Luận văn thạc sĩ tổ chức hoạt động ngoại khóa về tổng bí thư nguyễn văn cừ trong dạy học lịch sử việt nam lớp 12

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ HẢI TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HẢI

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT

THỊ XÃ TỪ SƠN TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN - 2020

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HẢI

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu: “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12

ở trường THPT Thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh” dưới sự hướng dẫn của TS

Nghiêm Thị Hải Yến là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực chưa được công bố

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hải

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình

và sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện thuận lợi

để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới TS Nghiêm Thị Hải Yến - người

đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Lịch sử, Phòng Sau đại học của Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã nhiệt tình giảng dạy, giúp đỡ tôi hoàn thành khoá học

Cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã khuyến khích động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hải

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 6

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 7

5 Đóng góp của Luận văn 8

6 Cấu trúc của đề tài 8

NỘI DUNG 8

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 9

1.1 Cơ sở lí luận 9

1.1.1 Một số thuật ngữ, khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài 9

1.1.2.Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương 10

1.1.3.Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn 11

1.1.4 Nội khóa và ngoại khóa: 13

1.1.5 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT 15

1.1.6 Một số các hoạt động ngoại khóa trong DHLS cho HS lớp 12 trong trường THPT 20

1.2 Cơ sở thực tiễn 23

Trang 6

1.2.1 Vài nét về thực tiễn dạy - học lịch sử ở trường THPT 23

1.2.2 Thực tiễn tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT 24

1.2.3 Thực tiễn tổ chức các hoạt động ngoại khóa về Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS ở trường THPT 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 31

Chương 2: XÁC ĐỊNH YÊU CẦU VÀ THIẾT KẾ NỘI DUNG VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA LỊCH SỬ LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT 33

2.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho HS trong DHLS ở trường THPT 33

2.2 Một số yêu cầu khi thiết kế chủ đề và tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS ở trường THPT 35

2.2.1 Yêu cầu khi xác định mục tiêu tổ chức 35

2.2.2 Yêu cầu khi xác định nội dung kiến thức 36

2.2.3 Yêu cầu khi lựa chọn hình thức và phương pháp tổ chức 37

2.3 Thiết kế những nội dung tìm hiểu về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử ở trường THPT 38

2.3.1 Tiếp cận, khai thác tài liệu về Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ cho bài học lịch sử 38

2.3.2 Những nội dung về Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ được sử dụng trong hoạt động ngoại khóa lịch sử lớp 12, ở trường THPT 39

Chương 3: HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ CHO HS LỚP 12 TRONG DHLS VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT 53

3.1 Hình thức, phương pháp hoạt động ngoại khóa 53

3.1.1 Đọc sách lịch sử về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ 53

Trang 7

3.1.2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức lịch sử về Tổng Bí Thư

Nguyễn Văn Cừ trên mạng Internet 56

3.1.3 Thi kể chuyện lịch sử về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ 58

3.1.4 Nói chuyện lịch sử về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ 60

3.1.5 Thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ 63

3.2 Thực nghiệm sư phạm 64

3.2.1 Thực nghiệm sư phạm hình thức tổ chức cuộc thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh về Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ cho HS trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Từ Sơn Bắc Ninh 64

3.2.2 Thực nghiệm dạ hội lịch sử cho học sinh trường THPT Ngô Gia Tự - Từ Sơn, Bắc Ninh 72

3.2.3 Thực nghiệm sư phạm Thăm quan ngoại khóa tại khu nhà tưởng niệm Nguyễn Văn Cừ cho học sinh khối 12 của Trường THPT Lý Thái Tổ 85

3.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm (Phụ lục 3) 92

KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Trang 9

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Lịch sử giữ một vị trí quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức và truyền thống cho học sinh Môn học giáo dục hình thành phẩm chất, lòng yêu nước nồng nàn, khả năng suy nghĩ độc lập, và nhận thức về kết quả hoạt động của mình đối với người học Dạy học tốt bộ môn Lịch sử nhằm góp phần vào thực hiện mục tiêu chiến lược của Đảng về đào tạo thế hệ trẻ, tiếp tục sự nghiệp cách mạng của cha ông, đưa đất nước phát triển và hội nhập Trong đó, những tri thức lịch sử địa phương chiếm vị trí quan trọng quan trọng Cùng với các bộ môn khác, môn Lịch sử với

chức năng và nhiệm vụ của mình đã góp phần tích cực vào sự nghiệp: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, có sức khỏe và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [64; 8]

Trên thực tế, tình yêu nước bắt nguồn từ tình yêu quê hương Nhà văn hoá

Xô Viết Ilyu-E- ren-bua đã từng nói: "Lòng yêu nước bắt đầu từ lòng yêu những vật tầm thường nhất, yêu các cây trồng trước nhà, yêu con phố nhỏ đổ ra bờ sông ” Chính vì thế, trong sự hình thành nhân cách của học sinh, Lịch sử địa

phương có ý nghĩa rất quan trọng Hiện nay, đất nước đang trên đường đổi mới, những mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động và làm xói mòn đạo đức xã hội, làm méo mó nhân cách của học sinh, của thế hệ trẻ Do vậy, việc hình thành cho học sinh sự hiểu biết về lịch sử địa phương, về những giá trị và truyền thống quê hương, giáo dục lòng tự hào và ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương được chú trọng trong chương trình giáo dục phổ thông

Nhận thức rõ tầm quan trọng của những giá trị lịch sử địa phương, trong những năm qua Bộ Giáo dục và đào tạo đã có sự quan tâm và chỉ đạo thực hiện hiệu quả nội dung trên thông qua các đợt tập huấn dạy học lịch sử di sản, danh

Trang 10

nhân địa phương Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích nhà trường, các địa phương tự chủ xây dựng chương trình hướng tới tăng thời lượng giảng dạy lịch

sử gắn với vùng miền

Phần lớn ở các trường THPT Lịch sử địa phương chưa được đặt đúng với vai trò của nó vì theo phân phối chương trình nội dung này chỉ có 1 đến 2 tiết / năm Do đó, có thể nhận thấy công tác giảng dạy lịch sử địa phương còn nhiều khó khăn vì mâu thuẫn giữa việc tăng thời lượng lịch sử địa phương - di sản và danh nhân trong chương trình tự chủ với chương trình chung Nếu tăng số giờ lịch sử địa phương đồng nghĩa với việc phải cắt giảm chương trình nội dung phần lịch sử dân tộc và thế giới Điều này ảnh hưởng đến chương trình chung của Bộ Giáo dục Đào tạo đã ban hành Vì nguyên nhân trên nên hiện tượng học sinh hiểu biết hạn chế về lịch sử quê hương là vấn đề cần quan tâm

Bắc Ninh là vùng đất địa linh nhân kiệt với bề dày truyền thống văn hóa, truyền thống cách mạng anh hùng qua mọi thời kỳ của lịch sử dân tộc nên việc đẩy mạnh giáo dục lịch sử địa phương là trách nhiệm của những nhà quản lí giáo dục và cũng là trách nhiệm của những giáo viên đang trực tiếp giảng dạy

Xuất phát từ lí do khoa học và thực tiễn trên tôi đã quyết định chọn chủ

đề “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT Thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh”

làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Những công trình về lí luận dạy học

Cuốn “Những cơ sở lí luận của việc DH”, tập 1 (1971), Rutxo nhấn

mạnh “Đồ vật, đồ vật - hãy đưa ra đồ vật Tôi không ngừng nhắc đi, nhắc lại rằng chúng ta lạm dụng quá mức lời nói Bằng cách giảng dạy ba hoa, chúng

ta chỉ tạo nên những con người ba hoa”, ông đã đề cao các hoạt động thực

hành, thực nghiệm sẽ có tác dụng to lớn trong việc giáo dục trí tuệ và nhân

Trang 11

cách cho HS

Cuốn sách “Chuẩn bị giờ học Lịch sử như thế nào?” của N.G Đai - ri (Tài liệu dịch), các tác giả nêu ra ý kiến thay từ “công tác ngoại khóa” bằng từ

“hoạt động ngoài lớp” Từ đó, đề xuất một số nội dung cơ bản của hoạt động

ngoài lớp trong dạy học lịch sử

Như vậy, các nhà giáo dục lịch sử nước ngoài đã rất coi trọng hoạt động ngoại khóa trong DH Các tác giả đã đưa ra cách phân loại nội dung và các hình thức hoạt động ngoại khóa góp phần nâng cao chất lượng dạy - học lịch sử trong nhà trường phổ thông Ở nước ta, Bác Hồ đã nhiều lần yêu cầu thầy cô giáo

phải chú ý giáo dục nhiều mặt cho học sinh: đức, trí, thể, mĩ Trong “Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc” ngày 25/08/1950, Bác yêu cầu:

“Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học.Ở trong nhà trường, trong xã hội, các cháu đều vui, đều học.”

Trong các cuốn “Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, Nxb Giáo dục, 1987; “Giáo dục học đại cương” của Phạm Viết Vượng - Đặng Vũ

Hoạt, Nxb Đại học sư phạm, 1996, trong phần Lý luận dạy học có hệ thống

các phương pháp giảng dạy cho học sinh, các tác giả đều cho rằng: “cùng với những hoạt động chính khóa của nhà trường thì cần phải coi trọng các hoạt động ngoại khóa cho cuộc sống, hoạt động để từ đó tạo cho các em thói quen vốn sống thực tế và những hành vi văn minh”

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” của tập thể các thầy cô khoa

Lịch sử - Trường ĐHSP Hà Nội (xuất bản lần đầu năm 1978 và tái bản nhiều lần vào các năm 1982, 1992, 1998, 2002, 2009, 2010 do Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị chủ biên đã khẳng định hoạt động ngoại khóa đóng vai trò quan trọng có tác dụng to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông Giáo trình cũng đề ra các hình thức tổ chức, cách thức tiến hành ngoại khóa để mang lại hiệu quả cao nhất

Tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh

Trang 12

Tường (đồng chủ biên) viết cuốn “Một số chuyên đề về PPDHLS” cho rằng:

các hoạt động ngoại khóa như dạ hội lịch sử, xây dựng phòng học bộ môn, phòng truyền thống của trường, trò chơi, đố vui lịch sử, triển lãm, báo tường

nhân các ngày lễ lớn tham quan di tích, “hành quân theo bước chân người anh hùng”…các hình thức này rèn luyện kỹ năng thực hành bộ môn, nâng cao kiến

thức, tư tưởng trong học Lịch sử

Sách “Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử” của

Nguyễn Thị Côi - Trịnh Tùng - Lại Đức Thụ - Trần Đức Minh, các tác giả

cho rằng: “Tổ chức công tác công ích xã hội trong dạy học lịch sử cho học sinh là một biện pháp thực hiện nhiệm vụ dạy học Tổ chức tốt công tác này góp phần củng cố, làm sâu sắc tri thức lịch sử, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước và phát huy năng lực nhận thức độc lập và phát triển hứng thú và rèn luyện năng lực thực hành cho học sinh”

Tác giả Phan Ngọc Liên - Nguyễn Đình Kỳ trong “Đổi mới việc dạy học lịch sử, học sinh là trung tâm” đã đề cập đến một số khía cạnh của hoạt động

ngoại khóa nhằm nâng cao chất lượng bài học lịch sử ở nhà trường phổ thông Bên cạnh đó, vấn đề này còn được đề cập đến nhiều trên các tạp chí trong nhiều bài viết có giá trị góp phần làm phong phú những vấn đề lý luận

và thực tiễn của công tác ngoại khóa lịch sử

Có thể nói, các tài liệu về giáo dục học, tâm lí học và phương pháp dạy học nói chung trong và ngoài nước mặc dù được thể hiện qua các ngôn từ và cách diễn đạt khác nhau nhưng đều có chung một nội dung là đề cao vai trò

và sự cần thiết của việc thực hiện hoạt động ngoại khóa trong DH

2.2 Những công trình nghiên cứu về cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ:

Cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ là nhà lãnh đạo kiệt xuất mẫu mực của

Đảng ta Tuy nhiên chưa có nhiều công trình nghiên cứu sâu sắc, toàn diện về thân thế, cuộc đời, những đóng góp của Tổng bí thư Qua khảo cứu, người viết

đề tài nhận thấy những tài liệu liên quan đến cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ

Trang 13

còn ít, đó là thiệt thòi đối với thế hệ trẻ trên quê hương Bắc Ninh Về Tổng Bí Thư có một số đầu sách, còn chủ yếu là những bài viết ngắn gọn trên các trang web điện tử tập trung làm rõ tấm gương đạo đức Nguyễn Văn Cừ như:

Cuốn sách Nguyễn Văn Cừ nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam, hồi kí, NXB chính trị Quốc gia, Hà Nội 2002 Cuốn sách tập

trung làm rõ vai trò to lớn, những tư tưởng tiến bộ của Nguyễn Văn Cừ trên cương vị là Tổng Bí Thư của Đảng

Nguyễn Văn Cừ - một số tác phẩm, NXB chính trị Quốc gia , Hà Nội

2010 Cuốn sách tập trung một số các tác phẩm của Nguyễn Văn Cừ, những

mẩu chuyện ngắn của đồng chí, đồng đội chia sẻ về cố Tổng Bí Thư Cuốn sách cho người viết hiểu thêm về cuộc đời, những trăn trở của Bác Nguyễn Văn Cừ khi lãnh đạo Đảng ta

Nguyễn Văn Cừ nhà lãnh đạo xuất sắc, một tấm gương cộng sản mẫu mực, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2012 Cuốn sách là sự tổng hợp toàn bộ

cuộc đời của Cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ, về con đường hoạt động của Bác, về những gian khổ mà Bác đã trải qua khi ở Hỏa Lò, Côn Đảo Đồng thời, qua những câu chuyện của các đồng chí trong Đảng, người viết hiểu hơn về những tư tưởng, ý chí, đường lối lãnh đạo, tinh thần phê và tự phê của Bác, cố Tổng Bí Thư xứng đáng là nhà lãnh đạo xuất sắc, mẫu mực, là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ Việt Nam học tập, noi gương

Qua quá trình tìm tài liệu nghiên cứu cho đề tài, tôi nhận thấy:

Những tài liệu đề cập đến các công trình nghiên cứu trên đã làm rõ vai trò, tư tưởng và tài năng của cố Tổng Bí Thư Nguyễn Văn Cừ nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào về Nguyễn Văn Cừ gắn liền với thực tiễn DHLS và DHLS địa phương

Trên cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, để hoàn thành đề tài, tôi xác định đẩy mạnh khai thác nguồn tài liệu thực

tế để nghiên cứu

Những công trình của các tác giả nói trên là cơ sở quan trọng là nguồn tài liệu quí cho chúng tôi kế thừa, nghiên cứu để thực hiện đề tài này

Trang 14

3 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích

Đề tài được lựa chọn thực hiện nhằm xác định phương pháp dạy học lịch

sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT hiện hành Tìm ra hướng đi hiệu quả nhất cho việc đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử hiện nay, đặc biệt là giảng dạy lịch sử địa phương trong chương trình lịch sử THPT Đồng thời chia sẻ kinh nghiệm dạy học lịch sử địa phương của bản thân cùng đồng nghiệp Qua đó giáo viên và các đơn vị tổ chuyên môn Lịch sử tham khảo, bổ sung, sáng tạo không ngừng, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm Từ đó áp dụng trong thực tiễn giảng dạy

cả chính khóa và nội khóa để hướng dẫn học sinh, hình thành cho các em kĩ năng và phương pháp học bộ môn theo hình thức trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

3.2 Đối tượng

Hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS Việt Nam cho HS lớp 12, ở trường THPT Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh

3.3 Nhiệm vụ:

Để đạt được mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Khảo sát thực trạng việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông nói chung và về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng

- Tìm hiểu nội dung, chương trình SGK để xác định các chủ đề về Tổng

Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử cho học sinh ở trường THPT

- Đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho học sinh trong DHLS Việt Nam lớp 12, ở trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT

- Thực nghiệm sư phạm hình thức tổ chức thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho học sinh như đã đề xuất trong Luận

Trang 15

văn

3.4 Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi thực hiện đề tài ở các trường THPT Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh

Về thời gian: Chúng tôi đã tổ chức hoạt động ngoại khóa HS khối 12 của các THPT trên địa bàn Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh trong năm học 2019 - 2020

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu

- Nguồn tài liệu thành văn: Các công trình khoa học như sách, báo, tạp chí, luận văn, luận án… đã được công bố liên quan đến nội dung nghiên cứu của luận văn

- Nguồn tài liệu lưu trữ: Các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, các nguồn tài liệu về cuộc đời sự nghiệp của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ

- Tài liệu điền dã: Thực nghiệm của ba trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Cơ sở phương pháp luận của đề tài dựa trên quan điểm, nhận thức của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng, Nhà nước

ta về công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Đề tài cũng dựa vào quan điểm lí luận dạy học của Giáo dục học, Tâm lí học, Lí luận và Phương pháp dạy học môn lịch

sử của các nhà giáo dục nói chung, các nhà giáo dục lịch sử nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Bên cạnh việc tuân thủ những nguyên tắc nghiên cứu khoa học nói chung, do nội dung và tính chất của đề tài, chúng tôi sử dụng chủ yếu các PP nghiên cứu khoa học giáo dục sau:

- Sử dụng các phương pháp sưu tầm, phân tích, tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu, nghiên cứu cơ sở lý luận về việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa lịch sử ở trường phổ thông

- Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa Lịch sử - phần Lịch

sử Việt Nam thế kỉ XX để phục vụ cho công tác tổ chức ngoại khóa

- Sử dụng phương pháp quan sát và thực nghiệm sư phạm: tổ chức thực nghiệm sư phạm dưới hình thức tổ chức cuộc thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh

Trang 16

tại trường THPT Thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh Điều tra, khảo sát sự nhận thức, thái độ của học sinh sau khi tiến hành tổ chức cuộc thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh để khẳng định kết quả thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa Lịch sử ở trường THPT

- Sử dụng PP toán học thống kê, tập hợp và xử lí số liệu đã thu được để phân tích, nhận xét, rút ra kết luận và nêu kiến nghị

5 Đóng góp của Luận văn

- Tiếp tục làm rõ vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT nói chung về Tổng Bí thư Nguyễn Văn

Cừ nói riêng

- Cung cấp thêm các số liệu điều tra, khảo sát về thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT nói chung và về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng

- Xây dựng, thiết kế các chủ đề về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, đồng thời đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng

Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho HS trong DHLS ở trường THPT

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn cấu trúc gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại

khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS ở trường THPT

Chương 2: Xác định yêu cầu và thiết kế các chủ đề về Tổng Bí thư

Nguyễn Văn Cừ trong tổ chức hoạt động ngoại khóa Lịch sử Việt Nam lớp 12,

ở trường THPT

Chương 3: Hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho HS lớp 12 trong DHLS Việt Nam ở trường THPT

NỘI DUNG Chương 1

Trang 17

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số thuật ngữ, khái niệm cơ bản sử dụng trong đề tài

- Khái niệm lịch sử địa phương

Theo cách hiểu tổng quát: “Địa phương” là những gì không phải hay trái

lại với “Cả nước”, “Quốc gia”, “Trung Ương”

Theo cách hiểu cụ thể: “Địa phương” là những vùng riêng lẻ của đất

nước, có những mối liên hệ với cả nước và là bộ phận cấu thành của đất nước, nhưng chúng có những nét riêng tạo nên sắc thái đặc biệt của vùng mình

Từ nhận thức đó, ta có thể hiểu được LSĐP là lịch sử của các địa phương, như lịch sử của các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực, vùng, miền… nó còn bao hàm cả lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan, xí nghiệp,… Xét về phạm vi địa lí và lịch sử, các tổ chức và đơn vị này đều thuộc phạm vi địa phương, song về mặt chuyên môn, kỷ thuật có thể xếp vào dạng lịch sử chuyên ngành Như vậy bản thân LSĐP rất đa dạng, phong phú cả về nội dung

và thể loại

- Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của các nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực…, từ

đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá

nhân mình

- Khái niệm giáo dục qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Là phương pháp dạy học cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với các buổi tham quan,

dã ngoại ở di tích, nhà thờ, các buổi ngoại khóa, các cuộc thi tìm hiểu… nhằm

Trang 18

giáo dục học sinh truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc Qua đó giáo dục các

em ý thức bảo vệ di sản, phát triển trí tuệ, rèn luyện kỹ năng sống đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học

- Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạy học còn "liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học "tích hợp" thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại,

để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp

1.1.2.Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương

Lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc có một mối quan hệ biện chứng không thể tách rời, nằm trong cặp phạm trù "cái chung và cái riêng".Tri thức lịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể, sinh động và đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Nói cách khác, lịch sử dân tộc được hình thành trên nền tảng khối lượng tri thức lịch sử địa phương đã được khái quát và tổng hợp ở mức độ cao Chúng ta đều biết rằng, bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra đều mang tính chất địa phương, vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể của một địa phương nhất định dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau Có những sự kiện, hiện tượng chỉ có tác dụng ảnh hưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp nhưng cũng có những sự kiện, hiện tượng mà tác động của nó vượt ra khỏi khung giới địa phương, mang ý nghĩa quốc gia, thậm chí là ý nghĩa quốc

tế Mặt khác, tìm hiểu về lịch sử địa phương không chỉ là việc riêng của các nhà nghiên cứu mà còn là nhu cầu của mỗi con người

Từ thời cổ đại, Xi-xê-rông - một chính trị gia nổi tiếng của Rô- ma cổ đã nói: “Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” Chính vì lẽ đó, sự hiểu biết về lịch sử

Trang 19

dân tộc còn bao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểu biết

về quê hương, xứ sở, nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu từ mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc

Những năm gần đây, hoạt dộng nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy và học tập Lịch sử địa phương được đẩy mạnh trên cả nước nói chung và địa bàn Bắc Ninh nói riêng Việc giảng dạy lịch sử địa phương trong các nhà trường có tác dụng trực tiếp và quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử dân tộc của người giáo viên, làm cho bài giảng sinh động hơn, có sức truyền cảm, gây thêm hứng thú học tập cho học sinh, tạo được những biểu tượng lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn các khái niệm, các hiện tượng trong bài học Lịch sử dân tộc Tri thức lịch sử địa phương còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục cho người học lòng tự hào chân chính về những truyền thống tốt đẹp của quê hương, địa phương nơi cư trú, khơi dậy tình yêu quê hương xứ sở cho các em

1.1.3.Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

Chúng ta đã nhận thức rõ vị trí, ý nghĩa của bài học lịch sử địa phương Bài học càng có tác dụng khi được hỗ trợ bằng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn, một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông Trong công tác TNST và tích hợp liên môn, hoạt động của thầy và trò được tiến hành chủ yếu ngoài giờ học trên lớp, nhưng nội dung và chủ đề hoạt động phải đạt được mục đích giáo dưỡng, giáo dục, phát triển như ở bài học trên lớp, nhưng được thực hiện trên cơ sở và phương tiện khác Nhiệm vụ của hoạt động TNST mang tính tổng hợp, làm sâu sắc và phong phú kiến thức của học sinh

về các mặt khác nhau của cuộc sống xã hội, góp phần gây hứng thú trong học tập lịch sử

Vì vậy, dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn tuy là hoạt động chủ yếu ngoài lớp, nhưng công tác TNST có tác dụng như một bài nội khóa trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

Trang 20

học sinh Một cách cụ thể, hoạt động TNST và tích hợp liên môn trong dạy học lịch sử địa phương chú ý đến việc làm phong phú kiến thức, giáo dục tình cảm, đạo đức phẩm chất của học sinh, giáo dục tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng trách nhiệm, yêu thích lao động, rèn luyện tính kỷ luật và tinh thần tương thân tương ái

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn còn có tác dụng giáo dục lớn đối với học sinh Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống.Trong hoạt động TNST và tích hợp liên môn, những cá tính, phẩm chất, ý thức khuynh hướng của học sinh bộc lộ rõ ràng Bởi vì những hoạt động TNST và tích hợp liên môn trong học tập lịch sử địa phương ở trường phổ thông được thực hiện phù hợp với những đặc điểm tâm lý lứa tuổi, trình độ của học sinh, với nhiều hình thức phong phú, bổ ích

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn còn góp phần phát triển toàn diện học sinh Nếu bài học trên lớp là hình thức bắt buộc của việc học tập, tuân thủ nghiêm ngặt chương trình đã quy định về thời gian, nội dung…thì hoạt động TNST và tích hợp liên môn lại mở ra một khả năng rộng lớn để hình thành các thói quen, kĩ năng về trí tuệ và thực hành cho học sinh trong học tập lịch sử địa phương Các em có thể tự chọn và tham gia một cộng tác hợp với sở thích và trình độ của mình Tính chất tự nguyện trong việc tham gia hoạt động TNST và tích hợp liên môn đã phát huy năng lực nhận thức độc lập, làm nảy sinh và phát triển hứng thú của học sinh

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn buộc học sinh sẽ phải huy động nhiều mảng kiến thức khác nhau như

Trang 21

Văn, Sử, Địa lí… để giải quyết một vấn đề về di sản hoặc danh nhân.Từ đó giúp các em có một hệ thống kiến thức liên môn vững chắc, tạo hứng thú hơn trong học tập

1.1.4 Nội khóa và ngoại khóa:

- Nội khóa: Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng (2001) của Nguyễn

Như Ý (chủ biên): “Nội” có nghĩa là trong khoảng thời gian hoặc không gian

có hạn định.Nội khóa là môn học hoặc hoạt động giáo dục trong chương trình chínhthức được học tại nhà trường

Như vậy có thể hiểu, “Nội khóa” là hoạt động giáo dục nằm trong

chương trình chính thức của nhà trường, thường được tiến hành trong lớp học

- Ngoại khóa: Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng (2001) của Nguyễn

Như Ý (chủ biên): “Ngoại” có nghĩa là bên ngoài khoảng thời gian hoặc không gian không có hạn định.Theo đó, Ngoại khóa là môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài giờ, ngoài chương trình chính thức, nhưng vẫn có mối quan hệ với

“nội khóa” Như vậy, “Ngoại khóa” là hoạt động giáo dục nằm ngoài chương

trình chính thức nhằm bổ sung cho chương trình chính thức và thường được tiến hành bên ngoài lớp học

Tổ chức hoạt động và tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Tổ chức: Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng (2001) của Nguyễn Như

ý (chủ biên), là một trong những hoạt động cơ bản của con người nói chung,

hoạt động dạy học nói riêng Theo đó: “Tổ chức là tiến hành một công việc theo cách thức, trình tự nào; là sự sắp xếp, bố trí thành các bộ phận để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặc cùng một chức năng chung”

Theo Từ điển Tiếng Việt (2002) của Hoàng Phê (chủ biên): “Tổ chức là những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có hiệu quả tốt nhất” Như vậy, tổ chức hiểu theo nghĩa chung nhất chính là sự tập hợp, sắp

xếp một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ chung để đạt được mục đích đã đề ra

Trang 22

- Hoạt động: Theo Từ điển Tiếng Việt (2002) của Hoàng Phê (chủ biên):

“ Hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội”

Có thể hiểu, “Tổ chức hoạt động”: là quá trình hình thành những cấu

trúc quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức, thực hiện phân công lao động khoa học, phối hợp, điều phối các nguồn lực, vật lực một cách thích hợp để thực hiện thành công các kế hoạch nhằm đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức

- Tổ chức hoạt động ngoại khóa: Theo Từ điển Văn hóa giáo dục Việt

Nam của Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo, Nguyễn Thị Thu Hà (2003):

Hoạt động ngoại khoá (HĐNK) “Là dạng hoạt động của học sinh ngoài giờ lên lớp chính thức, ngoài phạm vi qui định của chương trình bộ môn Hoạt động này được gắn với những yêu cầu, nội dung của các môn học để có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho giáo dục chính khóa” HĐNK được hiểu như là những

hoạt động được tổ chức ngoài giờ học của các môn học ở trên lớp HĐNK là sự tiếp nối hoạt động dạy - học trên lớp, là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động của học sinh, là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học-kĩ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mĩ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, v v để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách (đạo đức, năng lực, sở trường)

Như vậy, Tổ chức hoạt động ngoại khóa là một hình thức hoạt động nằm

ngoài chương trình học chính khóa kết hợp dạy học với vui chơi nhằm mục đích gắn việc giảng dạy, học tập trong nhà trường với thực tế xã hội Đây là một trong những mảng hoạt động giáo dục quan trọng ở nhà trường phổ thông trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS:

Trang 23

Đây là hình thức hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa ở trường phổ thông, có vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu môn học Trong dạy học lịch sử, nếu học sinh chỉ thuộc, ghi nhớ các sự kiện, những số liệu, ngày tháng, tên đất, tên người… khô khan, buồn chán

bằng cách thầy trò “đọc - chép” lại trong SGK ở trên lớp thì kết quả đạt được

sẽ không cao Vì vậy để nâng cao hiệu quả dạy, học lịch sử ở trường phổ thông, ngoài việc cung cấp tri thức qua bài học trên lớp, GV còn phải giúp HS tiến hành những hình thức, phương pháp tự học như: đọc sách lịch sử, kể chuyện lịch sử, thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh lịch sử, trao đổi thảo luận,

dạ hội lịch sử, tham quan di tích, bảo tàng, tổ chức trò chơi lịch sử…Qua những hoạt động này, HS tiếp thu được tri thức lịch sử dễ dàng hơn, đồng thời còn góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu và tài năng sáng tạo của học sinh, đáp ứng những yêu cầu đa dạng của xã hội đối với thế hệ trẻ

1.1.5 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT

Vai trò đối với HS:

Theo các nhà nghiên cứu tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, ở lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (từ 15 - 18 tuổi) các em đã bắt đầu bước vào lứa tuổi đầu thanh niên, đang có những thay đổi lớn về mặt tâm lý

và sinh lý Đó là sự phát triển nhanh về thể lực, trong đó hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và chức năng của não phát triển Sự phát triển tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong

sự phát triển nhân cách của thanh niên mới lớn

Hoạt động học tập của học sinh THPT khác rất nhiều so với hoạt động học tập của học sinh THCS Sự khác nhau cơ bản không phải chỉ ở chỗ nội dung học tập ngày một sâu hơn, mà còn ở chỗ hoạt động học tập của học sinh THPT đòi hỏi tính năng động và tính độc lập ở mức độ cao hơn nhiều Trình

Trang 24

độ tư duy trừu tượng ở các em đã phát triển

Về mặt tình cảm, các em bắt đầu có những rung động sâu sắc với quan

hệ gia đình xã hội, nhà trường và nhất là sự rung động về những cái đẹp trong cuộc sống, trong văn hóa nghệ thuật và lịch sử

Như vậy, tuổi học sinh THPT là tuổi của những ước mơ, như L.X.Côn

đã nói: “Tuổi thanh niên (từ 14,15 đến 18 tuổi) là “thế giới thứ ba” theo nghĩa đen của từ này tồn tại giữa tuổi trẻ em và người lớn”{73;178} Đặc

điểm lứa tuổi thời kì này là các em dồi dào về thể lực, phong phú về tinh thần

và phức tạp về tính cách hành vi Do đó, việc tổ chức dạy học cho học sinh nói chung phải dựa trên cơ sở tâm lí lứa tuổi để xác định phương pháp giáo dục có hiệu quả Nội dung và tính chất của hoạt động học tập lứa tuổi THPT đòi hỏi tính năng động, tính độc lập ở mức độ cao, đồng thời các em cũng đòi hỏi và muốn nắm bắt chương trình một cách sâu sắc hơn

Trong dạy học lịch sử nói chung, giảng dạy các sự kiện về hoạt động của các nhân vật lịch sử, danh nhân lịch sử nói riêng, GV cần chú ý đến việc sử dụng các phương pháp dạy học mới mang tính chất nghiên cứu Một trong những phương pháp DH hiệu quả, phù hợp với tâm lí lứa tuổi

HS ở trường THPT là hình thức hoạt động ngoại khóa lịch sử Ngoại khóa lịch sử với nhiều hình thức, phương pháp đa dạng như: Đọc sách lịch sử, kể chuyện lịch sử, thi tìm hiểu và triển lãm hình ảnh lịch sử, dạ hội lịch sử… không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc kiến thức lịch sử mà còn rèn luyện cho các em tính năng động, phẩm chất tích cực độc lập, sáng tạo trong tư duy, suy nghĩ để vận dụng kiến thức vào cuộc sống Đó là phẩm chất không thể thiếu

Tổ chức hoạt động ngoại khóa là một hình thức DH, giúp HS học tập hiệu quả Tham gia các buổi hoạt động ngoại khóa giúp HS củng cố, bổ sung kiến thức về những nội dung, chủ đề HS được học trên lớp, đồng thời nâng cao nhận thức sâu sắc về LS, mối quan hệ của các yếu tố LS, từ đó giúp HS

Trang 25

vận dụng những hiểu biết của mình vào thực tiễn cuộc sống Dưới sự hướng dẫn của GV thông qua việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, HS sẽ được rèn luyện tính kiên trì, nhẫn nại, trách nhiệm trong học tập và các kĩ năng như: tri giác tài liệu, quan sát tư liệu hình ảnh, phát triển khả năng nhận thức và năng khiếu cho

HS như: đóng kịch, kể chuyện, vẽ, làm báo tường, tranh cổ động…Ở trường phổ thông, để thực hiện nhiệm vụ truyền đạt tri thức cho học sinh có rất nhiều hình thức tổ chức dạy học trong đó hình thức lên lớp là hình thức dạy học cơ bản nhưng không phải là duy nhất mà còn có nhiều hình thức ngoài lớp bổ ích

và lí thú Ngoại khóa lịch sử là một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông, tuy là hoạt động ngoài lớp nhưng công tác ngoại khóa vẫn có tác dụng như một bài nội khóa trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Về giáo dưỡng:

Trước hết, ngoại khóa lịch sử góp phần củng cố, bồi dưỡng làm phong phú, sâu sắc toàn diện kiến thức lịch sử cho học sinh Ở trường phổ thông, chương trình lịch sử đã cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản gồm: sự kiện, niên đại, nhân danh, địa danh, khái niệm,quy luật, bài học…nhưng kiến

thức lịch sử thì vô cùng phong phú bởi “lịch sử chính là cuộc sống” Do đó

phải có điều kiện tìm hiểu thêm ngoài giờ học thì học sinh mới nắm chắc, hiểu

và nhớ lâu những kiến thức trong giờ nội khóa

Ví dụ, trong học tập lịch sử, đặc biệt học chương “Việt Nam (1930 - 1945), ngoài các tiết học nội khóa, nếu học sinh được đọc thêm các cuốn như: Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương và cuốn viết về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, được xem phim ảnh, triển lãm, tham quan bảo tàng quân đội…thì chắc chắn rằng kiến thức của học sinh sẽ được phong phú hơn, sâu sắc hơn và hứng thú học tập cũng được nâng cao hơn Bởi khi được xem phim ảnh, triển lãm, từ đó các em cảm thấy mình được sống trong không khí của thời cuộc lúc đó Khi được đọc những tác phẩm về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ (tác phẩm

Trang 26

của chính những người từng trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia) các em sẽ hiểu một cách chi tiết hơn, cụ thể hơn những khó khăn gian khổ, sự mưu trí dũng cảm tuyệt vời của Cố Tổng Bí thư Sự lãnh đạo tài tình sáng suốt của Đảng thể hiện trong chiến lược, sách lược cách mạng Tất cả vốn kiến thức phong phú đó với 45 phút trên lớp, GV không thể nói hết được và học sinh cũng không thể tiếp thu ngay được Vì vậy, ngoại khóa sẽ đem lại cho học sinh sự toàn diện của hệ thống tri thức lịch sử, với các hình thức đa dạng của mình Ngoại khóa có sức hấp dẫn và lôi cuốn đặc biệt với học sinh THPT bởi nó phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lý của các em

Về tư tưởng, thái độ:

Hoạt động ngoại khóa có tác dụng giáo dục lớn đối với học sinh, đặc biệt ngoại khóa trong bộ môn Lịch sử đã gắn liền việc học tập lịch sử của các

em với đời sống xã hội và tạo cho các em ý thức trách nhiệm đối với xã hội hiện tại và sau này Những hoạt động ngoại khóa như sưu tầm di tích lịch sử, tài liệu…làm công tác công ích xã hội, chăm sóc mẹ Việt Nam anh hùng…sẽ giúp HS tiếp xúc với nhiều nguồn tài liệu, hiện vật lịch sử, trang bị thêm các kiến thức về đời sống lao động đấu tranh cách mạng, về sinh hoạt tinh thần của các thế hệ đi trước của quá khứ lịch sử đã trải qua Đây là điều kiện thuận lợi để giáo dục học sinh thế giới quan khoa học và đạo đức, tư tưởng chính trị [62; 22] Mỗi học sinh khi tham gia các hoạt động ngoại khóa đều được GV định hướng, có chủ đích, có lòng quyết tâm ý thức tự giác, kỷ luật để vừa học tập tốt vừa hoàn thành tốt nhiệm vụ mà các em được giao phó Như vậy hoạt động ngoại khóa còn góp phần giáo dục học sinh ý thức kỷ luật và tính tự giác

Về kĩ năng:

Không chỉ có ý nghĩa về giáo dưỡng, giáo dục, hoạt động ngoại khóa còn góp phần phát triển toàn diện học sinh Nếu như bài nội khóa là hình thức bắt buộc của việc học tập, tuân thủ nghiêm ngặt chương trình đã quy định về thời gian, nội dung…thì hoạt động ngoại khóa lại mang tính chất tự nguyện Các

Trang 27

em có thể chọn và tham gia một hình thức hoạt động phù hợp với trình độ, sở thích, sở trường của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên Sự tự nguyện này

sẽ phát huy năng lực nhận thức độc lập, làm nảy sinh và phát triển hứng thú học tập của học sinh, đưa lại kết quả học tập của bộ môn và kết quả các bộ môn

có liên quan (Văn học, Địa lý, Giáo dục công dân…) cũng tốt hơn Ví dụ, khi

tổ chức một buổi dạ hội lịch sử, những học sinh có năng khiếu đặc biệt, có thể chọn một hình thức để thể hiện phù hợp với khả năng và sở trường của mình Các em có giọng đọc hay có thể đọc thơ, đọc diễn cảm,các em có khả năng ca hát thì chọn bài hát phù hợp để trình bày cho mọi người nghe, em có năng khiếu kẻ, vẽ thì trang trí sân khấu hội trường…

Tham gia tùy theo năng lực của mình sẽ góp phần tạo hứng thú, phát triển các năng lực hoạt động nhận thức độc lập của các em [58; 260]

Có thể khẳng định cùng các môn học khác, các hoạt động ngoại khóa môn lịch sử phát huy tác dụng trung tâm văn hóa, trung tâm khoa học kỹ thuật của nhà trường đối với địa phương, tạo cơ sở gắn nhà trường với đời sống xã hội Đây cũng là một hình thức “xã hội hóa sự nghiệp giáo dục” như

luật giáo dục quy định “mọi tổ chức, gia đình và công dân đều có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục”

[64; 9] Với tất cả ý nghĩa trên đặt ra cho giáo viên lịch sử phải nhận thức rõ tầm quan trọng, nắm rõ nội dung hình thức, phương pháp tiến hành để thức hiện có hiệu quả các hoạt động ngoại khóa cho học sinh ở nhà trường phổ thông

Trang 28

1.1.6 Một số các hoạt động ngoại khóa trong DHLS cho HS lớp 12 trong trường THPT

Có nhiều hình thức ngoại khóa khác nhau, tùy thuộc vào mục đích tổ chức, quy mô tổ chức, trình độ nhận thức của học sinh, thời gian tiến hành Dưới đây người viết xin giới thiệu một số hình thức ngoại khóa phổ biển phù hợp với điều kiện học tập ở trường THPT hiện nay

- Đọc sách

Đây là hình thức có hiệu quả, nhằm cung cấp kiến thức cho học sinh trong giờ nội khóa Trước hết GV giúp HS lập danh mục các sách cần đọc trong khóa học và phân loại sách cần đọc và sách nếu có thời gian thì đọc thêm

Có 2 hình thức đọc sách: Cá nhân tự đọc và đọc theo nhóm Mỗi hình thức đọc được vận dụng linh hoạt với đối tượng HS khác nhau Đọc sách lịch

sử không phải để giải trí, vì thế cần phải ghi chép theo mẫu sau:

kể phải có chủ đề, sự kiện, nhân vật dựa trên những tài liệu chính xác

- Tổ chức thảo luận

Đây có lẽ là cách thức tổ chức dạy học trải nghiệm đơn giản và dễ thực hiện nhất với điều kiện nước ta cũng như mặt bằng chung của các trường phổ thông hiện nay

Giáo viên chỉ là người tổ chức còn học sinh là người chủ trì, dẫn dắt, thực hiện Bởi vậy giáo viên cần có những hình thức tổ chức hấp dẫn với tất cả đối tượng học sinh nhằm phát triển năng lực ở người học

Trang 29

- Tổ chức các trò chơi

Trò chơi là một loại hoạt động giải trí, thư giãn đồng thời là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con người Việc lựa chọn trò chơi phù hợp sẽ có tác dụng rất tích cực tới con người nói chung và đặc biệt đối với thanh niên học sinh nói riêng

Một số trò chơi được sử dụng nhiều trong các trường phổ thông hiện nay như: trò chơi học tập, trò chơi vận động, trò chơi mô phỏng game truyền hình…Có thể thấy tổ chức trò chơi là hoạt động quen thuộc dễ thực hiện trong quá trình học tập trải nghiệm và có ý nghĩa giáo dục tích cực

- Tổ chức các cuộc thi

Tổ chức các cuộc thi có thể trong nhà trường, lớp học hay ngoài không gian trường học Nội dung cuộc thi rất phong phú và dễ lồng ghép bất cứ nội dung giáo dục nào Và đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với mỗi cuộc thi đều phải mang ý nghĩa giáo dục nhất định

Cuộc thi có nhiều cách tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi giải ô chữ, đố vui về các địa danh trên đất nước ta, hội thi kể chuyện theo tranh

về môi trường, …

- Tổ chức các câu lạc bộ

Đây là hình thức hoạt động ngoại khóa của một nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu…dưới định hướng của nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với các thầy cô giáo và những người trưởng thành khác

Hoạt động câu lạc bộ đòi hỏi lịch sinh hoạt định kì và với các chủ đề thảo luận nghiên cứu khác nhau như: câu lạc bộ về biến đổi khí hậu, câu lạc bộ xanh…Việc thực hiện duy trì câu lạc bộ đòi hỏi có những nguyên tác nhất định về: tinh thần, thời gian, địa điểm, sự công bằng, sự cống hiến sáng tạo, tôn trọng, bình đẳng…

- Tổ chức tham quan dã ngoại

Đây là hình thức tổ chức học tập trải nghiệm hiệu quả nhất bởi tính hấp dẫn đối với học sinh

Trang 30

Các hình thức tham quan dã ngoại mà hiện nay được các nhà trường phổ thông ở thành phố lựa chọn để giáo dục trong môn Lịch sử: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử văn hóa, nhà máy, xí nghiệp; tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề, tham quan các viện bảo tàng, tham quan du lịch truyền thống

Mỗi hình thức tham quan dã ngoại lại gắn với một chủ để học tập giáo dục trong chương trình hay là nguồn bổ sung kiến thức thực tiễn hoặc kĩ năng sống cần thiết cho học sinh

- Giao lưu

Giao lưu có những đặc trưng riêng biệt khó hòa lẫn với các hình thức tổ chức khác Đó là giao lưu phải có đối tượng là những nhân vật điển hình có thành tích xuất sắc trong lĩnh vực nào đó thực sự là tấm gương sáng cho các em noi theo, phù hợp với hứng thú của học sinh Thu hút sự tham gia đông đảo cũng như hứng thú của học sinh

- Tổ chức sự kiện

Các hình thức tổ chức sự kiện quen thuộc thướng bắt gặp trong nhiều nhà trường phổ thông như: Lễ khai mạc, nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ vinh danh học sinh có thành tích xuất sắc, buổi triển lãm về biển đảo, hội diễn khoa học, hoạt động học tập thực tế du lịch khảo sát thực tế, tìm hiểu di sản văn hóa, về phong tục tập quán, khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóa nước ngoài…

- Sân khấu tương tác

Là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi người tham gia Phần diễn chính là một cuộc chia tay thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả

Bên cạnh 10 hình thức tổ chức cơ bản trên còn có hình thức tổ chức thí nghiệm, điều tra, hoạt động tình nguyện… Mỗi hình thức tổ chức đều có những

Trang 31

ưu và nhược điểm nhất định nhưng tựu chung lại đều hướng tới mục đích giáo dục không chỉ về kiến thức mà còn cả về kĩ năng nhằm phát triển năng lực ở người học Rèn luyện tính tự tin, tính sáng tạo và tư duy có vấn đề

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Vài nét về thực tiễn dạy - học lịch sử ở trường THPT

Qua quá trình tìm hiểu từ sách báo, bài nghiên cứu, dự hội thảo, điều tra,

dự giờ…chúng tôi rút ra kết luận về thực tiễn của việc dạy - học LS ở trường THPT hiện nay là:

Những năm gần đây, trong việc dạy - học LS đã có những bước tiến đáng kể về mặt nhận thức, nội dung, phương pháp và chất lượng DH Những cuộc thi GV dạy giỏi (trong đó có môn LS), thi tìm hiểu LS, thi học sinh giỏi các cấp và thi tốt nghiệp môn LS…càng chứng tỏ sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, xã hội về vị trí, ý nghĩa của môn học Ở nhiều nơi, tiêu biểu là thành phố Hồ Chí Minh đã in tấm áp phích về LS treo trên các ngã tư đường phố, nhà chờ xe buýt…để người dân có thể học tập.Việc đổi mới nội dung chương trình, SGK theo hướng tăng kênh hình, giảm kênh chữ đã phần nào tạo được sự hứng thú và giảm bớt áp lực cho HS khi học LS Các hội thảo, hội nghị về đổi mới PPDH, bồi dưỡng tập huấn cho GV bộ môn theo chu kì hàng năm là minh chứng thể hiện sự cố gắng của những người làm trong ngành giáo dục Nhiều người có tâm huyết với việc DHLS đã đề nghị và bước đầu thiết kế một số dạng trò chơi game show có nội dung LS để HS và giới trẻ có thể tìm hiểu kiến thức Song thực tiễn DHLS ở trường THPT vẫn còn nhiều điều đáng lo ngại Một thực tế đang diễn ra trước mắt chúng ta là sự hiểu biết của thế hệ trẻ về LS rất

mơ hồ, thậm chí còn sai Tình trạng HS không hứng thú học tập môn Lịch sử ngày càng gia tăng Điều này thể hiện ở việc thí sinh đăng kí dự thi vào các ngành khoa học xã hội và nhân văn giảm rõ rệt Điểm trung bình của môn Lịch

sử trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh Đại học, Cao đẳng luôn thấp nhất trong các môn thi; là môn thi mà số học sinh đạt điểm dưới trung bình

Trang 32

nhiều nhất, bị điểm 0 và 0,5 với tỉ lệ cao nhất Sự thiếu hiểu biết của thế hệ trẻ

về LS còn được phản ánh qua các trò chơi như: “Ai là triệu phú”, “Đấu trường 100”, “Rung chuông vàng”…của Đài truyền hình Trung ương…Những câu hỏi

về LS tưởng như đơn giản, gần gũi với chúng ta nhưng nhiều người chơi trẻ tuổi lại trả lời sai hoặc không trả lời được Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng trên là do:

Thứ nhất, quan niệm “môn chính”, “môn phụ” trong trường phổ

thông đã chi phối và ảnh hưởng không nhỏ đến việc dạy học lịch sử

Thứ hai, chương trình giáo dục THPT hiện nay được cải cách theo

tinh thần đổi mới, nội dung chương trình đã được giảm tải, phân phối chương trình được điều chỉnh nhưng vẫn còn nhiều bất cập Một số ý kiến cho rằng SGK quá nặng về kênh chữ, thiếu kênh hình và đặc biệt kiến thức văn hoá, giáo dục còn ít

Thứ ba, ở nhiều nơi trong cả nước, đời sống GV nói chung, GV lịch sử

nói riêng còn gặp nhiều khó khăn Trong điều kiện sinh hoạt đắt đỏ, giá cả leo thang như hiện nay, lương và phụ cấp đứng lớp không đủ để GV (nhất là GV trẻ) trang trải cuộc sống Những khó khăn khách quan đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc tập trung đầu tư cho chuyên môn

Thứ tư, việc đào tạo GV lịch sử cho các trường phổ thông chưa đồng

bộ GV ở trường THPT hiện nay được đào tạo từ nhiều nguồn: ĐHSP trung ương, vùng, địa phương, dân lập, ĐHQG…nhưng chưa được kiểm định chất lượng kĩ ở đầu ra Chương trình và chất lượng giữa các cơ sở đào tạo lại có nhiều khác biệt, nên chất lượng GV không đồng đều

1.2.2 Thực tiễn tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT

Trong QTDH, tổ chức hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách của HS Tuy nhiên, hiện nay tổ chức hoạt động ngoại khóa chưa được quan tâm đúng mức

Để làm sáng tỏ vấn đề này, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát thực tiễn ở trường THPT làm cơ sở cho những kết luận và định hướng cho các biện pháp

Trang 33

sư phạm trong đề tài nghiên cứu của mình.Chúng tôi tiến hành điều tra, khảo sát thực tiễn việc tổ chức hoạt động ngoại khóa ở 5 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Sau khi tiến hành điều tra và xử lí số liệu, bằng phương pháp định lượng, chúng tôi đã thu được kết quả đáng tin cậy, phản ánh trung thực việc tổ chức hoạt động ngoại khóa của GV và nhận thức của HS về tổ chức hoạt động ngoại khóa ở trường THPT

Về phía giáo viên:

- Nhận thức của GV về hình thức tổ chức dạy học ngoại khóa (xem phụ lục 2) 100% ý kiến cho rằng môn LS có nhiều ưu điểm và rất cần áp dụng hình

thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS Hình thức tổ chức dạy học ngoại khóa sẽ góp phần quan trọng vào đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng bộ môn

- Những hạn chế, khó khăn và cách khắc phục của GV khi tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT (xem phụ lục 2) Ở câu hỏi số

1, GV gặp khó khăn, hạn chế khi tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS, như:

GV mất nhiều thời gian và kinh phí (87%); HS quan niệm LS là môn phụ nên không tích cực học tập ủng hộ (75%)…Để khắc phục những hạn chế và khó khăn này, 93% ý kiến cho rằng các cấp lãnh đạo cần phải tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho GV và HS về vai trò, vị trí của bộ môn LS nói chung, hoạt động ngoại khóa LS nói riêng; 90% ý kiến cho rằng để nâng cao việc dạy

- học theo hình thức ngoại khóa cần phải phối kết hợp với nhà trường, xã hội

và phụ huynh HS Đồng thời, GV cũng cần phải có ý thức, trách nhiệm đối với nghề nghiệp, có chuyên môn và kĩ năng tổ chức hoạt động ngoại khóa thì việc dạy và học theo hình thức này mới đạt kết quả cao (82%)…

Về phía học sinh:

- Tần suất và tính hiệu quả của những buổi hoạt động ngoại khóa trong DHLS (xem phụ lục 1) Trong số 500 HS được điều tra, có 356 ý kiến (chiếm

Trang 34

70,1 %) khẳng định thầy/ cô giáo thỉnh thoảng mới tổ chức hoạt động ngoại khóa với mục đích là để thay đổi phong cách dạy; có 255 em (chiếm 51%) cho rằng thầy/ cô giáo “chưa bao giờ” tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS, tập trung chủ yếu ở các trường đại trà có chất lượng HS không cao Kết hợp với số liệu GV tự đánh giá ở câu hỏi 1 và số liệu trên cho thấy, còn khá nhiều GV thờ ơ chưa nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa trong DHLS nhằm đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT

- Theo số liệu điều tra, phần lớn HS cảm thấy hào hứng, sôi nổi hứng thú hơn trong học tập khi GV tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS (400/500 phiếu, chiếm 80%), song vẫn còn một số HS cảm thấy, tổ chức hoạt động ngoại khóa làm mất thời gian mà vẫn không nâng cao được chất lượng dạy học LS (25/500 phiếu, chiếm 5%)…

Kết quả điều tra 500 HS cho thấy, 389 em (chiếm 77,8%) cho rằng khi Thầy/cô tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS, chủ yếu áp dụng biện pháp thi tìm hiểu về một chủ đề, nhân vật lịch sử Đồng thời đây cũng là biện pháp

dễ thực hiện và mang lại hiệu quả cho HS (415/500 ý kiến, chiếm 83%) Việc

tổ chức hoạt động ngoại khóa với hình thức dạ hội lịch sử ít được Thầy/cô áp dụng (10/500 ý kiến, chiếm 2%) và cũng là hình thức không dễ hiện Những kết quả điều tra ở trên đã chứng tỏ sự tiến bộ về nhận thức và hành động của

GV bộ môn trong việc ứng dụng tổ chức hoạt động ngoại khóa vào DH Tuy nhiên, do nhiều lí do khác nhau nên còn không ít GV còn thờ ơ với việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, hoặc có ứng dụng thì cũng chỉ mang tính hình thức, đại khái, hiệu quả chưa cao Vì vậy, muốn nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT với việc ứng dụng tổ chức hoạt động ngoại khóa, các cấp lãnh đạo, các

Sở GD - ĐT, trực tiếp là các trường THPT cần nhanh chóng đưa ra giải pháp khắc phục để hoạt động ngoại khóa ở các trường THPT đạt được hiệu quả cao hơn trong việc phát triển toàn diện HS

Trang 35

1.2.3 Thực tiễn tổ chức các hoạt động ngoại khóa về Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ trong DHLS ở trường THPT

Ngày 28 tháng 08 năm 1941, Tổng Bí thư đã về với đất mẹ Từ Sơn - Bắc Ninh Đây là một mất mát vô cùng to lớn không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của biết bao con người trên thế giới yêu mến và kính trọng Tổng Bí thư

Bộ văn hóa và các sở, các cấp, các ban ngành đã tổ chức không ít những hoạt động ngoại khóa nhằm giúp đồng bào cả nước ôn lại lịch sử chiến thắng, truyền thống vẻ vang của dân tộc và địa phương, bồi dưỡng truyền thống yêu nước, đoàn kết, “uống nước nhờ nguồn” cho thế hệ trẻ Bên cạnh những cuộc thi còn

có những cuộc triển lãnh ảnh, sách về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ như: Kỷ niệm 107 năm ngày sinh Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, tại Trung tâm Triển lãm các di vật mà cố Tổng Bí thư để lại đã được trưng bày ở bảo tàng Từ Sơn

Ngày 8/10/2018, Thư viện văn hóa tỉnh đã tổ chức trưng bày tư liệu

“Hình ảnh Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ mãi mãi ghi sâu trong lòng dân tộc Việt Nam” Triển lãm giới thiệu hơn 50 tư liệu, khắc họa một cách khái quát

về cuộc đời, sự nghiệp, nhân cách, tư tưởng của vị lãnh tụ cách mạng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của nhân dân Việt Nam Bên cạnh đó, triển lãm còn giới thiệu cho công chúng và bạn đọc các tác phẩm của cố Tổng Bí thư, là những cuốn sách có giá trị lớn về lý luận về chiến tranh nhân dân

Bên cạnh những cuộc thi, triển lãm…của các cấp, sở ban ngành, ở các trường THPT trong tỉnh cũng có rất nhiều trường tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, tiêu biểu như: Trường THPT Nguyễn Văn Cừ, THPT Lí Thái Tổ, THPT Quế Võ số 2 Những hình thức hoạt động ngoại khóa trên, chứng tỏ các cấp, ngành, sở văn hóa, sở giáo dục đã nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn các hoạt động cách mạng của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ Tuy nhiên vì nhiều lí do khác nhau, ở nhiều huyện mặc

dù có tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nhưng

Trang 36

chưa có sự chuẩn bị chu đáo, do đó hiệu quả đạt được chưa cao Vì vậy,

để tổ chức tốt các buổi hoạt động ngoại khóa nói chung về Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng, các cấp, ban ngành cần có những giải pháp thích hợp để nâng cao chất lượng góp phần vào việc đổi mới PPDH bộ môn LS ở trường phổ thông

Từ thực trạng trên tôi thiết nghĩ:

Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của tổ chức hoạt

động ngoại khóa nói chung và tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng cho cán bộ, giáo viên, học sinh trong nhà trường Để nâng cao nhận thức, cần phải thông qua nhiều hình thức hoạt động khác nhau như tổ chức hoặc kết hợp với các buổi sinh hoạt chính trị, nghe thời sự, học nghị quyết, họp hội đồng giáo dục, tổ chức hội thảo Từ đó, tác động đến tâm

lí, nhận thức của cán bộ, giáo viên học sinh về vai trò, nhiệm vụ, chức năng của

tổ chức hoạt động ngoại khóa trong việc giáo dục toàn diện nhân cách người học sinh

Hai là, bồi dưỡng kĩ năng tổ chức hoạt động ngoại khóa cho cán bộ, giáo

viên, cán bộ lớp, cán bộ Đoàn: Nếu kĩ năng tổ chức các hoạt động ngoại khóa của cán bộ giáo viên, cán bộ lớp, cán bộ Đoàn, Đội không đổi mới, không có sự lôi cuốn, thiếu hứng thú thì chất lượng của buổi hoạt động ngoại khóa sẽ không đạt được hiệu quả cao Để nâng cao hiệu quả việc bồi dưỡng các kĩ năng tổ chức hoạt động ngoại khóa cho cán bộ, giáo viên, cán bộ Đoàn, lớp, cần dựa trên kế hoạch hoạt động chung của nhà trường, tổ chức các buổi tập huấn phù hợp với khả năng hiện có để đội ngũ này có điều kiện giao lưu, học tập, rút kinh nghiệm,

từ đó nâng cao trình độ về chuyên môn nghiệp vụ trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong nhà trường nói chung

Ba là, về PP khi tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn

Văn Cừ phải tạo điều kiện thuận lợi cho HS lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ, hành vi cho học sinh Tạo điều kiện cho học sinh

Trang 37

tham gia bàn bạc nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức trước khi tham gia các hoạt động, điều này sẽ giúp cho học sinh phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo, tự giác và có hứng thú khi tham gia các hoạt động Cung cấp, giới thiệu những tư liệu cần thiết, liên quan đến hoạt động ngoại khóa cho học sinh, tổ chức các buổi tuyên truyền giáo dục ý thức chấp hành, tinh thần, thái

độ và đề cao trách nhiệm và quyền lợi của học sinh khi tham gia các buổi hoạt động ngoại khóa Cần có biện pháp kiểm tra, theo dõi, đánh giá kết quả, khen thưởng, động viên kịp thời đối với những học sinh có thành tích tốt trong các buổi hoạt động ngoại khóa Tăng cường vận động, thuyết phục, kích thích lòng nhiệt tình và sự say mê hoạt động trong học sinh, đồng thời nghiêm khắc xử lý những đối tượng có hành vi không đúng đắn, là mảnh hưởng đến hoạt động của buổi ngoại khóa

Bốn là, phải coi trọng hơn nữa sự đầu tư về cơ sở vật chất, kĩ thuật và

trang thiết bị DH hiện đại để việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ của GV trở nên phổ biến, thường xuyên và hiệu quả hơn Thực tế cho thấy, GV chỉ tích cực hưởng ứng tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DH khi được trang bị đầy đủ về cơ sở vật chất

Cùng với việc đầu tư về cơ sở vật chất, đổi mới công tác thi đua khen thưởng cũng là một trong những yếu tố đem lại hiệu quả cho các buổi hoạt động ngoại khóa Công tác thi đua khen thưởng là động lực thúc đẩy phong trào học tập, rèn luyện của học sinh Để làm tốt việc khen thưởng, hiệu trưởng cần quan tâm đến khâu kiểm tra, đánh giá các buổi hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ Nếu kiểm tra, đánh giá và động viên khen thưởng kịp thời thì chất lượng của các buổi hoạt động ngoại khóa sẽ được nâng cao

Năm là, lãnh đạo nhà trường cần có sự chỉ đạo về nội dung, chương trình,

hình thức hoạt động ngoại khóa một cách cụ thể Để đảm bảo thực hiện đầy đủ, đúng nội dung chương trình, hiệu trưởng cùng với ban chỉ đạo tổ chức hoạt động ngoại khóa cần dự kiến thực hiện chương trình theo từng học kì, tháng, tuần và

Trang 38

cả năm Cần chú ý đến các thời điểm quan trọng, dự kiến những vấn đề nảy sinh

và biện pháp khả thi của các hoạt động Hàng tuần, hàng tháng, hiệu trưởng theo dõi, kiểm tra tiến độ thực hiện nội dung, chương trình đề ra Có như vậy, tổ chức hoạt động ngoại khóa mới được tiến hành thường xuyên, góp phần nâng cao chất lượng dạy - học lịch sử trong nhà trường

Đối với tổ chức việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ cho HS trong DHLS, mỗi GV cần tích cực chia sẻ kinh nghiệm với bạn bè, đồng nghiệp thông qua sinh hoạt chuyên môn giữa các

GV trong tổ, cụm trường với nhau và qua các khóa tập huấn về đổi mới PPDH hàng năm GV cũng cần có lòng đam mê, tâm huyết với nghề, biết đầu tư thời gian và công sức chuẩn bị để thường xuyên có những buổi hoạt động ngoại khóa LS hấp dẫn, tạo được sự hứng thú trong học tập lịch sử cho học sinh.Có thể thấy rằng: Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS nói chung về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ nói riêng là rất cần thiết, dưới các hình thức tổchức khác nhau GV giúp cho HS tự mình tìm tòi kiến thức không chỉ bó hẹp trong sách giáo khoa, trong bài học trên lớp mà còn sưu tầm nhiều nguồn tài liệu khác nhau điều này là động lực thúc đẩy việc học tập tích cực của học sinh Tuy nhiên, trong thực tiễn ở trườngTHPT việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa lịch sử còn nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân đã trình

bày ở trên

Trang 39

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Qua quá trình khảo cứu, chúng tôi nhận thấy hoạt động ngoại khóa có

vị trí và vai trò rất quan trọng Có tác dụng tích cực đối với việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện của học sinh Đối với dạy học lịch sử, hoạt động ngoại khóa có vai trò và ý nghĩa rất đặc biệt bởi vì lịch sử gắn liền với các

sự kiện, di tích và nhân chứng Với đặc thù của tri thức lịch sử là những sự kiện, hiện tượng, nhân vật đã xảy ra trong quá khứ nên các em học sinh không thể quan sát trực tiếp, cũng không thể tái hiện trong phòng thí nghiệm như các môn học khác Vì vậy, trong học tập lịch sử hiện nay, đa số các em học sinh chỉ được tiếp cận tri thức lịch sử một cách trừu tượng thông qua sách vở Vì vậy để học sinh được tường minh các nội dung kiến thức đã học trong chương trình thì hoạt động ngoại khóa trong nhà trường sẽ giải quyết được những yêu cầu nêu trên

Môn lịch sử với chức năng và nhiệm vụ của mình đã góp phần hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng tư duy hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội

Ngoại khóa lịch sử có nhiều hình thức như đọc sách, kể chuyện, nói chuyện lịch sử, trao đổi thảo luận, tổ chức trò chơi lịch sử, tham quan di tích, bảo tàng,… Hoạt động ngoại khóa có tác dụng tích cực về mặt củng cố kiến thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm và toàn diện học sinh Hoạt động ngoại khóa mang tính tự nguyện, làm phong phú thêm kiến thức của học sinh trong giờ học nội khóa, tạo hứng thú học tập lịch sử

Từ góc độ là giáo viên trực tiếp dạy học lịch sử ở THPT, tôi đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa chuyên môn nói chung và ngoại khóa lịch sử nói riêng Với sự tâm huyết của các thầy giáo, cô giáo, cùng

sự hào hứng của các em học sinh các chương trình ngoại khóa luôn đảm bảo về nội dung, phong phú về hình thức tổ chức tạo cho học sinh những sân chơi tri

Trang 40

thức bổ ích thu hút được sự tham gia, hưởng ứng tích cực của học sinh THPT

Trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã kết hợp với tổ KHXH của trường THPT trên địa bàn Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã trao đổi chuyên môn.Thông qua hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, chúng tôi tin rằng với sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, các em học sinh sẽ có những trải nghiệm thực tế ý nghĩa và bổ ích Giúp các em hiểu hơn và tự hào hơn về lịch sử dựng nước và giữ nước của các thế hệ cha ông từ đó nhận thức được ý thức, trách nhiệm của bản thân trong việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Định dạng
Số trang	120
Dung lượng	1,79 MB