố gắng với hết khả năng của mình đểchiếm lĩnh tri thức đó khiến cho việc học tập đạt kết quả cao và ngược lại nếuhọc sinh không có hứng thú nhu cầu muốn làm chủ một nội dung tri thức nào

đó thì việc tiếp nhận kiến thức trở nên miễn cưỡng, học rồi quên dẫn đến kếtquả học tập thấp kém Vì thế, việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến

thức là một trong những việc làm quan trọng trong việc thực hiện đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử hiện nay.

Từ những nội dung kiến thức cơ bản, giáo viên sẽ có một kế hoạch cụthể để thực hiện những phương pháp giảng dạy tích cực nhằm khơi dậy tínhtích cực, chủ động nhận thức của học sinh mà sẽ không bị sa đà vào nhữngkiến thức vụn vặt như trước đây

Để một bài giảng thực sự sinh động, khơi dậy được tính chủ động củahọc sinh trong việc tiếp thu kiến thức, giáo viên cần phải mất rất nhiều thờigian để chuẩn bị, giáo viên cần phải biết chọn lọc nhiều phương pháp dạy họckhác nhau dẫn dắt, gợi mở để các em hiểu và tự làm chủ tri thức được tiếpcận

Làm chủ tri thức ở đây không phải là học sinh học thuộc lòng tất cảnhững kiến thức mà thầy cô yêu cầu, điểm quan trọng là các em phải “biết”,phải “hiểu”, biết nhận định, đánh giá, biết liên kết những kiến thức đã đượchọc và vận dụng những điều được học vào thực tiễn cuộc sống, có như vậycác em mới thực sự cảm thấy cần phải học lịch sử và yêu thích môn học này

Tóm lại, nói đến vai trò của giáo viên trong việc tổ chức cho học sinhlĩnh hội chuẩn kiến thức chính là là nói đến vai trò của người thầy trong quátrình dạy học hiện đại, theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh Việc dạy học luôn là một công việc rất phức tạp, luôn đòi hỏi rấtcao ở người giáo viên đặc biệt ở mặt kiến thức và phương pháp giảng dạy,việc xây dựng Chuẩn kiến thức, và hệ thống phương pháp dạy học tích cực có

ý nghĩa rất quan trọng trong việc giảng dạy của giáo viên cũng như học tậpcủa học sinh, góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nângcao chất lượng của bộ môn

1.2 Thực trạng của việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Cơ sở lý luận mà chúng tôi trình bày không chỉ dựa vào những vấn đềđược đề cập trong các sách chuyên khảo của các nhà nghiên cứu mà còn dựavào việc điều tra, khảo sát thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nộidung điều tra là tìm hiểu quan niệm của giáo viên về Chuẩn kiến thức trongdạy học lịch sử Việt Nam, tìm hiểu thái độ học tập và mức độ nắm kiến thứclịch sử cơ bản của học sinh… Biện pháp tiến hành là sử dụng Phiếu điều tra

giáo viên và học sinh (xem Phụ lục).

1.2.1 Khảo sát thực trạng việc giáo viên tổ chức cho học lĩnh hội chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học

phổ thông (Chương trình chuẩn).

 Mục đích khảo sát

Tìm hiểu thực trạng thực trạng việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩnkiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học phổ thông

(Chương trình Chuẩn) tại một số trường trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

Trên cơ sở kết quả điều tra giúp tôi có thể nắm được thực trạng các giáo viênhiểu như thế nào về chuẩn kiến thức, và các thầy cô đã thực hiện nhữngphương pháp gì để tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức… Qua đó,

đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc tổ chức cho họcsinh lĩnh hội chuẩn kiến thức kỹ năng lịch sử lớp 12

 Nội dung khảo sát

Thăm dò ý kiến các giáo viên lịch sử qua đợt chấm thi Tốt nghiệpTrung học phổ thông năm 2012 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh về cácnội dung: thái độ học tập môn lịch sử của học sinh, quan niệm, vai trò, cácbiện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội chuẩn kiến thức Ngoài ra, còn tìmhiểu về các khó khăn và các đề xuất của thầy (cô) nhằm khắc phục và nângcao hơn nữa việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức lịch sử lớp12

độ học tập bộ môn như trên các em sẽ rất khó có thể tự mình lĩnh hội kiếnthức và làm chủ được những kiến thức lịch sử đã học, dẫn tới kết quả học tập

bộ môn Lịch sử không được cao

47.4% giáo viên nhận thức đúng về quan niệm Chuẩn kiến thức trongdạy học lịch sử Tuy nhiên, bên cạnh đó nhiều giáo viên vẫn chưa nhận thứcđúng đắn về quan niệm Chuẩn kiến thức, có 30.3% giáo viên cho rằng

“Chuẩn kiến thức chỉ là những kiến thức chuẩn mực, đúng đắn, phù hợp” Kếtquả này phần nào chứng minh được việc xác định sai trọng tâm kiến thức, dạytràn lan, của giáo viên lịch sử hiện nay, và thực trạng này dẫn đến kết quảnhiều học sinh mơ hồ, không nắm được những kiến thức cơ bản của bộ môndẫn đến kết quả học tập thấp, kém

26.3% giáo viên đồng ý với ý kiến việc dạy những kiến thức cơ bản,trọng tâm theo Chuẩn kiến thức lịch sử lớp 12 là rất cần thiết, 51.3% giáoviên đồng ý với ý kiến việc dạy những kiến thức cơ bản, trọng tâm theoChuẩn kiến thức là cần thiết Tuy nhiên, cũng có giáo viên còn phân vân hoặcchưa đồng ý với ý kiến trên

Khi được hỏi: “Ngoài việc giảng dạy những kiến thức cơ bản, trọng

tâm theo tài liệu “Chuẩn kiến thức, kỹ năng lịch sử lớp 12”, Thầy (Cô) có

thường xuyên mở rộng thêm kiến thức cho các em không”, có 31.6% giáo

viên trả lời thường xuyên, 59.2% giáo viên trả lời tùy từng bài để mở rộng.Qua kết quả này cho thấy phần đông khi giảng dạy ngoài kiến thức cơ bảngiáo viên cũng đã mở rộng thêm kiến thức để làm cho bài giảng thêm phongphú, sinh động hơn, tăng thêm hiệu quả học tập của bộ môn

Khi hỏi về các phương pháp thầy cô thường sử dụng khi thực hiệngiảng dạy theo Chuẩn kiến thức kỹ năng thì phần đông giáo viên lựa chọnphương án là kết hợp nhiều phương pháp Như vậy, qua việc kết hợp nhiềuphương pháp giảng dạy như vậy sẽ khơi dậy được sự hứng thú trong học tậpcủa học sinh với bộ môn, khiến giờ học trở nên sinh động không còn nhàmchán như trước đây

Đa số giáo viên khi được hỏi đều nhận thức đúng đắn tầm quan trọngcủa việc dạy học theo Chuẩn kiến thức, kỹ năng Có 35,5% giáo viên cho rằngviệc dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng sẽ giúp các em hiểu và ghi nhớ bàingay tại lớp, 39.5% giáo viên cho rằng học sinh hiểu một phần nội dung bài

học Hay khi được hỏi: Theo Thầy (Cô), việc áp dụng văn bản “Hướng dẫn

thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học” môn Lịch sử (Giảm tải chương trình)

và tài liệu “Chuẩn kiến thức, kỹ năng” trong giảng dạy sẽ: Kết quả có 46,1%

thầy cô đồng tình với ý kiến là: “Giảm áp lực dạy và học cho cả giáo viên vàhọc sinh” Như vậy, phần nhiều giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọngcủa việc dạy học theo chuẩn kiến thức, giúp các em học sinh học tập lịch sử

dễ dàng hơn, giảm áp lực học tập cho các em, góp phần nâng cao hiệu quảhọc tập bộ môn

Khi được hỏi: Thực hiện giảng dạy theo Chuẩn kiến thức, kỹ năng,

thầy (cô) thường trình bày như thế nào? Có tới 57.9% giáo viên trả lời thường

trình bày đầy đủ nội dung, đúng kiến thức cơ bản, có 30.3% giáo viên trả lờichỉ trình bày mục tiêu, yêu cầu của từng bài Qua kết quả khảo sát cho thấy,

giữa các giáo viên vẫn chưa có sự thống nhất về thực hiện giảng dạy theochuẩn kiến thức, kỹ năng Điều này dẫn đến thực trạng việc kiểm tra, đánh giákết quả học tập của học sinh gặp nhiều khó khăn.

1.2.2 Khảo sát thực trạng việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 trường Trung học phổ

thông (Chương trình Chuẩn)

 Mục đích khảo sát

Thực hiện khảo sát học sinh lớp 12 ở các trường: Trung học phổ thôngTrần Khai Nguyên; Trung học phổ thông Sương Nguyệt Anh; Trung học phổ

thông Nam Sài Gòn trên địa bàn TP Hồ Chí Minh nhằm tìm hiểu thực trạng

việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thức, trên cơ sở thực tế khảo sát

đề xuất một số biện pháp tổ chức cho học sinh lĩnh hội Chuẩn kiến thứcnhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh đối với bộ môn Lịch sử

 Nội dung khảo sát

Sử dụng phiếu hỏi đối với học sinh lớp 12 tại các trường Trung học phổthông tại thành phố Hồ Chí Minh về các vấn đề: Thái độ của học sinh đối vớimôn Lịch sử, những vấn đề liên quan tới chuẩn kiến thức kỹ năng theo cáchhiểu của các em học sinh, những phương pháp giáo viên thường sử dụng khithực hiện giảng dạy theo chuẩn kiến thức kỹ năng, hiệu quả của việc học tập

với tài liệu chuẩn kiến thức kỹ năng môn Lịch sử 12…(xem phụ lục)

 Phương pháp khảo sát

Sử dụng phiếu hỏi đối với các em học sinh lớp 12 Trung học phổ thông

để tìm hiểu ý kiến của các em về việc học tập với tài liệu chuẩn kiến thức, kỹnăng, cũng như những thuận lợi và khó khăn mà các em gặp phải khi học tậpvới tài liệu chuẩn kiến thức, kỹ năng

 Tổ chức khảo sát

- Thời gian khảo sát: tháng hai và tháng ba năm 2012