Hướng dẫn ôn tập và luyện thi THPT quốc gia môn ngữ văn phần 2

Phai tham thfa cai quan quanh, be tac cua mot Idp thanh nien tieu tu san trong xa hgi thuc dan nua phong kien trade Cach mang thang Tam nam 1945 thi mdi phan U'ch dugc noi c6 don, sir be

the vd

y do sang tdc

n ho

n va

n dun

g nhun

o don

g th

a vie

ciia tun

g ta

c gi

a de lam san

g to cai ha

y rieng a tung ta

c pham

hinh thiiv cua tdc

n ba

n ta

c pham, ch

i ra cac tSn

cu the Pha

la kha

m pha, gia

i thic

h no

i dung, y nghia cu

a ta

c pham, la phan tich

, khSn

g din

h

nghia If ciia van ban N o c6 n h i e m v u c h i ra cac t§ng l o p n o i dung va c h u n g m i n h mot

each thuyet phuc r^ng noi dung ay tat phai dugc the hien qua hinh thijrc nghe thuat ay,

con hinh thiic nghe thuat ky "hop le thuan tinh", c6 tinh doc dao hon ca trong viec the

hien noi dung T r o n g qua t r i n h phan t i c h , chiing m i n h t i n h doc dao cua sir thong nhat

giua noi dung va h i n h thiic a van ban tdc pham, n g u o i nghj luan can t i m trung n h i i n g

ch6 hay, ch6 la ciia cac p h u o n g thiic, thu phap the hien va khang d j n h dugc rang hinh thiJrc nghe thuat ay la "phuong an t6i u u " d^ th6 hien sinh dong noi dung, bat k i su doi

thay nao do ( d i i rk nho) cung c6 the pha v 5 nghia l i , pha v a t i n h chinh the cua tac

phSm Chang han, k h i b i n h giang kh6 d§u bai tha Day thon Vi Dg ciia H a n M a c T i i , ta

khong th6 khong chii y den chir muat trong cau "Vuan ai mu&t qua xanh nhu ngoc" Chi chu niuo-t i y m d i dien ta diing va het siic ggi cam mau xanh non, xanh m o mang dang \kp lanh phan chi8u anh ning bain mai ciia " v u a n a i " n a i thon V i Vao thoi diem

sirang dem con d i m tren cac nggn cay, la cay v^ ^nh mat t r o i m a i 16 dang chieu r o i

thi mai c6 mir&t K h o n g thS thay vao do mot chu bat k i nao khac de dung, ggi cam

dirge nhu the

1.3 Bai van nghi luan can c6 he thong luan diem ro rang, much lac, nhOng luan cir diing din, sinh dong vd lap luan thuyet phuc

Bai van nghi luan phai n h u mot nam x o i : tung hat deo, kho nhung l a i vat dugc thanh nam No khae v a i chao c a m rang: tung hat san det, rod rac Cac y trong bai van can ro rang nhumg l a i dugc lien ket thanh mot he thong M o t bai van nghi luan hay thuang c6 he thong luan diem r5 rang dugc ket dinh mot each t u nhien, lien mach, y no g g i y kia N o khong phai la mot phep cgng ca hoe cac y ma la ket qua ciia sir to ehiic, sap xep c6 dinh

Khong chi d o i h o i su mach lac trong he thong luan diem, mau sac ca nhan cua cac nhan xet, d^nh g i i , bM van nghi luan con yeu cau tinh cu the, thuyet phuc cua nhiing luan cii Neu c i i sa da v&o dan chiing, phan tich cu the m ^ khong nang len dugc tam k h ^ i qu^t, khong due ket dugc thanh ede nhan dinh, bai van se nhat tinh t u tuang, kho gay an tugng Mat khac, neu e i i neu nhan dinh, ca nggi hay phe phan mot each chung chung ma khong qua cac can c i i cu the, dan chiing sinh dpng t h i bai van ciing yeu sue thuyet phuc, de tra nen sao rong Ket hgp l i n h boat, t u nhien giiia phan tich, chiing m i n h cu the v a i nhan xet, danh gia khai quat vira la phuang phap t u duy, vua la k i nang l a m bai ma nguoi viet van nghj luan can ren luyen Chang han, k h i nghi luan ve mot tac pham truyen, nhimg nhan xet, danh gia phai xu4t phat tir chu de, y nghia ciia c6t truyen, t u tinh each, s6 phan ciia nhan vat, t u ket cau, ngon n g i i cua tac phSm K h i nghi luan v l mot nhan vat can phan tich, danh gia tung phuang dien ca ban cua nhan vat dugc nha van phan anh (lai lich, ngoai hinh, noi tam, c u chi, hanh d o n g ) g j n lien v d i nhirng chi tiet nghe thuat dae sac

1.4 Lai van ciia mot bai nghi luan c&n chudn xdc, trong sang, the hien rung cam chan thanh, tu-nhien ciia nguoi viet

K h i viet mot bai van, mot tieu luan, han nhau khong chi a ch6 viet cai gi ma quan trong con la viet n h u the nao, bang thai do, tinh cam ra sao Can can nhac t u each diing t u

9 7

I

den each ngat cau Ngo

i no

i dung, nhieu kh

g ne

n ha

i

hudc khi ca

n tri

i tin

h cam thuong

va ngugc lai Gion

nhien

can

khac voi kh

co dam da?) c6

the

viet ring

do la mot Id

n day , chiin

g ne

n ikm

rung cam noi Id

i va

n

qua cac ca

u cam than, qu

sao ",

"hay biet bao nhieu

" Ne

u la

m dung mot eac

h nga

y tho , ne

u kh

i bu6

n cudi Run

i 4y , n

Tren day la cac ye

i tugn

g ngh

i luan , da

2 Ye

u cau , k

tdc pham thof trie

fink (doan tha, bai

tha)

a) Can

thdm nhap, phan tich

tdc phdm tha tnr

tinh bang tat cd

torn hon, tinh cam

cua minh

Thoat nghe , cha

y chin

h l

a ca

i goc , die

c bie

t l

a th

o ca

Tdc pham van chuong

cd gid tri 1

s^g

tao

theo quy luat rien

g cu

a tin

h cam N

c nhun

g run

g

dpng sau

xa

Vi the , nguye

h ca

m cii

a minh Khon

Le Quy Don tung chi r

m ngh

e th

i hp

c d ca nhuc, tha

a si

r run

g cam Th

g ca

m xiic , run

g dpn

g

hay thi tu trong ban than no tinh cam va If tri da ket hop nhuan nhuyen Dac tnmg the loai nhu vay doi hoi nguoi nghj luan ve tac pham tha phai biet dong cam voi noi long nha tha, phai tiep nhan bai tho bang ca trai tim dang xiic dong

The nao la tham nhap, phan tich tac pham tha bang tat ca tam hon, tinh cam?

Truac het, do la biet song vdi khong khi cam xiic ciia bai tha Mot bai tho thanh cong thaong toa xung quanh minh mot tu truang cam ling, thuang tao nen mot "kenh" tham ml rieng Muon hieu sau bai tho, phai tham nhap dugc vao tu truong cam ling ay, phai "dieu chinh" suy nghi, tinh cam ciia minh hoa trong cai "kenh" ay De tim y ma phan tich, binh giang, hay gat bo nhihig dinh kien, nguyen li c6 san ma doc bai tha len de tu lang nghe nhung rung dong ciia long minh Bai tho hay thuang Ian dan cam xiic, tao niem dong cam nhanh chong va tu nhien chii it can moi giai, moi lai La mot hinh thiic to chiic ngon tu dac biet, tho tac dong toi nguoi doc mot each tong hop va dong thai vdi nhieu yeu to: nghia ciia ngon tu; khoang lang giiia cac tu ciing sue ngan vang ciia chiing khi tuang tac; van; nhip dieu, gigng bong tram qua phoi thanh Ngudi ta thudng noi "thi trung hiiu hoa", "thi trung huu nhac" Mot kinh nghiem de nam bat dugc cai hay, cai dep cua tha la khong nen chi dgc no bang mat Nen dgc thanh Idi, doc to de tu lang nghe am vang ciia loi tha trong long minh Co the mdi tiep nhan dugc siic ngan cua ngon tu, ciia hinh anh va nhip, gigng dieu Chang han, hay dgc diing de cam nhan gigng tho nhu troi dai, nhd dan

trong hoai niem, trong mong moi thiet tha ma v6 vgng (khi cum tu "khdch duang xa "

dugc lap lai), hay cam nhan chiit ngam ngui bat luc (khi Idi tha mang gigng dieu cam

than) d hai cau sau thugc kho ket bai Day thon ViDa:

Ma khdch ducmg xa, khdch duang xa

Ao em trdng qua nhin khong ra

Biet song vdi khong khf cam xuc cua bai tha chinh la tien de de nhap than vko cai toi

trii tinh cua nh^ tha hay the gidi nhan vat trong do Day \k mot bieu hien niia cua sir phan

tich, binh giang t^c pham tho ca bang tat ca tam hon, tinh cam Khi binh tho, HoM Thanh

thudng dua v^o nguyen tac "dem long ta vak hieu long ngudi" 1^ vay Trong nghi luan ve

tac pham tho, giua "ta" va "ngudi" cang gan gui thi cai nghia If, cai hay ciia tho cang de sang to va su danh gia khen, che mdi than tinh dat If Ngudi nghi luan nen c6 gang dat minh vao cho nha tho, cho nhan vat tru tinh trong bai tha de c6 the cat nghia dung tam trang, each the hien Phai tham thfa cai quan quanh, be tac cua mot Idp thanh nien tieu tu san trong xa hgi thuc dan nua phong kien trade Cach mang thang Tam nam 1945 thi mdi phan U'ch dugc noi c6 don, sir be nhd den dang trach, den tgi nghiep cua hg, mdi hieu het dugc cai nhin tir kiSm diem sau s4c cua Che Lan Vien d kho tho n^y: '

Lu chiing ta ngu trong giu&ng chieu hep

Hanh phuc dung trong mot ta do dep Mot mdi nhd yen ru bong xuong tam hon

(Nguoi di tim hinh cua nuac)

99

tren cdu chuyen binh

6 sa

chuyen th

a se nhat, khon

g di

i su

e di vao ta

m tr

i nguo

i doc, ngua

i nghe."

: "Kh

Song the mimg ra

ma thu

Mdnh gidy doi be

muon pha

n kh

o khan, dug

c mo

t la thu chon

g gu

i ve mung ra

t Ian Khon

u da

Song the mimg ra

ma thu

Yeu em c6 noi cUng khong

la mot tuong quan cua ngon ngii, nhung tnrac khi la ngon ngu, no la mot tuong quan

ciia tinh cam."'

Nhu vay, khi nghi luan ve mot tac pham can c6 cai nhin bao quat, toan cue Tac

pham van hoc la mot ca the song, la mot chinh the toan ven, trong do moi bp phan chi la

no khi t6n tai, tuang tac vai cac bo phan, y^u to khac Nguai phan tich, binh giang phai

tranh tinh trang thdy cay ma khong thSy rung, sa ngap vao tung chi tiet, tung bo phan ma

quen m4t di cai nhin toan thk, t6ng hop Yeu ckn nay hen he chat che vai nguyen tac dam

bao U'nh thong nhat giua npi dung va hinh thirc

Vay lam the nao de dam bao duac tinh chinh the, toan ven ciia mot tac pham tha tru

tinh khi nghj luan?

Truac tien, khi phan tich tung chi tiet (tir, cau, hinh anh) phai xem xet, danh gia no

trong cic moi quan he, phai dat no trong chinh the tac pham Nhieu hoc sinh to ra thich

thii vai hinh anh "siing ngui trai" trong cau tha "Heo hut con may sung ngici trai" a

Tay Tien ciia Quang Dung Nhung khi yeu cau chi ra cai hay ciia hinh anh nay a dau thi

cac em lai liing tdng Muon the, ta thir dat vao day nhung tu gan nghia c6 the dupe de

so sanh Neu vi^t "siing dung trai" hay "siing cham trai" thi ciing dien ta dupe tam cao

song diu sao do con la su dung cham lanh lung ve mat ca hpc Chir "ngui" da chuyen

sang trang thai cam nhan c6 cam giac, c6 phan ung va linh hon ciia sinh vat hpc

Chi mot chii do thoi, hinh anh tha sinh dpng han len Bang thii phap nhan each hoa,

Quang Dung mupn siing ma noi nguai do thoi Dang sau hinh anh "siing ngiii trai"

chung ta nhan ra ve tinh nghich, ngang tang cua nhung chkng trai Tay Tien Hp dang

treu diia, ngao nghe thach thuc vai gian kho Mat khac, dat hinh anh nay trong toan bp

bai tha, trong dac diem tam h6n va but phap tha Quang Dung, cang hieu ro them cam

hiing lang man ciia nha tho nay Mot nguai tha nhu the, ca ngpi mot doan binh nhu the

at tu nhien viet "siing ngui trai" Ban linh va y chi, hao hoa va lang man ciia "siing ngui

trai" nam trong he thong vai:

Anh ban ddi ddu khong buac nira

Guc len sung mu bo quen d&i ; , ^z- ,

Tay Tien doan binh khong moc toe "

Quan xanh mdu Id die oai hum •

-hay: " '

Rdi rdc bien cuang mo vien xic Chien tru&ng di chdng tiec d&i xanh

Nhu the, mot cau tha, mot hinh anh, mot tir c6 th^ dupe hieu diing v^ sau hon khi dat

trong cac m6i lien he truac, sau, trong khong khi chung ciia toan bai tha

Xuan Dieu, Trd chuyen vai cac ban lam tha tre, Bao Van nghe, so 224, nam 1965

101

i lec

h ve thao ta

c ton

g hgp, kha

i qua

t tron

g kh

i la

c din

h dug

c y nghi

a cii

ciia nh

a th

a ay Chan

o nh

Nha ban suong giang,

nha deo may phu yeu thuang? lai chang qua, long Nai nao

Khi ta

a, chi

la nai ddt a da hod di, ddt Khi ta

o th

a nk

y se kho hie

thang e

m lie

n lac, ba

t cha

n If cua tr^

i tim: da

vdd nhan dan tram nai, khong chi la chuyen cua mot ca nhan ma thanh chuyen ciia moi

con nguoi, moi thai dai

c) Bam sat cdc yiu to hinh thuc, tic cam nhan dac sac hinh thitc nghe thuat ma soi

sang, hieu sau them noi dung cam xiic

DI tranh dien nom npi dung van ban, c§n di vao giang giai, binh gia nhung dac sac

ve hinh thuc nghe thuat Chinh day la noi bpc 16 ro nhat nang lire cam thu van hoc ciia

nguai lam bai Vay cac y6u to hinh thuc nghe thuat trong tho ca can phan tich, danh gia

gom nhirng gi?

* Ngon tie r

Ngon tir la phuang tien hihu dat ciia tic pham van chuang Trong mot doan, mot bai

tho hay thuong c6 nhung tir loe sang Nhieu khi chi vai chu thoi ma c6 dong biet bao su

s6ng, hik bao y tinh ciia nha tho Nguai phan tich, binh giang phai "bat triing" diem sang

iy Chu ngui trong cau tho "Heo hut con may sung ngiri trai" da noi a tren la mot vi du

Mot van ban tho hay la ket qua cua qua trinh lira chon ngon tu Nha tha bo tir nay, diing

tir kia, thoi vao cho m6i tu nghia li, siic s6ng rieng ciia no Dien ta sir cha dgi moi mon

cua non d6i vdd nuac Tan Da chi chira c6 mot tir thoi ma y tha tra nen hay va sau han:

Nan cao nhung ngong cung trong

thanh:

Suoi kho dong li cha mong thdng ngdy '

(The non nuac) Tudn la suoi dang con nuac ma chay Con kho la suoi da chay, da khoc den kho kiet

ca dong le

Khi phan u'ch bai Kinh gui Cu Nguyin Du cua T6 Huu, kh^ nhieu nguai khong de y

hoac khong hieu duoc nghia li ciia tir te tdi trong cau:

Hoi long te tdi thuong yen >: • Giua dong trong due cdnh beo lenh denh

Tai sao khong diing cac tir tha thiet, thdm thiet, triu nang ma lai te tail Phai tham

thia bi kich ciia nang KiSu, bi kich cua cuoc dai Nguyen Du ngay ay den chirng nao mod

viSt nhu the Ki§u ""giua duang dut gdnh tuang tu", danh 16i lai the nguyen, tinh duyen

chom no voi Kim Trong ma ban minh chuoc cha "Cay em, em cd chiu lai", trao duyen

cho Thuy Van r6i ma nang dau nguoi day diit, te tai Nguyen Du ngay ay cung ngon

ngang trong moi mau thuan giira If tri vai tinh cam, nghia vu vai tarn long (la bac dai

quan huorng b6ng 16c trieu dinh nhung ong lai nang long thuong nhirng con nguai bi ap

hue, ngheo kh6) Ong yeu dai, thuong nguai den quan that ma lam dugc gi dau Hoi

Nguyen Du bi^t lam gi cho nhirng nguod ong yeu thua ay? "Te tdi thuang yen" la yeu

thuong thim thih ma dan dau hk lire, yeu thuang ma danh nuot nude mat vao trong

103

Cung vai t

u ay , bie

o Hir

u viet :

Hai muoi chin nam

dang dac

xa que

Nay lai

ve tham, mimg tdi

te

Dang dac ha

g trp

n ven , xe

g khon

g tra

n day , khon

g ha

n h

a m

a ngam , m

a sau Ngo

li loan , gi

o mo

t t

u dong nghia, ga

"Ldng que dan dan

vol con nuac" (Trdng

giang), ch

u ngui

trong cau

"Heo hiit con may

siing ngiri trai"

trong cat"

(Me Tom)

* Hinh anh

Tuy truang hgp, mu

c d

p c

u the , hin

h an

h th

a dugc ggi le

n t

u mo

t tir , mo

n tha Hin

i the , muo

n pha

n tich , bin

u die

p ngu , da

o ngu , s

o sanh , hoa

n tuan

g tugng , ta

u t

^ hien

,

dung ta dugc hin

g net , mku sS

c th

i can

g

nhan ra

ve de

p cii

a lo

d tha , ta

g han , pha

n tic

h

kho dau

hhi th

a Day

miia thu tai ca

n chi

i y bien phap nghe thuat nha

le ngan hang" D

Trai thu thay do

mat

Trong biee not cuai

thiet tha

(Dat nuac)

Ta bau trai tron

g biec , Nguye

len

nhu

Dac biet, it ai ta trai thu biet noi cuai nhu Nguyin Dinh Thi Hinh anh tha dam tham ma thanh thoat, bay bong

Cac thu phap nghe thuat ma tha ca su dung thuang rk phong phu, bien hoa, gan voi

phong each rieng ciia nha tha Dieu ay doi hoi nguai phan ti'ch, binh giang khong chi can

CO tri thuc phong phii, chinh xac, ma con phai c6 y thiic tim toi, suy nghi Cam nhan hai

cau tha ta doan binh Tay Tien cua Quang Dung 'Tay Tien doan binh khong moc toe/

Qudn xanh man Id die oai hiim", kha nhieu hoc sinh lung tiing khi tim y, danh di vac noi

len noi kho, ca nggi tinh than dung cam cua nguoi h'nh mot each chung chung Can chii y

biit phap tuang phan dugc Quang Dung sir dung a day kha kin va rat thanh cong Doi lap vai ngoai hinh gay go, tieu tuy, vai hien thuc khac nghict {khong moc toe, qudn xanh

mm Id) lai la sire manh tinh than ben trong, khi phach day chat lang man (dit oai hdm)

Sir tuang phan, net but vira gan gu6e, hien thuc den tran trui vira bay bong, lang man nay

da to dam tu the hien ngang khac thuang ciia doan binh Tay Tien Co khi, qua hinh anh tha ma thay dugc mot each nhin, mot thai do, tham chi ca mot phong each Chang han, chiing ta c6 the so sanh loi xay dung hinh anh ciia To Huru va Che Lan Vien - hai nha tha

hoc dan gian de xay dung hinh anh tha Anh Giai phong quan - con nguai dep nhat cua

thai dai danh Mi - dugc To Huu ca nggi "Nhu Thach Sanh cua the ki hai muoi/Mot day

nd, mot cay chong cUng tien cong giac Mi" (Bdi ca Xuan 68) Ca nggi chu nghia anh

hiing cua dan tgc Viet Nam, pham gia cao dep cua con nguai Viet Nam trong cugc duang dau vai de quoc MT tan bao, ong viet:

Chung muon dot ta thanh tro bui,

Ta hod vdng nhdn pham, lucmg tarn

Chung muon ta bdn minh 6 nhtic,

Ta lam sen thorn ngdt giua dam

(Viet Nam - mdu va hoa) Ckng ve sau, T6 Hiiu ckng xay dung nhieu hinh anh tha c6 y nghia bieu tugng, mang

tinh khai quat va dam da chSt truyen thong Chang han, ong ca nggi su hi sinh lan lac ciia

To quoc ta tren tuyen dau chong Mi:

Viet Nam, di To quoc thuomg yeu! ' "

Trong kho dau, Nguai dep hon nhieu Nhu bd me s&m chieu gdnh ndng, Nhdn ngi nudi con, sudt dad im lang

NIU T6 HUU 1^

h6n tha dam

c dao , tha

e t^

c don

g

manh vao nhan thirc nguai doc , Ch

g phan :

Ddt nu&c

dep v6

ciing Nhung Bdc phdi

ra di

hay:

Dem ma nu&c, ngciy

thdy hinh cua nu&c

Cay

CO trong

chiem bao xanh sac

biec que nha

An mot mieng ngon

cung dang long vi

To quoc

Chang yen long khi

ngdm mot nhanh hoa

(Ngu&i di tim hinh ciia nu&c)

Cung kieu xay dung hinh anh nay, tron

g ba

i Ngu&i

thay doi d&i toi,

Toi den Nha Trang

ngdm tr&i

be dep

Co hay ddu hang

Pdc Bo gid liia

Giu&ng Idnh

tu la hai hang dd

ghep

Manh do chdm Bdc

mac qud dan so

Cung nham gay an tugng, t

y tuong , Ch

g diep , bo

qua s

o sanh , on

Stic

ggi cam :

•

Con gap lai nhdn

dan nhunai

ve suoi cQ

' ih.

v\

,;

Co don gieng hai,

chim en gap miia,

Nhu diva tre tha

doi long gap sua

Chiec noi ngimg bong

gap cdnh tay dua

Nhu the, ch

* Giong dieu ,

Nha duac to chuc, lie

n ng

u th

o ho

a hgrp , h

m khi , la

i th

a c

6 diic , lan

g c

6 ta

n ciing Gion

i do , ca

m lang Ngug

c lai , mo

i noi V

i the , kh

Vay tao nen giong dieu tha gom c6 nhung yeu to nao? Theo chung toi, c6 the neu gon

may yeu to sau:

- Diep tu, diep cum tir, diep cau;

- Cach ngat nhjp, tiet tau (ngat dong, cdc dau cau tao do dai, ngan, nhanh, cham );

- Cach gieo van (van lung, van chan, van hen tiep, van gian each );

- Cach phoi thanh (thanh bang, thanh trac, thanh thuoc am vuc cao, thap )

Nhu vay, giong dieu dugc tao nen tu c^c y&u to ngon ngu nhung tra thanh pham trii

"sieu ngon ngu" No to^t len tu tat ca cac yeu to ngon ngu kia No chinh la sac dieu cam

xiic, Ik van dong ciia tam hon thi sT trong mot tinh the cu the

Co the tham khao hai doan binh ve nhip dieu trong tha To Hiiu ciia Hoai Thanh sau day:

Canh tao ddu he qua ngot rung rinh Nhu hgnh phuc dan so, uac ma nho nhd Treo truac mat locii nguai ta do:

Hoa binh Doc lap f

Am no : ,!

Cho Con nguai Sung su&ng Tudo

" H a i tha di cham rai nhu muon rod timg chu, tung chu ciing nhip theo su suy nghi

Chien sT anh hung Ddu nung lica sat Nam muai sau ngdy dem, khoet nui, ngu ham, mua dam, com vat Mdu tron bun non

Can khong nung Chikhongmdn! <\ ^ Nhihig dong chi than chon lam gid siing • » Ddu bit 16 chdu mai • • ^- -

' Hoai Thanh, Phi binh va tiiu luan. NXB Van hoc, 1973

Aoaovubdo ••-•

Nhiing dong chi chen

lung cuu

Nhimg ban tay xe

nui, Ian

ta len chien truang

Song Ma

xa roi Tay Tiin

g ch

o ba

o ta

m tuong Nga

y ti

r day, ba

i th

i c g t tie 3 nhim t chu p 4/ u mo t nhi g nga roi" nh u cun Md xa a sa Cau th g a "Song Tien ai". tram xu6n u ha g "Tay a dS n ciin u th n le , ca g nga p 4/3 i dan t nhi i la each nga nuoi ro

h la tam th

g vgng

u the, chiin

g ta thu d^

khiep hung tan ngut lica len ngiin Gidc keo

Ruong ta khd chdy * Nha ta

Cho ngo mot dan Luai ddi

le sac mdu ngo thdm Kiet ciing

di Cham. Moi cau tha neu mot chi tik, mot hinh anh that cu thk d6 ISn lugt khac sau, boi

dip timg net in tugng lam nen guong mat kho dau ciia que huong Ruong dong kho chay

Nha cira tan hoang Duong lang ngo xom tieu dieu, vang ve Gio day lira khoi hung tan

VI moi dong tha ngin iy nhu mot ti§ng nkc bk giac c§t len tir coi long dau dan cua

Hoang Cam

d) Tim triing va tap trung phan tich kiyeu to trong diem

Nha nghien cuu van hoc M.B Khrapchenko da vief "Tac pham nghe thuat la mot the thong nhat phuc tap cua nhung thanh to qua lai vai nhau, dong thod cung phu thuoc Ian

Giua rk nhieu yeu to tao thknh noi dung true tiep cua tic pham bao gio cung c6 mot

s6 ylu t6 giu vai tro then chot Chiing ta goi do la nhilng yeu to trong diem

Yeu to trong diem la nhung tu, cau, hinh anh, chi tiet c6 y nghia the hien tap trung y tinh ciia nha van, ket tinh cac khia canh ca ban thuoc noi dung, chii de tac pham Co the

dinh cao tu do phong tam mat nhin bao quat, hay nhu nhirng nut bam lam chuyen dong ca

he thong, nhung huyet ma diem vao do ca ca the se rung len

Din vai mot doan tha, mot bai tha, khong nen va khong the quan tam ngang bang nhau doi vai tat ca cac tu, cac eau Can c6 y thiie tim va tim triing cac tu, hinh anh, chi tiet, cau tha quy tu y tinh chii yeu va sau xa cua tac gia Co the lay vi du each phan tich

chir "hong " a cu6i bai tha Mo (Chieu toi) ciia Hoang Trung Thong: "Chi mot chii ay thoi

no du can lai vai ca hai muai bay chir kia dau nang den may di niia" Chit "hong " ay,

theo Hoang Trung Thong, la nhan tu ciia bai tha, nod eo dong nhiing tinh cam Ian lao, cao dep ciia Ho Chi Minh trong hoan canh bi day ai nghiet nga Tuang tu nhu the, chii

"sang " a eu6i bai Tuc canh Pdc Bo chinh 1^ nhan tu ciia bai tha noi tieng n^y:

Sang ra ba suoi, toi vao hang,

Ban da chong chenh dich sic Dang, Cuoc d&i each mang that la sang

sang la thanh dam ve dai song vat chat, la dugc song, dugc lam viec giiia thien nhien ki

thu Trong hoan canh cong viec bgn be, dugc lam viec mot each chii dong, tu minh sap

xep, lam chii nep song ciia minh doi vai nguai each mang cung la sang Cuoc dai each

mang that la sang khi c6 ich, khi dong gop dugc nhieu cho dan toe Trong quan niem

sang nay da hai hoa thii lam tuyen ciia nguai xua va nhan sinh quan ciia chien si

' M.B Klirapchenko, Cd tinh sang tgo cua nha van va suphdt trien ciia van hoc, NXB Van hoc,

1978, tr 181

109

cdch mang Ho CM Minh Ca

d tin

ciia nguoi chil

Yeu to trong diem trong tha rat d

a dang C

o kh

i l

a mo

t tir , mo

t hin

h anh Chan

tr&i" tron

g

doan dau

Tdy Tien

cua Quang Dung Khon

h kho , a each sii dun

g ca

c da

u cau Bp

ciia chii b

e Lug

m nh

i nhanh , h6

n nhien , don

-^

y,

Luam ai!

Sau phut ta

c nghen nay, mac

u ba

i tha N

thiet dup

e

giai thie

u a sau dong tha truac vira kha

r do Nghi

Co khi, ch

i mo

t eac

h si

r dung dSu

cau khdc thuang ciing c6 the ma ra cho

ta

nhieu

suy nghi thi

i v

i v

e y tinh ciia

e La

n Vie

n viet :

Luan cuang den Bdc

Ho Vd Nguai da

khoc

Le Bdc

Ho rai tren chu

Lenin

Bon buc tuong im

nghe Bdc lat timg

trang sdch gap

Tuong hen ngodi, ddt

nuac dot mang tin

Tren dong tha thii nhat, ChS

Lan Vien

u cha

m tach dong

tha lam doi, d6ng

thoi nhkn

manh hai thon

g bao Thi

i nhat : Lua

khac thuang

a

thai die

m nay Nhi

p die

u a

kho tha tren

di cham , a

khong khi thieng lieng cua then diem mot minh nguoi chien sT yeu nuac Nguyen Ai Quoc ngoi trong phong bong sang bung len nhan thiic ve con duong giai phong dan tpc bay lau nay dang khat khao tim kiem

Nhu vay, trong mot doan tho, mot bai tho, yia to trong diem c6 the the hien thanh nhieu dang thuc, qua nhieu cip do De phat hien ra no, nguoi phan tich phai c6 su cam

nhan chinh xac, tinh te Muon vay, truoc tien can phai doc ki, quan sat ki van ban tac pham, dac biet chii y den nhung dau hieu bat binh thuong noi van ban Nhung cho "c6 van de" ve mat hinh thiic thuong chinh la noi the hien ro nhat y do cua nha tho, la can cii

de chung ta tim den cai nghia li thu vi rieng ciia bai tho Day cung la mot kinh nghiem khi

doc tho va phan U'ch, binh giang tho ; ,; ; ,

-2.2 Nghi luan ve tac pham van xudi tusu

a) Can torn tat diing cot truyen de c6 ca so hieu dung noi dung phan dnh, chu de cua tac pham

Tu su la phuong thuc tdi hien doi song qua cac su kien, bien c6 va hanh vi con nguoi trong toan bo tinh khach quan ciia no d day, tu tuong v^ tinh cam cua nha van tham nhap sau sac vao su kien va hanh dong ciia con nguoi, nha van ke lai, ta lai nhung gi xay ra ben ngoai minh, khien cho nguoi doc c6 cam giac rSng hien thuc dugc phan anh trong tac pham la mot the gioi tao hinh xac dinh dang tu ton tai, phat trien, khong phu thuoc vao tinh cam, y muon ciia nguoi viet

De hieu duoc noi dung phan anh, de phan tich duoc cic gid tri ve mat tu tuong Ian

nghe thuat ciia mot tac pham tu su, can tom tat chinh xac cot truyen ciia no Co the xem torn tat cot truyen la yeu cau c6 tinh chat tao nen, la co so de tu do tim hieu cac van de khac ciia tac pham Cach tom tSt c6t truyen the hien muc dp tham nhap tac pham, nang lire bao quat va kha nang dien dat c6 due, gay gon cua nguoi tom tat

Hi€u mot cdeh ngin gon, c6t truyen 1^ he thdng sir kien cu th8 dugc to chire theo yeu

d\i tu tuong va nghe thuat nhSt dinh ciia nha van Nhd c6t truyen, nh^ van the hien su

hinh th^nh, dac diem ciia m6i U'nh edeh ciing nhu su tac dong qua lai giira c^c tinh each

Cung nho cot truyen, nha van tai hien cac xung dot xa hoi, chiing to nang lire, each thiic chiem linh thuc tai khach quan ciia minh

Tu each hieu nhu tren, muon tom tat dugc cot truyen mot tac pham tu sir, truac tien can doc ki tac pham va xac dinh dugc nhung van de sau:

- Hoan canh xa hoi, thai ki lieh su ma tac pham phan anh, tdi hien

- Chu de ciia tac pham

Cach to chiic cot truyen cua nha van bao gio cung gan voi sir the hien c6 hieu qua chii de, tu tuong ciia tac phim Vi th8, hieu chu de, y do tu tuong cua nha van, chung ta mod dinh huong diing dong phat trien ciia cot truyen ciing nhu noi dung cu the, true tiep ciia tac pham

- Nhan vat chinh cua tac pham va cac buac phat trien ciia tinh edeh, ciia so phan nhan

vat 4y Cac chi tik, su kien quan trong trong tac pham tac dong tai cupc dod nhan vat

Khi tor

n tat cot truyen , c§

ikn tron

g ta

c pham , c

duong doi nha

n va

t chinh

Chang han, co

o Ba Kicn

ngoan

nhu Ba Kien, tha

y dugc so

phan

bi tham cua k

n da

c bie

t chi

i y den then diem Chi Phe

n b

a a

y thuon

g yeu , cha

m soc Nguo

o v

o le , t

u y thuc ra tan

thu quyet he

t cu6

i ta

c pham

Can chii y rang cac s

u kien , buo

i du , K im Lan mo dau truyen ngan

Va nhat

bang mieu

c nhien Rd

da c

d vg Ta

u dd , nh

u d

e gia

i dap , Ki

u tudn

g cu

a t^

c phSm , 1

k m

sao

Idi cudn , ha

p da

n dugc ngudi doc

Da

c biet , c^c

h t

o chu

c cd

t truyen , ke

u lir

a chg

n die

m nhin , lir

n Trun

g Than

h

khong ddng vai ngud

i k

e chuye

n d

e dung lai tran

a lang , chin

h ngud

i tron

g cug

c ke lai ch

c me , lii

i tudn

g la

i nhirng cau

chuyen,

nhirng ngudi tha

dinh) D

d l

a

bien phap xoa nhoa khoang

each giiia ngudi tran thuat vd

n cay Ga

p nhirn

g cd

t trayen nhu

p xep , tdn

t khac

, ciin

g

cd the bam vao bd cue ta

c pha

m m

a td

m tat Di

b) Can cam nhdn va phdn tick duac tinh huong trong tdc phdm

Trong van xuoi tir sir, tinh huong c6 vai tro dac biet quan trong doi vai viec the hien tinh each va so phan nhan vat, chii de tac pham

Co the xem tinh huong \k loai hoan canh bat binh thuong, hoan canh chiia dung

oiiihig mau thuan, thu thach doi hoi con nguai trong do phai xu h', phai vugt qua Khi dugc hoac bj dat trong tinh huong, con nguoi ta mai bgc 16 tinh each, ban chat ciia minh mot each d4y dii, chan thuc nh§t Neu cugc song la mot dong song thi tinh huong la c^c xoay nuac No chinh la ph§n dam dac nh§t ciia cugc song, nod the hien tap trung ban chat mot xa hgi, mot thai dai Doi vai the loai truyen ngan, tinh huong cang c6 y nghia quan

Irpng. Nha van Nguyen Kien, mot cay biit truyen ngan kha tieu bieu, tung viet: "Truyen ngan ciing c6 tinh each va so phan nhu truyen dai Nhung vi khuon kho ciia truyen ngan

bj han che nen khong the noi nhieu, noi day du nhu truyen dai Do do, dieu quan trgng d6i vai truyen ngan la phai lira chgn cho dugc cai tinh the tu no bgc 16 ra net chu yeu ciia tinh each va s6 phan, tu no dac trung cho mot hien tugng xa hgi Theo toi hieu thi m6i truyen ngan chi chiia dung mot tinh the nhu the nao do da xay ra trong dai s6ng, neu c6 hai tinh the tra len, truyen ngan se bi pha va" Nha van Nga A Tonxtoi ciing timg khang dinh tinh chdt c6 due, chat Igc ciia truyen ngan: "Truyen ngSn la mot hinh thuc nghe thuat kho khan bac nhat Trong cac tac pham the tai Ian, chung ta c6 the "dgn" cho dgc gia "no ne" vai nhirng mon an dai loai nhu mieu ta cho that sinh dgng, d6i thoai cho that sac Con trong truyen ngan, tat ca nhu trong ban tay anh Anh phai thong minh, nhu anh da

phai hieu biet Bai le, hinh thuc nho khong c6 nghia Ih ngi dung khong Ian lao Anh phai

biet noi mot each ngan ggn, nhu nha tha chi dugc lam tha tit tuyet"' Nhu the, tinh hu6ng doi vai mot truyen ngan cung gi6ng nhu cai tu doi vai mot bai tha No chinh la c6t loi ciia ngi dung phan anh, la ca so de to chuc cot truyen, xay dung hinh tugng Trong van xuoi tu sir, xay dung tinh hu6ng duang nhu th^nh nhiem vu tat yeu cua nh^ van, tra th^nh noi thu thdch tai nghe ciia nha van

Phan tich tinh hu6ng la phan tich sir the hien cua tinh c5ch, s6 phan c&c nhan vat

trong mot kh6ng gian, thai gian dac biet do nha van t6 chuc, sang tao nen Tinh huong

doc dao ciia truyen ngan Va nhat (Kim Lan) dugc gui gam ngay tir each dat ten truyen Trong cum tir nay, dgng tir "nhat" dugc tinh tir hoa de dinh danh cho danh tir "va" No

dien ta sir tinh ca, ngau nhien, viec xay ra ngoai y dinh, du kien Truac het, tinh huong cua thien truyen dgc dao, thu vi a cho: Mot chuyen v6n rat nghiem tiic, v6n dugc xem la mot trong nhung c6ng viec trgng dai nhat ciia dai mot con nguai ma lai dien ra nhu mot tro dua Mot anh chang da dung tu6i, ngheo tung, lai xau trai, tir thua cha sinh me de den gid chua timg dugc mot nguai con gai nao them de y den, the ma b6ng dung dugc mot

nguai phu nu theo ve nha lam vg han hoi Cang la han niia la Trang nhat vg ve giira

nhiing ngay doi kem, giiia liic cai chet vi doi dang rap rinh de doa K i m Lan da dem den cho nguai dgc mot cau chuyen nen vg nen ch6ng qua la xua nay chua timg c6 Chinh cai doi

' Vuong Tri Nhan (siru tarn), So tay truyen ngan, N X B V a n hoc, 1992

113

u ch

i c

6 the Ta

m ta

i ch

o nguo

i doc Da

c ca

i chet , nguo

m bp

c nhau , va

Khi pha

n tic

h tin

h huong , ca

n pha

i chi

i y toi hie

u tuon

g cu

a nh

a van Chun

trong gia dinh cii

a Nguye

n Th

i mot ta

u qu

e huon

g da

t nuoc , truye

n thon

g gi

a dinh , don

g do

i song , tron

g han

h xu Bo

d the , dp

c Nhirng dua con

h vien , mo

i nhan Chuye

o nhiin

g nguo

i than Ta

c) Can nam bat

trung va tap trung phan tich

cac chi tiet nghe

thuat dgc sac

nhan vat dugc mieu ta, boc 16 Trong mot tac pham thuong c6 nhieu chi tiet nhung khong phai mpi chi tiet deu c6 gia tn ngang bang nhau Co cac chi tiet c6 the luot qua hoac bo di cQng khong sao Co cac chi tiet the hien than thai nhan vat, c6 dong noi dung, gia trj ciia t^c pham, nhu mot giot nuoc ma qua do c6 the thay ca coc nude Su

nhay cam eua tiep nhan the hien a su phan biet nay Nguai doc van, phan tich van phai

biet luot qua nhung ehi tiet vun vat, ngau nhien, d6ng thai nam bat lay va tap trung

phan tich cdc chi tiet tieu hiku, dSt gia nhat Lam dugc diSu nay hay khong chinh la mot can cu dk danh gia nang lire cam thu tac phSm, d6ng thai danh gia phuang ph^p, ki nang eiia nguai viet Da bao nhieu sach, bao nhieu bai viet ve truyen ngan Chi Pheo, da bao nhieu ngudi tam die vdi nhung trang van Nam Cao dien ta qua trinh hoi sinh cua

ngudi c6 nong luang thien trong Chi Pheo d thdi diem tinh cd gap thi Nd, dugc ngudi

dan ba ky cham soe Vay ma it ai chii y phan tieh mky cau van n^y eiia Nam Cao khi

mieu ta Ghi Pheo dugc an chdo hanh do thj Nd nau, dem sang va miic cho: "Thang nay

rk ngac nhien Uk ngac nhien thi hin th§y mat hinh nhu uon udt.", roi: "Han thay long

thanh tre eon Han raudn lam nung vdi thi nhu vdi me" Bao nhieu nam nay Chi Pheo

lam gi hik khoc H i n chi lam cho ngudi ta khdc Vay ma sang hom do, ga von dien

khiing, cue can ay lai muon khoc trude su eham soc ciia tinh ngudi Mot ga d^n ong c6 doc, da ngoai bon muoi tudi, da sang cai doc ben kia ciia cuoe ddi, ma bong dung muon hoa thanh dua tre, mudn lam nung vdi ngudi minh yeu, ngudi yeu minh nhu eon lam niing me Phai tran trong, nang niu niem vui hanh phiie ciia nhSng con ngudi tan cung khon kho den mire nao thi mdi viet ndi nhung eau van nhu the Da khong it ngudi viet

ve Va chong A Phu, phan tich qua trinh trdi day ciia site song tiem tang trong nhan vat

Mi vao dem miia xuan nghe tieng sao ggi ban tinh nhung ehua may ai cam nhan het y nghia cua hanh dong M i uong rugu trong dem ay Tieng sao goi ban tinh ngo^i dau niii vong tdi bat dau danh thuc ndi nhd hanh phiic thdi tudi tre, y niem ve thdi gian trong ngudi phu nir dang song trong ding cay, bat hanh M i thiet tha bdi hoi roi ngoi nham

tham bai h^t ciia ngudi dang thdi sdo Khi §y xung quanh M i dang rat on ho Ca nhk

thong l i Pa Tra vua an xong biia com ik ciing ma, dang d^nh chieng, dp dong, nhay

miia va "vira het bua cam lai tiep ngay bira rugu ben bep lua" Nhin moi ngudi nhu the

Mi nghi: "Ngay Tet, M i ciing udng rugu" Cd len l§y hii rugu, uong uc timg bat Can \i

giai hanh dong uong rugu ciia M i liic ay the nao? Do chinh la mot phan ling tir sue song tiem tang dang trdi day La eon ngudi, ai chang cd quyen uong chiit rugu ngay Tet Ngudi ta uong thi M i ciing phai uong de chumg td minh eon la mot con ngudi Vay la, nhu le tir nhien, y thiic ve quyen lam ngudi, quyen binh diing da trd lai trong M i M i

uong dkxi t h i d l d i n nen xudng noi u§t ire va ca khat vgng song dang trdi len trong

minh M i udng den t h i cho bd tiie, bd hdn, udng nhu su tra thu lii ngudi doc ac kia Chi tiet trong van ehuang la vay - vira chan thuc vira ehua dung nhieu y nghia Lam khi qua mot chiit ben ngo^i ta phai doc ra the gidi ndi tam eua nhan vat

Chiing ta ciing cd the ndi nhu tren vdi chi tiet Trang khoe ehai dau cung ngudi vg

nhat {Va nhat - K i m Lan) B i y lau nay tdi d i n me con Trang nao cd dau ma thap den

115

g md

i

cham budfc lai , d

i tha

u hieu , tra

Vg m

ai vg miec cun

i h i

.".

Cung the , khon

g son

g sa

u sa

c va

a lam , chu

o ma

n man , 6

d) Phan tich nhan

vat trong tdc pham

m van , kh

i nang , chu

a vie

c min

h dan

g lam Vie

Trong ta

c pha

m t

u sir , nh

a va

n "

no i" qu

a nha

n vat Nha

r tuang , chi

i d

e cu

a td

c pham , 1

i the , pha

t qua

n

niem nhan sin

o y d6 v

a van , la

Nhan manh may diku nay, chiing toi xin luu y hai nhugc diem m^ khong it nguoi

phan tich nhan vat thuong mac phai:

- Thu nhdt, bien bai phan tich nhan vat thanh mot bai mieu ta, ca nggi mot con nguoi

nao do ngoai dai (nhat la khi phan tich loai nhan vat chinh dien c6 cac pham chat, ve dep cao quy) Phan tich d day thanh tung ca chii rat it cam thu nghe thuat, rat it sir nhan xet, danh gia bang suy nghi cua minh

- Thu hai, bai phan tich nhan vat chi dung d cap dp cu the ma khong nang len tam

khai quat de nit ra tu tuong, quan niem cua nha van Nen nho rang khi xay dung mot nhan vat (nhat la nhan vat chinh) bao gio nha van cQng muon giii gam trong do mot each nhin nhan ve xa hoi, mot quan niem ve nhan sinh Neu phan tich nhan vat ma chi dung 6 ban than no nghia la chua y thuc dugc vi tri cua nhan vat ay trong chu de, tu tuong ciia tac pham

Vi vay, can phai xac djnh phan tich nhan vat la phan tich nhQug gi Theo chiing toi, can chii y sau phuong dien sau:

tinh c^ch luu manh, lau linh cua y sau nay {So do - Vu Trong Phung) Ngay tu khi dugc

sinh ra da bi vut khoi le cuoc song, dugc nguoi ta nhat ve nuoi roi het di 6 cho nh^ nay sang nha khac, khong ba con than thich, khong thuac dat cam diii - hoan canh xuat than

ay la mot nguyen nhan tao nen so phan c6 doc the tham cua Chi Pheo {Chi Pheo

-Nam Cao) Dugc sinh tnrcrag trong mot gia dinh nong dan -Nam Bp giku truyen thong

yeu nuoc, nhieu doi gSn bo voi cich mang, chiu nhieu mh m^t, hi sinh - dieu ay tao

nen d chi em Chien, Viet long cam thii nong bong, khdt vgng dugc cam siing chien dau,

y nguyen dugc vik tiep cuon so truyen thong gia dinh {Nhung dua con trong gia dinh

-Nguyen Thi)

- Ngoai hinh:

Trong van hoc, nha van mieu ta ngoai hinh nhan vat thuong voi hai muc di'ch Thii

nh4t, de ca the hoa nhan vat, nghia la tao an tugng rieng ve nhan vat ay (khong the Ian

vao cac nhan vat khac) Thu hai, qua ve be ngoai ma phan nao he mo tinh each, ban chat

cua nhan vat ky Mot nha van c6 tM thuong chi qua mot so net khac hoa cham phd c6 the

giup nguoi doc hinh dung ra dien mao, tu the cung ban chat cua mot nhan vat nao do Mot nhan vat thanh cong bao gio ciing la "con nguoi nay" khac voi con nguoi kia, con nguoi no Noi den Chi Pheo, hi en len truoc mat ta mot dang di ngat nguong, xieu veo, mot bo mat day nhiing vet manh chai, van ngang vach doc nhirng seo do nhieu Ian dam

chem, rach mat an va Trong truyen ngan Vi hanh, mugn loi nguoi con trai (doi nam nir

n do

i mil

xech ay , v

Khai Din

h vu

a

dm chi tha

i bun

g

phuon ra , na

e bon

g mugt , nha

nghia cha).

Den va

i Va chong A

Phu

(To Hoai) , chiin

t buo

n

ruoi rugi" Mo

n x

a mo

t chiit La

m tham Ch

Kh

i ca

m nhan , pha

Paris cii

a Victo

r Hugo ) la

a Na

m Cao ) tha

n hin

h nh

o tho , b

o c

a i

t a

i b^ng

Trong pha

n tic

h nha

n vat , ca

- Ngon ngic:

Qua la

i a

n tien

g noi , qu

a eac

h diin

g tu , gign

g die

u cii

a mo

t nguoi , chun

e m

e g i".

c Va nhgt, ha

y ch

u y Idi cii

Hay chu y cau tra loi ciia cu Tu sau h6i lau lang di voi bao y nghi, cam thuong: "1/, thoi

thi cac con da phai duyen phai ki^p voi nhau, u ciing mimg long " Trong Rimg xa nii,

ngon ngir cua nhan vat Tnii nhieu khi ngan gon, chac nich, chung to mot tinh each manh

me, dut khoat: "Chi c5n thang ehi huy duoi ham Keu no khong len Bo luu dan, no c6 ngach Ngudi ehi huy minh hoi: Ai xuong? Toi xuong Toi lam Toi mo thay no No ban Toi giat dugc sung no No vat toi Nhung toi manh hon Toi tong dau goi len ngirc no Toi bop den pin len mat no: Due, may con nho tau khong? No lac dau Dugc, day nay, hai ban tay tau day nay, nho ehu? Tau vin cam dugc siing! Mat no trang gia Toi noi: Nay, tau CO sung day, tau c6 ea dao gam day Nhung tau khong giet may bang siing, tau khong dam may bang dao nghe ehua! Due! Tau giet may bang muai ngon tay cut n^y thoi, tau bop CO may thoi!" Qua la doi ban tay don nen cam hon, doi ban tay qua bao Con nguai mien niii la the: yeu ai, yeu het long, ghet ai, ghet tan do Tu ngay thang Due dan linh ve dan ap dan lang, danh dap chSt me con Mai, Tnii khac sau moi thu Cai ten thang Due in dam trong tam kham Anh muon chung to vdi ke thu rang doi ban tay tung bi hanh ha

da man truoc day de dap tjt mgng cam siing, moi ngon da bi cut mot dot, liic nay van thira sue tra thu Ngon ngir ay, nhung loi hoi, loi canh cao cung each tra thii ay chung to mot tinh each manh me, mot hanh dgng quyet liet

- Noi tdm:

Khi phan tieh nhan vat, ckn quan tam den the gidi ben trong voi nhiing cam gi^c,

cam xuc, tinh cam, suy nghi The gidi ben trong nay thudng tuong tac voi the gioi ben

ngoai (moi trudng thien nhien, su bien chuyen ciia ddi song xa hoi, quan he vh hanh vi

cua cac nhan vat khac xung quanh) dong thai cung c6 quy luat van dong rieng ciia no Mot nghe si tai nang thudng cung la mot bac thay trong viec nam bat va dien ta tam li con ngudi Mieu ta chan thuc, tinh te ddi song noi tam nhan vat la cho thu thach tai nghe nha van v^ cam nhan, phan ti'ch dugc mot c^ch ki ludng, thuyet phuc mat n^y ciing chimg to

nang lire cua ngudi phan tich t^c pham Bo cue truyen ngan Hai diva tre van dgng theo

dong cam gi^c bang khuang, tam trang buon man mdc ciia nhan vat Lien trong khong gian pho huyen nhd trudc gid khac ngay t^n roi dan ve dem Tinh trir tinh, su tinh te ctia ngoi but Thach Lam the hien qua viec dien ta bao bien thai nhe nhang cua canh vat va sir

hoa dieu ciia long ngudi Viet truyen ngan Va nhgt, Kim Lan dong cam sau sac cung noi

long ba me ngheo trudc viec anh eon trai dem vg ve giiia nhiing ngay tan cung ddi khat NhiSu cho, Idi van ciia ong dang dien ta tir diem nhin ben ngoai tu nhien chuyen sang giong dieu doc thoai noi tam: "Long ngudi me ngheo kho ay eon hieu ra biet bao nhieu ca

su, vira ai oan vira xot thuorng cho s6 kiep diia con minh Chao 6i, ngudi ta dimg vg ga chong cho con la liic trong nha an nen lam noi, nhiing mong sinh con de cai md mat sau nay

Con minh thi " C5 truyen ngin Va chong A Phu, hay nhat c6 le la nhiing trang To Hoai

dien ta sir troi day timg budc ciia sue song tilm tang trong long Mi, qua trinh hoi sinh ciia tam h6n eo trong dem miia xuan nghe ti§ng sao ggi ban tinh va dien bien tam trang, hanh dong cua Mi trong dem mua dong cat day troi giai thoat cho A Phu roi bat ngd chay theo anh Song trong tam trang thiet tha, bdi hoi roi ngay cang rao rue cua nhan vat khi

119

bong ngh

e tien

g sao , T

g rug

u de

n say , M

a son

g vo

i thu

c tai , nu

"M

j de

n go

c nha , la

y on

g ma , xa

y an

h

sang xung quanh min

h dau Cuo

e th§

y

minh con tre, han

h dong nay

chung to su phan khang am tham ma quyet het, chung

to

song cugn trong chieu sau tam trang tu khi

g l

a ba

y ngoa

i duang De

y tro

i ch

o A Phii, nga

a che

t thay ) va

i ca

u no

i

trong can gio th6c lanh bu6t: "

g ci

r chi , han

h dong ciia

nhan vat, thuan

dong:

Mieu ta b^

cu T

m La

n viet : "Ngoa

i ca

i san , tiln

i kho

Ban chat cii

h dong

Phan tich nhan vat , v

i the , ca

g dan

g chi

i y la ban chit nha

vat §

y

l^m ma con qua each lam ciia nhan vat niia Die

j Hac

h {So

do cu

a Vii Trgng

Phung)

say sua dien thuyet va nho nude mSt to long thuong xot binh dan Nam Cao da dung len

tmac mat ta mot Chi Pheo bang xuang bang thjt vdi ti'nh each dien khiing, uat lie, vdi

so phan tuyet doi c6 doc va bi tham khong the Ian vdi bat ki mot ai khae Qua la rat

Chi Pheo tu bo mat day nhung van ngang vach doc, dang di ngat nguang den each chiii,

tir kieu rach mat an va, kieu uong rugu den loi lam tinh vdi Thj Nd, tu hanh dong xaeh

dao ra di tra thii den each dam chet Ba Kign rdi tu kk liSu ddi minh Ciing trung tri

ngudi no le song cai each thong li Pa Tra hanh ha A Phii chi vi anh de ho bat mat mot con bo nha no mdi doc ac lam sao, cang chung to cai quyen lire ghe gdm va bo mat tan bao ciia giai cap phong kien thong tri d mien niii Khi dien hinh hoa nhan vat, mot nha van CO tai thudng "lira chon" cho nhan vat nhirng hanh dong doc dao, gay an tugng sau dam doi vdi ngudi doc

- Lai cac nhan vat khdc ve nhan vat:

De khac hoa tinh each, ban chat mot nhan vat, nha van con mugn Idi ndi, Idi danh

gia ciia c^c nhan vat khae Nhieu khi nha van con "to chuc" cho cac nhan vat khac thao

luan, ban bac ve nhan vat iy Vi6t Vi hanh, Nguyen Ai Quoc da kheo leo tao tinh huong ISm lln thii vi de mugn cugc ddi thoai ciia doi nam m thanh nien ngudi Phap tren xe

dien ngam d Pari ma dung chan dung, da kich ong vua bii nhin Khai Dinh Qua nhung

Idi ddi thoai ngSn ggn, sinh dong ma hinh anh ong vua An Nam Ian lugt hien len kha toan

ven (tu Idi an mac, trang siic xa hoa, loe loet, khoe ciia mot each keeh com den dieu bo

nhut nhat, lung ta liing tiing, tu cai mui tet, ddi mat xech, cai mat bung nhu vd chanh den

hanh vi am mudi ) Tac gia da mugn Idi ddi nam xm thanh nien Phap ma ban luan, djnh

gia that dich dang ve Khai Dinh Ong vua nay duge xem nhu mot tro giai tri, mua vui cho

ngudi dan Phap giua lue mgi trd quang cao tren bao chi duong thdi khong hap dan dugc

cong chiing nua Mia mai thay tro giai tri nay lai khong he ton mot ddng xu (khong bang

vg le nang hau vua Cao Mien, tui l^m trd leo treo nhko Idn eua su thdnh xii Cdnggd)

Tham chi, Khai Dinh dugc vi nhu vai rdi ma "dng bau Nh^ h^t Miia rdi cd dinh ki giao

keo thue" Da 1^ con rdi thi khong the tu than chuyen dong m^ phai tuan theo sir dieu

khien, giat day cua nhiJng ai do Khai Dinh chi Ik mot con rdi tren san khau chinh tri

duong thdi Mgi hanh ddng, Idi ndi ciia dng vua nay deu nhat nhat tuan theo su dieu

khien ciia quan thay Phap! Den vdi truyen ngan Rung xa mi, Idi cu Met ndi vdi con chau

Xd Man lai cho ta hieu dugc ph4n nao hoan canh gia dinh va tinh each ciia Tnii: "Anh Tnii ma tau da k6 cho chiing may nghe bao nhieu Ian roi do Day, no day, nd di giai

phdng quan danh giae, nay nd ve tham lang mot dem, cap tren cho nd ve mot dem, cd chir

ki ngudi chi huy, chi bi thu coi rdi Nd day! Nd la ngudi Stra minh Cha me nd chet sdm, lang Xd Man nay nudi nd Ddi nd khd, nhung bung nd sach nhu nude sudi lang ta "

Tuong tu thS, d Nhihig dira con trong gia dinh, Idi chu Nam nhan xet ve Chien, Viet giiip

ngudi doc hilu rd them tinh each ciia timg nhan vat nay Trong tac pham van hoc, cac

nhan vat thudng d giiia nhiing mdi quan he tuong tac, rang budc nhieu khi rat phiic tap, thudng nhan (hoac chiu) su nhan xet, danh gia ciia cac nhan vat khac Tat nhien, khdng phai Idi nhan xet, danh gia nao ciing dung va deu la y kien ciia nha van

121

du sa

n tic

h nha

n va

t chin

vat, na

m dug

c tin

h each, so phan cu

a ca

c nha

n va

t chinh D

e c6 can c

nhin tran thuat, giong

dieu tran thuat trong

thu th

e giai, thd

i do cua nh

a van Kh

g ta

c2n qua

g kh

i ke, ho dua r

a nhun

g nha

n dinh, dan

o trgn, da

n xen, khon

g ch

i c6 mot chi

i th

e tra

n thua

t tir dSu de

n cu6

i m

mot trong nhirng nguai dau tien hoan thien tinh hien dai trong each ke, ket hop hnh boat nhieu diem nhin tran thuat la Kafka 0 Viet Nam, nhung nha van dau tien c6 nhiing each tan dang ghi nhan ve phuong dien nay la Pham Duy Ton, Nguyen Ba Hoc, the hien trong mot so sang tac o nhung nam 20 cua the ki truac) Phan tich tac pham van hoc hien dai

can chu y den su dich ehuyen, ket hop hnh hoat nhieu diem nhin tran thuat Nhieu khi nha van

"trao but" eho nhan vat, de nhan vat tu ke, tu noi ve minh 0 day, noi dung nghe thuat

khong chi dugc truyen dat duy nhk tir nguoi ke ehuyen ma eon boi eac nhan vat khac,

bang ca nhiing tieng noi ben trong mang nhan thitc, tinh cam ciia nhan vat Co the minh hoa

dieu n^y bang vi du phan U'ch mot chi tiet trong truyen ngan Va chong A Phu

Ai timg doe Va chong A Phu chac deu tham thia y nghia eiia tieng sao goi ban tinh

vao dem mua xuan Tu khi hieu rang minh chua the chet, danh chap nhan kiep no le de ciiu bo, Mi cu "liii lui nhu con riia nuoi trong x6 ciia" Tuoi xuan eiia nguai phu nu xinh dep, tai hoa ay bi giam ham trong khong gian chat hep, tam toi, trong can buong chi c6 mot 16 cixa so vuong bang ban tay, nhin ra ngoai kia chi thay mot mau ma mo trang trang khong biet la suong hay la nang Mi xem minh song ma nhu da chet, xem cuoe dai minh nhir mot dem dai bat tan 0 lau trong cai kho Mi cung quen kho roi Tham chi, den khi nguai bo gia chet di, eo cung ehang nghi den ehuyen roi khoi nha thong li nua Ai nga tieng sao goi ban tinh trong dem mua xuan ay da danh thuc y niem ve thai gian, danh thiic hoai niem ve tuoi tre cijng khat vong hanh phue trong eon nguai tuang da chai h, cam lang di trong dau kho Ngoi biit To Hoai nhu hoi hop doi theo noi long Mi de dien ta qua trinh troi day ciia mot sue song tiem tang theo cac buac ngay eang cao, cang nong nan CQng tu day, diem nhin tran thuat, giong dieu tran thuat ciia nha van bat dau ehuyen doi: Khong hoan toan khach quan nua ma luc nay c6 su ket hop vai diem nhin tran thuat

tu nhan vat, xuat hien lai tran thuat nua true tiep Thu doc lai mot doan van cua To Hoai:

''Ruau dd tan luc nao Nguai ve, nguai di chai dd vdn cd Mi khong Met, Mi van ngoi tra mot minh giica nha Mai sau Mi mai dung day, nhung Mi khong buac ra duang chai, md tir tu buac vdo buong Chang nam nao A Su cho Mi di chai Tet Mi cung chdng buon di Bay gia Mi dd ngoi xuong giuang, trong ra cdi 16 cira so vuong ma ma trang trang Dd tir nay Mi thdy phoi phai tra lai, trong Idng dot nhien vui suang nhu nhung dem Tet ngay truac Mi tre lam Mi vdn cdn tre Mi muon di chai " Trong doan van nay, nhiing cau

dau dang tran thuat khach quan (tu cho dung nguai ke ehuyen) den ba cau cuoi eo su dich ehuyen, ket hop tu nhien cac diem nhin, giong dieu To Hoai da viet lien tiep ba cau van

ngan ciing mot chii ngii la "Mi" Lbi van tu day bong hoi ha, bong don dap nhu cung

khat vong s6ng dang trao dang trong long Mi Lai nha van hay lai nhan vat? Khong the phan dinh rach roi To Hoai khong dung ben ngoai ma ta, ma ke nua, lai nhap than vao

Mi, thon thiic cimg Mi a thai khac ay de tu trong do viet ra Khi tran thuat bang lai nua true tiep nhu the, y thiic ciia nhan vat dugc hien dien, nguai doc dugc tham nhap vao y

nghi th4m kin ciia nhan vat, dugc song ciing nhan vat

Trong sang tac cua Nam Cao, sir dich ehuyen linh hoat diem nhin than thuat, sir dan xen nhiSu giong dieu trSn thuat tra thanh mot dac diem noi bat, mot net thii vi cua

phong each Khon

g ft nguai diin

i Na

m Ca

o m

a chu

doi thoa

i m

a nh

u tu soi chieu, tu

a mo

t ke khon nan

a vao, s6n

g tron

> Vie

c to chiic die

g die

dugc die

n ta bang la

i van, ban

g gion

g dieu La

g cu

tach bac

h ay nguai t

t ngu

W tron

g eugc C

Co th

e xe

m cu Met nh

u mo

t ph

o su s6ng cii

g trang Ch

i nh

thuang dic

h chuye

n tu nhien san

a the, ta

kha nan

2.3 Nghi ludn ve tdc pham kich " '

Kich la mot trong ba phuong thiic co ban ciia van hoc (tir sir, tru tjnh, kich) Tac pham kich dugc xay dimg tren co so mau thuan, xung dot giura cac lire lugng, cac gia tri Khac vai tieu thuySt, tac pham kich tap trung dien ta mau thuin da phat trien den dp nao

do va ngay cang cang thang Cot truyen va hanh dong kjch thuong thong nhat, tap trung

ve khong gian, thai gian vai nhung sir kien, tinh tiet lien doi vdd nhau mot each chat che,

tit yku va tu nhien Thong thuong, cot truyen kjch dugc dien bien theo cac buae: ma dau

(khai doan) - phat trien - dinh diem (cao trao) - giai quyet (ma niit)

Ve xung dot, trong tac pham kjch co hai loai: xung dot ben ngoai (nhan vat vai ho^n canh, nhan vat vai cac nhan vat khac), xung dot ben trong (nhan vat tu suy ngam, tu day dut trong trang thai cang thang) Tuong ling vai dieu do, trong tac pham kjch co ngon ngu doi thoai va ngon ngu doc thoai

Phan tich tac pham kjch chii yeu la phan tich hanh dong va ngon ngir nhan vat vi do

la hai yeu to ea ban cua loai hinh van hoc nay Trong kich khong co ngon ngir tran thuat,

ke chuyen, hau nhu rat ft ngon ngu mieu ta (neu co thi chi doi lai chti giai, dinh huong cua tac gia) Qua hanh dong va ngon ngu cua nhan vat m^ xung dot kich dugc hinh thanh, phat trien va U'nh each, so phan nhan vat dugc bpc 16

a) Nam bat dung tinh huong kich, xung dot Icich va phan tich duac qua trinh phat trien cua no

Tu xung dot kich va qua tiinh phat trien ciia no, tir each giai quyet xung dot ay ma nha viet kich gui gam chu de cua tac pham Day la yeu to co sa, cot loi cua tac pham kich Vi the, khi phan tich mot tac pham kich, can tra lai diing cac cau hoi: ,

- Va kich co nhung xung dot nao? Xung dot trung tam la gi?

- Xung dot kich dugc hinh thanh, khoi nguon tir dau?

- Cac buae phdt trien ciia xung dot kich qua cac hoi, cac canh dien ra nhu the n^o? Khong gian, thai gian ciia e^e buae phat trien Sy?

- Dau 1^ cao tr^o (dinh diem) ciia va kich? Tdc gia giai quyet xung dot ay (ma nut)

ra sao? Tir su giai quyet nay toat len nhirng y nghia, gia tri gi?

Vi du: d va Hon Truonig Ba, da hang thit, Luu Quang Vii tap trung dien ta bi kich

ciia eon nguai khi rod vao tinh trang "ben trong mot dang, ben ngoai mot neo", tinh trang xung dot giira H6n vai Xac de neu len quan niem ve moi quan he giira su song va cai

chit H6n h\k\x tugng cho dai s6ng tam h6n thanh cao, nhirng gia tri tinh than dep de Xac

bieu tugng cho loi song huong thu tran tuc, nhiing nhu cau ban nang a con nguai Xung dot kich bat dau tir khi Truang Ba de tiep tuc dugc song danh nhap hon vao than xac tho

lo, kenh cang ciia anh hang thit Tir day, khong the cuang dugc, Truang Ba dan doi khac, tiem nhiem nhixng thoi x§u ciia anh hang thit Dau con hinh anh nguai chong, nguai cha day tinh thuong, trach nhiem, nguai ong hien tir, kheo leo Dau con hinh anh nguai lam vuon can cii Dau con nhirng nuac ea tri tue, cao thugng Hon Truang Ba bi mgi nguai nga vuc roi xa lanh Chinh Hon Truang Ba ciing ngay mot tham thia tinh canh tra treu cua minh, tu sg, tir chan minh

125

Khi pha

n tic

h mo

t hoi, mo

t can

h na

o do cua ta

c pha

m kich, ca

c do

c toa

n bo tac pham Chan

g han, can

h V

n tron

g va

Hon Trumg

den mur

e na

o ma

i c6 mong ua

c tac

h ho

n min

h ra khoi ca

b) Cam nhan va

phan tich ngon ngir

kick dung vai dac

vai tien

g no

i han

g ngay N

o man

g tin

h kha

i ggi, td

the r

o net Trong kich

, cun

g va

i han

h dong, ngo

n ng

u la phuang tie

n qua

n trgn

g de bgc 1

6 tin

do ta

i nang, than

h con

g cu

a nh

a van C

o th

e thS

y ro th^nh con

n ve

li lua

n va

n hoc, ve

van ho

va ra

t nhie

u ng

i dung C

o th

e la nhan dinh, y kie

hoc, mo

t khuyn

h huong, tra

o luu, mo

t ta

c gia, mo

t ta

c pham, mo

u do phan tic

h (da

n chun

a) Hieii dung, hieu chinh xdc nhan dinh, y kien duac neu a de • •

C4n doc that ki de hieu nhan djnh, y kien ay bao gom cac noi dung gi, trong cac noi

dung ky dau la chinh, dSu Ik phu Nghia la phai hieu cMnh xac tinh than ca ban ciia nhan

dinh, y kien Neu khong lam dugc nhu vay, bai lam se hoac sot y hoac lech trpng tam Muon hieu diing, hieu chinh xac nhan djnh, y kien, can chii y cac k i nang sau:

- T i m cac khai niem, thuat ngil then chot, co ban trong nhan dinh, y kien vk suy nghi

de hieu diing, hieu day du ve chiing

V i d u d S b a i l : ^ u ;

Truyen ngan Ritng xa nu (Nguyen Trung Thanh) la mot bai ca hiing trdng ve chii nghia anh hicng each mang cua dong bao Toy Nguyen trong thai dai khdng chien chong

de quoc Ml

Hay lam sang to nhan dinh tren

hieu hinh anh "bai ca hiing trang" mu6n noi dieu gi Khai niem chu nghia anh hiing each mang nham noi tai nhirng hanh dong phi thuong, dung cam, vugt hoan canh thir thach khi huomg theo l i tuong cao ca Muon ca nggi chii nghia anh hiing each mang, nha van thuong dat cac nhan vat cua minh vao nhung hoan canh kho khan, nghiet nga cua dai s6ng, cua lich su Hinh anh "bai ca hiing t r ^ g " muon nhan manh chat su thi, cam hung

su:thi ciiaRimg xa nu Nhung hieu biet nky chinh la ca so de tim y va to chirc he thong

luan diem khi lam bai

V i du de bai 2:

Tdc phdm van hoc chan chinh co khd ndng nhan dao hod con nguai

Anh/chi hay gidi thich y kien tren vd phdn tich mot tdc phdm ma minh yeu thich de chung minh ' : : ^

chinh Qua trinh giai thich y kien chinh la qua trinh Ian lugt chi ra nhiing bieu hien nay

- Chii y moi lien he giira cac menh de (y) trong nhan dinh, y kien qua each dien dat, qua cac quan he tu, giai t u

Dieu chii y nay giiip ta xac dinh dung muc do quan trong cua cac y ciing tinh than ca ban cua nhan dinh, y kien T u day, nguai lam bai mai phan bo thai gian, "sue lire", tri thuc de giai quyet tot yeu cau ciia de

V i du d€ bai:

Chinh trong dot kho nghiet nga, chinh khi can ke cdi chit, con nguai ta lai cdng khao khdtsusong, khao khdt mat dm gia dinh - • ' • K«r Hay phdn tich truyen ngdn Va nhat (Kim Ldn) de lam sdng to nhan dinh tren

K h i lam bai nay, c i n thSy quan he giiia hai ve (y) trong nhan dinh, can xac dinh diing

yeu cau nghi luan ca ban Va nhat da tai hien chan thuc tinh canh doi kho nghiet nga

127

g ta

m pha

n

tich 1^ lon

g kha

o kha

t si

r song , kha

o kha

t ma

i im

gia dinh ciia cdc nha

b) Can can nhac

lira chgn dan chung

va trien khai phan

tich cho phii hop

Dan chumg

trung dai, phong trao

Tha mai

1932

1945 da khang dinh

mot kieu

sang tac mai, tao

nen mot thai dai

rue ra trong lich

sic tha

ca dan toe

Bang nhiing hieu biet

ciia minh

ve phong trao Tha

mai 1922

- 1945, anh/ehi hay

lam

sang to

y kien tren

De lam tot ba

i ngh

i lua

n nay , tnrd

i nhi

n \h

the giai v

gi?

(cam hiing

chii dao

,

kieu nhan vat, phuon

g thii

c th

e hien bao

gom the loai , xa

y dun

g hin

h anh , ngo

n ngu )

Tren ca

g pha

i bie

t pha

n tich Mo

i Thanh )

Muon l^m noi ba

t da

c die

m rieng , ne

i chiSu C

y thuc ) tron

g t

u duy , tron

g gia

o tiep , la

n va

n hoc, bien

phap so sanh c6 tac dun

g la

m no

i bat , khS

t khac

,

nha ma rpng so sanh

g ne , tr

Chiing ta c6 the sir dung kha

nhieu kieu dang so sanh trong bai ngh

a) So sanh lich

dai va

so sanh dong dai

* So sanh lich

dai

So sanh lich dai l

n lua

n (t

u ngii , hin

h anh , ch

i tiet , nha

n vat

)

tnrac hoac sau do Chang han, so sanh tinh cam thien nhien trong tha Ho Chi Minh voi

trong tha c6 dien; hinh anh canh chim, chom may trong bai tha Mo (Chieu toi) voi trong tha Ly Bach hay Truyen Kieu Ho Chi Minh nhin ngam thien nhien khong chi bang doi mat

thuang thiic cua mot nghe si ma con bang tam long gan bo thiet tha vod cuoc song gan gui

Canh chim trong bai Mo cu cuoi ngay lai tim ve chon ngu (c6 thu) Do la mot hoat dong cua

su song tuan hoan, bat diet Tinh yeu thien nhien trong tha Ho Chi Minh thuc chat la mot bieu hien cua long yeu cuoc song am ap Khong giong the, hinh anh canh chim trong tha

Ly Bach ngay truac gan voi niem vui sieu thoat, mang ve phieu bat, xa xam:

Chiing dieu cao phi tan, , , Cd van doc khu nhan

(Bay chim bay cao tan, mat hut,

• May le nhan nhd troi mot minh)

• • L « - (Doc tea Kinh Dinh san)

Ngoai ra, c6 the lay vi du so sanh hinh anh anh giai phong quan vdi hinh anh anh ve quoc quan trong tha ca hai cuoc khang chien (chong de quoc M i va chong thuc dan Phap),

so sanh long yeu nuac trong tha ca nay vai tha xua Co the tham khao doan binh giang

cau tha trong bai Ngong gid dong (Nguyen Dinh Chieu) sau day:

Bo coi xua da chia ddt khdc, - = Ndng suong nay ha doi tr&i chung

Lai binh: "Cam l^m sao cho het dugc cai xot dau tren dat nuac v^ trong long nguai

a cau tha "Ba c5i xua dd chia ddt khdc", a su d6i lap giua "xua" va "khac"! Co phai trong ba chii "feo- coi xua" Sy da ham ngu ca mot pho truyen thong dung nuac va giii

nuac dam mo hoi v^ xuang m^iu ciia bao doi cha ong, t u su khang dinh dong dac chti

quyen thieng lieng bat kha xam pham ciia dSt nuac a Ly Thuang Kiet den niem tu hao

ve nen van hien ra r^ng ciia dan tpc a Nguyen Trai, cung nhu y chi sat da bao ve tung tic dit a Le Th^nh Tong, giii gin tu mau rang den m^i toe a Quang Trung A y vay ma

nay ba coi muon xua ay da bi chia cat cho ke kh^c, th^nh dat kh^c "^ ,

* So sdnh dong dai

So sanh dong dai la so sanh, lien he doi tugng dang phan tich, van de dang ban luan trong tac phim ay vai trong nhung tac pham khac ra dai ciing mot thai k i Bien phap so sanh nay c6 tac dung khang dinh ve doc dao, "U'nh rieng" cua doi tugng, van de V i du:

De lam noi bat phong thai hao hoa, tam hon lang man cua hinh tugng nguai linh khang

chien trong bai Tdy Tien cua Quang Dung, chiing ta so sanh hinh tugng ay dugc the hien trong cac bai tha thanh cong khac a nhung nam bSy gia (nhu Nhd cua Hong Nguyen,

Dong chi ciia Chinh Huu, Len Cdm Son ciia Tan Sac, ) Hoac khi phan tich cam hung

wk que huong, dit nuac trong Ddt nuac cua Nguyen Dinh Thi, chiing ta c6 the so sanh vai

cam hung ciia Hoang Cam liic viet Ben kia song Duong, ciia To Hiiu liic viet Viet Bdc:

' Le Tri Viln, Nhitng bai gidng van a dai hoc, tap 1, NXB Giao due, 1990

129

Cung bp

c 16 long ca

m he

m trua

c lu giac gi^

g no

i le

n nie

c^ch ngh

e thua

t do

c dao Kh

chat Ta

y Nguyen, mo

i tra

i ngugc, do

i la

p (v

e ba

n chat) vd

i dd

i tugm

g dan

g pha

h me

, sa

u da

i ta

m tran

lang man D

e ca nggi chi

i nghi

a an

h hung, tin

h tha

n tu nguyen c6n

g hie

n cug

c dd

i min

o s^n

h cun

g de tai §y, hin

h an

h ay nhung dug

van hg

c kha

c nhau, chan

g ha

n Tieng

hat song Huong cii

* So sdnh dong

den canh thu Thi

dau

the kiXX, Tan Da cung biii ngiii muan tieng ta sdu "cam thu, tien thu" R6i den lap thi nhan cung thai Xudn Dieu cung td cdnh thu, nghe "tieng thu", thuang nha boi hoi vai thu Nhung trong dm huong cua tieng dan thu mudn dieu ay, bdi tha thu cua Xudn Dieu van CO mot net rieng Cdi tdi tinh cua thi nhan la noi den mot de tdi mudn thua rat quen thuoc cua thi ca chdng nhung khong trUng lap sdo mdn, md con he ma nhung net mai"

DI binh giang Day mua thu tai cua Xuan Dieu, tac gia bai vi€t da dat thi pham lang

man nay trong dong tha ca vi€t mua thu ciia dan toe, tir do khai thac nhilng net rieng Cung vai bien phap so sanh Sy, tac gia binh kho tha ket thuc tac pham:

"Bdi tha ket Igi trong cdm gidc ve su chia li Vai cuoc ra di cua sac mdu cua la cdy, suphai ma cua trdng, cua nui Id timg bdy chim bay di tim cho dm:

May vdntdng khong, chimbay di

Khi trai u udt hdn chia li

It nhieu thieu nil-buon khong noi Tua cua nhin xa, nghingai gi

Lg liing sac, cic moi do thu ve la nguai ta bang hodng lien tuong den phut chia li Co

le cdnh trai thu "may vdn tdng khong " dm dam it nhieu phii hap v&i tarn trgng con nguai khi each biet Ngdy truac, Nguyen Du cho Thuy Kieu tien Thiic Sinh vdo mot buoi thu

"Nguai len ngua ke chia bdo/ Rimg phong thu da nhuom mdu quan san " Luu Trong Lu nhin thdy noi khdc khodi cua long nguai khi tieng thu "thon thuc" lam rgo rue "Hinh dnh ke chinh phu/ Trong long nguai cd phu " Phdi chdng tu no, mua thu da hinh thdnh nhimg cuoc chia li, dd khai day bao noi niem u udt de cho nhung ndng thieu nit dang xudn chat thodng buon vdn va vd tua cua ma mdng xa xdm? Cdi dang ve cua "it nhieu thieu nir buon khong noi" da diem them vdo bice tranh thu mot net diem le yeu kieu cua

su hod dieu giita con nguai vd thien nhien Cdu tha cuoi limg la khong nhu mot ddu hoi,

md nhu mot dang tu lu Tac gid khong can di sdu vdo tdm tu cac cd thieu nit, vd ta cUng khong muon tim hieu them, chi biet do la mot dang net mua thu hod dieu vai su ngdn ngo cua ndng trdng a tren vd khi trai u udt a dual

Bdi tha khep Igi md du dm con vuang vdn trong ta Khong phdi cdi sang siia, tich mich nhu sdc thu cua Nguyen Khuyen, mua thu cua Xudn Dieu hien ra vai nhimg hinh dnh, mdu sdc, hiin dSi, tan phai, dn chira nhimg cdm xdc tinh te ciia mot tdm hdn A Ddng truac buac di khdng cucmg Igi duac cua thai gian, Igi duac dien td bang mot ngdn ngU mai lg, hien dgi "

Khi so sdnh d6ng dang, thu thdch cao nh§t d6i vai nguai nghi luan la cam nhan diing, chi ra dugc net rieng cua cac hien tugng Nhan vat nguai dan ba hang chai trong

ngheo kh6 a trong cac canh ngo eo le, b§t hanh Chinh trong canh ngo ay, hg mang

131

nhung ve dep khuat la

p dan

g tra

n trong , da

am

gia dinh, y thuc gin giu va vun dap cho cai t

o a

m ay Va

t ga

n vd

i y do nghe thuat cii

a tixn

g nh

a van , chi

i dh

cua tung

tac pha

m

de pha

n tich , l

i giai

• U s i

W

^ J

^ , v

Trong so sanh doi dan

u t im ra nhirng

r "Bern

mua ndm

nha khong gian/Ldng run

them lanh noi hcin

bao la"

den

"Mua xudn tuai tot

cd cay

budm" Ik

qua trinh hoi sin

"Hinh dnh Bdc Ho

tra di tra lai khong biet

may Idn trong tha

anh Lan ndo ciing

giong Bdc nhung khong

Idn ndo giong Idn

ndo Noi rieng mot

chi tiet mdi toe

bac cua

Bdc

Cling

the Ldn ddu tien,

mdi toe Bdc xudt

Men Id trong bdi

Sang thdng ndm (1950):

Cho eon hon mdi

ddu toe bac

Ldn thic hai Id

trong bdi

Ta M tdi (1954):

Tren duong

ta ve lai Thu

do

Ca do bay quanh

toe bac Bdc Ho

Ldn thu

ba Id cuoi bdi

Ba muoi ndm dai

ta cd Dang (1960):

Nguai di truac, nghin

suang muon tuyet

Ddt diu dan nuac

Viet Nam

ta

Bac pha mdi toe

nguai Cha

Ba muoi ndm Dang

na hoa tang Nguai

Neu chu

y ta

se thdy khong nhung

cu moi ldn xudt

hien, toe Bdc Igi

bac han

so vai

ldn truac,

ma moi ldn con

eo mot

y nghia rieng, mot

tieng noi rieng Tieng

noi rieng

ndy

cdng ddng chu y

trong bdi Cdnh chim

khong mdi

Id bdi tha mimg Bdc tir

Mac Tu

Khoa

tra ve sau hoi nghi 81

Ddng (1960):

Bdc ve toe cd bgc them

Ndm canh, bon bien,

cd dim nghi nhieu?

Luc nay, toe Bde

eon cd the bgc them nira

khong? Nhung nhd tha

cir hoi

vd qua

nhihig cdu hoi cua

nhd tha

it nhieu ehiing ta

cd the thdy duae

cuoc don qud thuc

khong

dan gidn

vd song gio dd

noi len.

Giita nhirng song gio

dy, tinh yeu thuong

vd tinh

thdn

phdn ddu khong ngimg,

khong nghi cua Bde

cdng sdng ngod len

tuyet dep."^

Hoac ve hinh anh la ca To quoc trong tha To HQn, Hoai Thanh so sanh, phan tich:

anh timg ca ngai ngon ca cua ta:

Tren bdi Thai Binh Duang song gid Phai ph&i bay ca do sao vdng

Ngdi sao, chdn li cua dai Viet Nam, vdng cua Idng nguoi hom nay Cdng nhin ta, Iqi cdng say

Bien Dong long long gid lay ngon ca

Van CO nhitng chit, nhung y giong nhu Idn truac, nhung lai tha Idn nay c6 cdi uyen

chuyen, cdi chdt say, cdi sue bay vd sue khdng dinh han xa Idn truac."^

Nhu vay, trong phan U'ch, ban luan v8 tac pham van hoc, c6 the van dung nhieu dang

thiic so sanh de ma rpng, dao sau vSn de, 6k soi sang them gia tri cua doi tugng Nen c6

gang van dung ket hop nhieu dang thuc so sanh khac nhau de bai lam them phong phii, sinh dong Song dii van dung dang thiic n^o cung can tranh sir so sanh khap khieng, may moc, can tranh thai dp cue doan (theo loi xep hang nhat, nhi, khang dinh han, thua mot each dut khoat) Khong it nguai trong luc nghi luan, viet bai, de ca nggi doi tugng minh dang phan tich, tham binh, cii ca nggi no la "hay nh§t", la "dep han tat ca" so voi mpi truang hgp khac Nen khSc phue sir "hon nhien ngay tha" nhu the bSng cai nhin uyen chuyen, bang sir can nhac khoa hoc

4 Kien thuc co- ban cua cac van ban van hoc

HAI DL/A TRE

Thach Lam

1 Thach Lam la nha van ciia nhung trang thai cam xiie, cam giac nhe nhang, mong manh, la cay biit c6 biet tai khi dien ta sir hoa dieu, cgng huang cua hon nguoi voi nhung

bien chuyen cua moi truong xung quanh Hai dua tre tieu bieu cho dac diem noi bat ay

ciia tam hon, phong each nghe thuat Thach Lam

Hai dua tre l4y boi canh mot pho huyen nho, nod hang dem c6 mot chuyen tau tir

thii do Ha Noi di qua va dugc bo cue theo trinh tir thai gian Viet truyen ngan nay, Thach Lam da dat minh vao nhan vat Lien - nguoi chi - de cam nhan ve nhirng doi thay cua euge song pho huyen tir liic cuoi chieu den dan ve dem

' Hodi Thanh tuyin tap, tap 1, NXB Van hoc, 1982, tr 161 - 162

133

c ggi , da

n da

n ve dem, ngo

m lir

a kha

nude cii

a ch

i Ti lay don

g to

a ra mot quSn

n cd

i m

Ha Ndi , no

i nhirng nam trud

c da

y ha

i ch

i em timg dug

c d, timg c

d nhirng ngay dug

c di

mot th

e gid

i khac , di

i ch

i tron

g khoan

h khac Chun

g ta hieu v

i sa

o ch

i em Lien la

i nhi

Tu mot ki niem trong cuoc doi ng^y tuoi tha, Thach Lam da nang len th^nh mot chi tiet nghe thuat, mot doan van giau y nghia Con nguoi ta, dti phai song trong hoan canh nao, cung dung de m i t di nhung uac ma dep, nhung khat vong chan chinh Chung nao con nguai ta con c6 nhung xon xao trong dai song tam hon, con biet uac mo la chung ay vin dang con tinh yeu cuoc s6ng, con mu6n cuoc dai minh giau them y nghia Do la gia tri nhan van cua doan van nay

Nguyen Tudn

1 Truac Cach mang thang Tam nam 1945, chan ghet cai xa hoi no le tii tiing duang

thai, v6n tinh tinh phong tiing, yeu thich tu do, giau tinh than dan toe, Nguyen Tuan quay

ve nggi ca ve dep mot thai con vang bong Tim ve truyen thong lich su, van hod dan toe,

Chu ngucri tu tu da khang dinh ve dep, sue song bat diet ciia thi nang va nhan each trong

mot hoan canh thu thach dac biet

2 Chu nguai tir tu la mot truyen ngan giau chat kich Npi dung tac pham dugc xay

dung tren mot tinh huong doc dao: cuoc gap ga la thuang giua nhung con nguai ciing rat

la thuang Mot nguai thich chai chu dep (quan nguc) da gap dugc mot nguai "viet chu rat nhanh va r4t dep" (Hudn Cao) Song that tro treu, cuoc gap go do lai dien ra nai nha

nguc tu tu va tra thanh cuoc cham tran giua quan coi nguc vai ke tu tii, nghia la hai ke a

hai dau chien tuyen Khong gian ciia truyen la trai giam tinh San Thai gian ciia truyen la

nhung ngay cuoi cung cua tu tu Huan Cao T u day, Chu nguai tu tu phat trien theo trinh

tu dien bien ciia kich ma chi tilt cong van khan ciia quan Hinh bp Thugng thu gui ve trai giam tinh San c6 y nghia that nut, d§y tinh huong truyen len cao tr^o v^ doan van ta canh cho chir a cu6i c6 vai tro ma nut, giai toa nhung ban khoan, dgi cha a nguai doc, dem tcri cho nguai dpc sir thoa man cung nhiing rung cam tham mi sau sac

3 Hinh tugng Hu§n Cao 16ng long giua xa hoi bao tan, nguc tu tam t6i, ket tinh l i tuang tham m l cua Nguyen Tuan

- Ke tu tu nguy h i l m - nguai nghe sT tai hoa, nguai "viet chu rk nhanh v^ rat dep"

khap vung tinh San deu nggi khen

- Con nguai c6 tam dep, giau long tu trpng va y thuc gin giu thien luang

- Mot bac anh hung trong thien ha, tung c6 nhiing hanh dpng chpc trai khuay nuac,

CO khf phach cung coi (b§t chip cuang quyin, khinh thuang cai chet)

- Con nguai mang tinh th§n nghia hiep, each ling xu van hoa

—> Huan Cao dai dien cho cai dep, cai thien, hoan t o ^ doi lap vai cai xa hoi pham tuc, den toi liic bay gia

4 Nhan vat quan nguc - "mot thanh am trong treo chen vac giira mot ban dan ma

nhac luat deu hon loan x6 bo"

135