Qua quá trình nghiên cứu và đi vào thử nghiệm trong năm học 2011- 2012 tôi đã thực sự nhận thấy tỉ lệ HS khá - giỏi ở lớp đối chứng cao hơn rõ rệt, tỉ lệ HS xếp loại trung bình - yếu thấ[r]
Trang 1MỤC LỤC
I ĐẶT VẤN ĐỀ .Trang 2
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1 Phạm vi nghiên cứu Trang 3
2 Đối tượng nghiên cứu .Trang 3
3 Phương pháp nghiên cứu Trang 3
III NỘI DUNG:
1 Cách nghiên cứu Trang 3
2 Quá trình nghiên cứu Trang 6
IV KẾT QUẢ ĐỀ TÀI .Trang 8
V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Trang 9
Trang 2I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Bộ môn sinh học 8 là một môn khoa học mang tính thực tiễn cao vì đây là một môn học giúp các em khám phá chính cơ thể mình Môn học giúp các em có những hiểu biết một cách khoa học về cấu tạo cơ thể, hiểu được tầm quan trọng của các biện pháp rèn luyện thân thể, bảo vệ sức khỏe để có ý thức và hành vi đúng đắn về bảo vệ môi trường
Tuy nhiên, với cách truyền thụ kiến thức là bám sát nội dung SGK, lấy các hình ảnh minh họa suông trong SGK để HS tự hình dung các quá trình sinh lí xảy ra trong
cơ thể đã không tạo được ấn tượng sâu sắc trong nhận thức của HS Vì ở độ tuổi từ
13 - 15 tuổi các em có những biến động về tâm lí, mâu thuẫn trong nhận thức Ở độ tuồi này, HS rất thiếu tập trung, thiếu định hướng Do đó, nếu chỉ sử dụng kênh nghe, quan sát hình ảnh trong SGK thôi thì hiệu quả dạy học sẽ không cao
Vậy để hình thành nhận thức cho HS trong độ tuổi này phải có những tác động
đủ lớn, những ấn tượng sâu sắc mới lấn át được những tác động khách quan gây nhiễu trong quá trình tập trung nhận thức, giúp các em hứng thú với môn học
Trong xu thế và điều kiện dạy học hiện nay, việc khai thác và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học là việc làm thường xuyên của mỗi giáo viên, đặc biệt với sự phổ cập mạng internet trong trường học đã tạo điều kiện cho đội ngũ giáo viên khai thác thêm kênh thông phong phú, cập nhật trên mạng để hỗ trợ cho bài dạy, đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học của ngành
Việc khai thác, ứng dụng CNTT đã làm tăng hiệu quả nhận thức bài học của học sinh nhất là đối với các bộ môn khoa học thực nghiệm Đối với bộ môn sinh học nói chung và bộ môn sinh học 8 (Giải phẩu sinh lý cơ thể người) nói riêng thì việc khai thác CNTT và cụ thể là sử dụng các đoạn fim flash lại càng có vai trò đặc biệt cần thiết
Trong phạm vi đề tài này tôi tập trung nghiên cứu để giải quyết được những câu hỏi lớn sau đây:
- Liệu việc sử dụng kênh kiến thức theo dõi các đoạn phim flash (clip phim ảo)
có tạo được ấn tượng mạnh mẽ, đủ lớn để gây được phản xạ trong nhận thức của các
em hay không?
- Việc sử dụng kênh kiến thức theo dõi các đoạn phim flash có làm tăng được mức độ hứng thú cho học sinh đối với bài học hay không?
- Có thay đổi được ý thức các em về môn học hay không? Có nâng cao được hiệu quả nhận thức của bài học hay không?
Điều đó đã thôi thúc tôi nghiên cứu và thử nghiệm đề tài: “ Khai thác và sử dụng đoạn phim flash nhằm nâng cao hiệu quả dạy học cho các bài dạy ở chương tiêu hóa trong chương trình sinh học lớp 8”.
Trang 3II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1 Phạm vi nghiên cứu : Chương trình sinh học 8; chương V: Tiêu hóa; bài 25,
27, 28, 29
2 Đối tượng nghiên cứu : HS lớp 8A1 và 8A2 trường THCS Phan Đăng Lưu
huyện Eakar, tỉnh Đắc Lắc
3 Phương pháp nghiên cứu: Dùng phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu
về kết quả khảo sát và kết quả học tập để đánh giá mức độ hiệu quả của đề tài
4 Thời gian nghiên cứu : Đã tiến hành trong năm học: 2011-2012.
III NỘI DUNG:
1 Cách nghiên cứu :
Phim flash minh họa các hoạt động tiêu hóa được sử dụng cho các bài 25, 27, 28,
29 trong chương V: Tiêu Hóa, ở chương trình sinh học lớp 8; nhằm mô phỏng một cách cụ thể các hoạt động biến đổi lí học và biến đổi hóa học xảy ra trong ống tiêu hóa qua từng bài cụ thể
Phim flash mà bản thân tôi đã sử dụng để minh họa cho các hoạt động tiêu hóa
có tên là “ Hệ tiêu hóa ” do Kim Ngân Hồ Thị đăng tải tại: http://www.youtube.com/watch?v=5yVBIPTqqDA
Trang 4Đồng nghiệp có thể tìm kiếm thêm rất nhiều đoạn phim về hoạt động tiêu hóa trên internet.Trong đoạn phim này mô tả rất chi tiết về các hoạt động tiêu hóa xảy ra trong ống tiêu hóa Tùy từng bài cụ thể chúng ta sẽ sử dụng từng đoạn của phim flash “hệ tiêu hóa” để minh họa cụ thể cho từng bài:
- Bài 25: Tiêu hóa ở khoang miệng Thông qua đoạn phim flash, HS được tìm hiểu cụ thể về hoạt động nhai, tiết nước bọt, vai trò của lưỡi trong tiêu hóa ở khoang miệng, hoạt động nuốt thức ăn qua thực quản xuống dạ dày
- Bài 27: Tiêu hóa ở dạ dày Đoạn phim cho thấy rõ hoạt động co bóp của thành dạ dày, hoạt động tiết dịch vị
Trang 5- Bài 28: Tiêu hóa ở ruột non HS được quan sát hoạt động tiết dịch mật
và dịch tụy đổ chung vào tá tràng
- Bài 29: Hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân Phản ánh rõ hình ảnh cấu tạo của ruột non, hấp thụ chất dinh dưỡng qua thành ruột vào máu, vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột và hoạt động thải phân
Trang 6Tất cả những kiến thức này nếu HS chỉ nghe, quan sát hình ảnh trong SGK thì rất khó để thu hút HS Nhưng nếu được quan sát cụ thể qua phim flash (phim ảo) thì
HS sẽ thấy rõ ràng về các hoạt động xảy ra trong ống tiêu hóa
Khi đi vào thử nghiệm đề tài này tôi đã sử dụng lớp 8A2 làm lớp thử nghiệm, lớp 8A1 làm lớp đối chứng Cả 2 lớp này có lực học ngang nhau, số lượng tương đương nhau
Lớp 8A1 có tổng số 43 HS, trong đó nữ: 22 em, nam: 21 em
Lớp 8A2 có tổng số 40 HS, trong đó nữ: 21 em, nam 19 em
2 Quá trình nghiên cứu :
Khi dạy chương V- Tiêu hóa tôi đã sử dụng biện pháp:
- Ở lớp 8A1 (lớp đối chứng) chỉ cho HS quan sát hình ảnh trong SGK,
HS tự hình dung các hoạt động tiêu hóa xảy ra trong ống tiêu hóa từ
đó rút ra kiến thức
- Ở lớp 8A2 (lớp thử nghiệm) việc trình bày các hoạt động tiêu hóa không sử dụng hình ảnh SGK mà minh họa bằng phim flash, HS thu nhận thông tin trên đoạn phim này trong từng hoạt động cụ thể Sau khi dạy tôi đã tiến hành kiểm tra ở 2 lớp với 2 nội dung thăm dò:
a Mức độ thích thú : sử dụng 2 câu hỏi đánh giá
Câu 1: Sau khi học xong các hoạt động tiêu hóa xảy ra trong ống tiêu hóa có sử
dụng phim minh họa em cảm thấy:
A Rất thích
B Thích
C Bình thường
D Không thích
Câu 2: Trong các bài 25,27,28,29 ở chương V-Tiêu hóa em thích nhất là bài
nào?Vì sao?
Kết quả thu được cụ thể ở 2 lớp:
Câu 1:
Lớp 8A1(lớp đối chứng)
A Rất thích: 10 em chiếm: 23,8%
C Bình thường: 12 em chiếm: 28,6%
D Không thích: 6 em chiếm: 14,3%
Lớp 8A2: (lớp thực nghệm)
Trang 7B Thích : 18 em chiếm: 45%
So sánh giữa 2 lớp thấy chênh lệch tỉ lệ giữa 2 lớp như sau:
- HS rất thích: lớp thực nghiệm cao hơn 8,7%
- HS thích: lớp thực nghiệm cao hơn 11,7%
- HS bình thường: lớp thực nghiệm thấp hơn 11,1 %
- HS không thích: lớp thực nghiệm thấp hơn 9,3 %
Câu 2:
Lớp 8A1 (lớp đối chứng): Đa số HS thích bài 25 (tiêu hóa ở khoang miệng) vì :
dễ hiểu, dễ hình dung, các hoạt động này có thể thấy được
Lớp 8A2 (lớp thực nghiệm): HS thích nhất là bài 29 (hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân) vì được xem lại toàn bộ quá trình tiêu hóa xảy ra trong ống tiêu hóa
b Đánh giá hiệu quả : sử dụng 2 câu hỏi đánh giá.
Câu 1: Sau khi học xong chương Tiêu hóa em hãy trình bày các hoạt động tiêu
hóa xảy ra trong ống tiêu hóa (vị trí, thành phần tham gia, tác dụng của hoạt động)?
Câu 2: Qua chương tiêu hóa em hãy giải thích ý nghĩa của phong trào “đảm
bảo an toàn vệ sinh thực phẩm”?
Kết quả thu được:
- Lớp đối chứng (8A1):
+ Số HS đạt 9-10 điểm (xếp loại giỏi): 6 em chiếm: 14,3%
+ Số HS đạt 7-8 điểm (xếp loại khá): 16 em chiếm: 39%
+ Số HS đạt 5-6 điểm (xếp loại trung bình): 17 em chiếm: 40,5%
+ Số HS đạt 5 điểm trở xuống (xếp loại yếu): 3 em chiếm: 6,2%
- Lớp thực nghiệm (8A2):
+ Số HS đạt 9-10 điểm (xếp loại giỏi): 10 em chiếm: 25%
+ Số HS đạt 7-8 điểm (xếp loại khá): 18 em chiếm: 45%
+ Số HS đạt 5-6 điểm (xếp loại trung bình): 11 em chiếm: 27,5%
+ Số HS đạt 5 điểm trở xuống (xếp loại yếu): 1 em chiếm: 2,5%
So sánh giữa 2 lớp ta thấy
+ Tỉ lệ HS xếp loại giỏi ở lớp thực nghiệm cao hơn : 10,7%
+ Tỉ lệ HS xếp loại khá ở lớp thực nghiệm cao hơn : 6%
+ Tỉ lệ HS xếp loại TB ở lớp thực nghiệm thấp hơn: 13%
+ Tỉ lệ HS xếp loại yếu ở lớp thực nghiệm thấp hơn: 3,7%
Trang 8IV KẾT QUẢ ĐỀ TÀI:
Qua quá trình nghiên cứu và đi vào thử nghiệm trong năm học 2011- 2012 tôi đã thực sự nhận thấy tỉ lệ HS khá - giỏi ở lớp đối chứng cao hơn rõ rệt, tỉ lệ HS xếp loại trung bình - yếu thấp hơn đáng kể; mức độ thích thú của HS đối với bài học cũng như môn học tăng lên Hơn nữa việc giáo dục HS ý thức vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và sử dụng các biện pháp bảo vệ hệ tiêu hóa đối với lớp có sử dụng dạy học với các đoạn phim flash không còn khô khan, giáo điều mà có tính thuyết phục hơn rất nhiều HS tham gia một cách sôi nổi nhiệt tình khi GV mở rộng các vấn đề liên quan đến vệ sinh thực phẩm, vệ sinh môi trường Các em sẽ là những người chuyển tải các thông điệp bảo vệ môi trường tốt nhất đến những người xung quanh
mà trước hết là gia đình của chính các em
Rõ ràng việc khai thác và sử dụng các đoạn phim flash trong chương trình giảng dạy đối với chương tiêu hóa nói chung và bộ môn sinh học 8 là rất hiệu quả Các nội dung trong một tiết học được giải quyết một cách triệt để, thấu đáo mà không gây căng thẳng cho HS Hiệu quả đó làm tốt hơn cho các hoạt động khác và các bộ môn khác
V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:
1) Kết luận:
Như vậy thông qua việc nghiên cứu và đi vào thực nghiệm đề tài đối với một chương IV - Tiêu hóa trong chương trình sinh học lớp 8 tôi thấy thành công bước đầu là rất lớn; HS hứng thú hơn với môn học, khả năng ghi nhớ và nắm bắt kiến thức nhanh hơn, khắc phục được những hạn chế mà với cách truyền thụ kiến thức truyền thống chúng ta thường mắc phải là HS thu nhận kiến thức một cách thụ động
- HS nghe và trả lời; với cách thức truyền thụ kiến thức mới này kích thích được khả năng suy nghĩ tìm tòi của HS, phát huy tính tích cực, tự giác của HS trong việc nắm bắt kiến thức Nội dung mà các em quan sát được và thu nhận rất thực tiễn, không
mơ hồ, suy diễn; vì vậy kiến thức đó được khắc sâu trong trí nhớ HS Đó là thành công rất lớn mà đề tài này mang lại
VI ĐỀ NGHỊ:
Đây chỉ là những kinh nghiệm nhỏ mà trong quá trình giảng dạy tôi đã áp dụng, tuy nhiên hiệu quả thu được khi thực hiện đề tài là rất khả quan: chất lượng giờ dạy được nâng cao, HS hứng thú hơn với tiết học và môn học, gây được ấn tượng mạnh
mẽ trong nhân thức của HS
Tôi mạnh dạn đề nghị áp dụng đề tài này đối với chương IV-Tiêu hóa, sinh học lớp 8 trong tổ bộ môn để nâng cao chất lượng môn học
Ngoài ra, đồng nghiệp có thể áp dụng đề tài sử dụng phim flash ảo về cơ thể người trong các chương khác của bộ môn sinh học 8 như: hoạt động hô hấp, hoạt
Trang 9động bài tiết… cũng trong chương trình sinh học 8, vì có rất nhiều tư liệu phim flash hay áp dụng cho các bài dạy này
Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn
Eakar ngày 16/11/2012
Nguyễn Thị Hà