Vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố hồ chí minh

Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đưa ra khái niệm “vi phạm hành chính” như sau: “Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, dưới sự tác động của nền kinh tế thị trường dẫn đến sự phân tầng xã hội đang diễn ra gay gắt, sự phân hóa giàu nghèo, truyền thống đạo đức có nguy cơ bị xói mòn…những tác động trên dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật đặc biệt là vi phạm pháp luật y tế có chiều hướng gia tăng Trước tình hình đó, đòi hỏi phải bảo đảm thực hiện pháp luật nói chung và pháp luật y tế nói riêng

Với chủ trương xã hội hóa hiện nay, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách để tạo điều kiện cho các cơ sở y tế tư nhân được thành lập và phát triển Kết quả của chủ trương này là các cơ sở y tế tư nhân ở nước ta phát triển không ngừng Việc ra đời của các bệnh viện tư nhân, phòng khám đa khoa, phòng khám chuyên khoa…cùng với những ứng dụng của khoa học kỹ thuật hiện đại trong y khoa đã góp phần làm giảm tình trạng quá tải cho y tế nhà nước, tăng thêm nhiều sự lựa chọn của người dân Tuy nhiên, cùng với sự phát triển về quy mô, số lượng đó thì vấn đề quản lý về mạng lưới này cũng được đặt ra Việc kiểm soát về chất lượng cũng như vấn đề hoạt động của các

cơ sở y tế tư nhân sẽ gặp nhiều khó khăn, một số nơi còn có hiện tượng quản

lý lỏng lẽo, chưa chặt chẽ Các hiện tượng như: không đảm bảo điều kiện về nhân lực trong quá trình hoạt động, hành nghề vượt quá thẩm quyền cho phép, hành nghề không có chứng chỉ hành nghề theo quy định, quảng cáo không đúng hoặc phạm vi chuyên môn được ghi trong giấy phép, cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh mà không có giấy phép hoạt động, kinh doanh thuốc không có chứng chỉ hành nghề; không có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thuốc, Bán lẻ thuốc không đáp ứng các yêu cầu về bảo quản thuốc; người quản lý chuyên môn vắng mặt nhưng không thực hiện việc ủy quyền

theo đúng quy định của pháp luật; buôn bán thuốc đã được bảo hiểm y tế chi trả, thuốc nhập khẩu phi mậu dịch, thuốc chưa được phép lưu hành, thuốc không được phép lưu hành, thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng, thuốc hết hạn sử dụng; sản xuất mỹ phẩm không thực hiện đúng nguyên tắc, tiêu chuẩn

cơ bản về “thực hành tốt sản xuất mỹ phẩm” của Hiệp hội các nước Đông Nam Á; kinh doanh mỹ phẩm có hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF) lưu tại doanh nghiệp không đáp ứng quy định của pháp luật; quảng cáo mỹ phẩm khi chưa

có phiếu tiếp nhận nội dung quảng cáo của cơ quan có thẩm quyền Bên cạnh

đó, sống trong nền kinh tế thị trường, tiền chiếm vị trí vô cùng quan trọng, thậm chí được xem là “thượng tôn” nên nhiều người hành nghề, các cơ sở y tế

đã làm trái với lương tâm của một người thầy thuốc mà có những biểu hiện sai phạm trong khi hành nghề

Vi phạm hành chính tuy không nghiêm trọng như tội phạm song là vi phạm rất phổ biến xảy ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và tính nguy hiểm đang ngày càng gia tăng

Đặc biệt trong tình hình dịch bệnh viêm đường hô hấp do chủng mới của vi rút corona (bệnh COVID - 19) hiện nay, tình trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế về công tác phòng chống dịch có chiều hướng gia tăng, các hành vi vi phạm liên quan đến phòng, chống dịch COVID-19, nhất là: các hành vi vi phạm không chấp hành biện pháp phòng, chống dịch; chống đối người thi hành công vụ phòng, chống dịch; đưa tin sai không đúng sự thật, gây hoang mang dư luận, mất ổn định xã hội; tái chế khẩu trang y tế đã qua sử dụng; sản xuất hàng giả, đầu cơ găm hàng, tăng giá trái pháp luật, gian lận thương mại, gây bất ổn thị trường

Hoạt động quản lý hành chính Nhà nước về lĩnh vực y tế nói chung và công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này nói riêng có ý nghĩa

rất quan trọng trong đời sống xã hội, là cơ sở để đảm bảo công bằng xã hội và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Từ đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân và trách nhiệm của những người thực thi pháp luật

Vì thế tác giả chọn đề tài nghiên cứu “Vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh” làm luận văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Một số ít công trình nghiên cứu về vấn đề này, như:

Tác giả Trần Ngọc Duy nghiên cứu đề tài “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam hiện nay”, Luận văn thạc sỹ, Khoa Luật - Đại học Quốc gia, 2014 Luận văn nghiên cứu chủ yếu những khái niệm cơ bản về

xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, chỉ ra một số những ưu nhược điểm của hoạt động này trong thực tiễn Từ đó đề ra một số giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác xử phạt vi phạm hành chính Tuy nhiên, luận văn chưa đi sâu nghiên cứu về tình hình vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại một địa phương cụ thể nhằm đề ra những giải pháp hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Tác giả Trần Quang Thắng nghiên cứu đề tài “Quản lý Nhà nước đối với các cơ sở y tế tư nhân”, Luận văn thạc sỹ, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, 2008 Luận văn chủ yếu nghiên cứu về công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở y tế tư nhân, nêu lên những bất cập trong công tác quản lý y tế

tư nhân Từ đó đề ra một số giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý đối với các cơ sở y tế tư nhân Luận văn chưa nghiên cứu về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Tác giả Bùi Minh Trạng nghiên cứu đề tài “Tổ chức và hoạt động của thanh tra y tế từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sỹ, Học

viện Khoa học Xã hội, 2018 Luận văn nghiên cứu các quy định về tổ chức và hoạt động của thành tra y tế Từ đó đề ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao năng lực của thanh tra y tế trong thời gian tới Tuy nhiên luận văn chưa nghiên cứu về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả Đào Hồng Ngọc nghiên cứu đề tài “Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế từ thực tiễn tỉnh Yên Bái”, Luận văn thạc sỹ, Học viện Khoa học Xã hội, 2018 Luận văn chủ yếu nghiên cứu những vấn đề lý luận về xử phạt vi phạm hành chính, từ đó đề ra những giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại tỉnh Yên Bái Tuy nhiên, đây là một tỉnh miền núi tình hình vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế từ thực tiễn không nhiều nên tác giả chưa nghiên cứu sâu về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực này

Những công trình này bước đầu đã tập trung làm rõ những khái niệm cơ bản về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, về tổ chức và hoạt động của thanh tra y tế, về công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở y tế tư nhân và công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế Từ đó chỉ ra một số ưu, nhược điểm của những hoạt động này trong thực tiễn Tuy nhiên, những công trình trên nhìn chung mang tính lý luận và khái quát, chưa đi sâu phân tích về

vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực này Do đó có thể khẳng định vấn đề vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chưa được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng nhằm phát hiện những tồn tại, thiếu sót để khắc phục, điều chỉnh cho phù hợp thực tiễn Vì vậy, cần

có những nghiên cứu, đánh giá cụ thể về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y

tế tại thành phố Hồ Chí Minh Từ đó, đề xuất những phương hướng, giải pháp

nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực này Đặc biệt là trong tình hình dịch bệnh COVID-19 hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận của pháp luật về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và đối sánh với thực tiễn áp dụng những quy định này tại qua các vấn đề thực tiễn đang diễn ra, từ đó có cái nhìn tổng quan, sâu sắc hơn về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Qua đó, chỉ ra những mặt đạt được, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Phân tích, đánh giá thực trạng vi phạm hành chính về lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

Đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các quy định của pháp luật về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

và thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn giới hạn về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế do ngành

y tế phụ trách tại thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019 Cụ thể tại Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Qua nghiên cứu làm rõ thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y

tế tại thành phố Hồ Chí Minh và đưa ra các phương hướng, giải pháp nhằm hạn chế vi phạm trong lĩnh vực này Luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: đây là phương pháp quan trọng giúp tác giả tìm hiểu và bước đầu định hình nên nội dung nghiên cứu, hình thành quan điểm và xác định hướng đi của đề tài Cụ thể, là các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản dưới luật liên quan đến vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

- Phương pháp thu thập dữ liệu: là dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo công tác thanh tra y tế của Thanh tra Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2015 đến năm 2019

- Phương pháp đánh giá, đối chiếu, so sánh, diễn giải: từ các số liệu thu thập được tác giả tiến hành đối chiếu, so sánh mức độ, tính chất vi phạm Từ

đó đánh giá, diễn giải các nguyên nhân dẫn đến các vi phạm trong lĩnh vực y

tế tại thành phố Hồ Chí Minh

- Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài: sử dụng tài liệu nghiên cứu các đề tài có nội dung liên quan làm cơ sở tham khảo, kế thừa và phát huy những điểm nổi bật trong nội dung nghiên cứu đề tài

- Phương pháp tổng hợp, quy nạp: phương pháp này được sử dụng để tìm ra nguyên nhân, lý do dẫn đến các vi phạm từ đó đưa ra các phương

hướng, giải pháp nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn luận văn

Những đề xuất, kiến nghị trong luận văn có giá trị tham khảo để hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến đề tài nghiên cứu và có thể là những giải pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về vi phạm hành chính và hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

7 Kết cấu của Luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, trong tâm luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau:

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ

VỀ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC Y TẾ

1.1 Khái niệm và đặc điểm vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Vi phạm hành chính (VPHC) là vi phạm pháp luật xảy ra phổ biến trong đời sống xã hội Những vi phạm này xâm phạm trực tiếp đến lợi ích của các tổ chức, cá nhân, lợi ích của cộng đồng, xã hội và Nhà nước; xâm phạm trực tiếp đến trật tự quản lý hành chính Nhà nước Mặc dù mức độ gây nguy hiểm đối với xã hội không cao bằng tội phạm nhưng có thể nói VPHC là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng nảy sinh tội phạm nếu không được xem xét và giải quyết kịp thời

Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đưa ra khái niệm “vi phạm

hành chính” như sau: “Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ

chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi

Như vậy, khi tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, về nguyên tắc Nhà nước sẽ buộc họ phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi, nhằm đảm bảo và khôi phục những trật tự quản lý hành chính đã bị xâm phạm bởi những hành vi VPHC Có nghĩa là, hành vi VPHC là hậu quả dẫn tới trách nhiệm hành chính mà các tổ chức, cá nhân phải gánh chịu khi bị buộc phải thực hiện những biện pháp chế tài nhất định, tương xứng với những hành vi VPHC

Theo quy định tại Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28 tháng 9 năm

2020 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

thì Vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế quy định là những hành vi có lỗi

do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính” [9, khoản 2, Điều 1]

Các hành vi VPHC trong lĩnh vực y tế bao gồm: vi phạm các quy định

về y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS; vi phạm các quy định về khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm các quy định về dược, mỹ phẩm; vi phạm các quy định về trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về bảo hiểm y tế và vi phạm các quy định về dân số

Thứ nhất, đó là các hành vi trái với các quy định của pháp luật về quản

lý nhà nước trong lĩnh vực y tế Các hành vi này khá đa dạng, phong phú, có thể phân thành nhiều nhóm khác nhau Trong từng nhóm hành vi lại có rất nhiều hành vi vi phạm cụ thể, với các mức độ nghiêm trọng khác nhau

Thứ hai, VPHC trong lĩnh vực y tế là những hành vi có tính chất nguy

hiểm cho xã hội nhưng mức độ nguy hiểm chưa đáng kể, chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Hành vi vi phạm các quy định về y tế rõ ràng nguy hiểm cho xã hội, bởi

nó gây ra hoặc đe dọa gây ra những thiệt hại nhất định đến sức khỏe, tính mạng con người cũng như xâm hại đến trật tự quản lý nhà nước về y tế Căn

cứ dấu hiệu này, có thể phân biệt một cách khá dễ dàng đâu là VPHC và đâu

là tội phạm trong lĩnh vực y tế Cụ thể, theo Điều 315 Bộ luật hình sự năm

2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi vi phạm quy định về khám, chữa bệnh dẫn đến hậu quả chết người hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng trở lên bị coi là tội phạm Như vậy, những hành vi trái với quy định của pháp luật về y tế nhưng chưa gây ra những hậu quả kể trên thì chỉ là VPHC và chủ thể thực hiện chúng chỉ phải gánh chịu trách nhiệm hành chính mà không phải là trách nhiệm hình sự

Thứ ba, chủ thể VPHC trong lĩnh vực y tế là tổ chức hoặc cá nhân thực

hiện các hành vi vi phạm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người

Thứ tư, VPHC trong lĩnh vực y tế là những hành vi theo quy định phải

bị xử phạt VPHC Đây là dấu hiệu không thể thiếu, là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi một hành vi cụ thể xảy ra trong đời sống có phải là VPHC hay không

và cá nhân, tổ chức thực hiện chúng sẽ phải đối mặt với các chế tài hành chính nào Hiện nay, Nghị định số Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28 tháng 9 năm 2020 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là cơ sở pháp lý quan trọng trực tiếp điều chỉnh hành vi VPHC trong lĩnh vực y tế ở nước ta Theo đó, cho dù trên thực tế có thể phát sinh những hành vi trái pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế, do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách có lỗi nhưng nếu chúng chưa được Chính phủ quy định là VPHC thì cũng không thể xử lý Quy định này là hoàn toàn hợp lý nhằm đảm bảo quyền lợi của công dân, tránh trường hợp cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý một cách tùy tiện, bừa bãi mà không căn cứ theo các quy định của pháp luật và cũng hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của hệ thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa của nước ta, chỉ căn cứ và tuân thủ theo các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan có thẩm quyền ban hành

chứ không có khả năng tự sáng tạo ra pháp luật trong quá trình áp dụng luật như một số nước theo truyền thống pháp luật thông luật khác trên thế giới

1.2 Các yếu tố cấu thành và các loại vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

1.2.1 Các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Cấu thành VPHC là tổng thể các dấu hiệu đặc trưng mang tính khách quan làm nên VPHC đó Cấu thành VPHC nói chung và cấu thành VPHC trong lĩnh vực y tế nói riêng bao gồm bốn yếu tố: chủ thể, khách thể, mặt khách quan và mặt chủ quan

1.2.1.1 Chủ thể

Chủ thể của VPHC trong lĩnh vực y tế là tổ chức hoặc cá nhân thực hiện các hành vi vi phạm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người

Để được công nhận là chủ thể VPHC, các cá nhân này phải thỏa mãn các điều kiện chung về năng lực chủ thể Đó là phải đạt đến độ tuổi luật định

và phải có năng lực trách nhiệm hành chính

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi là chủ thể của vi phạm hành chính trong trường hợp thực hiện với lỗi cố ý [16, điểm a, khoản 1, Điều 5] Như vậy khi xác định người ở độ tuổi này có vi phạm hành chính hay không, cần xác định yếu tố lỗi trong mặt chủ quan của họ Luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành không định nghĩa thế nào là lỗi cố ý hoặc vô ý trong vi phạm hành chính Tuy nhiên trong thực tiễn thường quan niệm người thực hiện hành vi với lỗi cố ý là người nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật cấm đoán nhưng vẫn cố tình thực hiện Người từ đủ 16 tuổi trở lên có thể là chủ thể của vi phạm hành chính trong mọi trường hợp

Tổ chức là chủ thể vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế bao gồm: các

cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế được thành lập theo quy định của Luật Doanh nghiệp; hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập theo quy định của Luật Hợp tác xã; tổ chức được thành lập theo quy định của Luật Đầu tư, Luật Thương mại; hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập theo quy định của Luật Hợp tác xã; tổ chức được thành lập theo quy định của Luật Đầu

tư, Luật Thương mại; Tổ chức xã hội, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội nghề nghiệp; Đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam;

Cơ quan nhà nước có hành vi vi phạm mà hành vi đó không thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao; Tổ hợp tác; các tổ chức khác theo quy định của pháp luật

Cá nhân, tổ chức nước ngoài cũng là chủ thể vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác

Năng lực trách nhiệm hành chính là khả năng gánh chịu những hậu quả bất lợi do Nhà nước (thông qua các cơ quan nhà nước, các cán bộ, công chức nhà nước, các cá nhân được trao quyền) áp dụng vì đã thực hiện hành vi VPHC Năng lực này chỉ xuất hiện khi cá nhân đạt đến độ tuổi luật định và tại

độ tuổi đó họ có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi

1.2.1.2 Khách thể

Khách thể của vi phạm pháp luật nói chung là cái được pháp luật bảo

vệ đang bị xâm hại hay nói cách khác là các quan hệ xã hội Khách thể của VPHC là quan hệ xã hội được Luật Hành chính bảo vệ rất đa dạng: trật tự quản lý nhà nước, quyền sở hữu, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Trong lĩnh vực y tế, chủ thể VPHC đã xâm hại trực tiếp đến trật tự quản lý

nhà nước - cụ thể là quản lý hành chính nhà nước về y tế đã được pháp luật thừa nhận và bảo vệ nghiêm cẩn; đồng thời, phá vỡ trật tự hành chính đang được duy trì và bảo vệ

Khách thể của VPHC trong lĩnh vực y tế là những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực y tế được pháp luật bảo vệ và bị hành vi vi phạm xâm hại tới

1.2.1.3 Mặt khách quan

Mặt khách quan của VPHC là những biểu hiện ra bên ngoài của VPHC mà bằng trực quan sinh động con người có thể nhận thức được, bao gồm: hành vi trái pháp luật, hậu quả của hành vi, mối liên hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và hậu quả thiệt hại do hành vi đó gây ra cho xã hội và những yếu tố khác như thời gian, địa điểm, công cụ, phương tiện vi phạm [19, tr.563]

Mặt khách quan của VPHC trong lĩnh vực y tế có những điểm đáng chú

ý sau:

Về hành vi trái pháp luật, VPHC trong lĩnh vực y tế là những hành vi trái với các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế Hành vi trái pháp luật là dấu hiệu đầu tiên và quan trọng nhất trong mặt khách quan của các VPHC nói chung và VPHC về y tế nói riêng Điều này lại càng

có ý nghĩa khi đa số các VPHC phát sinh trong lĩnh vực y tế đều có cấu thành hình thức Nghĩa là, để kết luận một hành vi cụ thể có phải là VPHC trong lĩnh vực y tế hay không, thường chỉ cần xác định tính trái pháp luật của hành

vi đó, mà không nhất thiết phải quan tâm đến yếu tố hậu quả

Về hậu quả của hành vi, tức những thiệt hại thực tế mà hành vi đó gây

ra cho xã hội - chỉ là yếu tố bắt buộc trong cấu thành pháp lý của một số các VPHC phát sinh trong lĩnh vực y tế

1.2.1.4 Mặt chủ quan

Mặt chủ quan của VPHC là những dấu hiệu tâm lý bên trong của chủ thể, thể hiện thái độ, trạng thái tâm lý của người vi phạm đối với hành vi trái pháp luật cũng như đối với hậu quả do hành vi đó gây ra Mặt chủ quan của VPHC bao gồm các yếu tố: lỗi, động cơ và mục đích [19, tr.564] Theo đó, lỗi

là trạng thái tâm lý phản ánh thái độ tiêu cực của chủ thể đối với tính chất và

hậu quả của hành vi ngay tại thời điểm thực hiện hành vi; động cơ là yếu tố bên trong thúc đẩy chủ thể thực hiện hành vi; mục đích là kết quả mà chủ thể

dự định đạt được khi thực hiện hành vi

Đối với các hành vi VPHC trong lĩnh vực y tế, mặt chủ quan được thể hiện như sau:

Lỗi: đây là yếu tố bắt buộc phải có trong mặt chủ quan của tất cả các VPHC thuộc lĩnh vực y tế Nói cách khác, không thể kết luận một hành vi trái với các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế là VPHC nếu không xác định được chủ thể thực hiện nó có lỗi

Các VPHC trong lĩnh vực y tế có thể được thực hiện với lỗi cố ý hoặc

vô ý

Với lỗi cố ý, chủ thể nhận thức được tính chất trái pháp luật của hành vi

và hậu quả có thể xảy ra nếu thực hiện hành vi đó nhưng cuối cùng vẫn lựa chọn xử sự tiêu cực Chẳng hạn, đó là các hành vi như: cản trở người bệnh thuộc diện chữa bệnh bắt buộc vào cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; lợi dụng nghề nghiệp để quấy rối tình dục người bệnh; đưa, nhận, môi giới hối lộ trong khám bệnh, chữa bệnh nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự; hành nghề không có chứng chỉ hành nghề; hành nghề đang trong thời gian bị thu hồi chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hành nghề; thuê, mượn chứng chỉ hành nghề để hành nghề,…

Với lỗi vô ý, chủ thể hoặc là tuy nhận thức được tính chất trái pháp luật

và hậu quả thiệt hại cho xã hội của hành vi nhưng tin tưởng rằng hậu quả sẽ không xảy ra hay nếu xảy ra có thể ngăn chặn được hoặc là không lường trước được hậu quả của hành vi do khinh suất, cẩu thả Đây là những hình thức lỗi vẫn thường xuất hiện trong lĩnh vực y tế Ví dụ, các hành vi không đeo biển tên; không sử dụng trang bị phòng hộ theo quy định của pháp luật; không lập hoặc lập hồ sơ, bệnh án nhưng không ghi chép đầy đủ theo quy định của pháp luật; không lập hoặc lập sổ khám bệnh, chữa bệnh nhưng không ghi chép đầy đủ theo quy định của pháp luật; không ghi sổ y bạ theo dõi điều trị đối với người bệnh điều trị ngoại trú; kê đơn thuốc nhưng không ghi đầy đủ, rõ ràng, không chính xác trong đơn các thông tin về tên thuốc, số lượng, hàm lượng, liều dùng, đường dùng và thời gian dùng thuốc …có thể được thực hiện với hình thức lỗi vô ý vì cẩu thả Ngược lại, các hành vi: không thực hiện hội chẩn khi bệnh vượt quá khả năng chuyên môn của người hành nghề hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; không thực hiện hội chẩn khi đã điều trị nhưng bệnh không có tiến triển tốt hoặc có diễn biến xấu đi; không tổ chức thực hiện biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật…có thể được thực hiện với hình thức lỗi vô ý vì quá tự tin Tuy nhiên, cũng như đối với VPHC nói chung, cấu thành VPHC trong lĩnh vực y tế không quá đòi hỏi việc xác định hình thức lỗi của chủ thể Hình thức lỗi chủ yếu chỉ có ý nghĩa trong việc định lượng mức

độ truy cứu trách nhiệm hành chính mà thôi

Động cơ và mục đích chỉ là những dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành pháp lý của một số VPHC thuộc lĩnh vực y tế đối với lỗi cố ý Chẳng hạn, với hành vi “chỉ định sử dụng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh hoặc gợi ý chuyển người bệnh tới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác vì mục đích vụ lợi” hay

hành vi “kê đơn thuốc biệt dược đắt tiền không cần thiết nhằm mục đích vụ lợi”, mục đích vụ lợi là dấu hiệu không thể thiếu

1.2.2 Các loại hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Một là, hành vi vi phạm hành chính về y tế dự phòng và phòng, chống

HIV/AIDS gồm: Vi phạm quy định về thông tin, giáo dục truyền thông trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; vi phạm các quy định về vệ sinh phòng bệnh truyền nhiễm; vi phạm quy định về giám sát bệnh truyền nhiễm; vi phạm quy định về bảo đảm an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm; vi phạm quy định về sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế; vi phạm quy định về phòng lây nhiễm bệnh truyền nhiễm tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định

về cách ly y tế, cưỡng chế cách ly y tế; vi phạm quy định về áp dụng biện pháp chống dịch; vi phạm quy định về kiểm dịch y tế biên giới; vi phạm quy định khác về y tế dự phòng; vi phạm quy định về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt; vi phạm quy định về mai táng, hỏa táng; vi phạm quy định về vệ sinh lao động, bệnh nghề nghiệp và tai nạn lao động, vi phạm quy định khác về môi trường y tế; vi phạm quy định về thông tin, giáo dục, truyền thông trong phòng, chống HIV/AIDS; vi phạm quy định về tư vấn

và xét nghiệm HIV; vi phạm quy định về điều trị, chăm sóc người nhiễm HIV, điều trị dự phòng, điều trị phơi nhiễm HIV; vi phạm quy định về can thiệp giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV; vi phạm quy định về chống

kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV; vi phạm quy định khác về phòng, chống HIV/AIDS; vi phạm quy định về địa điểm cấm hút thuốc lá; vi phạm quy định về bán, cung cấp thuốc lá; vi phạm quy định về ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá; vi phạm quy định về cai nghiện thuốc lá; vi phạm quy định khác về phòng, chống tác hại của thuốc lá; vi phạm các quy định về uống rượu, bia và địa điểm không uống rượu, bia; vi phạm các

quy định về bán, cung cấp rượu, bia; vi phạm các quy định về khuyến mại rượu, bia; vi phạm các quy định về quảng cáo rượu, bia; vi phạm các quy định

về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong phòng, chống tác hại của rượu, bia; vi phạm các quy định về trách nhiệm của cơ sở kinh doanh rượu, bia, Vi phạm các quy định về thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của rượu, bia; vi phạm các quy định về tài trợ rượu, bia

Hai là, hành vi vi phạm hành chính về khám bệnh, chữa bệnh gồm: Vi

phạm quy định về hành nghề và sử dụng chứng chỉ hành nghề của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về điều kiện hoạt động và sử dụng giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về sử dụng thuốc trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có điều trị nội trú và trong thời gian lưu người bệnh ngoại trú để theo dõi; vi phạm quy định về sinh con bằng

kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm; vi phạm các quy định về điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; vi phạm quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; vi phạm quy định về xác định lại giới tính;

vi phạm quy định về khám sức khỏe; vi phạm các quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về nguyên tắc trong hành nghề khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về thông tin, giáo dục, truyền thông về nuôi dưỡng trẻ nhỏ, sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ và lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ; Vi phạm các quy định về quảng cáo sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ; vi phạm quy định về kinh doanh và sử dụng sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ

Ba là, hành vi vi phạm hành chính về dược và mỹ phẩm, gồm: vi phạm

các quy định về hành nghề dược; vi phạm quy định về cơ sở kinh doanh dược

và điều kiện kinh doanh dược; vi phạm quy định về giấy chứng nhận đủ điều

kiện kinh doanh dược; vi phạm quy định về quyền và trách nhiệm của cơ sở kinh doanh dược; vi phạm quy định về đăng ký thuốc, nguyên liệu làm thuốc;

vi phạm quy định về sản xuất thuốc, nguyên liệu làm thuốc; vi phạm quy định

về bán buôn thuốc, nguyên liệu làm thuốc; vi phạm quy định về bán lẻ thuốc, dược liệu; vi phạm quy định về xuất khẩu, nhập khẩu thuốc, nguyên liệu làm thuốc; vi phạm quy định về bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc đối với cơ

sở kinh doanh dịch vụ bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc và cơ sở có hoạt động dược nhưng không vì mục đích thương mại; vi phạm quy định về kiểm nghiệm thuốc, thử lâm sàng, thử tương đương sinh học của thuốc; vi phạm quy định về thực hiện thử thuốc trên lâm sàng; vi phạm quy định về bao bì, nhãn thuốc, nguyên liệu làm thuốc; vi phạm quy định về thuốc phải kiểm soát đặc biệt; vi phạm quy định về quản lý giá thuốc; vi phạm quy định về thông tin thuốc; vi phạm quy định về công bố sản phẩm mỹ phẩm; vi phạm quy định

về quảng cáo mỹ phẩm thông qua hình thức hội thảo, hội nghị, tổ chức sự kiện; vi phạm quy định về sản xuất mỹ phẩm; vi phạm quy định về mua bán

mỹ phẩm trong hoạt động kinh doanh mỹ phẩm;

Bốn là, hành vi vi phạm hành chính về trang thiết bị y tế, gồm: vi phạm

các quy định về phân loại trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về sản xuất trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về đăng ký lưu hành trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về mua bán trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định

về nhập khẩu trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về dịch vụ tư vấn về trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về thông tin trang thiết bị y tế; vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng trang thiết bị y tế tại cơ sở y tế

Năm là, hành vi vi phạm hành chính về bảo hiểm y tế, gồm: vi phạm

quy định về đóng bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về đưa người không thuộc trách nhiệm quản lý của tổ chức vào danh sách tham gia bảo hiểm y tế; vi

phạm quy định về xác nhận không đúng mức đóng của đối tượng tham gia bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về lập, chuyển danh sách cấp thẻ bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về sử dụng thẻ bảo hiểm y tế trong khám bệnh, chữa bệnh; vi phạm quy định về lập hồ sơ bệnh án, kê đơn thuốc bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về quản lý thuốc, hóa chất, vật tư y tế, dịch vụ kỹ thuật, chi phí giường bệnh và các chi phí khác trong khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về phạm vi quyền lợi được hưởng của đối tượng tham gia bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về xác định quyền lợi trong khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế không đúng với thông tin trên thẻ bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về báo cáo thực hiện bảo hiểm y tế với cơ quan nhà nước có thẩm quyền; vi phạm quy định về cung cấp thông tin về đối tượng tham gia bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về cung cấp, cung cấp không đầy đủ, cung cấp sai lệch thông tin trong giải quyết quyền lợi của người bệnh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc thanh toán trực tiếp đối với đối tượng tham gia bảo hiểm y tế; vi phạm quy định về gửi báo cáo quyết toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế chậm hơn thời gian quy định; vi phạm quy định khác

về bảo hiểm y tế

Sáu là, hành vi vi phạm về dân số, gồm: vi phạm quy định về tuyên

truyền, phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình; vi phạm quy định về tuyên truyền, phổ biến, tư vấn phương pháp để

có được giới tính thai nhi theo ý muốn; vi phạm các quy định về chẩn đoán, xác định giới tính thai nhi; vi phạm quy định về lựa chọn giới tính thai nhi; hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính; vi phạm các quy định về

cưỡng bức thực hiện kế hoạch hóa gia đình; vi phạm quy định về bán phương tiện tránh thai

1.3 Trách nhiệm hành chính và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

1.3.1 Trách nhiệm hành chính đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Về trách nhiệm hành chính: khi một tổ chức hay cá nhân thực hiện hành

vi vi phạm pháp luật, về nguyên tắc nhà nước sẽ buộc họ phải gánh chịu những hậu quả bất lợi nhất định Việc làm này nhằm mục đích khôi phục lại trật tự pháp luật đã bị xâm phạm, đồng thời giáo dục tổ chức, cá nhân vi phạm cũng như của toàn thể cộng đồng ý thức tuân thủ pháp luật Trách nhiệm pháp

lý là trừng phạt đối với chủ thể vi phạm pháp luật, thể hiện ở mối quan hệ đặc biệt giữa nhà nước với chủ thể vi phạm pháp luật, được pháp luật xác lập và điều chỉnh, trong đó chủ thể vi phạm pháp luật phải gánh chịu những hậu quả bất lợi, những biện pháp cưỡng chế được quy định ở chế tài các quy phạm pháp luật

Hậu quả pháp lý bất lợi mà tổ chức, cá nhân vi phạm phải gánh chịu thể hiện ở việc họ bị buộc phải thực hiện các biện pháp chế tài đã được quy định trong pháp luật Tương ứng với mỗi loại vi phạm hành chính trong lĩnh vực y

tế là một hình thức trách nhiệm pháp lý nhất định Trách nhiệm hành chính được đặt ra đối với tổ chức, cá nhân thực hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Vì vậy, trách nhiệm hành chính là hậu quả pháp lý bất lợi mà nhà nước buộc các tổ chức, cá nhân phải gánh chịu khi họ thực hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Về trách nhiệm dân sự: cá nhân, tổ chức VPHC trong lĩnh vực y tế nếu gây ra thiệt hại (bao gồm cả thiệt hại vật chất và thiệt hại tinh thần) thì phải bồi thường [16, khoản 1, Điều 13] Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường, phương thức bồi thường… hoặc yêu cầu Tòa

án giải quyết Nếu người hành nghề khám, chữa bệnh có hành vi VPHC gây thiệt hại trong khi thực hiện nhiệm vụ được cơ sở khám, chữa bệnh (bao gồm

cả cơ sở công lập và ngoài công lập) giao thì cơ sở khám, chữa bệnh này phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, sau đó yêu cầu người có lỗi trong việc gây ra thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền theo quy định của pháp luật [10, Điều 597]

Về trách nhiệm kỷ luật: đối với những người hành nghề khám, chữa bệnh làm việc tại các cơ sở khám, chữa bệnh công lập có hành vi VPHC trong lĩnh vực này, cùng với việc bị truy cứu trách nhiệm hành chính còn có thể bị

xử lý kỷ luật, với một trong bốn hình thức kỷ luật: khiển trách, cảnh cáo, cách chức, buộc thôi việc [15, Điều 52]

Ngoài ra, nếu chủ thể VPHC trong lĩnh vực y tế là người hành nghề tại các cơ sở khám chữa bệnh công lập (viên chức) thì cùng với việc bị xử phạt VPHC họ còn có thể phải gánh chịu trách nhiệm vật chất Trách nhiệm vật chất bao gồm trách nhiệm bồi thường và trách nhiệm hoàn trả Cụ thể là, nếu hành vi VPHC kèm theo hậu quả thiệt hại tài sản cho chính cơ sở khám chữa bệnh mà người hành nghề làm việc thì họ phải có nghĩa vụ bồi thường; nếu vi phạm khi thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ được phân công có lỗi gây thiệt hại cho bệnh nhân hoặc người khác thì cơ sở khám chữa bệnh phải bồi thường thiệt hại do viên chức thuộc quyền quản lý gây ra theo quy định của pháp luật dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và viên chức đó phải có nghĩa vụ hoàn trả cho đơn vị sự nghiệp công lập [1, Điều 24]

1.3.2 Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế:

Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012: “Xử phạt

vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức

xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính” [16, khoản 2, Điều 2]

Như vậy có thể hiểu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là hoạt động do cơ quan y tế hoặc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền được pháp luật quy định tiến hành đối với cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế có lỗi cố ý hoặc vô ý mà không phải là tội phạm theo quy định của pháp luật phải xử phạt vi phạm hành chính

Xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế vừa có những đặc điểm chung của hoạt động xử phạt VPHC, vừa có những đặc điểm riêng, xuất phát từ đặc thù lĩnh vực y tế:

Thứ nhất, xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế được áp dụng trực tiếp đối

với cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC trong lĩnh vực y tế, hành vi VPHC là

cơ sở để tiến hành hoạt động xử phạt, buộc các tổ chức, cá nhân vi phạm phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi

Trên cơ sở quy định chung của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm

2012 và các Nghị định hướng dẫn thi hành của Chính phủ quy định hành vi vi phạm hành chính, hình thức, biện pháp xử phạt áp dụng đối với tổ chức, cá nhân; các văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế được ban hành, quy định về những đặc thù của hoạt động xử phạt trong lĩnh vực y tế Cụ thể, Nghị định số 117/2020/NĐ- CP ngày 28 tháng 9 năm 2020 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành

chính trong lĩnh vực y tế; Nghị định số 115/2018/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 2018 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực

an toàn thực phẩm; Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26 tháng 8 năm 2020 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…

Thứ hai, xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế được các chủ thể có thẩm

quyền thực hiện theo luật pháp Những chủ thể này được ghi nhận trong các văn bản xử phạt VPHC trong lĩnh vực kể trên, tiến hành xử phạt những hành

vi vi phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước về y tế Đồng thời, các văn bản kể trên cũng quy định hình thức, mức độ xử phạt VPHC mà các chủ thể

có thẩm quyền được phép áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm trong lĩnh vực y tế

Hoạt động áp dụng pháp luật về xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế do nhiều cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện (Bộ đội biên phòng, Quản lý thị trường, Thanh tra…) và được thực hiện trực tiếp với cá nhân, tổ chức vì vậy tác động trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của công dân Bởi thế, hoạt động này đòi hỏi sự khách quan, công bằng, minh bạch và sự giám sát sâu sát của các cơ quan, tổ chức có liên quan

Thứ ba, xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế được tiến hành theo những

nguyên tắc, trình tự, thủ tục, được quy định trong các văn bản pháp luật do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, cụ thể là Quốc hội và Chính phủ

Thứ tư, quan hệ giữa chủ thể có thẩm quyền xử phạt và đối tượng bị xử

phạt là quan hệ ngoài công vụ, nói cách khác giữa họ không có sự ràng buộc

về mặt tổ chức Đó là mối quan hệ mang tính bất bình đẳng, được hình thành

giữa một bên mang quyền lực Nhà nước, nhân danh Nhà nước áp dụng các hậu quả pháp lý bất lợi đối với bên kia - chủ thể có hành vi VPHC trong lĩnh vực y tế Cũng giống như xử phạt VPHC nói chung, xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế là hoạt động mang tính đơn phương Theo đó, chủ thể bị xử phạt hành chính không có quyền thỏa thuận, thương lượng hay hòa giải,… mà bắt buộc phải tuân theo quyết định xử phạt của người có thẩm quyền Tuy nhiên,

để đảm bảo quyền lợi của cá nhân, tổ chức bị xử phạt VPHC và cũng tránh việc cơ quan chức năng lợi dụng quyền lực nhà nước áp dụng pháp luật một cách tùy tiện, pháp luật cho phép những chủ thể này có quyền “giải trình” trong những trường hợp nhất định và quyền khiếu nại, khởi kiện đối với quyết

định xử phạt VPHC Và “Trong quá trình giải quyết khiếu nại, khởi kiện nếu

xét thấy việc thi hành quyết định xử phạt VPHC bị khiếu nại, khởi kiện sẽ gây hậu quả khó khắc phục thì người giải quyết khiếu nại, khởi kiện phải ra quyết định tạm đình chỉ việc thi hành quyết định đó theo quy định của pháp luật”

[16, khoản 2, Điều 2] Nếu bên vi phạm có lỗi thì phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước vì đã xâm phạm đến trật tự các quan hệ xã hội được Nhà nước bảo

vệ trong lĩnh vực khám chữa bệnh

Thứ năm, kết quả của hoạt động xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế

được thể hiện bằng một quyết định xử phạt dưới dạng văn bản, trong đó xác định rõ: địa danh, ngày tháng năm ra quyết định; căn cứ pháp lý để ban hành quyết định; họ, tên, chức vụ của người ra quyết định; họ, tên, địa chỉ, nghề nghiệp của người vi phạm hoặc tên, địa chỉ của tổ chức vi phạm; hành vi VPHC; tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng; điều khoản của văn bản pháp luật được áp dụng; hình thức xử phạt chính, hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả (nếu có)… [16, khoản 1, Điều 68] Việc áp dụng các biện pháp xử phạt đó thể hiện sự trừng phạt nghiêm khắc của Nhà nước

đối với các tổ chức, cá nhân nhằm hướng tới mục đích giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật về y tế, phòng ngừa các vi phạm khác có thể xảy ra

Thứ sáu, việc xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế có thể được áp dụng

đồng thời với việc truy cứu một số loại trách nhiệm pháp lý khác như trách nhiệm dân sự, trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm vật chất

Thứ bảy, cũng như xử phạt VPHC nói chung, xử phạt VPHC trong lĩnh

vực y tế không để lại “án tích” Cá nhân, tổ chức bị xử phạt VPHC, nếu trong thời hạn 6 tháng, kể từ ngày chấp hành xong quyết định xử phạt cảnh cáo hoặc 01 năm, kể từ ngày chấp hành xong quyết định xử phạt hành chính khác hoặc từ ngày hết thời hiệu thi hành quyết định xử phạt VPHC mà không tái phạm thì được coi là chưa bị xử phạt VPHC [16, khoản 1, Điều 7] Ngược lại, trong trường hợp cá nhân, tổ chức đã bị xử phạt VPHC trong lĩnh vực y tế nhưng chưa hết thời hạn nói trên mà lại thực hiện hành vi VPHC đã bị xử lý thì sẽ được xem là tái phạm - một tình tiết tăng nặng trong xử phạt VPHC [16, khoản 5, Điều 2]

Căn cứ Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định:

Một là, mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp

thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật

VPHC là hành vi trái pháp luật nên có tính nguy hiểm cho xã hội Tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi VPHC thể hiện ở chỗ VPHC phá vỡ trật tự

xã hội được Nhà nước thiết lập, xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm đến quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, xã hội, Nhà nước Việc phát hiện, ngăn chặn kịp thời hành vi VPHC sẽ góp phần xác minh các tình tiết liên quan đến vi phạm để xử lý chính xác hay ngăn chặn tác động tiêu cực của hành vi vi phạm [18]

Khi phát hiện hành vi VPHC thì người có thẩm quyền phải xử phạt nghiêm minh để đảm bảo giá trị trừng trị người vi phạm, đồng thời giáo dục người vi phạm và giáo dục chung đối với tất cả mọi người Việc không xử lý hay xử lý quá nhẹ có thể dẫn đến sự coi thường pháp luật, nếu xử phạt quá nặng sẽ gây bức xúc cho người bị xử phạt Cả hai khả năng đó đều ảnh hưởng bất lợi đến ý thức pháp luật của người dân

Hai là, việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành nhanh chóng,

công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật

Việc xử phạt VPHC được tiến hành nhanh chóng VPHC thường được coi là hành vi có tính nguy hiểm thấp hơn tội phạm nên thông thường việc xử phạt VPHC không phải mất quá nhiều thời gian mà vẫn có thể đảm bảo chính xác, đúng pháp luật Hơn nữa, khi xử phạt VPHC, bằng việc áp dụng một số biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hay hoạt động bình thường của người bị xử phạt Hơn nữa, việc

xử phạt nhanh chóng sẽ có khả năng ngăn ngừa kịp thời các tác động tiêu cực

do vi phạm hành chính gây ra

Việc xử phạt VPHC phải được tiến hành công khai, khách quan Hiện nay, công khai đã trở thành nguyên tắc chung trong hoạt động của Nhà nước, trừ trường hợp liên quan đến bí mật nhà nước Nhiều quy định về xử phạt VPHC đã thể hiện nguyên tắc này, như: biên bản vi phạm hành chính phải có chữ ký của người vi phạm hoặc đại diện của người vi phạm, nếu người vi phạm không có mặt thì phải có chữ ký của đại diện chính quyền cơ sở nơi xảy

ra vi phạm [16, khoản 2, Điều 58]; công bố công khai việc xử phạt VPHC trong trường hợp vi phạm gây hậu quả lớn hoặc gây ảnh hưởng xấu về xã hội [16, Điều 72]; các quy định về khám người, khám nơi cất giấu tang vật,

phương tiện vi phạm hành chính, khám phương tiện vận tải cũng chú ý đến việc công bố quyết định khám, có người chứng kiến, lập biên bản về việc khám…[16, Điều 127, 128, 129] Công khai giúp cho việc kiểm soát dễ dàng nên sẽ hạn chế sai phạm trong xử phạt vi phạm hành chính, còn khách quan thì bảo đảm xử phạt chính xác, đúng người, đúng vi phạm

Việc xử phạt VPHC phải đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật Xử phạt VPHC là hoạt động sử dụng quyền lực nhà nước để áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với người vi phạm nên chỉ người có thẩm quyền mới có quyền xử phạt VPHC và chỉ được xử phạt trong giới hạn thẩm quyền pháp luật quy định Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính được thể hiện cụ thể là ai được quyền xử phạt, được xử phạt đối với những hành vi vi phạm trong lĩnh vực nào, được áp dụng các biện pháp cưỡng chế nào, đến mức độ nào Việc xử phạt đúng thẩm quyền sẽ tạo nên sự hài hòa, không chồng chéo, không bỏ sót vi phạm và xử phạt được thuận tiện, chính xác Việc xử phạt cũng phải bảo đảm công bằng để ai vi phạm cũng đều

bị xử phạt, vi phạm giống nhau thì bị xử phạt giống nhau, đồng thời có tính đến các yếu tố đặc thù về người vi phạm, điều kiện, hoàn cảnh vi phạm nhưng trong giới hạn pháp luật quy định Chẳng hạn, sau khi ban hành quyết định xử phạt VPHC, nếu cá nhân bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng trở lên đang gặp khó khăn đặc biệt, đột xuất về kinh tế do thiên tại, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh, bệnh hiểm nghèo, tai nạn thì người có thẩm quyền có thể xem xét miễn, giảm tiền phạt [16, Điều 76, Điều 77]

Ba là, việc xử phạt vi phạm hành chính phải căn cứ vào tính chất, mức

độ, hậu quả vi phạm, đối tượng vi phạm và tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng

Bất cứ hành vi VPHC nào cũng có tính nguy hiểm cho xã hội và tùy theo mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà pháp luật quy định hình thức, mức phạt phù hợp Mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi VPHC tùy thuộc vào nhiều yếu tố như bản thân hành vi đó là hành vi gì, mức độ nghiêm trọng của hậu quả gây ra, người vi phạm là ai, thực hiện hành vi vi phạm trong điều kiện hoàn cảnh nào… Vì vậy, để xử phạt VPHC nghiêm minh, công bằng, có giá trị răn đe, phòng ngừa cao thì khi xử phạt phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, đồi tượng vi phạm, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ để quyết định hình thức, mức xử phạt

Bốn là, chỉ xử phạt vi phạm hành chính khi có hành vi vi phạm hành

chính do pháp luật quy định Một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt một lần Nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính thì mỗi người vi phạm đều bị xử phạt về hành vi vi phạm hành chính đó Một người thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính hoặc vi phạm hành chính nhiều lần thì bị xử phạt về từng hành vi vi phạm

Một hành vi vi phạm pháp luật nói chung đều có 2 dấu hiệu: dấu hiệu nội dung là hành vi đó có tính nguy hiểm cho xã hội; dấu hiệu hình thức là hành vi đó phải được pháp luật quy định đó là hành vi vi phạm pháp luật Nguyên tắc này thể hiện quan điểm là chỉ có cơ quan có thẩm quyền mới có quyền xác định một hành vi trái pháp luật nào đó có phải là VPHC không và trong trường hợp có hành vi thực sự có tính nguy hiểm cho xã hội mà vì lý do nào đó pháp luật chưa quy định đó là hành vi VPHC thì không ai có thể bắt cá nhân, tổ chức chịu trách nhiệm hành chính về hành vi đó Trong trường hợp pháp luật quy định một hành vi là VPHC thì mỗi lần cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi đó sẽ chỉ bị xử phạt một lần về hành vi VPHC đã thực hiện được Nếu người có thẩm quyền phát hiện cá nhân, tổ chức thực hiện nhiều VPHC

hay nhiều cá nhân, tổ chức cùng thực hiện một vi phạm thì việc xử phạt mỗi

cá nhân, tổ chức về từng hành vi họ vi phạm trong một lần xử phạt cũng vẫn

là một VPHC chỉ bị xử phạt một lần

Năm là, người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi

phạm hành chính Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không vi phạm hành chính

Để xử phạt VPHC đối với cá nhân, tổ chức thì người có thẩm quyền xử phạt phải chứng minh được cá nhân, tổ chức đó đã thực hiện hành vi vi phạm trên thực tế Nếu không chứng minh được có VPHC trên thực tế thì không thể

xử phạt và muốn xử phạt về hành vi vi phạm nào thì phải chứng minh có hành

vi đó Có như vậy, người có thẩm quyền mới có thể biết được cần xử phạt ai

và xử phạt như thế nào để tránh sai sót Mặc dù vậy, người có thẩm quyền đôi khi vẫn không có đủ thông tin cần thiết hoặc thông tin họ có không rõ ràng, chính xác nên có thể dẫn đến kết luận sai và ra quyết định xử phạt sai Để bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị xử phạt, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đưa ra nguyên tắc cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không VPHC Nguyên tắc này được thể hiện rất rõ trong quy định về quyền giải trình của người bị xử phạt VPHC [16, Điều 61]

Sáu là, đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền

đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân

Khi thực hiện hành vi vi phạm có tất cả mọi tình tiết giống nhau thì tổ chức vi phạm sẽ bị phạt tiền với mức tiền phạt cao gấp đôi so với mức tiền phạt đối với cá nhân đã thành niên Nguyên tắc này đã được cụ thể hóa trong tất cả các nghị định quy định về VPHC và xử phạt VPHC trong các lĩnh vực

cụ thể

Tiểu kết chương 1

Qua nghiên cứu những vấn đề lý luận trong chương 1 có thể rút ra một

số nhận xét sau đây:

Thứ nhất, tác giả giới thiệu tổng quan cơ sở lý luận và pháp lý về vi

phạm hành chính trong lĩnh vực y tế bao gồm những nội dung cơ bản về vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực này Đồng thời, phân tích các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, đây là nền tảng lý luận, pháp lý quan trọng cho việc phân tích thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế tại thành phố Hồ Chí Minh

Thứ hai, công tác xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là nhiệm

vụ trực tiếp, cụ thể, thiết thực, có hiệu quả, góp phần đảm bảo thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu về quản lý Nhà nước trong lĩnh vực y tế, từ đó góp phần hoàn thiện và nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân cũng như bảo đảm thực hiện quyền

và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nhằm hạn chế vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế