Vai trò của mặt trận tổ quốc việt nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở từ thực tiễn quận 1, thành phố hồ chí minh

Nhằm thể chế hóa đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng về dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, Nhà nước đã không ngừng xây dựng, hoàn thiện pháp luật, các văn b

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta thường xuyên quan tâm chỉ đạo xây dựng chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, không ngừng hoàn thiện các thiết chế thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân, trong đó vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn được khẳng định rất quan trọng trong cơ chế

thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân

Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã

nêu rõ: “Thể chế hóa và nâng cao chất lượng các hình thức thực hiện dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện Thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 Tiếp tục thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở; hoàn thiện hệ thống pháp luật, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân Đẩy mạnh dân chủ hóa xã hội để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, vai trò chủ động, sáng tạo của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Nhân dân”

Nhằm thể chế hóa đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng về dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, Nhà nước đã không ngừng xây dựng, hoàn thiện pháp luật, các văn bản quy phạm pháp luật và có nhiều quy định về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nói chung trong việc thực hiện dân chủ và dân chủ ở xã, phường, thị trấn nói riêng Hiến pháp nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đã nêu rõ: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng và củng cố chính quyền Nhân dân, cùng Nhà nước chăm lo

và bảo vệ lợi ích chính đáng của Nhân dân, động viên Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán

bộ, viên chức nhà nước”

Trong những năm gần đây, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở ở Quận 1 luôn được quan tâm và triển khai đồng bộ, đã từng bước đi vào nề nếp và có những chuyển biến rõ rệt Công tác tiếp công dân định kỳ và đột xuất của lãnh đạo ở quận và phường được tổ

chức định kỳ theo kế hoạch và lịch tiếp công dân được niêm yết Việc thực hiện quy chế dân chủ ở quận và phường cũng đã có nhiều tiến bộ, người dân được tạo điều kiện để tham gia giám sát đối với việc thu, chi, quyết toán các công trình do người dân đóng góp kinh phí, việc thu, chi các loại quỹ và lệ phí, việc thực hiện các chế độ chính sách đối với gia đình thương binh liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng…

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở ở Quận 1 vẫn còn một số hạn chế nhất định: Hoạt động giám sát và tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trên thực tế vẫn chưa thực sự bài bản, công tác phối hợp với các đơn vị chưa đảm bảo tính đồng

bộ, nhiều đề xuất, kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội trong quá trình giám sát và tham gia góp ý chưa được chính quyền địa phương quan tâm xem xét, giải quyết và phản hồi một cách thỏa đáng

Có thể nói, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở ở Quận 1 đã đạt được một số kết quả tích cực, song nhiều câu hỏi liên quan đến hạn chế, bất cập trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở trước những yêu cầu đổi mới như hiện nay và nhiều vấn đề đang đặt ra cần

nghiên cứu trả lời Đây chính là lý do tác giả chọn đề tài “Vai trò của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở từ thực tiễn Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học, ngành

luật Hiến pháp và Luật Hành chính

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong thời gian qua, tìm hiểu một số bài viết nghiên cứu, sách, công trình nghiên cứu, tác phẩm của một số cơ quan, cá nhân, tổ chức ở Trung ương cũng

như địa phương có liên quan đến thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở và vai trò

của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở như một thiết chế để nâng cao dân chủ và thể hiện quyền của Nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc tham gia xây dựng chính quyền, đất nước

Các sách tham khảo, chuyên khảo nghiên cứu về dân chủ ở cơ sở và thực

hiện dân chủ ở cơ sở có: “Các đoàn thể nhân dân với việc bảo đảm dân chủ ở cơ

sở hiện nay” do Phan Xuân Sơn chủ biên, Nxb CTQG, H 2002; “Quy chế, thực hiện quy chế dân chủ ở cấp xã: một số vấn đề về lý luận và thực tiễn” do Dương Xuân Ngọc chủ biên, Nxb CTQG, H 2004; “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng sự đồng thuận xã hội trong công cuộc đổi mới đất nước” do TS Nguyễn

Thị Lan chủ biên, Nxb CTQG, H 2012

Các đề tài, luận văn về dân chủ ở cơ sở và thực hiện dân chủ ở cơ sở: có

01 Đề tài:“Hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Hà Nam trong thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa hiện nay” và 02 Luận văn thạc sĩ Triết học, học viện Chính trị “Thực hiện dân chủ ở nông thôn tỉnh Hải Dương hiện nay” do Trần Đức Luân (2006),

Phạm Văn Hiền (2009)

Các bài viết, bài báo liên quan đến MTTQ Việt Nam có: “Vai trò của Mặt trận với việc thực hiện dân chủ, đồng thuận xã hội và đại đoàn kết toàn dân tộc” của Phan Xuân Sơn và Nguyễn Thị Lan, Tạp chí mặt trận, số 75 (01-2011);

“Giám sát và phản biện xã hội là cơ chế quan trọng để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát huy dân chủ, tham gia xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” của Trần Ngọc Nhẫn, Tạp chí mặt trận, số 88 (02-2011)

Kế thừa những kết quả nghiên cứu trên, luận văn tập trung nghiên cứu việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở và hoạt động giám sát của Ủy ban Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam từ thực tiễn Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh để làm sáng tỏ thực trạng việc thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở, các kết quả đạt được và hạn chế, bất cập, cũng như chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động

thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cơ sở

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp luật về dân chủ cơ sở, luận văn nghiên cứu tìm hiểu thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở của Mặt trận tổ quốc Việt Nam từ thực tiễn Quận 1,

Thành phố Hồ Chí Minh Qua đó đề xuất phương hướng, giải pháp nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc, góp phần đẩy mạnh việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ

sở trên địa bàn Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Nghiên cứu, phân tích làm sáng rõ những vấn đề lý luận về dân chủ ở cơ

sở và thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở

- Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cơ sở trên địa bàn Quận 1 để chỉ rõ những mặt đã đạt được, những tồn tại hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế

- Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn Quận 1 trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1 trong thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở trên địa bàn Quận 1

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Luận văn nghiên cứu các công trình lý luận, tìm hiểu các văn bản liên quan đến chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật Nhà nước trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở đối với vai trò Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; tìm hiểu thực trạng hoạt động thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở; các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở và xây dựng phương hướng, giải pháp thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nam Quận 1

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu này thực hiện trên địa bàn Quận 1, Thành Phố Hồ Chí Minh

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu hoạt động thực hiện pháp luật về dân chủ

cơ sở của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nam quận 1, giai đoạn từ đầu năm

2015 đến năm 2020

5 Phương pháp lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Trong quá trình nghiên cứu, học viên đã sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân và vì dân; bên cạnh đó, bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước nhằm bảo đảm tính khoa học của đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên việc sử dụng kết hợp các phương pháp như: phân tích, tổng hợp, thống kê để làm sáng tỏ vấn đề lý luận và thực tiễn của đề tài, làm cơ sở đề xuất kiến nghị, giải pháp giải quyết những vấn đề đặt ra

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài nghiên cứu, đánh giá và làm rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở trên địa bàn Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, làm rõ khái niệm, bản chất, vai trò hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Kết quả nghiên cứu góp phần vào hoàn thiện cơ sở khoa học về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nói chung, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận, huyện nói riêng trong thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta

tuyên truyền viên của hệ thống chính trị Quận 1 Bên cạnh đó, đây cũng là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu, phục vụ xây dựng chính sách, chỉ đạo hoạt động thực tiễn của Mặt trận Tổ quốc tại địa phương

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, nội dung luận văn gồm có 3 chương, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo:

Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ Quốc trong thực hiện

pháp luật về dân chủ cơ sở

Chương 2: Thực trạng hoạt động thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Phương hướng, giải pháp tăng cường thực hiện pháp về luật

dân chủ cơ sở của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC

TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ CƠ SỞ

1.1 Nhận thức về dân chủ, dân chủ cơ sở trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân

1.1.1 Khái niệm dân chủ, dân chủ cơ sở

a Dân chủ

Khái niệm dân chủ có nội hàm phong phú, phạm vi hiểu khác nhau:

Dân chủ là dân làm chủ, dân là gốc của quyền lực nhà nước, mọi hoạt động của cơ quan nhà nước phải xuất phát từ ý chí, ý nguyện của nhân dân và phục vụ lợi ích của nhân dân Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tư tưởng dân chủ tiên tiến và đã áp dụng thành công ở Việt Nam Người khẳng định:

“Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” (Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, NXB CTQG, H,2000, tr.515)

Dân chủ là “hình thức tổ chức thiết chế chính trị xã hội dựa trên việc thừa nhận Nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và

tự do Dân chủ cũng được vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức

và thiết chế nhất định (Từ điển bách khoa Việt Nam NXB Từ điển Bách khoa Việt Nam, 1995, tr 653)

Dân chủ là hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận Nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng, tự do và quyền con người Dân chủ cũng được vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế chính trị nhất định Là hình thức tổ chức chính trị của Nhà nước, dân chủ xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, như vậy dân chủ là một phạm trù lịch sử, cũng như các biểu hiện khác của hình thái ý thức xã hội, dân chủ do tồn tại xã hội quyết định, do phương thức sản xuất vật chất của xã hội quyết định và do đó, trình độ của phương thức sản xuất khác nhau tất yếu dẫn đến sự khác nhau về trình độ dân chủ Dân chủ biến đổi và phát triển không ngừng cả về chất và lượng trong từng giai đoạn phát triển của

lịch sử xã hội loài người (Thạc sĩ Hoàng Văn Nghĩa - Trung tâm Nghiên cứu Quyền con người - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh)

Dân chủ là một phương pháp ra quyết định tập thể trong đó mọi thành viên đều có quyền ngang nhau khi tham gia ra quyết định Dân chủ cũng để chỉ một hình thức nhà nước, trong đó mọi thành viên đều tham gia vào việc ra quyết định về các vấn đề của mình, thường bằng cách bỏ phiếu để bầu người đại diện

trong quốc hội hoặc thể chế tương tự (Giáo sư Larry Diamond - Ngành Khoa học chính trị và Xã hội học Đại học Stanford)

Như vậy, có thể hiểu một cách bản chất, cô đọng dân chủ là quyền làm chủ của Nhân dân, quyền quyết định của Nhân dân trong một chế độ xã hội đang thực hiện chủ yếu thông qua Nhà nước và hệ thống chính trị

b Dân chủ ở cơ sở

Bất cứ một tổ chức nào, xét theo hệ thống cấu trúc, cũng bao gồm hệ thống cấu trúc từ nhỏ đến lớn Những cấu trúc nhỏ nhất trong một hệ thống có tư cách như một chính thể tương đối hoàn chỉnh, độc lập, là nền tảng cho toàn bộ hệ thống được gọi là cơ sở Cơ sở là “tế bào” của hệ thống Bất cứ một công dân, một thành viên nào của tổ chức cũng đều gắn bó và sinh sống, lao động, học tập ở một cơ sở nhất định trong hệ thống Đó chính là xã, phường, cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế cơ sở… nơi diễn ra các quan hệ nhiều mặt giữa các tầng lớp Nhân dân Hệ thống chính trị của nước ta được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, được tổ chức thành

4 cấp: trung ương; tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; huyện, thành phố thuộc tỉnh và xã, phường, thị trấn (cơ sở) là cấp cuối cùng

1.1.2 Vai trò của dân chủ, dân chủ cơ sở trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân

Vai trò của dân chủ trong các tổ chức Nhà nước có nhiều chuyển biến, tiến bộ Quốc hội có những đổi mới quan trọng, từ bầu cử đại biểu Quốc hội đến hoàn thiện về cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động, làm tốt hơn chức năng lập pháp, công tác giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước

Quốc hội hoạt động ngày càng dân chủ, hiệu quả Để nâng cao chất lượng các văn bản pháp luật, Quốc hội đã có nhiều hình thức để lấy ý kiến góp ý, như tổ chức hội thảo, tọa đàm, phát phiếu…

Trước và sau mỗi kỳ họp Quốc hội đều tổ chức tiếp xúc cử tri để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của cử tri cả nước Sau tiếp xúc đều thực hiện công tác tổng hợp, phân tích những kiến nghị xác đáng để yêu cầu Chính phủ chỉ đạo giải quyết theo thẩm quyền Nhiều khóa gần đây, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp của Quốc hội, Hội đồng nhân dân thật sự sôi nổi, dân chủ, phát huy được trách nhiệm của đại biểu, được Nhân dân cả nước ghi nhận

Định kỳ, Quốc hội, Hội đồng nhân dân tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu bằng hình thức bỏ phiếu kín

Để phát huy tính dân chủ, Chính phủ tiếp tục có những đổi mới trong hoạch định chính sách, quản lý vĩ mô, chỉ đạo điều hành để các đơn vị triển khai, tổ chức thực hiện Ý thức, trách nhiệm thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng thành các văn bản pháp luật được đánh giá cao

Đặc biệt, chính quyền các cấp đã có nhiều tiến bộ trong tổ chức tiếp dân, đối thoại với công dân và giải quyết đơn, thư khiếu nại, tố cáo của công dân Đối với công tác tổ chức cán bộ diện quản lý theo phân cấp của Đảng đều được tập thể ban cán sự Đảng thảo luận dân chủ, bỏ phiếu kín và quyết định theo đa số Các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp đều tạo điều kiện và phát huy chức năng tuyên truyền, định hướng dư luận của các phương tiện truyền thông, như báo viết, báo nói, báo hình, báo mạng…

Xác định dân chủ là bản chất của chế độ, vừa là mục tiêu, vừa là động lực

để phát triển đất nước, vì thế phải khẳng định việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, hoàn thiện hệ thống pháp luật… là quá trình hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Vì ở nước ta: “Chính quyền là của Nhân dân, do Nhân dân làm chủ… Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ (Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 8, NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, H.2011, tr.263) Nội dung cốt lõi của dân chủ bao

gồm các nội dung căn bản: Nền dân chủ của Nhân dân lao động, vì Nhân dân lao động, thể hiện ở việc bảo vệ quyền sống, quyền tự do, và quyền mưu cầu hạnh phúc của Nhân dân; thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do được bảo đảm về mặt pháp lý để thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân; có nội dung toàn diện, thể hiện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, ý thức - tư tưởng, trong đó nổi bật là sự tham gia một cách bình đẳng, ngày càng rộng rãi của Nhân dân vào việc quản lý Nhà nước và xã hội thông qua hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện

Trong đó, Nhân dân là người trực tiếp tham gia, xây dựng và thực thi chính sách của Ðảng và Nhà nước Phát huy dân chủ, xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam thực chất là xây dựng nhà nước pháp quyền lấy dân làm gốc, dựa vào dân, tin dân, bảo vệ dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân Nhân dân luôn ở vị trí người làm chủ và thật sự là chủ, được làm bất cứ việc gì

mà pháp luật không cấm

1.2 Pháp luật về dân chủ cơ sở

1.2.1 Khái niệm pháp luật về dân chủ cơ sở, thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở:

a Khái niệm pháp luật về dân chủ cơ sở

Pháp luật về dân chủ là những quy tắc xử sự do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện, điều chỉnh những quan hệ phát sinh giữa Nhà nước, các tổ chức chính trị, chính trị xã hội, tổ chức kinh tế và công dân nhằm đảm bảo cho công dân thực hiện quyền làm chủ trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội ở cơ sở

b Khái niệm thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở là hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ cơ sở đi vào cuộc sống nhằm phát huy cao độ quyền làm chủ, sức sáng tạo của Nhân dân trong phát triển kinh

tế, văn hóa - xã hội đáp ứng yêu cầu xây dựng xã hội giàu đẹp, công bằng, dân chủ, văn minh, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong sạch, vững mạnh

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, thực hiện pháp luật về dân chủ

cơ sở chủ yếu là tập trung thực hiện những nội dung quy định của Pháp lệnh thực

hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (Pháp lệnh số 34/2007-PL-UBTVQH11 ngày

20 tháng 4 năm 2007 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội)

1.2.2 Nội dung pháp luật về dân chủ ở cơ sở

Nội dung pháp luật về dân chủ ở cơ sở là sự cụ thể hóa các quyền, các giá trị của dân chủ đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013 Đó là các quyền về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trong đó có quyền tự do bầu cử và ứng cử (Điều 54), quyền của nhân dân lao động được tham gia vào quản lý Nhà nước (Điều 53), quyền tự do ngôn luận, quyền được thông tin (Điều 69), quyền của nhân dân được kiểm tra, giám sát hoạt động của bộ máy và cán bộ công chức Nhà nước (Điều 8), quyền bình đẳng nam nữ (Điều 63)…

Sau quá trình thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, để nâng cao giá trị pháp

lý của các quy định về dân chủ ở cơ sở, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường,

thị trấn (thay thế Nghị định số 79/2003/NĐ-CP) gồm có các nội dung: Những nội

dung cần công khai để dân biết; những nội dung Nhân dân được bàn và quyết định trực tiếp; những nội dung, hình thức mà Nhân dân bàn, biểu quyết, tham gia

ý kiến để cấp có thẩm quyền quyết định; những nội dung Nhân dân giám sát, trách nhiệm tổ chức thực hiện dân chủ cơ sở

Để cụ thể hóa nội dung của Pháp lệnh, Chính phủ đã phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Nghị quyết liên tịch số 09/2008/NQLT-CP-UBTWMTTQVN ngày 17 tháng 4 năm 2008 của Chính phủ

và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về hướng dẫn thi hành các Điều 11, Điều 14, Điều 16, Điều 22, Điều 26 của Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở

xã, phường, thị trấn

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng rất quan tâm đến những nội dung liên quan đến việc thực hiện dân chủ trong các cơ quan hành chính Nhà nước nên đã xây dựng và ban hành Nghị định số 04/2015/NĐ-CP ngày 09 tháng 01 năm 2015 của

Chính phủ về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

Ngoài ra, Bộ Nội vụ cũng rất chú trọng việc thực hiện dân chủ trong các

cơ quan hành chính Nhà nước nên đã ban hành Thông tư số 01/2016/TT-BNV ngày 13 tháng 01 năm 2016 của Bộ Nội vụ về việc hướng dẫn một số nội dung của Nghị định số 04/2015/NĐ-CP ngày 09 tháng 01 năm 2016

1.2.3 Đặc điểm và hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

a Đặc điểm thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở là thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân ở xã, phường, thị trấn, khác với thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực, các ngành luật khác ở các chủ thể, phạm vi, nội dung và các hình thức thực hiện

Chủ thể thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở trước hết là chính quyền (Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân) cấp xã, phường, thị trấn các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở và các cơ quan Nhà nước có liên quan đến việc thực hiện quyền dân chủ ở cơ sở, các công dân sinh sống trong địa bàn

xã, phường, thị trấn

Phạm vi thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở diễn ra giữa các chủ thể

mà một bên bao giờ cũng là công dân sống trong một đơn vị hành chính lãnh thổ hoặc những đơn vị quần cư nhỏ nhất

Nội dung thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở rất rộng lớn, có liên quan đến trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân nơi cư trú, được thực hiện theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong đó việc biết, bàn, làm, kiểm tra có mối quan hệ chặt chẽ và chất lượng thực hiện nội dung tiếp theo

b Hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan

khác của Nhà nước (Điều 6 Hiến pháp năm 2013) Theo đó cách thức để Nhân

dân thực hiện quyền lực Nhà nước bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện

Dân chủ trực tiếp là việc nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước bằng cách trực tiếp thể hiện ý chí của mình không cần thông qua cá nhân hay tổ chức thay mặt cho mình, trực tiếp tham gia xây dựng và quản lý Nhà nước

Trong Hiến pháp năm 2013, dân chủ trực tiếp được thể hiện khá đa dạng

và ở nhiều cấp độ khác nhau Các hình thức dân chủ trực tiếp quan trọng nhất đã được quy định ngay trong Hiến pháp như quyền bầu cử, ứng cử (Điều 7, Điều 27), quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội (Điều 28); quyền được biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân (Điều 29); quyền khiếu nại, tố cáo của Nhân dân đối với việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân (Khoản 1 Điều 30); ở quy định “Nhân dân là người xây dựng, thi hành và bảo vệ Hiến pháp” (Lời nói đầu của bản Hiến pháp) và việc lấy ý kiến nhân dân về sửa đổi Hiến pháp (Khoản 3, Khoản 4 Điều 120); ở quy định trách nhiệm thông báo tình hình hoạt động của các cơ Nhà nước cho nhân dân của Thủ tướng, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân để nhân dân thực hiện quyền giám sát của mình (Khoản 6 Điều 98, Khoản 2 Điều

99, Khoản 1 Điều 116) Các hình thức dân chủ trực tiếp khác như tham gia ý kiến, thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước, thực hiện dân chủ ở cơ sở… thì trên cơ sở quy định của Hiến pháp đã và đang được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật

Dân chủ đại diện là phương thức thực hiện dân chủ trong các tổ chức, cộng đồng, hay xã hội, chủ yếu - trong tổ chức của các cơ quan đại biểu, cơ quan quyền lực nhà nước; theo đó, quyền dân chủ của các thành viên trong các tổ chức, cộng đồng, hay xã hội đó được thực hiện thông qua các đại diện được họ

bầu chọn Dân chủ đại diện là việc nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước một

cách gián tiếp thông qua các cơ quan nhà nước (Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước), các cá nhân được nhân dân ủy quyền để thực hiện ý chí của nhân dân

Các cơ quan, tổ chức đại diện cho quyền làm chủ của Nhân dân được thiết lập ở 4 cấp bao gồm: Trung ương - Quốc hội; địa phương (cấp tỉnh, cấp huyện,

cấp xã) - Hội đồng nhân dân các cấp; đặc trưng bằng hệ thống các thiết chế dân chủ - mối liên hệ, quan hệ giữa cử tri - những người đi bầu và đại biểu - người được bầu Đó là những cuộc tiếp xúc thường xuyên của đại biểu với các cử tri;

hệ thống các phương pháp, hình thức làm việc dân chủ trong nội bộ các cơ quan đại diện, mối quan hệ giữa các cơ quan đại diện và cơ quan hành chính Nhà nước cùng cấp với các cơ quan, đoàn thể rộng rãi ở mỗi cấp, trong đó, đặc biệt,

có quy chế giám sát cử tri của nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể

xã hội với các đại biểu do mình bầu ra

Dân chủ đại diện được thể hiện qua nguyên tắc hoạt động của các cơ quan nhà nước: Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật, quản

lý xã hội bằng Hiến pháp, pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ Các

cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền (Điều 8); qua các quy định về Quốc hội, Hội đồng nhân dân quy định tại Điều 7: Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân bị nhân dân (cử tri) hoặc Quốc hội bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân; Điều 69: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Điều 113 quy định về Hội đồng nhân dân: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên; khoản 1 Điều 115 quy định về đại biểu Hội đồng nhân dân: Đại biểu Hội đồng nhân dân là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương; liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thực hiện chế độ tiếp xúc, báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Hội đồng nhân dân, trả lời những yêu cầu, kiến nghị của cử tri; xem xét, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo

Đại biểu Hội đồng nhân dân có nhiệm vụ vận động nhân dân thực hiện Hiến pháp và pháp luật, chính sách của Nhà nước, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân, động viên nhân dân tham gia quản lý nhà nước Bên cạnh đó, dân chủ đại diện còn được thể hiện ở các quy định về Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức xã hội, bảo đảm “Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình” (Điều 4); bảo đảm “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Điều 9)

1.2.4 Chủ thể thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở

Trong hệ thống chính trị nước ta, chủ thể thực hiện dân chủ nói chung, pháp luật dân chủ cơ sở nói riêng được thực hiện theo cơ chế:

- Đảng lãnh đạo thực hiện, phát huy phát triển dân chủ

- Nhà nước bao gồm các cơ quan dân cử - Hội đồng nhân dân, các cơ quan quản lý - Ủy ban nhân dân, chủ thể thực hiện và đảm bảo quyền làm chủ, dân chủ của nhân dân

- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội tham gia đại diện, thực hiện và giám sát quyền dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân

Ở cơ sở, vai trò trách nhiệm thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở do Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; nhân dân, cộng đồng dân cư … trực tiếp thực hiện

1.3 Vai trò, trách nhiệm của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở

1.3.1 Khái niệm về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các

cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền Nhân dân; đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội, giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại Nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (Điều 9, Hiến pháp năm 2013)

1.3.2 Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân phát huy sức mạnh đại kết toàn dân thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội, giám sát, phản biện

xã hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò rất quan trọng thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở

Vai trò đó thể hiện ở tuyên truyền thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở; tổng hợp ý kiến, nguyện vọng của nhân dân; giám sát thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở; tham gia vào nhiều khâu, nhiều nội dung thực thực pháp luật dân chủ cơ sở

* Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện pháp luật về dân chủ

cơ sở: Hiến pháp năm 2013 làm nổi bật lên vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc

và các đoàn thể Nhân dân trong đời sống chính trị của đất nước trong thời kỳ mới:

- Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần mở rộng dân chủ, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân

Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở góp phần thực hiện hóa các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về dân chủ trong thực tiễn đời sống của Nhân dân ở cơ sở, tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân, trong đó, đại đoàn kết toàn dân tộc là động lực của phát triển xã hội

Thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường là phương thức quản lý đảm bảo trên thực tế các quyền dân chủ của Nhân dân Nhân dân được hưởng quyền chính trị cơ bản nhất của người công dân: quyền bầu cử, ứng cử, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của người dân

Quyền dân chủ của Nhân dân thể hiện không chỉ thông qua việc thực hiện tốt quyền bầu cử, ứng cử mà còn là sự tôn trọng và thực hiện tốt quyền bãi miễn của Nhân dân Nhất là trong tình hình hiện nay, tình trạng tham nhũng, thoái hoá biến chất của một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị,

hệ thống hành chính Nhà nước đang được xem là “quốc nạn” Quyền bãi miễn là một quyền của cử tri, của công dân nhằm kiểm tra và giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước, là nguyên tắc nhằm thực hiện triệt để chế độ dân chủ, bảo đảm quyền lực Nhà nước thực sự thuộc về Nhân dân

Chính vì vậy, trong những năm qua, việc triển khai mạnh mẽ Quy chế dân

chủ ở cơ sở theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” kết

hợp với việc xây dựng và chỉnh đốn Đảng đã tạo ra những điều kiện thuận lợi để Nhân dân tham gia vào quá trình giám sát thực thi quyền lực Nhà nước của toàn

bộ hệ thống chính trị, hệ thống hành chính Nhà nước Nhờ có cơ chế dân chủ như vậy mà Nhân dân đã tích cực tham gia vào cuộc chiến chống tệ tham nhũng, quan liêu và thoái hoá, biến chất trong đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước ở tất cả các cấp

- Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở

Việc thực hiện pháp luật về dân dân chủ cơ cở Quận, phường vừa là điều

kiện, vừa là yêu cầu nhằm kiện toàn nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị và nâng cao năng lực tổ chức triển khai nhiệm vụ, phát triển và bồi dưỡng nguồn cán bộ kế cận cho đội ngũ cán bộ, công chức

Ngoài ra, gắn việc thực hiện dân chủ với thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của đơn vị; thực hiện nghiêm túc việc công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý, điều hành, công tác quản lý và sử dụng tài sản công, công tác cán bộ của

cơ quan, đơn vị; triển khai thực hiện tốt công tác kê khai, minh bạch tài sản, thu nhập, tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, viên chức biết và giám sát góp phần phòng ngừa các hành vi tham nhũng, tiêu cực

Vai trò của thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo, tập hợp đoàn viên, hội viên, điều hòa và gắn kết các nhóm lợi ích, những vấn đề nảy sinh được phát hiện kịp thời, các khó khăn được tháo gỡ và ngày càng thu hút được sự tham gia rộng rãi của người dân vào các công việc quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, nhằm đảm bảo cho người dân có thể nắm vững để thực hiện và kiểm tra việc giải quyết của chính quyền, tạo niềm tin cho Nhân dân Từ đó, phát huy tốt quyền làm chủ của nhân dân, hạn chế việc xảy ra tiêu cực, lãng phí

- Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở góp phần phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội; đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Quận 1

Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp triển khai đến các cơ quan, đơn vị xây dựng các chương trình, kế hoạch có nội dung liên quan đến việc thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở mang lại những kết quả tích cực góp phần phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội; đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Quận 1 như sau:

- Về kinh tế: triển khai nhiều giải pháp trong thực hiện nhiệm vụ phát triển

kinh tế theo hướng thương mại, dịch vụ, phục vụ du lịch; trong đó, tập trung thực hiện các hoạt động xúc tiến thương mại, kêu gọi đầu tư; xây dựng kênh thông tin đối thoại, tổ chức các hội nghị gặp gỡ các doanh nghiệp, các diễn đàn doanh nghiệp nhằm giúp doanh nghiệp nắm thông tin định hướng về thị trường, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; kịp thời hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển, mở rộng sản xuất, kinh doanh; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản

lý nhà nước, nhất là các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp

và trong quản lý thuế góp phần thực hiện tốt quản lý thuế, kiểm soát nguồn thu, nâng cao hiệu quả thu ngân sách hàng năm

- Về văn hóa - xã hội: thường xuyên được quan tâm, nâng cao đời sống

văn hóa, tinh thần của cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người

dân trên địa bàn Chú trọng đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, từng bước nâng cao nhận thức, sự tham gia tích cực của mọi tầng lớp nhân dân đối với các phong trào thi đua yêu nước, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong xây dựng đời sống văn hoá cơ sở

- Về công tác đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội: luôn được

thực hiện có hiệu quả Công tác quản lý Nhà nước về an ninh trật tự; công tác tuần tra, kiểm soát, quản lý địa bàn, quản lý đối tượng, đấu tranh phòng, chống tội phạm, xử lý vi phạm trật tự an toàn giao thông bảo đảm an ninh trật tự trong tình hình mới

- Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, đấu tranh phòng chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí

và các hiện tượng tiêu cực khác

Trong điều kiện một đảng cầm quyền, thực hiện dân chủ là một giải pháp góp phần giảm bớt những hạn chế về sự tha hóa của quyền lực Nhà nước Thực hiện pháp lệnh dân chủ cơ sở không còn là một khẩu hiệu chung chung mà đã trở thành những quy phạm pháp luật quy định cụ thể quyền của người dân, nhân dân

đã có công cụ để thực hiện quyền làm chủ của mình ở cơ sở Để thực hiện được những nội dung trên trong những năm qua Quận ủy Quận 1 đã hướng dẫn, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị hằng năm đều xây dựng các chương trình, kế hoạch về công tác đấu tranh phòng chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí và các hiện tượng tiêu cực khác nhằm góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh nói chung và Quận 1 nói riêng, cụ thể:

Công tác phòng, chống tham nhũng luôn được quan tâm thực hiện, trong đó lãnh đạo các cơ quan, đơn vị đặc biệt chú trọng đến công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao phẩm chất đạo đức, tác phong, nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động; gắn công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII

và Quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp

Thực hiện nghiêm túc, đồng bộ các giải pháp phòng, chống tham nhũng, trong đó, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát tập trung vào các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực; đổi mới phương thức lãnh đạo, sửa đổi lối làm việc; đẩy mạnh thực hiện cơ chế phối hợp, công khai, minh bạch các quy trình, quy định, thời hạn giải quyết hồ sơ; kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm, nhất là hành vi nhũng nhiễu, tham nhũng, tiêu cực của cán bộ, công chức, đảng viên; đồng thời, nghiêm túc quán triệt thực hiện công tác kê khai tài sản, thu nhập và niêm yết công khai bản kê khai tài sản thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức đảm bảo đúng quy định; ban hành, triển khai quy định về kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức tại các

tổ chức, cơ quan, đơn vị trực thuộc quận, từ đó đã góp phần nâng cao ý thức của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, đơn vị, ngăn chặn, hạn chế tiêu cực, tham nhũng, lãng phí

Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được chú trọng; luôn quán triệt cấp ủy các cơ sở đảng trực thuộc, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền thực hiện nghiêm chế độ tiếp công dân theo quy định của Đảng và Luật Tiếp công dân, gắn việc tiếp công dân với xử lý, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân đúng quy định

1.3.3 Chức năng, nhiệm vụ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Điều 3 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội Tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân Tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước Thực hiện giám sát và phản biện xã hội Tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến

nghị của cử tri và Nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước Thực hiện hoạt động đối ngoại nhân dân

Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa IX năm 2019 Khoản 2 Điều 2 cũng nêu rõ chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Thực hiện Hiến pháp, pháp luật; Điều lệ, Chương trình hành động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Quy chế phối hợp và thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên trong Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp; các chương trình phối hợp giữa Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên với cơ quan nhà nước cùng cấp có liên quan Tập hợp ý kiến, kiến nghị của thành viên, đảng viên, đoàn viên, hội viên, nhân dân và kết quả thực hiện chương trình phối hợp và thống nhất hành động Tuyên truyền, vận động thành viên, đảng viên, đoàn viên, hội viên, nhân dân thực hiện Hiến pháp và pháp luật Vận động các thành viên, đảng viên, đoàn viên, hội viên của tổ chức mình thực hiện đúng chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc Đoàn kết, hợp tác, giúp đỡ những tổ chức,

cá nhân chưa gia nhập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhưng có tinh thần hưởng ứng, ủng hộ, thực hiện Chương trình hành động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Tham gia thực hiện các nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

1.3.4 Hệ thống tổ chức của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức ở trung ương và các đơn vị hành chính, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ quan chấp hành giữa hai kỳ đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, có trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ

của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (Điều 6 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm

2015 nêu rõ về tổ chức Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức như sau:

- Ở Trung ương có Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn

Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ban Thường trực Ủy

ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

- Ở địa phương có Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện, quận, thị xã, thành

phố thuộc tỉnh và đơn vị hành chính tương đương; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, phường, thị trấn Ở mỗi cấp có Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã thành lập Ban công tác Mặt trận

ở thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố và cộng đồng dân cư khác Tổ chức và hoạt động của Ban công tác Mặt trận do Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định Ban Công tác Mặt trận không phải là một cấp theo hệ thống tổ chức hành chính 4 cấp nói trên, nhưng lại có vị trí, vai trò hết sức quan trọng vì khu dân cư là nơi cư trú, sinh sống của mọi tầng lớp nhân dân, nơi thực hiện mọi đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; nơi thực hành dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay cũng là nhằm hướng về khu dân cư, đến với mỗi gia đình và từng người dân

1.3.5 Công tác tổ chức, quản lý của Mặt trận Tổ quốc đối với việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Tại Kết luận số 120-KL/TW ngày 7/1/2016 của Bộ Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nhấn mạnh: “Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục tuyên truyền, giáo dục để hội viên, đoàn viên và nhân dân hiểu và thực hiện đúng các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ công dân; thực hiện tốt vai trò giám sát, phản biện xã hội, nhất là vấn đề có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của nhân dân ”

Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã nhấn mạnh: “Tiếp tục tăng cường củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, nghề nghiệp Mặt trận Tổ quốc đóng vai trò nòng cốt trong tập hợp, vận động Nhân dân, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường

đồng thuận xã hội; giám sát và phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Thực tế hiện nay công tác tổ chức cán bộ của MTTQ và các tổ chức thành viên đã và đang được Đảng và Nhà nước quan tâm: tạo điều kiện đảm bảo hoạt động (Chủ tịch UB MTTQ là Ủy viên Ban thường vụ Thành ủy, Quận ủy, Đảng

ủy và là đại biểu HĐND) có thể thay mặt cho tiếng nói của các tầng lớp Nhân dân thể hiện những ý kiến đóng góp cho việc xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và công tác quản lý điều hành của Nhà nước nhằm tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội

Song để thực hiện tốt hoạt động giám sát và phản biện thì MTTQ và các

tổ chức thành viên cần xây dựng lực lượng nòng cốt làm nhiệm vụ tiên phong đột phá, lực lượng này phải là những người thực sự có đức, có tài Mặt trận cần

có các biện pháp nâng cao trình độ cho đội ngũ lãnh đạo Mặt trận quận 1 đã có những chính sách quy hoạch đào tạo bồi dưỡng và thu hút cán bộ có năng lực, trình độ, phẩm chất, đạo đức Tập hợp xây dựng cán bộ, công chức có trình độ chính trị, chuyên môn, có chính kiến, có tư duy độc lập, thực sự có “tâm”, nắm

và hiểu được nguyện vọng chính đáng, hợp lý của dân, có đủ năng lực phản biện

và thực hiện tốt chức năng giám sát thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở trên địa bàn quận 1

Tiểu kết chương 1

Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định chủ quyền Nhân dân trong việc xây dựng, thi hành và bảo vệ Hiến pháp, tôn trọng và đề cao quyền làm chủ của người dân, thể hiện rõ hơn bản chất dân chủ của Nhà nước pháp quyền Việt Nam

xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức

Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở là lĩnh vực pháp luật về quyền dân

sự của người dân Ở Việt Nam, pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở gồm: điều chỉnh vấn đề thực hiện dân chủ của người dân, nhất là ở xã, phường, thị trấn; điều chỉnh về thực hiện dân chủ trong cơ quan hành chính nhà nước, trong các đơn vị sự nghiệp công lập; trong các doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động

Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở quy định những nội dung mà chính quyền cấp xã (Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân), Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức, cá nhân, cán bộ, công chức, có trách nhiệm kịp thời công khai để Nhân dân biết, những việc Nhân dân được bàn và quyết định, những nội dung Nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định; những nội dung Nhân dân giám sát; những nội dung liên quan đến trách nhiệm của người có thẩm quyền ở cơ sở

Để thực hiện những nội dung trên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức vững mạnh và có giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận, phường để góp phần tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền ngày càng trong sạch vững mạnh và phát huy dân chủ cơ sở theo đúng phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng” ở cơ sở

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ

DÂN CHỦ CƠ SỞ CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM Q1,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Đặc điểm kinh tế, xã hội và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1 Đặc điểm kinh tế xã hội quận 1

Quận 1 có diện tích: 7,7211 km2, gồm có 10 phường với 66 Khu phố, 908

Tổ dân phố Dân số: 211.233 người Mật độ dân số: 27.358 người/km2 Quận 1 hiện có 413 cán bộ công chức, 2.038 viên chức, 1.245 người lao động làm việc trong các cơ quan nhà nước và 106.291 đoàn viên/154.010 người lao động thuộc

hệ thống công đoàn quận Địa bàn quận 1 có khoảng 23 ngàn doanh nghiệp và

20 ngàn hộ kinh doanh, trong đó có 75 hội viên tham gia Hội doanh nghiệp quận Đoàn viên thanh niên có 11.290 người, Hội Liên hiệp thanh niên có 13.000 hội viên; Hội Liên hiệp phụ nữ có 38.000 hội viên; Hội Cựu chiến binh có 2.670 hội viên; Hội Cựu Thanh niên xung phong có 231 hội viên; Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến có 597 hội viên; Hội Người cao tuổi có 16.962 hội viên; Cán

bộ hưu trí có 14.000 người Ngoài ra, đồng bào dân tộc thiểu số có 14.395 người; đồng bào có đạo có 90.270 người

Là quận trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung các cơ quan chính quyền của Thành phố, Trung ương, các Lãnh sự quán các nước; là khu vực diễn ra các hoạt động lớn trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và là nơi tổ chức các lễ hội văn hóa, nơi tập trung đông đảo nhân dân, số đông du khách trong và ngoài nước đến tham quan

Với vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, trong những năm qua Quận 1 không ngừng phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội; giữ vững và phát huy

ưu thế của một quận trung tâm Thành phố về thương mại, dịch vụ và du lịch Số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh đăng ký hoạt động trên địa bàn quận không ngừng tăng lên qua các năm, thu hút nhiều lao động đến làm việc Tốc độ tăng

giá trị sản xuất bình quân khu vực thương mại – dịch vụ giai đoạn 2015 – 2019

đạt 17,2%/năm Mật độ doanh nghiệp đang hoạt động 153,7/1.000 dân so với

mật độ chung của cả thành phố là 26/1.000 dân Chỉ tiêu thu ngân sách đều hoàn

thành, vượt và tăng theo từng năm

Một số hoạt động thương mại, dịch vụ, du lịch được quận quan tâm đầu

tư, phát triển và phối hợp với các Sở, ngành thực hiện như: thực hiện ngầm hóa

lưới điện, dây thông tin (355,1 km lưới điện trung thế, đạt tỷ lệ 100% và 225,6

km lưới điện hạ thế, đạt tỷ lệ 70,4%); hoàn thành 100% chỉ tiêu sửa chữa, cải tạo

hẻm và cải tạo, nâng cấp vỉa hè (136 hẻm, 12 tuyến vỉa hè với tổng số tiền hơn

150 tỷ đồng); Lễ hội Áo dài; Liên hoan ẩm thực món ngon các nước; giải

Marathon quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh Techcombank, Phố đi bộ Nguyễn

Huệ; Phố đi bộ Bùi Viện; hoạt động biểu diễn âm nhạc trước Bưu điện thành

phố; khu ẩm thực thí điểm kinh doanh có thời gian tại Nguyễn Văn Chiêm và

công viên Bách Tùng Diệp góp phần chỉnh trang đô thị, thu hút khách du lịch,

thúc đẩy phát triển kinh tế nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân

Tài nguyên du lịch trên địa bàn Quận 1 phong phú và giàu giá trị về văn

hóa lịch sử, kiến trúc, thu hút phần lớn lượng khách tham quan khi đến thành

phố Phần lớn các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú xếp hạng 4 – 5 sao, công ty

lữ hành, các trung tâm thương mại đều tập trung tại Quận 1 Song song đó, các

hoạt động vui chơi, giải trí, hệ thống cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, cơ sở

kinh doanh dịch vụ khác phục vụ du lịch đa dạng, rải đều ở tất cả các phân khúc,

thị hiếu của khách du lịch Hàng năm, Quận 1 đón khoảng 6,89 triệu lượt khách

người nước ngoài đến tham quan

Năm năm qua, với sự nỗ lực chung của cả hệ thống chính trị, quận 1 đã

phát triển tích cực trên nhiều lĩnh vực, kinh tế tăng trưởng theo đúng định hướng,

thu ngân sách hàng năm đều vượt chỉ tiêu; giữ vững an ninh chính trị, trật tự an

toàn xã hội địa bàn trọng điểm của thành phố; đời sống Nhân dân ngày càng

được nâng cao; các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước luôn nhận

được sự đồng tình hưởng ứng, chủ động và tích cực tham gia của các tầng lớp

Nhân dân, góp phần quan trọng trong việc thực hiện hoàn thành chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1 lần thứ X, nhiệm kỳ

2014 - 2019

2.1.2 Khái quát Mặt trận Tổ quốc Quận 1

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1 tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc

và Điều lệ của MTTQ Việt Nam Hiện nay UBMTTQ Việt Nam quận 1 có 18 tổ chức thành viên; toàn quận có 10 UB MTTQVN phường (Từ 31-33 vị tham gia

Ủy viên MTTQ VN phường), có 66 Ban công tác Mặt trận khu phố (Từ 5 – 11 vị tham gia 01 Ban công tác Mặt trận khu phố)

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1 là cơ quan lãnh đạo của MTTQ Việt Nam 10 phường tổ chức và hoạt động theo Điều 24, Điều lệ MTTQ Việt Nam Theo thống kê của UBMTTQ Việt Nam quận 1 hiện nay có 63 vị; ; 10 Ban Thanh tra nhân nhân, hoạt động theo Nghị định 99/2005/NĐ-CP Hướng dẫn Luật

Thanh tra về tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân; có 42 Ban giám

sát đầu tư của cộng đồng hoạt động theo Quyết định số 80/2005/QĐTTg của Thủ tướng Chính Phủ Về việc ban hành Quy chế giám sát đầu tư của cộng đồng Theo thứ bậc có tính pháp lý, MTTQ Việt Nam 10 phường là cấp thấp nhất và

là cơ quan Mặt trận gần dân nhất trong hệ thống MTTQ Việt Nam Thành phố Hồ

Chí Minh Đội ngũ cán bộ chủ yếu là những người đứng đầu của tổ chức thành viên

cùng cấp, các cá nhân tiêu biểu thuộc các giai tầng, các dân tộc, các tôn giáo trong

xã hội Có thể nhận thấy rằng, đây là đội ngũ có mặt bằng trình độ học vấn cao, có

uy tín và sự tín nhiệm của nhân dân ở địa phương

Giai đoạn 2015 - 2020 Mặt trận Tổ quốc quận, phường cơ bản thực hiện Quy chế dân chủ ở quận, phường theo quy định là phải công khai để dân biết, những nội dung nhân dân bàn và quyết định, những nội dung nhân dân giám sát

Để thực hiện hiệu lực hiệu quả vai trò của Mặt trận trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, Mặt trận tổ quốc Quận, phường luôn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, thực hiện các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, nhất là việc thực hiện dân chủ ở xã, phường

đến các tầng lớp nhân dân nhằm phát huy vai trò giám sát, làm chủ của quần chúng nhân dân trong thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh

Mặt trận Tổ quốc Quận, phường thực hiện tốt nhiệm vụ giám sát, phản biện

xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền Thường xuyên củng cố, kiện toàn đội ngũ cán bộ Mặt trận quận, phường và là cơ sở vững mạnh; đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng hoạt động trên từng phương diện, phát huy vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị và Nhân dân Việc phối hợp giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được thực hiện thường xuyên, gắn với yêu cầu thực tiễn cuộc sống, phù hợp điều kiện đặc thù của địa phương, góp phần giúp chính quyền thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước, đảm bảo các quyền

và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân Nhiều kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội được tiếp thu, trở thành kênh thông tin quan trọng, cần thiết giúp cấp ủy, chính quyền xem xét, quyết định các vấn đề liên quan đến Nhân dân Chất lượng thông tin phản hồi kết quả giám sát, phản biện xã hội của các

cơ quan chức năng ngày càng chuyển biến tích cực, nội dung trả lời cụ thể, trách nhiệm, đi vào trọng tâm, trọng điểm Công tác phối hợp giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc đã huy động được sự tham gia có trách nhiệm của các tổ chức thành viên và các chuyên gia, người có uy tín ở từng lĩnh vực Vai trò giám sát của Nhân dân thông qua hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng, Ban Công tác Mặt trận khu phố tiếp tục được duy trì, từng bước phát huy hiệu quả

2.2 Hoạt động thực hiện pháp luật về thực hiện dân chủ cơ sở của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1, Thành Phố Hồ Chí Minh

Hàng năm, Quận ủy, Ủy ban nhân dân, UB MTTQVN Quận 1 ban hành chương trình kế hoạch xây dựng, thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở theo Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 và phổ biến, quán triệt các chủ trương, chính sách, các quy định, văn bản về quy chế dân chủ sâu rộng trong nhân dân

Hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận thực hiện tốt quy trình hiệp thương giới thiệu người đủ tiêu chuẩn ra ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân quận, phường nhiệm kỳ 2016 - 2021; tổ chức hơn 20 cuộc giám sát về công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và đại biểu Hội đồng nhân dân trên địa bàn Kết quả đã bầu đủ số lượng đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố, quận và phường Tổ chức lấy ý kiến nhận xét người được bổ nhiệm và tái

bổ nhiệm kiểm sát viên, thẩm phán; hiệp thương lựa chọn và giới thiệu 45 vị tham gia Hội thẩm nhân dân Phối hợp tổ chức 778 cuộc tiếp xúc cử tri với Tổ đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp có 16.128 lượt người tham dự với 1.120 ý kiến tham gia đóng góp, phản ánh trên các lĩnh vực Phối hợp tổ chức tốt việc lấy phiếu tín nhiệm các chức danh do Hội đồng nhân dân bầu và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận, phường

MTTQ tuyên truyền, vận động nhân dân triển khai thực hiện có hiệu quả thiết thực như: Vận động nhân dân thi hành di dời giải tỏa chung cư, chợ tự phát; cuộc vận động “Người dân Thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”, tổ chức phong trào chủ nhật xanh; hỗ trợ giúp đỡ nhân dân sẽ chia mùa Covid v.v Qua đó, Quận công nhận 10/10 phường đạt chuẩn văn minh đô thị; 66/66 khu phố đạt chuẩn khu phố văn hóa và thực hiện tốt mô hình xây dựng “Khu phố không rác”

MTTQ Việt Nam Quận, phường phối hợp tổ chức có hiệu quả các buổi đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền Phần lớn các ý kiến của nhân dân nêu lên các bất cập trong phát triển kinh tế, công tác quản lý đất đai, việc thực hiện chế độ chính sách, công tác cải cách hành chính, việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo Thông qua đối thoại, ý kiến của người dân đã được người đứng đầu cấp ủy, chính quyền giải đáp, tháo gỡ Có thể nói rằng, hoạt động đối thoại với nhân dân là nấc thang cao trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Vai trò của MTTQ Việt Nam quận, phường được thực hiện hiệu quả thông qua công tác giám sát và phản biện xã hội, từng bước đáp ứng yêu cầu thực tiễn người dân Đề ra chương trình nội dung cụ thể giám sát hàng năm, giám sát chuyên đề, giám sát thường xuyên Ban Thanh tra nhân dân phường,

Ban giám sát đầu tư của cộng đồng tổ chức giám sát đúng quy định yêu cầu Thông qua giám sát đã kiến nghị các cấp ủy Đảng, chính quyền khắc phục những bất cập trong công tác quản lý, điều hành của nhà nước

Ban điều hành khu phố, tổ dân phố thể hiện tốt tinh thần trách nhiệm trong công tác tuyên truyền Quy chế dân chủ đã góp phần nâng cao vai trò giám sát của nhân dân đối với cả hệ thống chính trị, góp phần phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể quần chúng trong việc phát hiện ngăn chặn, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và các biểu hiện tiêu cực, góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội của địa phương Vai trò thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở của UB MTTQVN Quận 1 ngày càng thực chất hơn, đã góp phần tạo niềm tin của nhân dân đối với Đảng, chính quyền là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với nhân dân của MTTQ ngày càng hiệu quả

2.2.1 Về công tác lãnh đạo chỉ đạo, phối hợp tuyên truyền, phổ biến các nội dung thực hiện dân chủ cơ sở

Phát huy vai trò Mặt trận, các đoàn thể nhân dân trong việc tuyên truyền

và giám sát việc thực hiện Quy chế dân chủ; vận động nhân dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật UB MTTQVN quận 1 phối hợp cùng UBND quận 1 chủ động xây dựng ban hành các văn bản chỉ đạo các cơ quan đơn vị chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và nhân dân về dân chủ, thực hành dân chủ gắn liền với việc triển khai các chủ đề theo từng năm: Năm 2019 “Nâng cao văn hóa công sở, văn hóa công vụ, nâng cao ý thức thái độ phục vụ người dân, doanh nghiệp”, năm 2020

“Năm đẩy mạnh hoạt động văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị”…

Tập trung tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước

Tổ chức 331 cuộc tuyên truyền pháp luật với 32.958 lượt người tham dự, tư vấn, trợ giúp pháp lý giúp Nhân dân 2.879 buổi; phát hành 290 văn bản tuyên truyền pháp luật; xây dựng 11 nhóm tuyên truyền nòng cốt và 284 tuyên truyền viên, tổ chức 04 hội nghị tập huấn, 05 buổi tọa đàm, sinh hoạt chuyên đề về phát huy

quyền làm chủ của Nhân dân Củng cố, phát huy hiệu quả hoạt động của 03 ban

tư vấn, 10 ban thanh tra nhân dân, 42 ban giám sát đầu tư cộng đồng, 66 tổ giám sát công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng; hướng dẫn các phường tổ chức các hội nghị thông tin tuyên truyền hàng quý về tình hình thời sự trong nước, thế giới, tình hình biển Đông và các nhiệm vụ phát triển địa phương, các

dự án đền bù giải tỏa đến cán bộ mặt trận, các tổ chức thành viên, chức sắc tôn giáo, dân tộc và các tầng lớp Nhân dân Nội dung và phương thức tuyên truyền, vận động được hệ thống Mặt trận, các tổ chức thành viên lựa chọn phù hợp theo từng nhóm, giới, đặc điểm dân cư cũng như đồng bào dân tộc, đồng bào có đạo Phát huy hiệu quả tuyên truyền của lực lượng nòng cốt chính trị, người có uy tín trong đồng bào các dân tộc, chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác tính năng các trang mạng xã hội trong tuyên truyền, qua đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền, đồng thời tạo được sự đồng tình, hưởng ứng của Nhân dân (Nhân dân đã đồng thuận, hưởng ứng, góp sức thực hiện hoàn thành giải phóng mặt bằng dự án chung cư Cô Giang, chợ Cô Giang, chợ Đinh Văn Tráng; triển khai di dời chống sập chung cư 128 Hai Bà Trưng,

518 lô E Võ Văn Kiệt, 23 Lý Tự Trọng, 55-57 Bùi Viện; dự án tứ giác Nguyễn

Cư Trinh, dự án tuyến đường sắt đô thị số 1 và số 2, chợ Tôn Thất Đạm; thực hiện thí điểm Phố đi bộ Bùi Viện, khu ẩm thực kinh doanh có thời gian Nguyễn Văn Chiêm, công viên Bách Tùng Diệp v.v…)

- Đặc biệt, Nhân dân đã tích cực thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc”,

“Phòng chống rác thải nhựa”, “15 phút mỗi tuần vì thành phố văn minh - sạch đẹp”, đóng góp vai trò quyết định trên nhiều lĩnh vực công tác như xây dựng 25.114/26.006 hộ đạt Gia đình văn hóa, 66/66 Khu phố văn hóa, 10/10 Phường đạt chuẩn văn minh đô thị; đăng ký xây dựng 10/10 “Phường sạch, xanh, thân thiện”, 07/10 phường đạt chuẩn “Phường không xả rác ra đường và kênh rạch” Trong hai năm gần đây, cùng với sự chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, Quận ủy,

sự quản lý điều hành của chính quyền, công tác tuyên truyền, vận động của MTTQ, các tổ chức đoàn thể, các tầng lớp Nhân dân trên địa bàn quận đã triển khai thực hiện tốt cuộc vận động “Người dân thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch, vì thành phố sạch và giảm ngập nước”, nhiều mô hình, sáng kiến, giải pháp xanh, công trình xanh được nhân rộng, lan tỏa, góp phần chỉnh trang, cải thiện bộ mặt đô thị và môi trường sống

Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1 đã phối hợp

Ủy ban nhân dân Quận tổ chức hội thi tìm hiểu về Chỉ thị 19-CT/TU của Thành

ủy về thực hiện Cuộc vận động “Người dân thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”, tham dự hội thi “Tuyên truyền pháp luật qua hình thức sân khấu hóa” tại Ủy ban nhân dân Quận Bình Tân do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố tổ chức

Với vai trò là thành viên Tổ Công tác 1374, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

và các tổ chức chính trị - xã hội quận tuyên truyền đến cán bộ, đảng viên và nhân dân đề cương về Quy định 1374-QĐ/TU, trong đó, chỉ rõ 5 nhóm hành vi cần nhận diện và 4 nguồn thông tin các cấp ủy tiếp nhận giải quyết Thông qua các trang thông tin như: Bản tin Quận 1, Trang tin điện tử Đảng bộ Quận và Trang cộng đồng Cột cờ Thủ Ngữ tiếp tục đăng tải các tin, bài viết liên quan nhằm tuyên truyền nội dung trọng tâm của Quy định 1374

Tổ chức giao ban thành viên Tổ dư luận xã hội và Tổ giám sát hàng quý; phối hợp với Hội Luật gia quận 1 thực hiện công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật hàng năm, trong đó tập trung tuyên truyền nội dung Luật Bảo hiểm xã hội; Luật căn cước công dân; Luật hộ tịch; Luật Nghĩa vụ quân

sự, Luật Tổ chức chính quyền địa phương; Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Luật Hòa giải cơ sở; Luật Giao thông đường bộ; Luật Xây dựng; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Người khuyết tật; Luật Phòng cháy và Chữa cháy nhằm tăng cường nâng cao nhận thức pháp luật, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người dân Đồng thời, trên trang Đoàn kết Quận 1 và trang MTTQ phường cũng

thường xuyên tuyên truyền các tin, bài liên quan đến việc thực hiện chủ trương, chính sách pháp luật Nhà nước liên quan ảnh hưởng đến đời sống nhân dân Triển khai, quán triệt các chủ trương, chỉ thị, kết luận của Đảng, pháp luật của Nhà nước và của Thành ủy về thực hiện quy chề dân chủ ở cơ sở: Quyết định số 99-QĐ/TW của Ban Bí thư ban hành hướng dẫn để cấp ủy các cấp, tổ chức đảng tiếp tục phát huy vai trò nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi

sự suy thoái, tự diễn biến, tự chuyển hóa trong nội bộ; Quy định số 11-QĐi/TW của Bộ Chính trị về trách nhiệm người đứng đầu trong tiếp dân, đối thoại trực tiếp với nhân dân và xử lý những phản ánh, kiến nghị của dân; Nghị quyết 54/2017/QH14 của Quốc hội; Quyết định 935, 936, 994-QĐ/TU của Ban Thường vụ Thành ủy; thực hiện Quy định 1374-QĐ/TU của Ban Thường vụ Thành ủy

Ngoài ra, Quận ủy quận 1 chỉ đạo Đảng ủy 10 phường lãnh đạo UBND,

UB MTTQVN và các tổ chức chính trị xã hội phường chủ động bằng nhiều hình thức tuyên truyền, giám sát giúp nhân dân hiểu rỏ hơn thực hiện pháp luật về Dân chủ cơ sở như sau:

- UB MTTQ phối hợp Ủy ban nhân dân phường thường xuyên phổ biến các nội dung về quy chế dân chủ thông qua các buổi sinh hoạt định kỳ của tổ dân phố, Ban công tác Mặt trận và đoàn thể khu phố

- Thực hiện niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân phường, thông qua chương trình công tác tổ dân phố hàng tháng thông tin các hướng dẫn, quy định về thủ tục hành chính, trình tự giải quyết các hồ sơ về địa chính, chứng thực, hộ tịch; công tác bồi thường giải phóng mặt bằng; chế độ chính sách đối với người có công, bảo trợ xã hội, bảo hiểm y tế, mức thu phí và lệ phí…, thường xuyên cập nhật các văn bản mới liên quan đến thủ tục hành chính

- Triển khai bộ tài liệu thủ tục hành chính theo Đề án 30 đến khu phố, tổ dân phố nhằm công khai để mọi người dân biết và thực hiện quyền giám sát cán

bộ, công chức trong cơ quan nhà nước

- Lịch tiếp dân của Đảng ủy, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Ủy ban nhân dân phường công khai đến các tổ dân phố Thường xuyên tổ chức làm việc với Trưởng – Phó khu phố, Ban công tác Mặt trận và Cảnh sát khu vực để nắm tình hình hoạt động, những khó khăn, kiến nghị của khu phố và củng cố nhân sự tổ dân phố, khu phố

- Nhằm tạo các điều kiện phát huy dân chủ tại địa phương, Ủy ban nhân dân – Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường và các tổ chức chính trị tại phường rà soát, cập nhật, điều chỉnh các quy chế, quy định, quy ước như: Quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ phường, Quy chế giám sát của

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường và các đoàn thể, Quy chế hoạt động của Ban thanh tra nhân dân; Quy trình tiếp công dân, Quy trình giải quyết khiếu nại tố cáo của công dân, Các quy chế, quy ước đều được tổ chức lấy ý kiến của Mặt trận, đoàn thể, khu phố, tổ dân phố trước khi ban hành và được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân phường

- Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động và sinh hoạt tại các tổ dân phố, UBND các phường phân công các đồng chí thành viên phụ trách khu phố và cán

bộ, công chức phụ trách tổ dân phố định kỳ tham dự sinh hoạt với khu phố, tổ dân phố để hướng dẫn chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và kịp thời đề xuất giải quyết các vấn đề bức xúc trong nhân dân nhằm tạo mối quan hệ gắn bó giữa nhân dân với cán bộ, đảng viên, sửa đổi lề lối làm việc, cải cách hành chính nhằm xây dựng lòng tin của nhân dân đối với Đảng, chính quyền

- Ủy ban nhân dân phường phối hợp Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường và hướng dẫn khu phố, Tổ dân phố tuyên truyền và tổ chức cho cử tri mạn đàm tìm hiểu tiểu sử và tổ chức các buổi tiếp xúc cử tri của ứng cử viên Đại biểu Quốc hội khóa XIV và HĐND thành phố khóa IX nhiệm kỳ 2016 – 2021, vận động nhân dân phát huy quyền làm chủ tham gia đông đủ cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XIV và HĐND thành phố khóa IX nhiệm kỳ 2016 – 2021

Tổ chức các buổi tiếp xúc cử tri Đại biểu Quốc hội khóa XIV và HĐND thành phố khóa IX nhiệm kỳ 2016 – 2021

- UB MTTQVN phối hợp cùng Tổ dư luận xã hội, Ban công tác Măt trận khu phố chủ động nắm tình hình dư luận, các nguồn thông tin để lãnh đạo giải quyết, xử lý kịp thời những phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của người dân

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tuyên truyền của Mặt trận Tổ quốc quận 1 có lúc chưa liên tục, chưa được đổi mới, đi vào chiều sâu, nội dung hình thức tuyên truyền chưa được phong phú, phù hợp với từng đối tượng trong quá trình tuyên truyền báo cáo viên ít tương tác tạo điểm nhấn, gợi nhớ nội dung cần tuyên truyền

2.2.2 Kết quả thực hiện công tác giám sát, phản biện xã hội góp phần xây dựng sự đồng thuận xã hội trên địa bàn quận 1

Để thực hiện tốt các hoạt động giám sát và phản biện xã hội, Ban thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam quận đã phối hợp Ủy ban nhân dân, các tổ chức chính trị xã hội quận dự thảo các nội dung và tổ chức Hội nghị ký kết, quán triệt các chương trình về phối hợp giám sát, phản biện xã hội theo từng năm; phân công cụ thể trách nhiệm các đơn vị trong quá trình triển khai thực hiện; từng đơn vị đã phân công cán bộ làm đầu mối công tác phối hợp, thống nhất thời gian và phương thức giám sát, đối tượng, thành phần giám sát cụ thể trong từng chuyên đề

Trên cơ sở Chương trình thống nhất chung, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên đã chủ động xây dựng, triển khai thực hiện các Kế hoạch giám sát, phản biện xã hội đối với từng nội dung, đảm bảo tiến độ, yêu cầu và gắn với tình hình dư luận Nhân dân, cán bộ công chức nơi được giám sát Đối với các nội dung đột xuất theo chỉ đạo của Trung ương và Thành phố, Mặt trận quận đã chủ động trao đổi, lấy ý kiến Ủy ban nhân dân, các tổ chức chính trị xã hội quận và đề xuất Thường trực Quận ủy thống nhất chủ trương thực hiện

Hàng năm, triển khai Kế hoạch liên tịch giữa Ủy ban nhân dân - Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam quận về phối hợp lấy ý kiến và tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Kế hoạch như: Mở rộng phố đi bộ Bùi Viện; Dự thảo tiêu chuẩn chức danh cán bộ diện Ban Thường vụ Quận ủy quản lý; Năm đẩy mạnh hoạt động văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị

năm 2020; Dự thảo Đề án Đường nhạc thành phố Hồ Chí Minh; Khu ẩm thực kinh doanh có thời gian tuyến Nguyễn Văn Chiêm và công viên Bách Tùng Diệp; Đề án Quản lý và sử dụng vỉa hè khu vực trung tâm quận 1 trên địa bàn quận Qua đó, đã tổ chức 22 hội nghị lấy ý kiến với 2.090 lượt người dự với sự tham dự của đông đảo cán bộ công chức, đoàn viên, hội viên, Nhân dân, các chuyên gia, văn nghệ sỹ, người có am hiểu trong lĩnh vực văn hóa, các vị ủy viên

Ủy ban MTTQ Việt Nam Quận 1

Công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, góp ý các dự thảo luật được tổ chức thực hiện đồng bộ, bước đầu đạt những kết quả tích cực, có sự đổi mới về nội dung, phương thức, xác định đối tượng và phạm vi phản biện, giám sát, góp ý cụ thể Qua đó, huy động được sự tham gia tích cực và đóng góp nhiều ý kiến, nội dung phản biện sâu sắc, thể hiện tâm huyết, trách nhiệm của các thành viên Ban Tư vấn và Ủy viên Mặt trận am hiểu chuyên môn các lĩnh vực liên quan Qua các cuộc phản biện, giám sát, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận và phường thông báo kết quả, gửi văn bản kiến nghị đến các cơ quan, đơn vị chức năng xem xét, giải quyết Các kiến nghị sau phản biện, giám sát của Mặt trận được tiếp thu và phản hồi, góp phần tạo niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước Tổ chức 31 cuộc giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách bồi thường, giải toả; việc bố trí tái định cư và tạm cư cho người dân có nhà, đất bị thu hồi để thực thi dự án chung cư

Cô Giang, hỗ trợ di dời đảm bảo an toàn cho Nhân dân khi tháo dỡ 02 thủy đài hẻm Nguyễn Văn Tráng và các chung cư loại D có nguy cơ sụp đổ; việc thực hiện quy hoạch phát triển đô thị; công tác chấn chỉnh trật tự vỉa hè; việc giải quyết các trường hợp không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà

ở và tài sản gắn liền với đất; quy trình giải quyết các thủ tục hành chính của Ủy ban nhân dân; công tác tiếp dân và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân; vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm; các khoản thu đầu năm học mới; chất lượng hoạt động của các cơ sở y tế và phòng khám tư nhân

Ngoài ra, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận cũng đã phối hợp Hội đồng nhân dân, Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở quận thực hiện 71 cuộc giám sát các lĩnh vực liên quan đến nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh, cải cách hành chính, thi hành pháp luật, thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở; qua đó phối hợp đề nghị Ủy ban nhân dân quận giải quyết 128 nội dung, tỷ lệ giải quyết đạt 93,7%

Triển khai ký kết và thực hiện chương trình liên tịch phối hợp giám sát với Thường trực Ủy ban nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội quận; thành lập các “Tổ giám sát nhân dân tại 10 phường”, thực hiện lấy “Phiếu thông tin” ghi nhận các vấn đề Nhân dân bức xúc, phản ánh; huy động sự tham gia tích cực của các tổ chức thành viên, sự đồng tình, hỗ trợ của Ủy ban nhân dân các cấp, từng bước nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở phát huy vai trò giám sát của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và các dự án công trình đầu tư liên quan đến lợi ích dân sinh Giám sát công tác chăm lo người nghèo, gia đình chính sách; trật tự xây dựng; việc thực hiện quy trình tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ; giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư Qua đó, kiến nghị các đơn vị chức năng, Ủy ban nhân dân các phường giải quyết các tồn đọng, hạn chế về tình trạng bụi, ngập nước, ô nhiễm môi trường, lún sụp hố ga, sự cố rò rĩ nước, ảnh hưởng giao thông của 16 công trình xây dựng.

Năm 2015 - 2020, quyền làm chủ của Nhân dân trong việc giám sát chính quyền thực hiện công khai, minh bạch các thủ tục hành chính, các nguồn quỹ do Nhân dân đóng góp, các dự án, công trình phúc lợi công cộng được phát huy rõ nét Việc tổ chức các hội nghị tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, người đứng đầu chính quyền với Nhân dân được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận, phường quan tâm phối hợp thực hiện, tập trung vào các vấn đề, lĩnh vực mà Nhân dân quan tâm, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ xây dựng môi trường dân chủ trong đời sống chính trị - xã hội của địa phương