-Nếu Mặt Trăng nằm ở giữa Trái Đất và Mặt Trời sẽ xảy ra hiện tượng nhật thực: + Ở vùng bóng tối của Mặt Trăng, trên Trái Đất quan sát được nhật thực toàn phaàn + Ở vùng bóng nữa tối trê[r]
Trang 1Bài3-Tiết PPCT:3 Ngày soạn: 27/ 8 /2012 Tuần CM: 3
1 MỤC TIÊU:
1.1–Kiến thức : Giúp HS
- Nhận biết được bóng tối, bóng nữa tối
- Hiểu được hiện tượng nhật thực, nguyệt thực
1.2–Kĩ năng:
- Giải thích được một số ứng dụng của định luật truyền thẳng ánh sáng trong thực tế 1.3 –Thái độ: Giáo dục học sinh vận dụng kiến thức vào cuộc sống.GDMT, GDHN
2 TRỌNG TÂM:
- Hiện tượng nhật thực, nguyệt thực
3 CHUẨN BỊ:
3.1- Giáo viên: Cả lớp: -Hình vẽ 3.3, 3.4 sgk
3.2- Học sinh: Hoàn thành phần tự học
4 TIẾN TRÌNH:
4.1 Ổn định tổ chức và kiểm diện.
- Ổn định lớp
- Kiểm diện học sinh : Lớp 7A1: 7A2 :
4.2 Kiểm tra miệng: Gọi 2 HS
* GV: 1/ Phát biểu định luật truyền thẳng của ánh sáng? (4 đ)
2/ Bài tập 2.4, 2.6 Trang 3 sbt (6đ)
* HS1:
1/ Trong môi trường trong suốt và đồng tính ánh sáng truyền theo đườngthẳng.(4 đ) 2/- BT2.4 –Dùng hai miến bìa có đục lỗ nhỏ, đặt ở các vị trí sao cho các lỗ nhỏ trên bìa trùng với các vị trí B và C Kiểm tra Đặt mắt ở M và nhìn qua lỗ C ta không thấy đèn D.Như vậy hải nói đúng còn bình nói sai (4 đ)
- Bt 2.6- Chọn D .(2 đ)
* GV: 3/ Thế nào là tia sáng? chùm sáng song,chùm sáng hội tụ,chùm sáng phân
kì? (8đ)
4/ Quan sát bóng đen trên tường vào buổi tối ở nhà mình và giải thích vì sao có bóng đen đó (2đ)
* HS2: (mỗi ý đúng 2 điểm)
3/ Tia sáng là đường thẳng biểu diễn đường truyền của ánh sáng có mũi tên chỉ hướng (2đ)
Chùm sáng song gồm các tia sáng không giao nhau trên đường truyền của chúng (2đ)
Chùm sáng hội tụ gồm các tia sáng giao nhau trên đường truyền của chúng (2đ) .Chùm sáng phân kì gồm các tia sáng loe rộng ra trên đường truyền của chúng (2đ)
4/ Tùy HS trả lời (2đ)
4.3 Bài mới :
Hoạt động của Gv và HS Nội dung bài học
ỨNG DỤNG ĐỊNH LUẬT TRUYỀN THẲNG CỦA ÁNH SÁNG
Trang 2Hoạt động1:Vào bài.
GV: Tại sao thời xưa con người đã biết nhìn
vị
trí bóng nắng để biết giờ trong ngày còn
gọi là “đồng hồ mặt trời”
Hoạt động 2:Quan sát hình thành khái
niệm
bóng tối,bóng nữa tối
GV: yêu cầu HS đọc thông tin sgk
GV: bố trí thí nghiệm như hình 3.1 sgk, HS
quan sát bóng tối theo từng bước
Bật đèn, đặt tấm bìa ở giữa đèn và màn
Chắn
Di chuyển đèn ra xa để nhìn thấy
bóng rõ nét
Di chuyển đèn lại gần quan sát bóng
trên màn
HS: quan sát hiện tượng thảo luận theo nhóm
GV: Nhắc nhở HSø vận dụng định luật
truyền
thẳng của ánh sáng để giải thích trả
lời
câu C1
Đại diện nhóm HS trình bày
GV nhận xét hoàn chỉnh
Yêu cầu HS vẽ đường tia sáng từ đèn đến
màn qua vật chắn?
HS tìm từ thích hợp điền vào câu nhận xét
GV: Vùng bóng tối là vùng không gian ơ û
phía
sau vật chắn sáng và không nhận được ánh
sáng từ nguồn sáng truyền tới
Gọi vài HS nhắc lại
GV thay đèn pin bằng một đèn cầy hoặc (bóng
đèn điện to)tạo ra nguồn sáng rộng
GV: treo hình vẽ 3.2 sgk
HS: quan sát vùng tối, vùng sáng trên màn
chắn ,xem có gì khác với khi dùng
bóng
đèn pin Giải thích sự khác nhau đó
Yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời câu C2
I- BÓNG TỐI-BÓNG NỮA TỐI
1) Thí nghiệm 1 (Hình 3.1sgk)
C1: Phần màu đen hoàn toàn không
nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới
Vì ánh sáng truyền theo đường thẳng nên bị vật chắn sáng tạo thành vùng tối
* Nhận xét: Trên màn chắn đặt phía
sau vật cản có một vùng không nhận
được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới
gọi là bóng tối
1) Thí nghiệm2 (Hình 3.2 sgk)
Trang 3
+ Giữa thí nghiệm 1 và thí nghiệm 2 bố
trí
thí nghiệm có gì khác nhau?
+Giải thích vì sao có vùng sáng hoàn
toàn và vùng tối hoàn toàn
+Giải thích vì sao có vùng sáng mờ mờ
Đại diện nhóm HS trình bày
+Vùng tối :hoàn toàn không nhận được
ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới
+Vùng sáng mờ :nhận được một ít ánh
sáng (từ một phần của nguồn sáng tới)
+Vùng sáng:nhận được ánh sáng từ tất cả
các phần của nguồn sáng tới
GV nhận xét ,hoàn chỉnh
Yêu cầu cá nhân hoàn thành nhận xét
GV: Vùng bóng nữa tối là vùng không gian ơ û
phía sau vật chắn sáng chỉ nhận được
một
phần ánh sáng của nguồn sáng truyền tới
Gọi vài HS nhắc lại
GV :Bóng tối khác bóng nữa tối như thế nào?
GDMT: Trong sinh hoạt và học tập, cần
phải đảm bảo đủ ánh sáng không có bóng tối
để bảo vệ mắt.Ngoài ra ở các thành phố lớn,
do có nhiều nguồn sáng khiến cho môi trường
bị ô nhiễm ánh sáng gây tác hại: lãng phí
năng lượng, gây ảnh hưởng đến việc quan
sát bầu trời ban đêm, tâm lí conngười, hệ sinh
thái, gây mất an toàn giao thông.
Để giảm thiểu tác hại trên ta cần phải làmgì?
HS:+Sử dụng nguồn sáng vừa đủ vối yêu
cầu.
+Tắt đèn khi không cần thiết.
+Cải tiến dụng cụ chiếu sáng phù hợp.
+Lắp đặt loại đèn phát ra ánh sáng phù
hợp với sự cảm nhận của mắt.
Hoạt động 3:Hình thành khái niệm nhật thực
nguyệt thực
C2: -Vùng bóng tối ở giữa màn chắn.
-Vùng sáng ở ngoài cùng
-vùng xen giữa bóng tối và vùng sáng là vùng nữa tối
* Nhận xét: Trên màn chắn đặt phía vật
cản có vùng chỉ nhận được ánh sáng từ
một phần của nguồn sáng tới gọi là bóng
nữa tối
II-NHẬT THỰC –NGUYỆT THỰC
a- Nhật thực: Hình 3.3sgk.
Trang 4Yêu cầu HS nhắc lại quỷ đạo chuyển động của
Trái đất,Mặt trăng và mặt trời mà các
em
đã học ở môn địa lí
HS: Trái đất quay quanh mặt trời, mặt
trăng
quay quang trái đất
GV:Chúng ta đã biết Mặt Trăng chuyển
động
xung quanh Trái Đất, Trái Đất chuyển
động xung quanh Mặt Trời Mặt Trời
phát
ra ánh sáng chiếu sáng cả trái đất và mặt
trăng, tạo ra sau trái đất và sau mặt trăng
những bóng tối
-Ban ngày có lúc mặt trăng ở trong
khoảng từ mặt trời đến trái đất và bóng
tối của mặt trăng in trên mặt đất (hình
3.3).Lúc đó nếu ta đứng tại chổ có bóng
đen trên mặt đất ,ta có nhìn thấy mặt
trăng không? Tại sao?
HS: Đứng ở chỗ bóng đen của mặt trăng trên
trái đất, ta không nhìn thấy mặt trời vì lúc
đó mặt trăng đã che hết mặt trời, không
cho ánh sáng mặt trời đến trái đất
GV nhận xét, hoàn chỉnh
GV: Ở Việt nam nhật thực toàn phần xảy ra
ngày 24/10/1999
HS trả lời câu C3 sgk
GV:Nguyệt thực xảy ra vào ban ngày hay ban
Đêm? Mặt trăng phản chiếu ánh sáng
mặt trời nên ban đêm ta nhìn thấy mặt trăng
GV gợi ý để HS biết được vị trí của mặt
trăng
để xảy ra nguyệt thực (hình 3.4sgk)
+ Mặt trăng có nhận được ánh sáng của
mặt trời hay không?
+Hãy chỉ ra trên hình chỗ nào trên trái đất
-Nếu Mặt Trăng nằm ở giữa Trái Đất và
Mặt Trời sẽ xảy ra hiện tượng nhật thực: + Ở vùng bóng tối của Mặt Trăng, trên Trái Đất quan sát được nhật thực toàn phần
+ Ở vùng bóng nữa tối trên Trái Đất ,
quan sát được nhật thực một phần
C3: Nơi có nhật thực toàn phần nằm
trong vùng bóng tối của mặt trăng, bị mặt trăng che khuất không cho ánh sáng mặt trời chiếu tới Vì thế ta không thấy mặt trời và trời tối lại
b-Nguyệt thực: (Hình 3.4sgk.)
- Nếu Trái Đất nằm giữa Mặt Trời và
Mặt Trăng thì xảy ra hiện tượng nguyệt thực, khi đó Mặt Trăng nằm trong vùng bóng tối của Trái Đất
C4: Mặt trăng ở vị trí 1 là nguyệt thực, vị
trí 2, 3 là trăng sáng
Trang 5đang là ban đêm? ( Phía sau trái đất
không nhận được ánh sáng mặt trời( như
điểm A))
+Hãy chỉ ra trên hình bóng tối của trái đất
+ Khi mặt trăng ở vị trí nào thì không
nhận được ánh sáng mặt trời
(Vị trí 1 nằm trong bóng tối của trái đất )
-Vậy khi nào xảy ra nguyệt thực?
Yêu cầu HS quan sát hình vẽ trả lời câu
C4sgk
GV nêu thêm:Khi mặt trăng ở vị trí 2 tuy ở A
ta nhìn thấy trăng sáng, nhưng chỉ nhìn
thấy một phần của mặt trăng.(vì ở các vị
trí đó mặt trăng vẫn được mặt trời chiếu
sáng như ở các vị trí khác,nhưng vì ta đứng
nghiêng nên không nhìn thấy toàn bộ
phần được chiếu sáng mà chỉ nhìn thấy
một phần
-Hiện tượng nguyệt thực thường xãy ra
vào đêm rằm âm lịch
GDHN: Ứng dụng định luật truyền thẳng
của ánh sáng nghiên cứu trong lĩnh vực
nào?
HS: Trong lĩnh vực về thiên văn học trong
các viện nghiên cứu về vật lí và ứng dụng
trong các ngành giao thông.
Hoạt động 4:Vận dụng.
HS đọc C5 sgk
GV thực hiện TN câu C5, HS quan sát rả lời
HS đọc và 2 làm câu C6
Yêu cầu HS vận dụng kiến thức về bóng tối
(nguồn sáng hẹp) và bóng nữa tối(nguồn
sáng rộng),để giải thích
Liên hệ: -Tại sao ở các phòng học người
ta
thường dùng các bóng đèn dài
-Trong các phòng giải phẩu ở bệnh
viện, người ta dùng hệ thống gồm nhiều
đèn
III- VẬN DỤNG.
C5:Khi miếng bìa lại gần màn chắn hơn,
bóng tối và bóng nữa tối thu hẹp lại
C6:Nguồn sáng nhỏ vật cản lớn không có
ánh sáng tới bàn
4.4 Câu hỏi, bài tập củng cố:
Câu1: Giải thích và nêu ứng dụng định luật truyền thẳng của ánh sáng trong thực tế
Trang 6Đáp: Để phân biệt cột đèn có thẳng hàng hay không, người ta đứng trước cột đèn
điện đầu tiên và ngắm.Nếu cột điện này che khuất các cột đèn ở phía sau thì chúng thẳng hàng
Câu 2: Thế nào là bóng tối, Thế nào là bóng nữa tối?
Đáp:- Trên màn chắn đặt phía sau vật cản có một vùng không nhận được ánh sáng từ
nguồn tới gọi là bóng tối
- Trên màn chắn ở phía sau vật cản có vùng chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng tới gọi là bóng nửa tối
Câu3: Khi nào thì ta quan sát được hiện tượng nhật thực, nguyệt thực?
Đáp: -Nhật thực toàn phần : Nếu đứng ở chỗ bóng tối thì không nhìn thấy mặt trời.
-Nhật thực một phần : Nếu đứng ở chỗ bóng nữa tối thì sẽ nhìn thấy một phần mặt trời
-Nguyệt thực xãy ra khi mặt trăng bị trái đất che khuất không được mặt trời chiếu sáng
4 5 Hướng dẫn học sinh tự học:
- Đối với bài học ở tiết học này:
+ Đọc thêm phần có thể em chưa biết
+ Học bài và làm bài tập 3.1 3.4 SBT
Hướng dẫn bài 3.4 : -Vẽ hình theo tỉ lệ xích 1cm ứng với 1m
- Dùng thước đo chiều cao cột đèn
- Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
+ Xem trước nội dung bài 4sgk Nêu ví dụ về hiện tượng phản xạ ánh sáng
5 RÚT KINH NGHIỆM :
-Nội dung:
-Phương pháp:
-Sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học: