Bai 14 On tap phan Tieng Viet Cac phuong cham hoi thoai

* Từ ngữ tiếng Việt rất phong phú, đa dạng và giàu sắc thái biểu cảm => Biết cách sử dụng đúng phương châm hội thoại và lựa chọn từ ngữ xưng hô phù hợp để đạt hiệu quả tốt trong văn nói [r]

I Các phương châm hội thoại

về chất

Phương châm lịch sự

Phương châm quan hệ

Phương châm cách thức

VD: Hỏi: Anh đã ăn cơm chưa?

Trả lời :

Cách 1: Tôi đã ăn rồi

Cách 2: Từ lúc tôi mặc cái áo mới này tôi vẫn

chưa ăn cơm.

VD: Có hai cách nói:

Cách 1: Con bò to gần bằng con trâu

Cách 2: Con bò to gần bằng con voi.

VD: Hỏi: Anh đã ăn

? Nối nội dung ở cột A với nội dung ở cột B để có được nhận định đúng về các phương châm hội thoại?

b Nói tế nhị và tôn trọng người khác.

c Nói không thiếu, không thừa

d Nói đúng sự thật , có bằng chứng xác thực.

e Nói vào đúng đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.

? Hãy k ể một câu chuyện về sự giao tiếp không hiệu quả do vi ph ạm phương châm

* Theo dõi câu chuyện sau:

Trong giờ Vật lí, thầy giáo hỏi một học sinh đang mải nhìn qua cửa sổ:

- Em cho thầy biết “sóng” là gì?

Học sinh:

- Thưa thầy, “Sóng” là bài thơ của Xuân Quỳnh ạ!

=> Cách trả lời của bạn học sinh đã vi phạm

phương châm quan hệ.

? Nêu nguyên nhân của việc không tuân thủ các phương châm hội thoại?

- 3 nguyên nhân:

+ Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá trong

giao tiếp.

+ Người nói phải ưu tiên cho một phương châm

hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn.

+ Người nói muốn gây sự chú ý, để người nghe

hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.

II Xưng hô trong hội thoại

VD:

+ Đối với người trên:

bác - cháu; anh - em

+ Đối với bạn bè:

bạn - tớ; cậu - tớ

Ngôi thứ nhất: người nói

Ngôi thứ hai: người nghe

Ngôi thứ ba: người, vật được nói

tôi, tao, tớ

mày, mi

chúng nó, chúng mày

chúng tôi, chúng ta, chúng tớ

nó, hắn

2/ Xác định ngôi của từ: “em” trong các trường hợp sau:

a/ Anh em có nhà không?

=> Từ “ em ” gọi người nghe (ngôi thứ 2).

b/ Anh em đi chơi với bạn rồi.

=> Từ “ em ” là người nói xưng ( ngôi thứ nhất ).

c/ Em đã đi học chưa con?

=> Từ “ em ” gọi người được nói đến ( ngôi thứ ba ).

? Ngoài các đại từ nhân xưng quen thuộc còn có những từ ngữ nào được người Việt sử dụng trong xưng hô?

“cháu, em, nó…” để tạo dạng nhân xưng

ngôi thứ hai.

VD: Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.

(Tắt đèn – Ngô Tất Tố)

3/ Kết hợp

danh từ chỉ quan hệ thân thuộc với từ: “ta” để tạo dạng nhân xưng

ngôi thứ ba.

VD: Bà ta, bác ta

? Ngoài các đại từ nhân xưng quen thuộc còn có những từ ngữ nào được người Việt sử dụng trong xưng hô?

4/ Dùng các

danh từ chỉ tên riêng

(xưng tên):

VD: Mai, Lan, Hoa…

2/ Phương châm : “ xưng khiêm, hô tôn”

- Người nói tự xưng một cách khiêm nhường

- Gọi người đối thoại một cách tôn kính.

Ví dụ:

- Những từ ngữ xưng hô thời trước:

+ gọi “vua” là “ bệ hạ”

+ nhà sư nghèo xưng là “bần tăng”

- Những từ ngữ xưng hô hiện nay:

+ Gọi: quý ông, quý anh, quý cô

+ Gọi người đối thoại nhỏ tuổi hơn mình là anh, chị hoặc gọi người đáng tuổi anh chị là bác ( thay con).

Khóc Dương Khuê

(trích)

… “ Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,

Tôi lại đau trước bác mấy ngày;

Làm sao bác vội về ngay,

Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời”…

( Nguyễn Khuyến)

3/ Câu hỏi thảo luân:

Vì sao trong tiếng Việt, khi giao tiếp, người nói phải hết sức lựa chọn từ ngữ

khi xưng hô?

và tự xưng là “chị” , mặc dù vợ tôi kém cậu em đến trên 20

tuổi Thế mới biết cách xưng hô ở ngôn ngữ của ta thật khó vì nỗi quá chi li khe khắt, quá phức tạp trong quan hệ họ hàng và

xã hội.

Tôi tự trấn tĩnh, nói với thầy:

- Năm mới, con đến chúc thầy và gia đình có nhiều sức khoẻ và thành đạt trong mọi việc của đời sống ạ!

Khi trở về nhà vợ tôi cứ phàn nàn:

- Sao mình lại xưng “con” với cậu ấy? Cậu ấy là em

mình chứ!

Tôi cười vui đáp:

- Anh phải tôn trọng cái điều có trước Trước khi làm chồng em, anh đã là học trò của ông Phách từ lâu rồi Người thầy giáo ấy đã có công lớn đào tạo được ra anh hôm nay đấy em ạ!”

(Dẫn theo Ngữ văn 7, tập 1)

? Theo em vì sao là

vợ chồng mà mỗi người lại có cách xưng hô khác nhau với cùng một người nói chuyện như

vậy?

“ Anh phải tôn trọng cái điều có trước Trước khi làm chồng em, anh đã

là học trò của ông Phách từ lâu rồi Người thầy giáo ấy đã có công lớn đào

tạo ra anh hôm nay đấy em ạ!”

? Câu nói trên của nhà thơ Hoàng Cầm

cho ta hiểu điều gì về xưng hô trong hội thoại?

tính chất của tình huống giao tiếp tình huống giao tiếp

và mối quan hệ giữa người nói với người nghe.

Khi giao tiếp, người nói, người nghe phải hết sức lựa chọn từ ngữ khi xưng hô.

Kết luận

III Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

-

lời nói hay ý nghĩ của

người hoặc nhân vật

của người khác hoặc nhân vật,

hợp.

- Lời dẫn gián tiếp

2/ Bài tập 2: SGK/ 190, 191

? Chuyển lời đối

thoại trong đoạn trích thành lời dẫn

gián tiếp?

2/ Bài tập 2: SGK/190.191

* Có thể chuyển thành lời dẫn gián tiếp như sau:

Vua Quang Trung hỏi Nguyễn Thiếp là quân Thanh sang đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống

cự thì khả năng thắng hay thua như thế nào

Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng người tan rã, quân Thanh ở xa tới, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao, vua

Quang Trung ra Bắc không quá mười ngày quân Thanh sẽ bị dẹp tan

2/ Bài tập 2: SGK/ 190, 191 ? Phân tích

những thay đổi

về từ ngữ

trong lời dẫn gián tiếp so với lời đối thoại?

* Những thay đổi về từ ngữ trong lời dẫn gián tiếp

so với lời đối thoại:

Trong lời đối

thoại Trong lời dẫn gián tiếp

Từ xưng hô

Từ chỉ địa điểm

Từ chỉ thời gian

Tôi

? Khi chuyển lời dẫn trực tiếp sang lời dẫn gián tiếp,

chúng ta phải tuân thủ thao tác nào?

- Bỏ dấu ngoặc kép và dấu hai chấm

- Chuyển ngôi kể thích hợp ( khi cần)

- Thay đổi các từ ngữ định vị thời gian và địa điểm

cho thích hợp

* Từ ngữ tiếng Việt rất phong phú, đa dạng và giàu sắc thái

văn nói và văn viết.

* Giúp chúng ta cảm nhận sâu sắc giá trị biểu đạt của tác phẩm

Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo

và các em học sinh!