Bài viết nêu lên vận dụng quan điểm của HCM về đạo đức cách mạng, từ đó liên hệ tới vấn đề đào đức của sinh viên hiện nay.
Trang 1MỞ ĐẦU
Tư tưởng Hồ chí Minh là hệ thống những quan điểm toàn diện, sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam… Đây là di sản mà Hồ Chi Minh đã để lại cho Đảng và dân tộc Trong hệ thống quan điểm của Người, quan điểm về về đạo đức cách mạng có ý nghĩa
vô cùng quan trọng Việc nhận thức một cách đúng đắn, vận dụng sáng tạo quan điểm của Người xây dựng và rèn luyện đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ nói chung, cho sinh viên hiện nay nói riêng có ý nghĩa vô cùng
to lớn, là việc làm có tính cấp thiết
Trang 2NỘI DUNG
1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
1.1 Vai trò của đạo đức cách mạng
Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cách mạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng… Và đạo đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nền tảng của người cách mạng
* Đạo đức là gốc của người cách mạng
Cách mạng là thay cũ đổi mới, người làm cách mạng là người tiên phong về lý luận, thực tiễn và đạo đức cách mạng, có vai trò thức tỉnh, tập hợp quần chúng nhân dân đứng dậy đấu tranh cách mạng Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cũng như sông thi có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải gốc, không có gốc thì cây hẻo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" Hơn nữa, cách mạng là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh phúc tạp, lâu dài gian khổ
Đạo đức không chỉ là gốc, nền tảng mà còn là sức mạnh của người cách mạng Vì có đạo đức cách mạng thì thành công hay thất bại cũng vẫn giữ vững tinh thần, chất phác, khiêm tốn, "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”; lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ; không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không
hủ hóa Đó cũng là biểu hiện của đạo đức cách mang Những lời nói, cử chỉ, hành động tốt đẹp của người cách mạng được lan tỏa trong nhân
Trang 3dân, được họ tiếp nhận, tin tưởng và sẵn lòng giúp đỡ Đây thực sự trở thành sức mạnh của người cách mạng
* Có đạo đức cách mạng mới tập hợp, lãnh đạo được quần chúng
Trong mối quan hệ này, đạo đức cách mạng là tiêu chuẩn hàng đầu của người cách mạng Bởi theo Hồ Chí Minh cán bộ có vai trò hết sức quan trọng trong suốt tiến trình cách mạng, họ không chỉ là người đi đầu, mà còn
là người tổ chức, tập hợp, hướng dẫn nhân dân, tập dượt nhân dân thực hành đấu tranh cách mạng, cán bộ là những người đương đầu với mọi khó khăn gian khổ, chịu tủ đầy, hy sinh, không những thế họ còn phải gương mẫu về mọi mặt, nói đi đôi với làm để nhân dân tin tưởng noi theo Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”
Hồ Chí Minh coi đạo đức là gốc, nền tảng của người cách mạng, không có nghĩa tuyệt đối hóa vai trò của đạo đức, hay hạ thấp, tách rời với tài năng, mà "đức - tài" luôn hòa quyện với nhau trong nhân cách của người cách mạng Theo Hồ Chí Minh thì tài lớn đức càng phải cao Vì đức là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững được chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ và lựa chọn
Tóm lại, đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải kiên quyết đấu tranh chống mọi kẻ địch; cũng đặt lợi ích của Đảng lên trên hết Thấy rõ vị trí, ý nghĩa và tầm quan trọng của đạo đức đối với người cách mạng, trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng Hồ Chí Minh đã luôn coi trọng giáo dục, rèn luyện “đức - tài” cho cán bộ, đảng viên và nhân dân
1.2 Những chuẩn mực đạo đức cách mạng
* Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân
Trang 4Đây là phẩm chất Hồ Chí Minh tu tiên đặt lên hàng đầu trong hệ thống các chuẩn mực đạo đức Bởi, điều chủ chốt nhất của đạo đức cách mạng là: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng”
Trung với nước, là trung thành với sự nghiệp dụng nước và giữ nước của dân tộc, phải đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết, lên trước hết và quyết tâm đấu tranh cho độc lập tự do của Tổ quốc, sự phồn vinh của đất nước, hạnh phúc của nhân dân Theo Hồ Chí Minh, trung với nước là trung thành với lợi ích, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; trung thành với sự nghiệp dựng nước, giữ nước của dân tộc, quyết đưa đất nước tiến lên theo quy luật khách quan và xu thế thời đại; trung thành với mục tiêu, lý tưởng, con đường mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn
Trung với Đảng, là trung thành với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, với sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam Ngày nay, trung với Đảng là kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liên chủ nghĩa xã hội, tin tưởng vào thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và các chủ trương đường lối chiến lược, sách lược của Đảng
Trung với nước, trung với Đảng thực chất là trung thành với mục tiêu độc lập dân tộc, gắn liền chủ nghĩa xã hội Bao giờ “Nước” cũng gắn liền với một chế độ xã hội nhất định, xã hội mà chúng ta đang xây dựng là
xã hội xã hội chủ nghĩa, do nhân dân lao động làm chủ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cho nên "trung với nước” luôn gắn liền trung với Đảng", đây là mối liên hệ biện chứng
Hiếu với dân, là tôn trọng, yêu kính nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân, thấy được sức mạnh là ở nơi dân, một lòng một dạ phục
vụ nhân dân Hiếu với dân là phải quán triệt và thực hiện tốt tư tưởng dân là "gốc", đề cao vai trò của dân, kính trọng dân, học hỏi dân; mọi hành động của cán bộ đảng viên đều xuất phát từ tâm tư, tình cảm, nguyện vọng, lợi ích của dân
Trang 5* Yêu thương con người
Hồ Chí Minh luôn rất mực yêu thương con người và đây là một trong những phẩm chất cao đẹp nhất, chuẩn mực không thể thiếu trong chuẩn mực đạo đức cách mạng
Trước hết, Hồ Chí Minh giành tình yêu thương cho "quần chúng cần lao”, những người đang phải chịu cảnh lầm than nô lệ, bị áp bức, bóc lột Tuy nhiên yêu thương con người theo Hồ Chí Minh là phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, yêu những người cùng khổ mặc dù khác nhau về màu da, văn hóa, tôn giáo; phải gắn liền với đấu tranh không khoan nhượng với những kẻ áp bức, bóc lột
Yêu thương con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh phải khoan dung, độ lượng với con người Mỗi con người sinh ra đều có nguồn gốc tự nhiên, xã hội; là một chỉnh thể thống nhất của các mặt đối lập; cùng tồn tại phần tốt và phần xấu Nhưng tính hướng thiện luôn là bản chất cốt lõi Bởi vậy, vì sự tiến bộ của con người và vì lợi ích chung của cách mạng, mỗi người cần phải có lòng khoan dung, độ lượng, biết phát triển phần tốt, sửa đổi phần xấu
Hồ Chí Minh còn xác định yêu thương con người phải được thể hiện trong giải quyết các mối quan hệ: với mình, với người và với việc Với mình phải nghiêm khắc, với người phải khoan dung, với việc phải tận tụy
Ở Hồ Chí Minh, tình yêu thương con người đã trở thành nét văn hóa đặc sắc và chính Người được quốc tế công nhận là nhà văn hóa kiệt xuất
* Cần, kiệm, liêm, chính, chỉ công vô tư
Cần, kiệm, liêm, chính là những khái niệm cũ của đạo đức phương Đông được Hồ Chí Minh sử dụng nhưng đã bổ sung, phát triển, để trở thành một trong những chuẩn mực đạo đức không thể thiếu của người cách mạng đáp ứng yêu cầu mới của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Vi sao người cách mạng lại phải có đầy đủ các
Trang 6chuẩn mực này? Vì những chuẩn mực này là nền tảng của đời sống mới, nền tảng của thi đua ái quốc
Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai, coi lao động là quyền và nghĩa vụ của mỗi người công dân trong xã hội, làm việc một cách
tự chủ, có kế hoạch; toàn tâm, toàn ý với chức trách, nhiệm vụ và công việc được tổ chức và các đoàn thể giao; không chỉ bàn thân “cần", mà phải biết làm cho mọi người, mọi nhà, mọi tổ chức, đoàn thể đều “cần"
Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi, chi tiêu có kế hoạch, có tính toán, cân nhắc Theo Hồ Chí Minh, nội dung tiết kiệm bao gồm: Tiết kiệm thời gian, công sức, của cải của bản thân, của đoàn thể, của nhân dân Thời gian cũng phải tiết kiệm như của cải Của cải nếu hết, còn thể làm thêm Thời gian khi đã qua thì không bao giờ kéo nó trở lại được "Kiệm" không đồng nghĩa với keo kiệt, bủn xin
Chính nghĩa là không tà, ngay thẳng, đứng đắn, không tự cao, tự đại; luôn chịu khó học tập tiến bộ; luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay Điều nào không đúng đắn, thẳng thắn, tức là tà Việc làm chính, là người thiện Việc làm tà, là người ác Người nói: “Trên quả đất, có hàng muôn triệu người Song số người ấy có thể chia làm hai hạng: người THIỆN và người ÁC Trong xã hội, tuy có trăm công, nghìn việc Song những công việc ấy có thể chia làm 2 thứ: việc CHÍNH và việc TÀ Làm việc CHÍNH,
là người THIỆN Lâm việc TÀ, là người ÁC."
Cần, kiệm, liêm, là gốc rễ của chính, nhưng còn phải có chính mới là con người hoàn toàn Bởi vì, nếu không "cần", "kiệm" sẽ sinh ra tham lam,
mà tham lam dẫn đến bất chính Cần, kiệm, liêm, chính là tiền đề của nhau, quan hệ chặt chẽ với nhau tạo thành một chính thể đạo đức cách mạng
Chỉ công vô tư, là công minh, chính trực, công bằng, công tâm và không thiên tư, thiên vị Đặt lợi ích của Đảng, của cách mạng, của Tổ quốc
Trang 7và của nhân dân lên trên lợi ích của bản thân, nó đối lập với chủ nghĩa cá nhân Đây là những đức tính được gắn với quy luật của trời đất và là những chuẩn mực đạo đức cần phải có trong mỗi người dân nói chung, với cán bộ, đảng viên nói riêng
* Tinh thần quốc tế trong sáng
Tinh thần quốc tế trong sáng là một phẩm chất đạo đức căn bản, quan trọng của người cách mạng Theo Hồ Chí Minh, sự kết hợp chặt chẽ giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản, gắn mục tiêu cách mạng của mỗi nước với mục tiêu chung của thời đại là xu thế chung và là quy luật khách quan trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội loài người Nhận thức sâu sắc vấn đề đó, chính Hồ Chí Minh đã đặt cách mạng Việt Nam hòa chung vào dòng chảy của cách mạng thế giới, coi cách mạng Việt Nam là một bộ phận khăng khít của cách mạng vô sản Thắng lợi của cách mạng Việt Nam đã tác động tích cực đến phong trào giải phóng dân tộc và phong trào cách mạng vô sản trên thế giới phát triển
1.3 Những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng
* Nói đi đôi với làm, nêu gương sáng về đạo đức
Nói đi đôi với làm là đặc trưng tồn tại và phát triển của đạo đức cách mạng, là nguyên tắc hàng đầu trong giáo dục, tự giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cản bộ, đảng viên và nhân dân ta
Theo Hồ Chí Minh, lời nói phải đi đôi với việc làm thì mới mang lại hiệu quả thiết thực cho mỗi cá nhân và tập thể Bởi nói nhiều, làm ít, hoặc nói mà không làm, thậm chí nói một đằng, làm một nẻo, không những không có hiệu quả mà còn nguy hại cho cả bản thân và tập thể
Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng trong thực hiện nói đi đôi với làm thường Người làm nhiều hơn nói, thậm chí có việc không nói nhưng làm rất hiệu quả Vì vậy, sức lan tỏa, sự thán phục, cảm hóa trong đại chúng là rất lớn
Trang 8* Xây đi đôi với chống
Theo Hồ Chí Minh, xây là xây “cái hay", “cái tốt", "cái tích cực, tiến bộ” Chống là chống cái sai", “cái xấu", "cái tiêu cực, lạc hậu”, trái với đạo đức cách mạng Mục đích của chống là để xây, nhưng muốn xây thì phải chống, khi chống càng đạt hiệu quả, thì xây càng nhanh, càng vững chắc
Do đó, xây và chống phải kết hợp chặt chẽ với nhau, trong đó xây là nhiệm
vụ thường xuyên, cơ bản chủ chốt và lâu dài
Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một việc làm rất khó khăn, phức tạp, lâu dài, nếu xa rời nguyên tắc xây đi đôi với chống sẽ không thành công, thậm chí thất bại Bởi vậy, phải quán triệt và thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc này, trước hết phải làm tốt công tác giáo dục nâng cao nhận thức, xây dựng các chuẩn mực đạo đức mới trong nhân dân, đẩy mạnh đấu tranh phê phán những thói hư, tật xấu, những hành vi phi truyền thống, phi đạo đức,
Mỗi con người đều có thiện và ác nên phải đấu tranh để cái thiện, cái tốt nẩy nở như hoa mùa xuân và phần xấu mất dần đi Tích cực đẩy mạnh các phong trào thi đua, xung kích, các cuộc vận động trở thành phong trào rộng rãi trong xã hội Tạo dư luận xã hội lành mạnh để chống các tệ nạn xã hội, để phần thiện, phần tốt trong mỗi con người, mỗi tổ chức nẩy nở như hoa mùa xuân, phần ác, phần xấu mất dần đi
* Thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện đạo đức suốt đời
Đây là nguyên tắc nhất quán trong xây dựng đạo đức mới, bởi đạo đức cách mạng không tự nhiên có được, mà là sản phẩm của quá trình tự giáo dục, rèn luyện của mỗi người cách mạng Trước hết, mỗi người phải
tự nguyện, tự giác tu dưỡng rèn luyện Theo Hồ Chí Minh, rèn luyện đạo đức cách mạng chủ yếu do tự nguyện, tự giác của mỗi người là chính Tu dưỡng rèn luyện phải gắn với hoạt động thực tiễn Vì thực tiễn không những đặt ra yêu cầu, là thước đo, kiểm nghiệm các chuẩn mực đạo đức cách mạng mà còn là cơ sở đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức cách
Trang 9mạng của mỗi cá nhân Thông qua thực tiễn để xây dựng, hoàn chỉnh các chuẩn mực đạo đức mới và loại bỏ những hủ tục, thói quen lạc hậu, phi đạo đức cách mạng
Phải tự dựa vào lương tâm mình, du luận tập thể để tự điều chỉnh hành vi đạo đức của mình Trong mỗi con người đều có sức ì và những thói hư tật xấu, để rèn luyện đạt các chuẩn mực đạo đức mới, cần phải có lương tâm, gắn với cương vị, chức trách Bởi không có lương tâm, thì vô trách nhiệm, không tự giác, trung thực, không chuẩn xác khi rèn luyện Đồng thời tạo du luận xã hội xây dựng mặt tốt, lên án mặt xấu và những hành vi phi đạo đức, Tu dưỡng rèn luyện đạo đức thông qua các tổ chức, đoàn thể cách mạng Các tổ chức, đoàn thể cách mạng giữ vai trò rất quan trọng trong việc tạo môi trường rèn luyện, đặc biệt là tổ chức đảng, chi bộ nơi trực tiếp quản lý, giáo dục, rèn luyện, cán bộ, đảng viên, phải
tự kiểm điểm, tự phê bình việc rèn luyện của mình, như rửa mặt hằng ngày mới trở thành người có đạo đức cách mạng
Những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng nêu trên là một thể thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau, tương trợ lẫn nhau Khi rèn luyện đạo đức cách mạng cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc
đó thì mới đạt hiệu quả cao
2 Xây dựng và rèn luyện đạo đức cách mạng trong cho sinh viên hiện nay
2.1 Học tập, rèn luyện theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đòi hỏi khách quan đối với thế hệ trẻ nói chung, sinh viên Việt Nam hiện nay nói riêng.
Công cuộc đổi mới, chỉnh đốn Đảng ở nước ta đã thu được những thành tựu rất to lớn, đời sống của nhân dân được nâng lên Tuy nhiên nước ta vẫn đang đứng trước nhiều khó khăn thách thức và nguy cơ lớn, còn bộc lộ những yếu kém khuyết điểm kéo dài chưa khắc phục được:
Trang 10“Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng”, chạy chức, chạy quyền, chạy bằng cấp ở một số cơ quan đang làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước,
Uy tín của Đảng, vai trò lãnh đạo của Đảng đang bị hạ thấp, một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên có lối tư tưởng, lối sống buông thả, thờ ơ chính trị Hơn lúc nào hết phải đẩy mạnh: “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” – đây là đòi hỏi khách quan và là vấn đề cấp thiết của sự nghiệp cách mạng hiện nay
Do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế do sự bùng phát của lối sống thực dụng chạy theo danh lợi bất chấp đạo lý đã dẫn đến những tiêu cực trong xã hội ngày càng phổ biến Những biểu hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội chưa được khắc phục, sự chống phá của các thế lực phản động quốc tế nhằm thực hiện âm mưu
"diễn biến hòa bình" đã tác động không nhỏ đến đời sống đạo đức công dân ảnh hưởng lớn đến tâm tư, tình cảm, ý chí phấn đấu của sinh viên, thanh niên tri thức Hậu quả là đã có một bộ phận sinh viên phai nhạt niềm tin, lý tưởng, mất phương hướng phấn đấu, không có trí lập thân, lập nghiệp: chạy theo lối sống thực dụng, sống thử, sống dựa dẫm, thiếu trách nhiệm, thờ ơ với gia đình và xã hội, sa vào nghiện ngập, hút xách: thiếu trung thực, gian lận trong thi cử, chạy điểm, chạy thầy, chạy trường, mua bằng cấp
Cùng với đó, sự chống phá trên lĩnh vực đạo đức, dân chủ, nhân quyền của các thế lực thù địch đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ở nước ta đang diễn ra rất quyết liệt, xuất hiện nguy cơ "tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” Do vậy, phải đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức cách mạng cho các lực lượng, trong đó có sinh viên – thế hệ tương lai của đất nước