TỔNG QUAN VỀ NỀN NÔNG NGHIỆP TRỒNG
Vai trò việc trồng cây ăn quả
I.1.1 Vai trò, vị trí của việc trồng cây ăn quả
- Cung cấp cho người tiêu dùng: Cung cấp quả cho con người
- Cung cấp nguyên liệu cho công nghệ chế biến đồ hộp, nước giải khát
Trồng cây ăn quả không chỉ nâng cao chất lượng bữa ăn hàng ngày mà còn cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người nông dân.
Nghề trồng cây ăn quả đã có từ lâu, với nhiều kinh nghiệm quý báu được tích lũy từ nhân dân Qua thời gian, người trồng cây đã chọn lọc được nhiều giống cây quý hiếm, mang lại năng suất và chất lượng cao.
- Việt Nam có khí hậu nhiệt đới, có tiềm năng phát triển nghề trồng cây ăn quả
- Do đó nước ta rất phong phú về chủng loại cây ăn quả và kinh nghiệm trồng cây ăn quả cũng có từ lâu đời
Nghề trồng cây ăn quả đang phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm Hoạt động này không chỉ mang lại thu nhập đáng kể cho người dân mà còn góp phần quan trọng vào nền kinh tế của mỗi quốc gia.
⇒ Do đó, nghề có một vị trí quan trọng không thể thay thế trong nền nông nghệp việt nam
I.1.2 Đặc điểm và những yêu cầu của việc trồng cây ăn quả đối với ngành nông nghiệp việt nam
1 Đặc điểm của nghề: a Đối tượng lao động:
Cây ăn quả lâu năm có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao b Nội dung lao động:
Công việc nông nghiệp bao gồm các hoạt động như nhân giống, làm đất, giao trồng, chăm bón, thu hoạch, bảo quản và chế biến sản phẩm Để thực hiện các công việc này, người nông dân sử dụng các dụng cụ lao động như cuốc, xẻng và cày Điều kiện lao động phụ thuộc vào khí hậu, thời tiết, nông hóa và tư thế làm việc Sản phẩm chính mà nông dân thu hoạch bao gồm các loại trái cây như cam, chanh, mít, nhãn, vải và xoài.
2 Yêu cầu của nghề đối với người lao động: a Phải có tri thức về các ngành khoa học có liên quan (Sinh, hoá, KTNN…) và có kỹ năng cơ bản về nghề trồng cây ăn quả b Lòng yêu nghề, chịu khó tìm tòi c Có sức khoẻ tốt, khéo léo…
Yêu cầu nào cũng quan trọng và rất cần thiết, không thể thiếu một yêu cầu nào nếu muốn có kết quả trồng tốt nhất
Để thành công trong nghề trồng cây ăn quả, cần có tình yêu với nghề và thiên nhiên, cùng với sự cần cù, chịu khó, ham học hỏi và sự sáng tạo Nếu không yêu nghề, sẽ thiếu đi sự sáng tạo và khả năng học hỏi, dẫn đến việc dù có tri thức cũng không thể đạt được kết quả tốt nhất trong trồng trọt.
3 Triển vọng của ngành nông nghiệp trồng cây ăn quả
Nghề trồng cây ăn quả đang được khuyến khích phát triển, không chỉ tạo ra công ăn việc làm và thu nhập cho người lao động, mà còn góp phần tăng nguồn ngoại tệ cho đất nước.
Để thực hiện hiệu quả vai trò của nghề trồng cây ăn quả, cần chú trọng vào việc xây dựng và cải tạo vườn theo hướng thâm canh và chuyên canh, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, cùng với việc xây dựng chính sách phù hợp và đẩy mạnh đào tạo cán bộ kỹ thuật.
Thị trường trái cây Việt Nam,nguồn sản xuất và tiêu thụ chính
Hình 1.1 Khu vực trồng cây ăn quả đặc trưng trên cả nước
Trong những năm gần đây, trái cây Việt Nam đã có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng sản lượng xuất khẩu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tổng sản lượng trái cây thu hoạch trên toàn quốc hiện đạt hơn 7 triệu tấn, tăng nhanh so với 7-8 năm trước Trong đó, chuối là loại quả có sản lượng thu hoạch lớn nhất, tiếp theo là cam, quýt, nhãn, dứa, xoài, vải thiều và thanh long.
Song, 90% sản lượng trái cây của Việt Nam phụ thuộc vào thị trường nội địa, dẫn đến giá bán thấp và chỉ 10% được xuất khẩu, trong đó 5-6% là trái cây tươi Giá trị kim ngạch xuất khẩu không cao, trong khi tỷ lệ trái cây nhập khẩu tăng liên tục, với doanh nghiệp nhập khẩu 134 triệu USD rau quả trong 7 tháng qua, tăng 30,8% so với năm trước Nhiều loại trái cây như táo, cam, quýt, mận, nho, lựu từ Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Mỹ và New Zealand đang tràn ngập thị trường Việt Nam.
Bảng 1.1 Thị trường trái cây xuất khẩu mạnh ở Việt Nam
Phó cục trưởng Cục Quản lý chất lượng nông - lâm - thủy sản cho biết, mặc dù trái cây Việt Nam đã xuất khẩu sang 50 quốc gia, nhưng vẫn chưa chiếm lĩnh thị trường châu Âu, Mỹ và Nhật Bản Hiện tại, phần lớn trái cây được xuất khẩu sang Trung Quốc và Campuchia, tuy nhiên, sản phẩm của chúng ta lại gặp khó khăn và bị ép giá khi xuất khẩu sang Trung Quốc.
Từ ngày 1/7, chính sách kiểm soát nguồn gốc trái cây giữa hai nước đã ảnh hưởng đến xuất khẩu, mặc dù phía Trung Quốc chưa siết chặt, doanh nghiệp xuất khẩu trong nước vẫn tỏ ra e dè, dẫn đến sự giảm sút đáng kể trong xuất khẩu trái cây sang Trung Quốc Ngoài ra, một số doanh nghiệp kinh doanh không lành mạnh và buôn bán phá giá đã trà trộn trái cây kém chất lượng vào lô hàng được cấp giấy chứng nhận sạch, làm tổn hại đến uy tín trái cây Việt Nam Hệ quả là nhiều thị trường đã đóng cửa không cho phép nhập khẩu sản phẩm trái cây của Việt Nam Việc thiếu vùng chuyên canh và sự liên kết lỏng lẻo giữa nông dân và doanh nghiệp cũng khiến khó khăn trong việc đáp ứng đơn hàng xuất khẩu lớn, dẫn đến kim ngạch xuất khẩu giảm là điều dễ hiểu.
Kim ngạch xuất khẩu trái cây Việt Nam trong 7 tháng qua giảm 30% so với cùng kỳ năm ngoái, khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường và ký hợp đồng mới Để cải thiện tình hình, cần đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng sản xuất trái cây, mở rộng hợp tác và quảng bá sản phẩm ra thị trường quốc tế Đồng thời, việc nhanh chóng ký kết các hiệp định kiểm dịch thực vật là cần thiết để trái cây Việt Nam có thể thâm nhập vào các thị trường khó tính như Mỹ, Úc, Nhật Bản và EU.
Sự hợp tác chặt chẽ giữa "bốn nhà" (Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông) là rất cần thiết trong chuỗi nghiên cứu, sản xuất và tiêu thụ trái cây Theo Phó cục trưởng Cục Trồng trọt, cần phải giải quyết tình trạng buông lỏng quy hoạch để tránh việc nông dân đổ xô trồng cây ăn quả theo phong trào Nhà nước cần quy hoạch lại các vùng trồng cây ăn trái theo hướng tập trung, quy mô lớn, đảm bảo tiêu chuẩn sạch và sản lượng dồi dào để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu, đồng thời duy trì tính chất "liên kết vùng".
Mỗi vùng, mỗi tỉnh chỉ được phép trồng một hoặc hai loại cây đặc sản có lợi thế cạnh tranh cao để tránh tình trạng dư thừa và giảm giá Cần có chính sách và giải pháp về giống cây ăn trái, liên tục lai tạo giống mới có năng suất và chất lượng cao hơn, cùng với đầu tư công nghệ bảo quản sau thu hoạch Quan trọng là xây dựng vựa thu gom và bảo quản trái cây đạt tiêu chuẩn sạch, đảm bảo an toàn thực phẩm và giảm giá thành, nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu trái cây Việt Nam trong bối cảnh các nước ngày càng thắt chặt kiểm soát.
DUT-LRCC chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và an toàn vệ sinh trong trái cây nhập khẩu
Có thực hiện tốt những giải pháp trên thì trái cây mới mong đạt mục tiêu xuất khẩu 760 triệu USD trong năm 2010 mà Bộ NN&PTNT đã đưa ra
Diện tích cây ăn quả của Việt Nam hiện đạt 786 nghìn ha, với vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là khu vực sản xuất lớn nhất, chiếm 37,9% tổng diện tích Vùng Đông Nam Bộ đứng thứ hai với 23,8% Mặc dù diện tích cây ăn quả phát triển chậm (chỉ hơn 1% mỗi năm), nhưng nhờ vào tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuyển đổi giống cây trồng và nâng cao trình độ canh tác, năng suất và sản lượng cây ăn quả đã tăng trưởng mạnh mẽ, đạt 3-4% mỗi năm.
Thời gian qua, Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là quy hoạch vùng sản xuất cây ăn quả và phát triển ngành này Các chính sách như tiêu chuẩn VietGAP và khuyến khích sản xuất theo GlobalGAP đã thúc đẩy sản xuất an toàn và bền vững, giúp người sản xuất và tiêu dùng chú trọng hơn đến tiêu chuẩn chất lượng Điều này không chỉ tạo ra sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng mà còn nâng cao tính cạnh tranh của trái cây Việt Nam trên thị trường.
Nhà nước đã đầu tư vào các viện nghiên cứu giống và biện pháp kỹ thuật để hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực trái cây Các tỉnh cũng đã đầu tư mạnh mẽ, và doanh nghiệp dần tham gia vào việc đảm bảo đầu ra cho sản phẩm Kết quả là giá trị xuất khẩu trái cây của Việt Nam liên tục tăng, từ 90,2 triệu USD năm 1996 lên hơn 1,47 tỷ USD vào năm 2014, tăng 34,9% so với năm trước Trong 11 tháng đầu năm 2014, Việt Nam đã xuất siêu rau quả khoảng 882 triệu USD, với 40 loại quả được xuất khẩu đến 40 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu.
Hình 1.2 Biểu đồ diện tích canh tác các loại trái cây xút khảu ở Việt Nam
Bộ NN-PTNT đã xác định 12 loại cây ăn quả chủ lực trong Quy hoạch phát triển cây ăn trái, bao gồm thanh long, xoài, chôm chôm, sầu riêng, vú sữa, bưởi, nhãn, chuối, dứa, cam, mãng cầu và quýt Đến năm 2020, tổng diện tích trồng các cây ăn quả chủ lực đạt 257 nghìn ha, chiếm 52% tổng diện tích quy hoạch ở Nam Bộ, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long có hơn 185 nghìn ha và Đông Nam Bộ có 72 nghìn ha Xoài là cây có diện tích trồng lớn nhất với gần 46 nghìn ha, tiếp theo là nhãn với 30 nghìn ha.
Diện tích trồng các loại cây ăn trái tại Việt Nam gồm 29 nghìn ha bưởi, 28 nghìn ha bưởi, 26 nghìn ha cam, 25 nghìn ha thanh long, 21 nghìn ha dứa, 18 nghìn ha chôm chôm, 15 nghìn ha sầu riêng, 8.300 ha mãng cầu, 5.850 ha quýt và 5.000 ha vú sữa.
Theo quy hoạch của Bộ NN-PTNT, mục tiêu chính là phát triển ngành hàng trái cây chủ lực tại Nam Bộ, tập trung vào sản xuất hàng hóa lớn nhằm nâng cao sức cạnh tranh Đến năm 2020, năng suất cây ăn quả chủ lực dự kiến tăng 20-25% so với năm 2012, với 100% sản phẩm đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và trên 50% đạt tiêu chuẩn GAP Ngoài ra, sẽ thực hiện biện pháp rải vụ thu hoạch cho năm loại trái cây chủ lực: thanh long, xoài, chôm chôm, sầu riêng và nhãn, nhằm tăng hiệu quả sản xuất Mục tiêu cũng bao gồm tăng chủng loại, sản lượng và giá trị xuất khẩu trái cây từ vùng trồng tập trung lên trên 70%.
Mỗi hecta cây ăn quả chủ lực có thể mang lại 150 triệu đồng/năm, đồng thời góp phần vào phát triển bền vững và tái cơ cấu ngành trồng trọt Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu mà còn nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị diện tích đất, từ đó tăng thu nhập cho người trồng.
DUT-LRCC đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và hiệu quả kinh doanh của các cơ sở thu mua, bảo quản, tiêu thụ trái cây Từ đầu năm 2015, nhiều mặt hàng xuất nhập khẩu đã được giảm thuế theo các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia Việt Nam chính thức gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào cuối năm 2015, và Hiệp định Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) đã được thực hiện từ 2015-2018 Bên cạnh đó, việc đàm phán gia nhập Hiệp định Đối tác Kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) cùng với các hiệp định thương mại tự do khác như với Liên minh châu Âu và Hàn Quốc sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho ngành hàng rau quả Việt Nam, giúp gia tăng sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu toàn cầu khi hàng rào thuế quan được cắt giảm.
Tuy nhiên, vấn đề này cũng đặt ra không ít thách thức trong cạnh tranh với các nước sản xuất có cùng ngành hàng trong khu vực
Bởi vậy, Nhà nước cần Quy hoạch tổng thể, các tỉnh nên cụ thể hóa cho tỉnh mình, chọn một vài sản phẩm chủ lực;
Các loại trái cây có dạng hình cầu
Có tên khoa học là Chrysophyllum cainito L, thuộc họ hồng xiêm
Quả vú sữa có hình dạng cầu hơi thuôn, với màu sắc vàng nhạt và phần vỏ xanh nhạt Loại quả này nổi bật với vị ngọt béo và mùi thơm đặc trưng.
Diện tích: Vú sữa trồng hiện nay ở Tiền Giang là 3.200 ha
Sản lượng: 19 tấn/ha – 60.000 tấn/năm
Trọng lượng: 250 – 350g/trái, khoảng 4 trái/kg
Mùa vụ: từ tháng 12 đến tháng 3 dương lịch
Vú sữa Lò Rèn hiện nay được trồng theo tiêu chuẩn VietGap và đã được chứng nhận sản xuất nông nghiệp bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế GlobalGAP bởi tổ chức SGS Sản phẩm cũng đã được cấp mã nhà đóng gói cho thị trường Mỹ bởi cơ quan USDA Office.
Đặc sản vú sữa Lò Rèn hiện nay được trồng tại vùng chuyên canh thuộc 13 xã phía Nam Quốc lộ I của huyện Châu Thành, bao gồm các xã như Bàn Long, Kim Sơn, Vĩnh Kim, Phú Phong, Song Thuận, Long Hưng, Bình Trưng, Đông Hoà, Hữu Đạo, Thạnh Phú, Dưỡng Điềm, Nhị Bình, cùng một số xã gần kề của huyện Cai Lậy như Mỹ Long, Long Tiên và Tam Bình.
Cam sành là một giống cây ăn quả thuộc chi Cam chanh, có nguồn gốc từ Việt Nam và quả gần giống như quả cam Đặc điểm dễ nhận biết của quả cam sành là lớp vỏ dày, sần sùi và thường có màu lục nhạt, chuyển sang sắc cam khi chín Các múi thịt bên trong có màu cam tươi Giống cam này còn được biết đến với nhiều tên khoa học khác nhau như Citrus nobilis, Citrus reticulata và Citrus sinensis, thực chất là một giống lai tự nhiên giữa C reticulata và các loài khác.
C sinensis (tên tiếng Anh: king mandarin)
Hình 1.4 Hình ảnh trái cam sành
Cam sành Bố Hạ, một đặc sản nổi tiếng của huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, phát triển tốt trong điều kiện đất phù sa cổ và khí hậu mát ẩm Tuy nhiên, hiện nay vùng trồng cam này đang gặp khó khăn do dịch bệnh vàng lá greening, dẫn đến sự suy giảm sản lượng và chất lượng của loại trái cây này.
Cam sành Hà Giang, Tuyên Quang và Yên Bái là vùng trồng cam chủ yếu ở phía Bắc Việt Nam, nổi bật với năng suất cao và quả được thu hoạch vào dịp Tết Tại Tuyên Quang, cam sành Hàm Yên nổi tiếng với những vườn cam bạt ngàn ở xã Phù Lưu và các xã lân cận, nơi có năng suất trồng cam rất tốt và quả cam thơm ngon.
Tại miền Nam Việt Nam, cam sành cũng được trồng ở Tam Bình, Trà Ôn (Vĩnh Long); Cái Bè, Châu Thành, Chợ Gạo (Tiền Giang); Mỹ Khánh, Ô Môn (Cần Thơ)
Hay còn gọi là dây mát hoặc chùm bao trứng, chanh leo (Passiflora edulis) là một loài dây leo thuộc họ Lạc tiên, có nguồn gốc từ các nước Nam Mỹ.
Mỹ (Argentina, Paraguay và Brasil) nhưng đã phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới
Chùm bao trứng là dây leo thân cỏ, mọc dài đến 6 mét Cây ra hoa tháng 6 đến tháng
7, và kết quả vào tháng 10, 11 [2]
Hình 1.5 Hình ảnh trái chanh dây
Quả dạng hình cầu, khi chín trở màu vàng hoặc đỏ tía thẫm Trong quả mọng nước, có nhiều hột
Có hai giống khác nhau khá rõ rệt:
Quả vàng nhạt, hay còn gọi là Golden Passion Fruit, có kích thước tương đương với quả bưởi chùm, với vỏ nhẵn bóng và màu sắc nhạt Loại quả này có vị chua đặc trưng Tại Úc, quả vàng nhạt thường được sử dụng làm gốc ghép cho giống quả màu đỏ tía.
Quả có màu đỏ tía thẫm, kích thước gần bằng quả chanh tây, ít chua hơn so với giống màu vàng và có hương thơm mạnh hơn Tuy nhiên, vỏ của loại quả này có thể chứa glycoside cyanogenic.
Cam Vinh là một loại trái cây thuộc chi Cam chanh, nổi tiếng với chỉ dẫn địa lý từ Vinh, Nghệ An, Việt Nam Quả cam Vinh có hình tròn đều, mọng nước với màu vàng tươi chanh pha xanh, không phải màu vàng da cam Chỉ thu hoạch từ tháng 9 âm lịch đến Tết, cam Vinh khác biệt với cam Trung Quốc giả dạng Loại cam này thường được sử dụng để ăn, ép nước, hoặc xay làm sinh tố, trong khi vỏ cam được dùng để chiết xuất tinh dầu và hạt cam có thể làm nước gội đầu.
Hình 1.6 Hình ảnh trái cam vinh
Cam (Citrus sinensis) mang chỉ dẫn địa lý “Vinh” gồm ba giống cam bản địa: Cam Xã Đoài, Cam Vân Du và Cam Sông Con Những giống cam này đã được trồng ổn định tại Nghệ An từ cuối thế kỷ 19, được người dân chọn lọc tự nhiên và duy trì cho đến nay.
Cây có múi, đặc biệt là cam Vinh, ưa khí hậu á nhiệt đới và có thể trồng ở những vùng có điều kiện khí hậu tương tự Cam phát triển tốt nhất ở nhiệt độ từ 23 đến 29 độ C, trong khi nhiệt độ từ 12 đến 39 độ C cũng phù hợp cho việc trồng Tuy nhiên, nếu nhiệt độ xuống dưới 12,5 độ C hoặc vượt quá 40 độ C, cây sẽ ngừng sinh trưởng.
Nhiệt độ đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến hoạt động sống của cây trồng, cũng như quyết định năng suất và chất lượng quả.
Trái cây hình cầu rất đa dạng, nhưng để phân loại cụ thể, chúng ta chọn cam Vinh nhờ vào hình dáng, kích thước đồng đều và giá cả hợp lý.
Quy trình thu hoạch cam vinh
Trước khi thu hoạch cam, các nhà vườn cần giám định sản lượng để lập kế hoạch thu hái, đóng gói và vận chuyển Thời gian giám định diễn ra khi quả đã phát triển đầy đủ, khoảng một tháng trước khi thu hoạch Ngoài ra, việc chuẩn bị đầy đủ dụng cụ thu hái như rổ, sọt, bao bì và kéo cắt quả là rất quan trọng.
Thời gian thu hoạch trái cây phụ thuộc vào giống, với thời điểm lý tưởng là khi 1/3 vỏ quả chuyển sang màu vàng Cần thu hoạch vào ngày nắng ráo và sử dụng kéo để cắt sát cuống quả một cách nhẹ nhàng, tránh làm dập túi tinh dầu trên vỏ Sau khi thu hoạch, quả nên được đưa vào lán trại để phân loại, lau sạch và nhanh chóng vận chuyển đến nơi bảo quản hoặc tiêu thụ Đặc biệt, sản phẩm phải được bán ngay trong ngày thu hoạch để đảm bảo chất lượng và tránh hiện tượng thối hỏng.
Thu hoạch khi quả đã già, với vỏ hơi vàng và màu sắc đặc trưng của giống Nên thu hái vào thời điểm trời râm mát, khô ráo để đảm bảo chất lượng Sau khi thu hoạch, quả cần được phân loại cẩn thận Nếu vận chuyển đi xa, khi đóng vào sọt hoặc thùng, không nên xếp quá 5 lớp và cần lót rơm hoặc giấy giữa các lớp quả để bảo vệ.
Hình 1.7 Người dân thu hái cam
Tiêu chuẩn kiểm tra, đánh giá chất lượng và yêu cầu về kích cỡ cam
I.5.1.Tiêu chuẩn về cam tươi
Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1873:2007 tương thích với CODEX STAN 245:2004, cho phép cam được khử xanh miễn là các đặc tính cảm quan tự nhiên khác không bị ảnh hưởng.
I.5.2 Tiêu chuẩn về độ chín Độ chín của cam được xác định theo các thông số sau:
- Lượng dịch qủa tối thiểu, dược tính tương ứng với tổng khối lượng của quả và sau khi ép dịch quả bằng dụng cụ ép bằng tay
Cam được phân thành 3 hạng: Hạng đặc biệt với chất lượng cao nhất, có hình dạng, màu sắc và kích thước đặc trưng cho từng giống hoặc loại thương mại, không có khuyết tật lớn Hạng I có chất lượng tốt, cho phép khuyết tật nhẹ mà không ảnh hưởng đến mã quả, chất lượng và cách trình bày khi bao gói.
- Khuyết tật nhẹ về hình dáng
- Khuyết tật nhẹ về màu sắc
- Chênh lệch kích thước tiêu chuẩn không nhiều
Hạng II bao gồm những quả cam không đáp ứng các tiêu chuẩn về hình dáng, kích thước, màu sắc và các yêu cầu khác của các hạng cao hơn.
Các tiêu chuẩn về kích thước trong xuất nhập khẩu trái cây
Kích cỡ được xác định thoe đường kính lớn nhất của quả, được quy định trong bảng sau:
Mã kích cỡ Đường kính (mm)
Bảng 1.2 Quy định về kích thước của cam vinh
Không kể cam có đường kính dưới 53 mm
Cam có thể được đóng theo số lượng, và kích cỡ quả cần phải đồng màu theo yêu cầu của bản lề Dải kích cỡ trong một bao gói có thể lệch khỏi mã kích cỡ đơn, nhưng phải nằm trong khoảng hai mã kích cỡ liền kề.
Sự đồng đều về kích cỡ đạt được bởi thang kích cỡ đã nêu ở trên, trừ khi có các quy định khác, như sau:
Quả được xếp theo các lớp đồng đều trong bao gói, bao gồm cả các đơn vị bao gói để tiêu thụ, cần đảm bảo độ lệch tối đa giữa quả nhỏ nhất và lớn nhất trong một mã kích cỡ Đối với cam đóng theo số lượng, độ lệch này cũng không được vượt quá giá trị tối đa quy định giữa hai mã liền kề.
Mã kích cỡ Chênh lệch tối đa giữa các quả trong cùng 1 bao, gói hay thùng
Bảng 1.3 Mã chênh lệch kích cỡ trái cây trong cùng 1 lô sau khi phân loại
Đối với các quả không được xếp theo lớp trong bao gói và các quả đơn trong bao bì bán trực tiếp cho người tiêu dùng, chênh lệch kích thước giữa quả nhỏ nhất và quả lớn nhất trong cùng một bao bì không được vượt quá dải kích cỡ thích hợp Trong trường hợp cam được đóng theo số lượng, chênh lệch này cũng không được vượt quá một trong hai dải kích cỡ liền kề tính theo đơn vị mm.
TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
Ý nghĩa khoa học thực tiễn của đề tài
Sự phát triển nhanh chóng của ngành nông nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực trồng cây ăn quả, đã thúc đẩy việc áp dụng máy móc hiện đại trong quá trình trồng trọt, thu hoạch và phân loại Việc này không chỉ giảm bớt sức lao động mà còn nâng cao năng suất, đồng thời đảm bảo yêu cầu kỹ thuật tối đa Cùng với sự gia tăng nhu cầu về trái cây, việc sử dụng máy móc liên quan đến thu hoạch và phân loại cũng ngày càng trở nên phổ biến.
Việc phân loại trái cây để xuất khẩu hoặc chuyển đến các địa phương khác bằng tay dẫn đến năng suất thấp, chất lượng và kích thước không đồng đều, đồng thời tiềm ẩn rủi ro về an toàn lao động và môi trường Ngược lại, sử dụng máy phân loại tự động không chỉ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật mà còn giảm thiểu lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất.
Hình 2.1 Máy thu hoạch và phân loại trái cây của Nhật Bản giúp giảm sức người và tăng năng suất
Nhu cầu về máy phân loại cam trên thị trường :
Máy phân loại cam là thiết bị thiết yếu trong nông nghiệp, giúp giảm sức lao động và nâng cao độ chính xác trong quá trình phân loại trái cây Đây là công cụ cần thiết cho các khu thu hoạch trái cây xuất khẩu Với sự đa dạng về chủng loại trái cây và yêu cầu kỹ thuật, máy phân loại cũng rất đa dạng về kích thước và loại hình Hiện nay, thị trường chưa có máy phân loại trái cây hoàn thiện, phần lớn vẫn phải phân loại thủ công hoặc sử dụng các thiết bị tự chế đơn giản từ nông dân, dẫn đến năng suất chưa cao.
2.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài:
- Tăng năng suất, tăng chất lượng sản phẩm
- Giảm sức lao động của con người, đem đến việc giảm chi phí thuê nhân công
- Đáp ứng nhu cầu về sản lượng các khu nông nghiệp trồng cây ăn quả
- Phát triển khoa học kĩ thuật đáp ứng cuộc sống,cơ khí hóa xây dựng
2.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Việc dùng máy giúp đạt yêu cầu về chất lượng cũng như công lao động của các khu thu hoạch phân loại
Nghiên cứu việc áp dụng kỹ thuật và máy móc hiện cho nông nghiệp trồng cây ăn quả tại các khu thu hoạch và phân loại
- Dựa vào nguyên lý tự động đạt kích thước cũng như phương pháp truyền động cơ khí
- Dựa vào máy đã có sẵn trên thị trường
2.4.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể:
Để thu thập thông tin hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp như quan sát các loại trái cây, sử dụng máy phân loại trái cây tự chế và nghiên cứu các cơ cấu truyền động phổ biến, cũng như các mô hình hiện có trên thị trường tại các khu vực thu hoạch và phân loại trái cây Ngoài ra, việc tìm kiếm thông tin trên mạng và phân tích, tổng kết kinh nghiệm từ những dữ liệu đã thu thập cũng rất quan trọng.
NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC VÀ CÁC THÔNG SỐ CƠ BẢN
Hiện nay, nhu cầu sử dụng máy phân loại trái cây, đặc biệt là cam, đang gia tăng do số lượng trái cây lớn cần được phân loại và đóng thùng tại các khu thu hoạch Để đáp ứng nhu cầu thực tế này, nhóm chúng tôi đã quyết định thiết kế và chế tạo một máy phân loại và rửa cam chạy điện, có khả năng tùy chỉnh kích thước cam theo yêu cầu.
3.1 Đặc tính của máy phân loại và rửa trái cây:
- Máy phải phân loại được trái cây, cụ thể là cam một cách dễ dàng, nhanh chóng và nhất là chính xác đúng như ý muốn của người phân loại
Máy móc nông nghiệp cần có giá thành hợp lý và năng suất phù hợp với đặc điểm sản xuất nông nghiệp Đặc biệt, vì thiết bị chủ yếu phục vụ cho các khu nông nghiệp, nên yêu cầu về tính gọn nhẹ, dễ di chuyển và chi phí hợp lý là rất quan trọng.
Trái cây được đưa qua các lồng có lỗ kích thước đã được định sẵn; nếu trái cây đến lồng với lỗ phù hợp, chúng sẽ tự động lăn ra để được đóng vào thùng.
Hình 3.1 Máy phân loại trái phân loại bằng lồng
Trái cây được vận chuyển trên các dây đai với khoảng cách giữa các sợi dây tăng dần Khi trái cây đến vị trí có đường kính phù hợp, chúng sẽ tự động rơi xuống thùng phân loại.
Hình 3.2 Máy phân loại trái cây sủ dụng dây tải cao su
Sau khi phân tích ưu nhược điểm của hai phương án, nhóm chúng tôi quyết định thiết kế máy phân loại với các sợi dây đai có khoảng cách tăng dần.
3.2.2 Kết cấu chính của máy phân loại gồm các bộ phận sau:
- Dây đai và khoản cách các puli là nơi để trái cây di chuyển và tự động đạt kích thước để rơi xuống nơi cần phân loại
- Thùng đựng trái cây cần phân loại
- Bộ đảo chiều dây đai để trái cây vừa di chuyển vừa quay
3.2.3 Các nghiên cứu liên quan đến máy phân loại trái cây, rau củ:
Hiện nay trên thị trường có tương đối loại máy cắt phân loại do các công ty nước ngoài sản xuất
1 Máy phân loại trái cây SWKPCN-200:
- Công suất tối đa 180-200(kg/h)
- Kích thước sản phẩm (dài rộng cao) Tùy chỉnh theo nhu cầu
- Năng lượng tiêu thụ 4.7-5.7 kW/h
Hình 3.3 Máy phân loại trái cây SWKPCN-200
2 Máy phân loại trái cây TAKUDO TKD-HL3000
Hình 3.4 Máy phân loại hoa quả TAKUDO TKD-HL3000
Số cấp phân loại: 3 cấp Điện áp: 380 V
Máy nông sản được làm bằng vật liệu thép không gỉ
Máy được thiết kế với phễu và thang máy, bàn chải làm sạch, cùng bảng kiểm tra và phân loại, phù hợp cho việc xử lý khoai tây, khoai lang, cà rốt, và nhiều loại rau củ khác Sản phẩm sẽ được vận chuyển từ phễu qua băng tải đến bàn chải làm sạch để loại bỏ bụi bẩn, sau đó di chuyển đến bảng kiểm tra để phân loại các sản phẩm kém chất lượng Cuối cùng, sản phẩm sau khi được phân loại sẽ được đưa ra qua các máng được đánh số.
3 Máy phân loại trái cây TAKUDO TKD-HL4000
Hình.3.5 Máy phân loại củ quả TAKUDO TKD-HL4000
Số cấp phân loại: 3 cấp Điện áp: 380 V
+ Dây đai là bộ phận quan trọng nhất của máy, quyết định tới độ chính xác của kích thước trái cây sau khi phân loại
Hình 3.6 Dây đai cao su dung làm phân loại trái cây Đường kính ngoài 180 mm
Chất liệu Cao su đặc Độ dài 2,8 -3 m mỗi sợi Ứng dụng Để trái cây di chuyển và phân loại
Cụm truyền động có nhiệm vụ truyền chuyển động giúp cho
Các dây đai liền kề chuyển động ngược chiều với nhau
* Có 2 phương án thiết kế cụm truyền động:
- Truyền động bằng xích- bánh xích:
Hình 3.7 Bộ truyền xích Ưu điểm
Truyền động cho 2 trục cách xa nhau ( Ta có bài toán như sau: Vì trục được cố định trên 2 đầu ổ bi
=> Thanh siêu tĩnh Kiểm nghiệm độ bền của thanh với ứng suất tiếp cho phép [c c]
= 30 N/mm 2 50 N/mm 2 ; Ứng suất pháp cho phép [] = 20 N/mm2 30 N/mm2
Hình 4.5 – Sơ đồ bố trí lực
Ta có biểu đồ nội lực như sau: Sử dụng phần mềm SAP2000 V14.2.2 Advanced
Hình 4.6 – Biểu đồ nội lực Qy, Mx
=> Momen quán tính chính trung tâm:
Vì là mặt cắt có 2 trục đối xứng vật liệu dẻo:
DUT-LRCC Ứng suất tiếp lớn nhất ngay tại đường trung hòa:
Từ (1) và (2) => Trục dư bền
CHƯƠNG 5: HƯỚNG DẪN LẮP ĐẶT, VẬN HÀNH, BẢO DƯỠNG MÁY –
Quy trình lắp đặt
Sau khi hoàn tất quá trình tính chọn và gia công các chi tiết máy, chúng ta tiến hành lắp ráp các bộ phận này lại với nhau để tạo thành máy hoàn chỉnh Các bước lắp ráp được thực hiện theo trình tự cụ thể để đảm bảo hiệu quả và chất lượng sản phẩm.
Khung máy được cấu tạo chủ yếu từ các thanh sắt có kích thước 30*30mm, được nối chặt với nhau bằng các mối hàn không thể tháo rời Bàn máy được hỗ trợ bởi 4 chân đỡ có bánh xe bên dưới, giúp dễ dàng di chuyển.
Vận hành máy
Để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành máy, cần tuân thủ các điều kiện an toàn điện và thiết lập khu vực hoạt động cũng như khu vực an toàn cho thao tác.
- Trước khi mở máy cần phải làm công tác kiểm tra lại độ cứng vững cơ cấu, các hẹ thống truyền động và dây đai cao su
- Mở máy: Sau khi máy cắt chạy ổn định mới tiến hành thao tác bỏ cam vào nơi đựng phôi để phân loại
- Ngừng máy: Sau khi hết trái cây trong lồng phôi và trên bang tải thì ta tiến hành ngừng máy bằng cách bấm công tắc ngắt điện
Một số hình ảnh sau khi lắp ráp hoàn chỉnh
Bảo dưỡng máy
Sau một thời gian hoạt động, các chi tiết máy sẽ bị mòn, dẫn đến giảm chất lượng và năng suất làm việc, thậm chí có thể gây hư hỏng cần bảo trì Để duy trì hoạt động ổn định và kéo dài tuổi thọ của máy, việc lập kế hoạch bảo dưỡng và sửa chữa định kỳ là cần thiết Tất cả các biện pháp tổ chức và kỹ thuật nhằm ngăn ngừa hư hỏng và thực hiện sửa chữa được gọi là hệ thống sửa chữa dự phòng theo kế hoạch.
Bảo dưỡng hằng ngày là rất quan trọng; trước khi bắt đầu công việc, người điều khiển máy cần kiểm tra toàn bộ máy để đảm bảo hoạt động hiệu quả Sau khi hoàn thành công việc, việc vệ sinh máy, đặc biệt là dây đai cao su, cũng cần được thực hiện để duy trì độ bền và hiệu suất của thiết bị.
+ Kiểm tra hằng ngày: Nhằm phát hiện, khắc phục những hư hỏng xảy ra trong quá trình làm việc như kiểm tra động cơ, day đai cao su
Lau chùi ,vệ sinh tránh bụi bẩn bám trên máy hay các vật thể gây ngăn cản bộ truyền
+ Kiểm tra kết cấu định kỳ: Xác định trạng thái và khả năng làm việc của máy.Kiểm tra độ rơ và độ mòn của các chi tiết máy
Tra mỡ cho ổ giúp máy hoạt động êm hơn
+ Bảo dưỡng theo kế hoạch:
Sửa chữa nhỏ: Khắc phục hư hỏng và thay thế các chi tiết hao mòn nhanh
Khảo sát toàn bộ máy, kiểm tra và sửa chữa các bộ phận va đập vì làm bằng cao su dể hao mòn
Kiểm tra tiếng ồn, chất lượng sản phẩm khi sửa chữa
Sửa chữa vừa: Tháo các bộ phận máy ra sửa chữa
Kiểm tra, sửa chữa các máy cắt và motor giảm tốc
Kiểm tra lại toàn bộ máy về độ chính xác và chất lượng sản phẩm
Sửa chữa lớn: Sửa chữa lại toàn bộ máy gần giống ban đầu, cải tiến và hiện đại hóa máy
Biện pháp an toàn lao động
5.5.1 An toàn khi sử dụng và lắp đặt:
- Không được sờ tay vào gần cụm lưỡi cắt khi máy làm việc
- Kiểm tra độ chắc chắn của các mối liên kết bulông đai ôc, hàn lắp…
- Khi khung máy đặt trên nền thì yêu cầu nền phải phẳng và có độ cứng tốt, tránh lồi lõm
5.5.2 Nội quy bảo hộ lao động :
- Chỉ những nhân công hiểu rõ về cấu tạo, hoạt động của máy và nắm rõ nội quy an toàn lao động mới được sử dụng máy
Trước khi bắt đầu công việc, cần kiểm tra tình trạng hoạt động của tất cả các bộ phận Nếu phát hiện sự cố, hãy ngay lập tức thông báo cho cán bộ kỹ thuật để có biện pháp xử lý kịp thời.
- Kiểm tra sữa chữa máy chỉ được tiến hành khi máy đã ngừng hoàn toàn, chú ý an toàn điện
- Không cho trẻ em lại gần
- Ngoài những nội quy trên, bắt buộc phải nắm vững nội quy chung về bảo hộ an toàn lao động cũng như những quy định khác…
ĐÁNH GIÁ VÀ KẾT LUẬN
6.1 Kết quả và nhận xét:
Chúng em đã tối ưu hóa chi phí và vật tư trong quá trình thiết kế và chế tạo, nhằm giảm giá thành sản phẩm so với các máy hiện có trên thị trường, đồng thời vẫn đảm bảo về kết cấu và chất lượng.
=> Máy có khối lượng ~ 50kg Chi phí hoàn thành ~ 4.500.000 đồng Trong đó: + Khối lượng về vật liệu sắt thép, cụm truyền động ~ 3.500.000 đồng
+ Các thiết bị còn lại 1.000.000 đồng
6.1.2 Ưu, nhược điểm : a Ưu điểm:
Máy móc được thiết kế nhằm thay thế quy trình phân loại trái cây thủ công, mang lại nhiều lợi ích Việc tự động hóa và tính linh hoạt trong vận hành không chỉ nâng cao năng suất làm việc mà còn giảm bớt sức lao động cho công nhân, đồng thời cải thiện chất lượng kỹ thuật yêu cầu.
Máy được thiết kế nhỏ gọn và nhẹ, tối ưu cho việc di chuyển, phù hợp với các công trình xây dựng cần di chuyển máy móc thường xuyên Tuy nhiên, máy cũng có một số nhược điểm cần lưu ý.
Để thực hiện nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi đã xem xét nhiều phương án trong việc xây dựng cấu trúc thiết kế cơ khí và hệ thống điều khiển cho máy Tuy nhiên, do hạn chế về thời gian, kinh phí và năng lực cá nhân, chúng tôi chỉ có thể thực hiện thiết kế máy theo cách đã trình bày trong đồ án này Do đó, các ý tưởng cho việc chế tạo máy vẫn chưa được tối ưu hóa.
Giá thành cao của các chi tiết, linh kiện và thiết bị, cùng với quá trình gia công chi tiết cơ khí tốn kém, đã hạn chế khả năng sử dụng và gia công các thiết bị có độ chính xác cao cho máy của chúng tôi Do đó, hiệu quả và độ thẩm mỹ của máy chưa đạt được như mong đợi.
=> Một số nhược điểm đó là:
+ Hệ thống căng đai cao su vẫn chưa tự động, vãn còn phải căng bằng tay gây tốn thời gian căng sau 1 thời gian dài sử dụng
Máy móc hiện tại vẫn chưa hoàn toàn tự động hóa tất cả các công đoạn từ cấp phôi đến đóng thùng, và vẫn còn một số thao tác cần thực hiện bằng tay.
6.2 Đề xuất phương án cải tiến:
Máy phân loại trái cây mà chúng em thiết kế và chế tạo đáp ứng các yêu cầu cơ bản về phân loại theo kích thước, phù hợp cho các công trình thực tế Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả hoạt động và kéo dài tuổi thọ của máy, cần nghiên cứu và áp dụng một số cải tiến.
Để đảm bảo tính thẩm mỹ và độ chính xác trong lắp đặt cũng như vận hành, các chi tiết như trục và khung cần được gia công chính xác hơn Ngoài ra, các bộ truyền cũng cần phải ăn khớp tốt hơn để giảm thiểu tình trạng gãy rang và tiếng ồn trong quá trình hoạt động.
Có thể lắp đặt hệ thống phun nước cùng với các tấm chắn sợi để rửa trái cây trực tiếp trong quá trình phân loại, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao năng suất.
+ Máng cấp phôi có thể cấp phôi tự động, khi hết trái cây thì hệ thống cấp phôi về lại vị trí ban đầu và tự động ngắt điện.
Thiết kế máy là một công việc phức tạp, yêu cầu người thiết kế phải có kiến thức sâu sắc về nhiều môn học cơ bản như nguyên lý máy, chi tiết máy, sức bền vật liệu, kim loại học, công nghệ kim loại, chế tạo phôi, nguyên lý cắt và công nghệ chế tạo máy.
Sau khi xác định nhiệm vụ tốt nghiệp với đề tài “Nghiên cứu, chế tạo máy phân loại và rửa cam”, tôi đã trải qua giai đoạn đầu bỡ ngỡ, đặc biệt là trong việc tìm kiếm tài liệu và nghiên cứu thực tế Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ tận tình của thầy Châu Mạnh Lực, sau ba tháng làm việc, đồ án đã được hoàn thành.
Nội dung đồ án gồm:
- Phần các bản vẽ cần thiết
- Máy đã lắp ráp hoàn chỉnh
Đồ án đã trình bày rõ ràng đặc tính và nguyên lý hoạt động của máy, với kết cấu đơn giản và thuận tiện cho người sử dụng Máy có tính an toàn cao và dễ bảo quản, đồng thời yêu cầu số lượng công nhân vận hành ít, phù hợp với nhu cầu sản xuất hiện tại.
Qua thời gian thực hiện đề tài, chúng em đã hệ thống và tổng kết kiến thức đã học để áp dụng vào thiết kế Đề tài giúp chúng em nắm vững yêu cầu cần thiết trong quản lý quy trình chế tạo sản phẩm cơ khí, bao gồm kỹ thuật sản xuất và tổ chức sản xuất theo điều kiện cụ thể Tuy nhiên, do hạn chế về thời gian và kinh nghiệm thực tiễn, đề tài có thể chưa đạt yêu cầu như mong muốn Chúng em rất mong nhận được sự chỉ bảo từ các thầy cô và bạn bè để hoàn thiện đề tài hơn.
Chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy giáo Th.S Châu Mạnh Lực và các thầy cô trong khoa đã hỗ trợ chúng em hoàn thành đồ án này!