Vai trò của mặt trận tổ quốc việt nam trong bầu cử từ thực hiện quận 1, thành phố hồ chí minh

Một trong những vai trò đặc trưng nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là có vai trò rất quan trọng và bao trùm trong hệ thống chính trị của nước ta trong việc tập hợp khối đại đoàn kết to

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

H ỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

H ỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

M Ở ĐẦU

1 Tính c ấp thiết của đề tài

Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam (nay được đổi là Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam) do Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng

lập và lãnh đạo, được thành lập ngày 18/11/1930 đến nay đã trải qua hơn 90 năm hình thành và phát triển gắn với thăng trầm lịch sử của Việt Nam Trải qua các thời kỳ cách mạng với những tên gọi khác nhau, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) đã không ngừng trưởng thành và lớn mạnh, có những đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc và cùng Đảng, Nhà nước hợp thành những trụ cột cơ bản trong hệ thống chính trị nước ta Trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và trong cách

mạng giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở nước ta hiện nay, tổ chức và hoạt động của Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam là phương thức độc đáo của cách mạng nước ta để

tập hợp, đoàn kết mọi lực lượng trong xã hội phục vụ các nhiệm vụ, mục tiêu của cách mạng, đã và đang góp phần to lớn vào chiến thắng chung của dân tộc Trong bối cảnh hiện nay, khi cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đã

thực hiện xong, cả nước bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước,

với những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội chuyển sang ở tầm

mức, yêu cầu cao hơn thì vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lại càng cao hơn, mới hơn Đó là tập hợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để tạo thành lực lượng thống nhất xây dựng, phát triển và bảo

vệ đất nước, chống mọi âm mưu chống phá của kẻ thù góp phần xây dựng thành công nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó, Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam còn có chức năng giám sát và phản biện xã hội đối với Đảng và Nhà nước, góp phần làm hạn chế những nhược điểm do chế độ một

luận đều khẳng định vai trò đó vẫn còn có ý nghĩa hết sức cần thiết trong đời

sống chính trị, kinh tế, văn hoá – xã hội, nó gắn liền với nền dân chủ ngày càng phát triển, với nền kinh tế nhiều thành phần, với nền văn hoá phát huy

những giá trị nhân văn cao quý của dân tộc và nhân loại Chính vì vậy, Đảng

và Nhà nước ta đã xác định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức, đoàn

thể nhân dân ở nước ta bao gồm rộng rãi các giai cấp, các tầng lớp tạo thành

cơ sở chính trị, chỗ dựa vững chắc của Nhà nước Hiến pháp năm 2013 cũng

đã quy định rất rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Hiến định này cho thấy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận không thể thiếu trong hệ

thống chính trị nước ta

Bầu cử là thể hiện tiếng nói của người dân đối với đất nước của mình

và ở Việt Nam hoạt động bầu cử được thể hiện qua việc cử tri đưa ra quyết định của họ đối với các cuộc bầu cử theo các cách thức mà pháp luật Việt Nam quy định, qua đó chọn ra các đại biểu phù hợp đại diện cho tiếng nói, quan điểm của mình nắm giữ các chức vụ trong cơ quan dân cử của chính quyền ở trung ương và địa phương trong phạm vi lãnh thổ của Việt Nam

Bầu cử là một ngày hội của đất nước, hoạt động thể hiện sự quan tâm của người dân với quá trình phát triển của đất nước nên thu hút sự tham gia đông đảo của cử tri đại diện cho các giai cấp, tầng lớp, tôn giáo, giới tính khác nhau tham gia vào quá trình này… Bởi vậy, để đạt được kết quả, các cuộc bầu cử các cấp tại Việt Nam phải được tiến hành có tổ chức, khoa học, theo những tình tự chặt chẽ nhất định mà pháp luật quy định Những công việc đó được một tổ chức chính trị đảm trách đó chính là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam

Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh là quận trung tâm, có quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh và mạnh, được chính quyền thành phố chú trọng phát

1 được thực hiện theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, thể hiện

rõ quyền và trách nhiệm tham gia, góp phần bảo đảm để cuộc bầu cử tiến hành được dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật qua đó góp phần lựa chọn ra được những người ưu tú tham gia vào Hội đồng nhân dân các cấp và Quốc

hội ở Trung ương Tuy nhiên, trong giai đoạn vừa qua việc thực hiện vai trò

của Mặt trận Tổ quốc trong công tác bầu cử vẫn còn nhiều hạn chế trong quá trình phối hợp tổ chức thực hiện cũng như thể hiện vị trí, vai trò của một tổ chức chính trị, xã hội đại diện cho người dân Từ những lý do trên, tôi chọn vấn đề “Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử từ thực hiện

ngành Luật Hiến pháp và Hành chính của mình

2 Tình hình nghiên c ứu của đề tài

Nghiên cứu về hoạt động bầu cử nói chung, vai trò của Mặt trận Tổ

quốc trong hệ thống chính trị cũng như trong hoạt động bầu cử nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu cụ thể:

Luận án Tiến sỹ Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc thực

Oanh, 2005 đã nhấn mạnh đến vai trò làm chủ của nhân dân thông qua các tổ

chức chính trị - xã hội, những tổ chức đại diện cho lợi ích của các tầng lớp nhân dân lao động Mặc dù, kết quả nghiên cứu của luận án không thể hiện

rõ về vai trò bầu cử của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhưng đã làm rõ được chức năng phản biện xã hội nhưng đã bước đầu, đề cập đến vấn đề quyền làm chủ của nhân dân như là một yếu tố cấu thành phương thức thực thi quyền làm chủ của nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam [28]

Luận án Tiến sỹ năm 2008, Nguyễn Thị Lan lựa chọn vấn đề Mặt

bàn luận và làm rõ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc xây dựng sự đồng thuận trong xã hội [24]

Luận văn Thạc sỹ năm 2017 của Vũ Thị Thu Hà với tựa đề Vai trò

nay đã đề cập, làm rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc tham gia xây dựng Nhà nước với các hoạt động cụ thể như : Tham gia xây dựng pháp luật, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật và vận động nhân dân thực hiện pháp luật, phát huy quyền làm chủ của nhân dân thực hiện giám sát, phản biện xã hội [20]

Với giới hạn nghiên cứu về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng, tác giả Đỗ Thành Nhân đã chọn tên đề tài cho Luận văn

Thạc sỹ năm 2013 Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Đà

Những cố gắng của tác giả đã khẳng định vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, cụ thể là ở cấp xã, phường,

thị trấn ở thành phố Đà Nẵng thời gian qua được thể hiện ở những mặt thành

tựu cũng như những hạn chế nhất định Tác giả cũng đề xuất những giải pháp đặc trưng trong điều kiện tình hình chính trị, xã hội thành phố Đà Nẵng

nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong

thời gian tới [25]

Ngoài ra, trên các tạp chí khoa học, các tác giả cũng dành nhiều tâm huyết, chuyên môn để nghiên cứu về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng chính quyền nhân dân, xây dựng phong trào nông thôn

mới… Tác giả xin liệt kê các bài viết tiêu biểu như: Mặt trận với việc bảo

tồn và phát triển làng nghề góp phần tăng cường đoàn kết xây dựng nông thôn mới, Vũ Quốc Tuấn, Tạp chí Mặt trận số 77 Hội nông dân Việt Nam

phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tuyên truyền, vận động chấp hành pháp luật trong cộng đồng dân cư nông thôn, Nguyễn Thị Vân Anh, Tạp chí

Mặt trận số 77 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với phong trào thi đua “cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, Vũ Trọng Kim, Tạp chí Mặt trận số

93 Bài viết đăng tạp chí với tên đề tài: Mặt trận các cấp ở Hà Tĩnh với việc xây dựng nông thôn mới, Bùi Nhân Sâm và Lê Thanh Nghị (2016), Tạp chí

Mặt trận số 105 Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới ở Thái Bình, Nguyễn Hồng Chương, Tạp chí Mặt trận số 107 Vai trò Mặt trận và các đoàn thể trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Vũ Quang, Bùi Nhân Sâm và Lê Thanh Nghị, Tạp chí Mặt trận số 109

Có thể nói, những công trình nghiên cứu trên đã trình bày một cách hệ

thống các vấn đề đặt ra những vấn đề rất cơ bản cả về lý luận lẫn thực tiễn,

đề ra những phương hướng và giải pháp để phát huy vai trò của Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị nước ta nói chung và hoạt động bầu

cử nói riêng Các công trình này đã góp phần làm rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong

cứu, tham khảo kết quả thực nghiệm từ các nghiên cứu trước, tác giả luận văn mong muốn những nội dung của đề tài này sẽ đánh giá khách quan thực

trạng và đề xuất những giải pháp mang tính khả thi góp phần nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử từ thực tiễn Quận 1,

3 M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận về vai trò của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam trong trong bầu cử, luận văn làm rõ thực trạng và đề xuất

một số quan điểm chỉ đạo của cấp ủy Đảng và giải pháp nâng cao hiệu quả

hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở quận 1 trong hoạt động bầu cử

thời gian tới, góp phần làm rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cấp

địa phương hiện nay

- Hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận liên quan đến vai trò của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử;

- Đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử;

- Đề xuất những giải pháp nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu việc thực hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian nghiên cứu: từ năm 2016 đến năm 2020

Địa bàn nghiên cứu: Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin;

tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; chủ trương, chương trình hành động

của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về đại đoàn kết dân tộc, về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Đặc biệt, Luận văn nhấn mạnh

sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu và làm rõ được các yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra đối với quá trình nghiên cứu của Luận văn, việc nghiên cứu đề tài được tiến hành dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng (khoa học Mác-xít), duy vật lịch sử, các phương pháp nghiên cứu khoa học của

luật học, các nghiên cứu khoa học cụ thể như phân tích - tổng hợp, logic -

lịch sử, đánh giá và so sánh

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa

học gắn với chuyên ngành như mô hình hóa, khảo sát, phân tích, tổng hợp

dựa vào thông số từ nghiên cứu thực tiễn ở cơ sở, địa bàn để xây dựng

những luận cứ khoa học nhằm đánh giá khách quan thực trạng và đề xuất

những giải pháp có cơ sở khoa học, sát với thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn làm rõ vai trò, vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong

hệ thống chính trị ở địa phương (cấp quận, huyện) trên cơ sở quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về Mặt trận

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần vào việc phát triển, hoàn thiện các căn cứ khoa học và thực tiễn để hoạch định đường lối, chủ trương

của Đảng và pháp luật của Nhà nước về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị (HTCT) nói chung, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cấp quận, huyện nói riêng trong công tác bầu cử, góp phần xây dựng

khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững mạnh và Nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Những kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần cung cấp thêm cơ

sở khoa học giúp các tổ chức, cán bộ trong HTCT ở quận 1 nghiên cứu, vận

dụng vào quá trình lãnh đạo, chỉ đạo nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bầu cử

Đồng thời đây cũng là tài liệu để tham khảo phục vụ cho việc hoạch định chính sách, chỉ đạo hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở các địa phương Luận văn này có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ giảng

dạy, nghiên cứu ở trường Đảng, trường Luật, trường Hành chính Những kết

quả nghiên cứu của Luận văn cũng có thể là những hướng gợi mở phục vụ các cuộc trao đổi, thảo luận theo chủ đề hoặc đề xuất các hướng nghiên cứu khác sâu hơn của các tác giả có quan tâm đến chủ đề nghiên cứu này

7 K ết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 03 Chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hoạt động bầu cử

Chương 2 Thực trạng thực hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử;

Chương 3 Phương hướng và giải pháp nâng cao thực hiện vai trò của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC

VI ỆT NAM TRONG HOẠT ĐỘNG BẦU CỬ

1.1 M ặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị

1.1.1 V ị trí, vai trò và mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính tr ị

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận cấu thành hệ thống chính

trị của nước ta hiện nay, giữ vị trí khó có thể tách rời khỏi hệ thống chính trị, huy động sức mạnh đoàn kết của dân tộc, của mọi tầng lớp nhân dân trong quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm và trong quá trình xây dựng đất nước phát triển như hiện nay Vị trí của Mặt trận Tổ quốc đã được hiến định trong Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ và đặc biệt là trong Hiến pháp năm 2013 [37]

Luật MTTQ Việt Nam số 75/2015/QH13 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 9/6/2015 khẳng định tại Điều

12 Nguyên tắc thực hiện các nhiệm vụ trong việc tập hợp, huy động, xây

dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc các cấp với mọi tầng lớp nhân dân được

cụ thể hóa như sau: MTTQ Việt Nam phát triển đa dạng, phong phú các hình thức tổ chức, mô hình hoạt động để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong nước và ở nước ngoài, không phân biệt thành phần giai cấp, tầng lớp

xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, quá khứ nhằm động viên mọi nguồn

lực góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong mọi hoàn cảnh của đất nước

từ chống giặc ngoại xâm, xây dựng, phát triển đất nước

Như vậy, vị trí của MTTQ Việt Nam do chính nhân dân, chính lịch sử cách mạng Việt Nam thừa nhận và được hiến định trong Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam

Một trong những vai trò đặc trưng nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là có vai trò rất quan trọng và bao trùm trong hệ thống chính trị của nước ta trong việc tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, toàn quân phát huy quyền làm chủ nhân dân trong quyền và nghĩa vụ đã được quy định trong pháp luật thông qua thực hiện việc hiệp thương và phối hợp thống nhất hành động giữa các thành viên của Mặt trận trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ phát triển Tổ quốc, đẩy mạnh các hoạt động công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh hướng đến các giai đoạn phát triển của đất nước [17]

Khác với các tổ chức khác, vai trò của Mặt trận không phải bản thân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khẳng định mà do chính nhân dân ta, chính lịch

sử quá trình đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, phát triển đất nước thừa nhận Những

kết quả thắng lợi huy hoàng của Cách mạng Tháng Tám 1945 của đất nước

ta gắn liền với sự nghiệp của Mặt trận Việt Minh và có đóng góp rất lớn của

Mặt trận Tổ quốc Thành tích của Mặt trận Việt Minh chính là sự kế tục sự nghiệp cách mạng đã được chuẩn bị từ trước của Hội Phản đế đồng minh (1930-1936) và của Mặt trân Dân chủ Đông Dương (1936-1939)… Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta còn tồn tại lâu dài các giai cấp tầng

lớp, các dân tộc, các tôn giáo Nhiều tổ chức xã hội - nghề nghiệp ra đời Bên cạnh đó, trong giai đoạn lịch sử khó khăn của dân tộc ta trước những

vận mệnh đổi mới hay tụt hậu thì Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ vai trò của tổ chức quan trọng này: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn

thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân

tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ” [21] Do đó, trước những vận mệnh mới

của đất nước để tiếp tục nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội nước ta là một yêu cầu tất yếu khách quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phát huy sức mạnh

của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước trong chiến lược phát triển đất nước gia đoạn tới [37]

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có một đặc điểm đáng chú ý, cụ thể như sau:

Đặc thù đầu tiên là Đảng vừa là thành viên của Mặt trận, vừa là người lãnh đạo, chỉ đạo và đưa các định hướng phát triển của Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam Với vai trò là một thành viên đặc thù, Đảng Cộng sản Việt Nam tham gia Mặt trận bình đẳng và có nghĩa vụ như mọi thành viên khác của

Mặt trận tổ quốc như Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh và các tôn giáo Đảng lãnh đạo Mặt trận thông qua Đảng đoàn các tổ chức thành viên của Mặt trận và thông qua đại diện của cấp uỷ Đảng tham gia Ủy ban Mặt trận cùng cấp Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng các cấp đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là vấn đề có tính nguyên tắc, đảm bảo cho Mặt trận không ngừng được củng cố và mở rộng trong quá trình phát triển của mình [42]

quyền các cấp

Cũng giống như mối quan hệ với Đảng Cộng sản Việt Nam thì quan

ệ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chính quyền là quan hệ hợp tác bình

đẳng, tôn trọng lẫn nhau, phối hợp cùng thực hiện nhiệm vụ chung mà Đảng

và Nhà nước giao phó Để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm tròn trách nhiệm

lịch sử của mình là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, sự phối hợp

giữa Mặt trận với Nhà nước (thông qua chính quyền các cấp) phải như nghị quyết đại hội VIII của Đảng ta đã khẳng định, định hướng phát triển như:

“Thực hiện thành nền nếp việc đảng và Nhà nước cùng bàn bạc và tham

khảo ý kiến của Mặt trận về những quyết định chủ trương lớn” ngày một chặt chẽ và cụ thể hơn [23]

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận được quy định cụ thể trong Hiến pháp năm 2013 với sự đa dạng, bao trùm

của các thành viên ở mọi tầng lớp, lĩnh vực, trong nước và ngoài nước như sau: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ thức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [37] Theo Điều 6, Luật Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam 2015 thì tổ chức của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cụ

thể [38]:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức ở trung ương và các đơn vị hành chính, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ quan chấp hành giữa hai kỳ đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, có trách nhiệm tổ chức thực

hiện nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Về sắp xếp tổ chức của các

Cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức cụ thể như sau:

- Ở cấp trung ương MTTQ Việt Nam được cơ cấu có Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Chủ tịch của Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ban Thường trực Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các bộ phận giúp việc cho Ủy ban MTTQ;

- Ở cấp địa phương MTTQ Việt Nam cũng có cấu trúc tương tự không có sự thay đổi nhiều, cụ thể bao gồm Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh); Tiếp đến là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc cấp tỉnh và đơn vị hành chính tương đương (sau đây gọi chung là cấp huyện); Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, phường, thị

trấn (sau đây gọi chung là cấp xã); Đối với các thôn, xóm, tổ dân phố… thì có các ban công tác mặt trận Ở mỗi cấp của Ủy ban MTTQ Việt Nam thì có bộ phân giúp việc hỗ trợ gồm có Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam, và theo quy định thì tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn các

cơ quan của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định

và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của quần chúng nhân dân của MTTQ Việt

ấp: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là hình ảnh phản chiếu của khối

đại đoàn kết toàn dân tộc, thể hiện kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của MTTQ Việt Nam qua các thời kỳ

nối với nhân dân thực hiện nghiêm các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam thông qua các tổ chức thành viên và các cuộc vận động, các phong trào cách

mạng mang tính toàn dân để tập hợp và đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tuyên truyền, thuyết phục, vận động nhân dân thực hiện trên các lĩnh vực [38]

bộ Nhà nước và HTCT: Giám sát và phản biện xã hội việc xây dựng và thực

hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước là một chức năng rất cơ bản, là một nhiệm vụ rất quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ lịch sử mà Đảng và Nhà nước giao phó là thực hiện việc tập hợp, huy động và xây dựng, bảo vệ, phát triển khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí, quyết tâm về chính trị và tinh thần chiến đấu, bảo vệ và phát triển đất nước trong nhân dân; thực hiện các hoạt động tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, đường

lối, quy định của pháp luật, thực hiện việc động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, nghiêm chỉnh tìm hiểu và thi hành các hiến định trong Hiến pháp và quy định của pháp luật, sự giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ công chức nhà nước theo đúng tinh thần

của MTTQ; Bên cạnh đó, MTTQ Việt Nam thực hiện nhiệm vụ tập hợp

những ý kiến, kiến nghị trong mọi lĩnh vực, thuộc mọi tầng lớp của nhân dân để tổng hợp, tìm hiểu, nghiên cứu và phản ánh, kiến nghị với Đảng và

Nhà nước; tham gia vào quá trình xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân ở các cấp từ Trung ương đến địa phương; cùng Nhà nước, chính quyền các cấp thực hiện việc chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới theo tinh thần ngoại giao của Việt Nam [38]

Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện hành và Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện hành đã quy định: Tổ chức, hoạt động của Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam hiện nay được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động Đây được xem là nguyên tắc cơ bản nhất trong tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở mỗi cấp là cơ quan chấp hành của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, do Đại hội đại biểu Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam cấp đó hiệp thương cử ra, có trách nhiệm tổ chức phối

hợp và thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên để thực hiện nhiệm

vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Khi phối hợp và thống nhất hành động

của mình, các thành viên như Đảng Cộng sản Việt Nam, Đoàn Thanh niên

Việt Nam… của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tuân theo Điều lệ Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam đã được phê duyệt và ban hành; đồng thời vẫn giữ tính độc lập của tổ chức mình nhằm bảo đảm tính phản biện, giám sát và góp ý của MTTQ với các hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị [38]

1.1.3 Tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc cấp quận, huyện

Tổ chức bộ máy các cơ quan chuyên trách của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp quận, huyện thực hiện theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, điều lệ của các tổ chức, bảo đảm tinh gọn, rõ chức năng, nhiệm vụ, không chồng chéo, trùng lặp Không nhất thiết tổ chức của cơ quan chuyên trách cấp huyện cũng phải giống như cấp Trung ương Mô hình và quy mô

tổ chức bộ máy phải phù hợp với tính chất, đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ

của từng tổ chức và quy mô từng địa phương; không nhất thiết các địa phương phải giống nhau

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp quận, huyện bao gồm: UBMTTQ Việt Nam quận, huyện; Các bộ phận giúp việc; UBMTTQ các xã, phường; các Ban công tác mặt trận tại các thôn, xóm, khu dân cư

Tổ chức, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp quận, huyện được thực hiện dựa trên nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối

hợp và thống nhất hành động của các thành viên của Mặt trận Tổ quốc

Khi phối hợp và thống nhất hành động của mình, các thành viên như Đảng Cộng sản Việt Nam, Đoàn Thanh niên Việt Nam… của Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam tuân theo Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã được phê duyệt và ban hành; đồng thời vẫn giữ tính độc lập của tổ chức mình nhằm bảo đảm tính phản biện, giám sát và góp ý của MTTQ với các hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị

- Thực hiện việc thảo luận về tình hình và kết quả thực hiện các chương trình phối hợp và thống nhất một số hành động thời gian qua; quyết

định các chương trình phối hợp và thống nhất hành động của Ủy ban Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam cấp mình thời gian tới;

- Quyết định kế hoạch chuẩn bị Đại hội đại biểu cấp mình theo hướng

dẫn của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp trên trực tiếp;

- Góp ý kiến, kiến nghị với cấp uỷ Đảng, chính quyền cùng cấp và cấp trên về những chủ trương, chính sách, pháp luật…

- Hiệp thương dân chủ cử Ban Thường trực giúp việc cho MTTQ trong triển khai các nhiệm vụ; cử, cử bổ sung, thay thế hoặc cho thôi các chức danh của UBNMTTQ như Chủ tịch, các Phó chủ tịch, các Uỷ viên Thường trực, Uỷ viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp;

- Xét, quyết định kết nạp các tổ chức, cá nhâm làm thành viên của Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam cấp mình quản lý;

- Bên cạnh đó, UBMTTQ còn thực hiện việc ra lời kêu gọi nhân dân địa phương hưởng ứng chủ trương của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam đối với sự kiện quan trọng khi cần thiết

1.2 Ho ạt động bầu cử và vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hoạt động

b ầu cử

Bầu cử là việc lựa chọn người nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước được thực hiện bởi người dân thông qua con đường bỏ phiếu tập thể Khác với bầu và bổ nhiệm, bầu cử là việc chọn lựa người nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước được thực hiện bởi người dân thông qua con đường

bỏ phiếu tập thể Người được người dân lựa chọn sẽ là người nắm giữ và

thực thi quyền lực nhà nước Sự khác biệt ở đây là hết sức cơ bản và nó nằm

ở chủ thể thực hiện việc lựa chọn

Quyền bầu cử là quy định của pháp luật về khả năng của công dân

thực hiện quyền lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực

của nhà nước Quyền ứng cử là quy định của pháp luật về việc công dân có

đủ điều kiện thể hiện nguyện vọng của mình được được ứng cử đại biểu

Quốc hội, ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân Trên cơ sở quyền ứng cử và

bầu cử, cơ quan, tổ chức, đơn vị đối chiếu với các tiêu chuẩn, xem xét, giới thiệu người của tổ chức mình ứng cử sau khi lấy ý kiến nhận xét của cử tri tại hội nghị cử tri tại cơ quan, tổ chức, đơn vị trên cơ sở phân bổ cơ cấu, thành phần số lượng của đơn vị chức năng Công dân có thể ứng cứ đại biểu

Quốc hội, Hội đồng nhân dân nếu có đủ điều kiện ứng cử theo quy định và xét thấy mình có đủ tiêu chuẩn, trình độ, năng lực có nguyện vọng ứng cử thì nộp hồ sơ ứng cử

1.2.2 Cơ sở pháp lý cho vai trò của Mặt trận tổ quốc trong bầu cử

Mục tiêu chung trong giai đoạn đến năm 2030 của đất nước ta là nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; xây

dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội

chủ nghĩa; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh

thời đại; đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hóa; xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

- Luật Tổ chức Quốc hội quy định: Khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn

của mình, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các đại biểu Quốc hội dựa vào sự tham gia của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, các tổ chức xã hội khác và của công dân

- Luật Tổ chức Chính phủ quy định Chính phủ phối hợp với Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân trong khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng chính quyền nhân dân, tổ chức thực

hiện các chủ trương, chính sách của Nhà nước, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và các bộ, viên chức Nhà nước

- Luật Bầu cử Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân: Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân phối hợp với Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận chăm lo và bảo vệ lợi ích của nhân dân, vận động nhân dân tham gia vào việc quản lý Nhà nước và thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước Hội đồng nhân dân và đại biểu dân cử Trong quá trình giám sát

Mặt trận có quyền đề nghị Hội đồng nhân dân bãi nhiệm các đại biểu không còn xứng đáng với tín nhiệm của nhân dân

- Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội; tham gia các tổ chức phụ trách bầu cử, giám sát việc bầu cử

- Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân quy định Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương tổ chức hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, tham gia phụ trách bầu cử, giám sát việc bầu

cử Trên đây là một số những văn bản luật quy định cụ thể về mối quan hệ

vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hoạt động bầu cử Ngoài

ra, trên cơ sở Hiến định và các quy định của luật pháp hiện hành, thì tổ chức

Đảng và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Namn đều có quy định về mối quan hệ với Mặt trận trong Điều lệ của tổ chức mình nhằm tăng cường sự hoạt động của các tổ chức này Vai trò, trách nhiệm của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam các cấp trong bầu cử được quy định tại Luật Bầu cử đại

biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sau đây gọi tắt là

Luật Bầu cử), Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật, hướng dẫn thi hành luật liên quan Đây được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội thể hiện "là cơ sở chính trị

của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc,

thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước” Luật Bầu cử có 98 điều thì có 40 điều quy định về vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia công tác bầu cử Theo đó, nội dung công tác của Mặt trận Tổ quốc các cấp trong bầu cử bao gồm 6 nhiệm vụ chủ yếu sau:

hợp cùng với cơ quan nhà nước thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử và cử đại diện Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia các

tổ chức phụ trách bầu cử cùng cấp

Việt Nam chủ trì tổ chức hiệp thương, lựa chọn giới thiệu những người ứng

cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân

được giao nhiệm vụ chủ trì phối hợp với chính quyền cùng cấp ở xã, phường, thị trấn (cấp xã) tổ chức hội nghị cử tri ở nơi cư trú, để lấy ý kiến

nhận xét và sự tín nhiệm của cử tri trước khi tổ chức hội nghị hiệp thương

lần thứ ba lựa chọn, lập danh sách chính thức giới thiệu người ứng cử lên các cấp tiếp theo theo quy định của pháp luật bầu cử và pháp luật về Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam

tổ chức các hội nghị cử tri để ứng cử viên gặp gỡ, tiếp xúc với cử tri, thực

hiện quyền vận động bầu cử

Năm là, tham gia tuyên truyền, vận động cử tri thực hiện quyền bầu

cử, tự mình đi bỏ phiếu trong ngày bầu cử

diện của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia các đoàn giám sát của

Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng nhân dân hoặc tự mình tổ chức các đoàn giám sát thực hiện các công việc bầu cử

Quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân là một vấn đề cơ bản nhất được quy định tại Hiến pháp Quyền lực đó phải có các hình thức và biện pháp nhất định để thực hiện, trong đó phương pháp bầu cử trở thành một trong những hình thức thực hiện quyền tự do, dân chủ, một trong những biểu

hiện quyền con người trong lĩnh vực chính trị - quyền tự do dân chủ Bầu cử

trở thành một chế độ bầu cử, một hình thức hoạt động quan trọng của xã hội dân chủ, một phương pháp phổ biến nhất hiện nay để nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân Ngoài việc bỏ phiếu để bầu ra

những người đại diện thay mặt mình trong các cơ quan quyền lực Nhà nước,

bầu cử còn là một trong những biện pháp kiểm tra, giám sát Nhà nước và làm cho quyền lực Nhà nước luôn có xu hướng thuộc về nhân dân Một chế

độ dân chủ chỉ có thể có khi và chỉ khi có được các cuộc bầu cử phổ thông,

bình đẳng, tìm ra được những người thực sự tài năng thay mặt nhân dân nắm

giữ quyền lực Nhà nước Mặt trận TQVN với vai trò là một tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị, tổ chức chính

trị - xã hội, tổ chức xã hội, là cơ sở của chính quyền nhân dân, Mặt trận TQVN được pháp luật bầu cử quy định vai trò giới thiệu ứng cử viên tham gia đại biểu quốc hội và đại biểu HĐND các cấp, các ứng cử viên muốn ứng

cử phải được thông qua Ủy ban Mặt trận TQVN các cấp hiệp thương giới thiệu

Trong tham gia công tác bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp, theo quy định của pháp luật về bầu cử, Mặt trận TQVN có quyền và trách nhiệm thực

hiện các nhiệm vụ trong các cuộc bầu cử; trong đó có một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng có tính chất cốt lõi trong tất cả các cuộc bầu cử, đó là Mặt trận TQVN tổ chức hiệp thương dân chủ để lựa chọn, giới thiệu những người ứng

cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân, lập danh sách chính thức

để cử tri bầu làm đại biểu, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân

thực hiện quyền lực Nhà nước trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các

cấp

Việc tổ chức hiệp thương, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử được

thực hiện năm bước theo quy trình cụ thể do Ủy ban Trung ương Mặt trận TQVN và Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành bằng Nghị quyết liên tịch (Đối với bầu cử đại biểu Quốc Hội) và do Ủy ban Trung ương Mặt trận TQVN và Chính phủ ra nghị quyết liên tịch ban hành (đối với cuộc bầu cử đại biểu HĐND các cấp), gồm các bước sau:

nội dung quan trọng thể hiện việc MTTQ Việt Nam tham gia và thể hiện vai trò của mình trong quá trình bầu cử các cấp

Th ứ hai, tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử

Trong vận động bầu cử, Mặt trận Tổ quốc có vai trò, trách nhiệm rất quan trọng, đó là tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri cho người ứng cử ĐBQH, đại biểu HĐND, được quy định tại Khoản 3 Điều 62 Luật bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND

- Sau hội nghị tiếp xúc cử tri, Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ

quốc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập báo cáo tình hình tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri, ý kiến của cử tri về từng người ứng cử gửi đến Hội đồng bầu cử và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Thi hành Điều 62 Luật bầu cử, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần chủ động xây dựng các kế hoạch tiếp xúc cử tri; hướng dẫn các ứng cử viên xây dựng chương trình hành động; tổ chức tập huấn về kỹ năng cho những người chủ trì các hội nghị tiếp xúc; tổ

chức gặp mặt giữa các ứng cử viên với Thường trực HĐND, Ủy ban nhân dân, Ủy ban bầu cử, lãnh đạo Ban bầu cử, lãnh đạo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

cấp huyện để thống nhất việc tổ chức tiếp xúc cử tri

Tổ chức hoạt động giám sát nhằm bảo đảm sự đúng đắn trong quá tròng tổ chức bầu cử, kiểm soát được chất lượng các ứng cử viên tham gia ứng cử, bảo đảm lựa chọn được những người phù hợp nhất đối với quá trình đại diện cho tiếng nói và quyền lợi của nhân dân

Vai trò của Mặt trận Tổ quốc cấp quận, huyện trong bầu cử cụ thể, về tham gia thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử, Ban Thường trực Ủy ban

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia với Thường trực Hội đồng nhân dân,

Ủy ban nhân dân cùng cấp để thành lập Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ

bầu cử theo quy định của Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân Đối với những nơi không tổ chức Hội đồng nhân dân huyện,

quận, phường, thì Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối

hợp với Ủy ban nhân dân cùng cấp để thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử

ở địa phương Căn cứ vào cơ cấu, thành phần, số lượng của các tổ chức phụ trách bầu cử tại Điều 21 và Điều 22 của Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cử đại diện lãnh đạo tham gia các tổ chức phụ trách

bầu cử

Về tổ chức các hội nghị hiệp thương, Ban Thường trực Ủy ban Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam các cấp chủ động thực hiện các bước hiệp thương lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân theo đúng quy định của pháp luật và các văn bản hướng dẫn về bầu cử

có liên quan; chú trọng công tác chỉ đạo, hướng dẫn Ban công tác Mặt trận

thực hiện đúng quy trình giới thiệu người ở thôn, tổ dân phố ứng cử đại biểu

Hội đồng nhân dân cấp xã theo quy định tại Nghị quyết số UBTVQH13 ngày 18/01/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội Việc tổ chức

1134/2016/NQ-hiệp thương, giới thiệu người ứng cử cần chú trọng bảo đảm tỷ lệ người ứng

cử là phụ nữ và người dân tộc thiểu số theo đúng dự kiến của Ủy ban thường

vụ Quốc hội (đối với bầu cử đại biểu Quốc hội), theo đúng dự kiến của Thường trực Hội đồng nhân dân (đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân)

Về tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử, Ban Thường

trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân ở đơn vị bầu cử tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri, để người ứng

với cử tri, thực hiện quyền vận động bầu cử; hướng dẫn Ban Thường trực

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện, cấp xã phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tại đơn vị bầu cử tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình gặp gỡ, tiếp xúc với cử tri,

thực hiện quyền vận động bầu cử

Về công tác tuyên truyền, phổ biến về quy định của pháp luật và các quy trình, ý nghĩa và tầm quan trọng của hoạt động bầu cử các cấp thì các thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đều thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến theo nhiều hình thức và phương pháp khác nhau trong đó nòng cốt của hoạt động này vẫn là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các

cấp phối hợp với các tổ chức thành viên, Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân cùng cấp trong công tác tuyên truyền để ngày bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân; làm cho mọi cử tri hiểu rõ vai trò, vị trí của Quốc hội, Hội đồng nhân dân; tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, tiêu chuẩn của đại biểu

Hội đồng nhân dân; tự mình đi bỏ phiếu để lựa chọn người xứng đáng bầu vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp; nắm chắc tình hình đoàn viên, hội viên, các tầng lớp nhân dân để kịp thời thực hiện công tác tuyên truyền, không để xảy ra các tình huống bất lợi cho cuộc bầu cử, qua đó bảo đảm

cuộc bầu cử diễn ra thành công

Về tổ chức hoạt động giám sát, theo Thông tri, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp xây dựng kế hoạch tổ chức giám sát; phối hợp với các tổ chức thành viên và Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp giám sát và vận động nhân dân giám sát quá trình tổ chức

cuộc bầu cử, góp phần bảo đảm để cuộc bầu cử diễn ra thật sự dân chủ và đúng pháp luật

K ết luận chương 1

Vai trò của một tổ chức trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội là

do tính chất, vị trí của tổ chức đó quyết định, nó mang tính khách quan Nhưng có được vai trò tác dụng thực tế hay không còn do kết quả hoạt động

thực tiễn của tổ chức đó quyết định và chịu sự chi phối của mối quan hệ giữa các thành viên trong hệ thống chính trị tác động Vai trò của Mặt trận không

phải tự Mặt trận khẳng định mà là do chính nhân dân trong quá trình là thành viên của Mặt trận, chính lịch sử trong quá trình đấu tranh, bảo vệ Tổ quốc thừa nhận Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày càng được khẳng định và nâng cao trong đời sống xã hội đã góp phần quan trọng vào việc củng cố và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự đồng thuận xã hội, tham gia xây dựng Đảng, mở rộng quan hệ đoàn kết hữu nghị, hợp tác quốc tế, thắt chặt mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, hăng hái tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động cách mạng, thực hiện thắng

lợi công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nội dung chương 1 phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến vai trò của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác bầu cử tập trung vào một số vai trò lớn như tổ chức hiệp thương, tổ chức tiếp xúc cử tri, tổ chức giám sát, tổ

chức tuyên truyền, phố biến về bầu cử… Kết quả nghiên cứu tại chương 1 sẽ giúp tác phân tích và làm rõ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh trong công tác bầu cử

Chương 2

TH ỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

QU ẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HOẠT ĐỘNG

B ẦU CỬ 2.1 Khái quát v ề đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Quận 1, thành phố

H ồ Chí Minh ảnh hưởng đến thực hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc

Vi ệt Nam trong hoạt động bầu cử

Hình 2.1 B ản đồ hành chính Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh

Quận 1 có mật độ dân số xếp thứ 4 so với các quận, huyện khác trong thành phố, với con số khoảng 26.182 người/km2 Trong đó: Người Kinh chiếm đa số dân với 89,3%; Đặc biệt, đây là địa bàn tập trung tương đối nhiều người Hoa, với việc người Hoa chiếm 10,2%; Các dân tộc khác chiếm 0,5% Quận 1 là nơi tập trung hầu hết các công trình kiến trúc nổi bật của toàn thành phố như: Nhà hát lớn, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện trung tâm, Tòa nhà UBND thành phố, Hội trường Thống Nhất Đặc biệt, là nơi tọa lạc của tòa tháp Bitexco Financial Tower

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

Tình hình kinh tế trên địa bàn quận vẫn giữ sự ổn định, tổng giá trị sản

xuất giai đoạn 2016 - 2020 tăng bình quân 15,98%/năm Cơ cấu ngành kinh

tế chính của quận là thương mại - dịch vụ, chiếm tỷ trọng 78,17% trong tổng giá trị sản xuất và có tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2016 - 2019 là 17,66%/năm; riêng năm 2020, tăng trưởng kinh tế chậm lại do ảnh hưởng

dịch bệnh COVID-19, ước tính khu vực thương mại - dịch vụ chỉ tăng 5% so

với năm 2019 Công tác giảm nghèo đạt dấu mốc quan trọng, hoàn thành chỉ tiêu không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo Thành phố giai đoạn 2016 - 2020 vượt tiến độ đề ra trước 2 năm Về công tác cải cách hành chính, quận đã chú trọng thực hiện đồng bộ, các thủ tục hành chính ngày càng được chuẩn hóa, rút ngắn về thời gian, giảm bớt quy trình, 100% các dịch vụ công trực tuyến đủ điều kiện được nâng cấp từ mức độ 3 lên mức độ 4

Năm 2020, UBND Quận 1 đề ra 25 chỉ tiêu trên các lĩnh vực Trong

đó, hoàn thành 100% chỉ tiêu thu ngân sách 17.326 tỷ đồng; phát triển 4.547 doanh nghiệp mới; chấm dứt hoạt động chợ tạm Tôn Thất Đạm trong quý II/2020; 100% công trình khi khởi công xây dựng đảm bảo đủ điều kiện và được kiểm tra, giám sát theo quy định; giảm khoảng 80 hộ nghèo và 300 hộ cận nghèo theo tiêu chí mới của Thành phố giai đoạn 2019 - 2020; tỷ lệ điều tra khám phá án hình sự bằng hoặc cao hơn năm 2019 (79,91%); giải quyết

hồ sơ thủ tục hành chính đúng hạn đạt 99,8% lĩnh vực nhà đất và 100% đối

với các lĩnh vực khác; người dân tham gia dịch vụ công trực tuyến tại quận đạt trên 50%

Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, hoạt động tuyên truyền thực

hiện đồng bộ từ quận đến cơ sở với nhiều hình thức phong phú, có trọng tâm, trọng điểm giúp cán bộ, đảng viên, nhân dân hiểu đúng và chấp hành các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Việc thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị sát tình hình thực tế của quận, quan tâm

biểu dương tập thể, cá nhân thực hiện tốt học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh Công tác kiểm tra, giám sát được chú trọng, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát tại cơ sở; kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, đảng viên công chức, viên chức

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, khắc phục tình trạng “hành chính hóa”, hướng hoạt động về cơ sở, vận động nhân dân thực hiện tốt các phong trào thi đua yêu nước đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân

Là trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, với vị trí đặc biệt này,

Quận 1 được xem là “đầu não” của thành phố sẽ được tập trung chỉnh trang, đồng bộ diện mạo hướng đến hoàn thiện bộ mặt đô thị trung tâm hiện đại, văn minh Nhiều chủ trương và kế hoạch chỉnh trang đang được đốc thúc thực hiện Việc cải tạo các chung cư cũ và di dời chợ tạm, chợ tự phát là một trong những nhiệm vụ trọng tâm Xác định vị trí là quận trung tâm của TPHCM, trong nhiệm kỳ vừa qua, Đảng bộ, hệ thống chính trị và nhân dân

Quận 1 đã phát huy truyền thống cách mạng, đoàn kết, năng động, sáng tạo, quyết tâm, nỗ lực vượt qua khó khăn, triển khai thực hiện nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp đạt nhiều thành quả quan trọng, cơ bản hoàn thành 24 chỉ tiêu nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ quận 1 đề ra, từng bước đạt mục tiêu xây dựng quận 1 “An toàn - văn minh - hiện đại - nghĩa tình” Trong năm 2020, hoạt động Mặt trận Quận 1 đầu tư hoạt động hướng về cơ sở, trong đó tập trung tuyên truyền, vận động người dân phòng, chống dịch bệnh Covid-19 và chăm lo, hỗ trợ các trường hợp khó khăn, bị ảnh hưởng bởi

dịch bệnh, thiên tai, lũ lụt; tập trung các giải pháp thực hiện Năm “Đẩy mạnh các hoạt động văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị” gắn với Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới - đô thị văn minh”, “Người dân Thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh

rạch, vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”; triển khai đợt hoạt động “90 Ngày đồng hành cùng nhân dân Quận 1” kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2020); phát huy vai trò các tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc trong khối đại đoàn kết toàn dân

2.1.3 Khái quát v ề Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Để tăng cường hiệu quả tập hợp, xây dựng Khối Đại đoàn kết toàn dân trên địa bàn Quận 1, trong nhiệm kỳ qua, dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng,

sự phối hợp của chính quyền và các tổ chức thành viên, Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam các trên địa bàn Quận 1 đã không ngừng xây dựng, củng cố tổ

chức bộ máy, từng bước đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thiết thực, hiệu quả, đa dạng, hướng mọi hoạt động về cơ sở, địa bàn dân cư Chính vì vậy, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Quận 1 đã đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng an ninh của

quận MTTQ quận 1 hiện có 10 Uỷ ban MTTQ Việt Nam cấp phường, 66 Ban Công tác Mặt trận tại các khu phố; có 18 tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc quận

Về công tác tổ chức, cán bộ: Những năm qua, MTTQ quận 1 đã thường xuyên coi trọng công tác cán bộ, xây dựng tổ chức bộ máy, coi đó là

việc làm quan trọng Chủ động tham mưu kịp thời cho Ban Thường vụ Quận

uỷ về công tác cán bộ, nhất là việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ Mặt trận Trên cơ sở tình hình thực tế về chức năng, nhiệm

vụ của từng phường, Đảng đoàn, Ban Thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam Quận đã báo cáo với Ban Thường vụ Quận ủy và phối hợp với Ban Thường vụ các phường trong quận đánh giá đúng thực trạng số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ, qua đó đề xuất xây dựng biên chế bộ máy cho cơ quan Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận, phường và Ban Công tác Mặt trận đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ mới Cụ thể: Hiện nay biên chế cơ quan Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam Quận có 10 biên chế: Ban Thường trực có 5 người; Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận các phường có từ 3-5 người Trong giai

giao thì hoạt động Mặt trận Quận 1 đầu tư hoạt động hướng về cơ sở, trong

đó tập trung tuyên truyền, vận động người dân phòng, chống dịch bệnh Covid-19 và chăm lo, hỗ trợ các trường hợp khó khăn, bị ảnh hưởng bởi

dịch bệnh, thiên tai, lũ lụt; tập trung các giải pháp thực hiện Năm “Đẩy

mạnh các hoạt động văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị” gắn với

Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới - đô thị văn minh”, “Người dân Thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch, vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”; triển khai đợt hoạt động “90 Ngày đồng hành cùng nhân dân Quận 1” kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2020); phát huy vai trò các tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc trong khối đại đoàn kết toàn dân

2.2 Th ực tiễn thực hiện vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận 1, Thành ph ố Hồ Chí Minh trong hoạt động bầu cử

Thực hiện Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND, Chỉ thị số 51- CT/TW ngày 4/01/2016 của Bộ Chính trị và các văn bản hướng dẫn của Trung ương, Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy đã tổ chức

hội nghị để thống nhất lãnh đạo chuẩn bị triển khai công tác bầu cử; ban hành Quyết định thành lập Ban chỉ đạo cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XIV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021 (số 52-QĐ/TU ngày 29/01/2016), đồng thời phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên Ban

chỉ đạo (Thông báo số 01-TB/BCĐ); Quyết định giám sát việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các quy định của Trung ương, của tỉnh về tổ chức

bầu cử (số 94-QĐ/TU ngày 16/3/2016) Ngay sau hội nghị triển khai công tác bầu cử của Trung ương, ngày 04/02/2016, Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy

ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố đã tổ chức hội nghị triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp ở thành phố

Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố quyết định thành lập Ban chỉ đạo bầu cử (số 137/QĐ-MTTQVN ) và Tổ giúp việc công tác bầu cử của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố (số 138/QĐ-MTTQVN), phân công nhiệm vụ đến từng thành viên thực hiện các nhiệm vụ của Mặt trận tham gia công tác bầu cử (số 46/TB-MTTQNV và số 47/TB- MTTQVN) Ban hành Kế hoạch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia công tác bầu cử và lịch trình công tác bầu cử (số 44/KH-MTTQVN); Kế

hoạch tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để người ứng cử vận động bầu cử (số 56/KH-MTTQVN ) hướng dẫn việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát công tác bầu cử (số 38/HD-MTTQVN); hướng dẫn công tác tuyên giáo năm

2016 (số 35/HD-MTTQVN-BTT) trong đó có nội dung tập trung tuyên truyền cho cuộc bầu cử; kế hoạch tuyên truyền về cuộc bầu cử (số 46/KH-MTTQVN-BTT); tổng hợp, báo cáo tình hình nhân dân, dư luận xã hội, nguyện vọng nhân dân quý I năm 2016, phản ánh về kỳ vọng của nhân dân

về cuộc bầu cử (số 137/BC-MTTQVN) và các công văn hướng dẫn Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam các cấp, các tổ chức, đơn vị tổ chức hiệp thương, giới thiệu người ứng cử ĐBQH, đại biểu HĐND tỉnh; việc tổ chức các hội nghị

cử tri… (số 585/MTTQVN-DCPL ngày 26/02/2016, số DCPL ngày 3/3/2016, số 654/MTTQVN-BTT ngày 22/4/2016, số 660MTTQVN-BTT ngày 26/4/2016, số 675/MTTQVN-DCPL ngày 17/5/2016, Thông báo số 53/TB-MTTQVN ngày 17/3/2016, số 55/TB-MTTQVN ngày 21/4/2016…)

590/MTTQVN-Từ các văn bản liên quan, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam quận 1 tập trung chỉ đạo, hướng dẫn, xây dựng các kế hoạch công