Nói cách khác: Chính tả là việc tiêu chuẩn hoá hình thức chữ viết của một ngôn ngữ, yêu cầu cơ bản chính tả là phải thống nhất các viết các từ cụ thể trên phạm vi toàn quốc và trong tất [r]
Trang 1PHỊNG GD– ĐT QUẾ SƠN CỘNG HỊA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG TH QUẾ CƯỜNG Độc lập – Tự do – Hạnh phúc Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
****
- -Tên đề tài:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG VIẾT CHÍNH TẢ NGHE VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 4/2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Chức vu ï : Giáo viên Đơn vị : Trường Tiểu học Quế Cường Năm học : 2010-2011
Trang 2TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG VIẾT CHÍNH TẢ NGHE VIẾT
CHO HỌC SINH LỚP 4/2
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
A Lí do chọn đề tài:
Tiếng Việt là một trong những bộ môn quan trọng nhất trong nhà trường nhằm thực hiện mục đích giáo dục phát triển toàn diện nhân cách học sinh: Mục đích của việc dạy và học môn Tiếng Việt là: “Dạy cho trẻ biết sử dụng tiếng Việt văn hoá để giao tiếp và mở rộng hiểu biết thông qua các kĩ năng nghe, đọc, nói, viết” Đó là những kĩ năng cơ sở, nền tảng, có tính chất công cụ giúp các em học tốt môn Tiếng Việt cũng như các bộ môn khác trong nhà trường phổ thông
Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi nhận thấy hiện tượng học sinh viết sai lỗi chính tả là rất phổ biến Muốn khắc phục được tình trạng viết sai chính tả của học sinh giáo viên cần tiến hành điều tra, khảo sát để nắm được những lỗi chính tả của học sinh, trên cơ sở đó lựa chọn những nội dung
và phương pháp dạy học thích hợp Chính vì vậy, tôi đã chọn và nghiên cứu
đề tài: “Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng viết chính tả nghe viết cho học sinh lớp 4/2.” Nhằm giúp học sinh khắc phục việc viết sai chính tả đồng thời
để góp phần quan trọng vào việc giữ gìn và phát huy sự trong sáng của Tiếng Việt
B Giới hạn đề tài:
Đề tài nghiên cứu của tôi được áp dụng cho học sinh lớp 4/2 trường Tiểu học Quế Cường
II CƠ SỞ LÝ LUẬN:
A Một số nguyên tắc cơ bản của việc dạy học chính tả:
Thuật ngữ "chính tả" hiểu theo nghĩa gốc là: "Phép viết đúng" hoặc
"Lối viết hợp với chuẩn" Nói cách khác: Chính tả là việc tiêu chuẩn hoá hình thức chữ viết của một ngôn ngữ, yêu cầu cơ bản chính tả là phải thống nhất các viết các từ cụ thể trên phạm vi toàn quốc và trong tất cả các loại hình văn bản viết trong nhà trường, phân môn chính tả rèn cho học sinh biết quy tắc và thói quen ghi chữ Việt đúng với chuẩn Nhiệm vụ của phân môn này là:
- Cung cấp cho học sinh các quy tắc chính tả và rèn luyện để các em có
kĩ năng và thói quen viết đúng chính tả
- Rèn cho học sinh một số phẩm chất: Tính kỷ luật, tính cẩn thận (viết đúng quy tắc, nắn từng nét) óc thẩm mỹ (viết ngay ngắn, thẳng hàng, đẹp đẽ…) Đồng thời bồi dưỡng cho các em lòng yêu quý Tiếng Việt và chữ Việt, cách biểu thị tình cảm tốt đẹp đó trong việc viết đúng chính tả
Trang 3Để thực hiện được các nhiệm vụ trên, việc dạy học chính tả phải tuân theo các nguyên tắc sau:
1 Nguyên tắc giáo dục toàn diện:
Nguyên tắc giáo dục toàn diện trong dạy chính tả yêu cầu: Ngoài việc truyền thụ các tri thức, rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo chính tả, việc dạy học chính tả còn cần chú ý đến một số mặt giáo dục khác
- Giáo dục thể chất: Rèn luyện sức bền, bảo đảm sức khoẻ chống cận thị, cong vẹo cột sống
- Giáo dục thẩm mỹ: Giờ chính tả phải rèn luyện cho học sinh cách trình bày bài chính tả, cách viết sao cho sạch đẹp
2 Giáo dục tình cảm, tư tưởng, đạo đức:
Hình thành ở học sinh một số đức tính như tính kỉ luật, yêu và giữ gìn Tiếng Việt, chữ Việt
B Kết hợp chặt chẽ chính tả và chính âm:
Chính tả Tiếng Việt ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và phương pháp dạy học chính tả Thầy đọc đúng thì học sinh viết đúng và ngược lại thầy đọc sai thì học sinh viết sai (đối với chính tả nghe đọc) Trong nhiều trường hợp cách đọc của học sinh ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả viết chính tả
Trong bài chính tả nghe đọc, học sinh thường phải qua ba hoạt động: tai nghe, miệng đọc thầm, tay viết Như vậy lời của thầy phải một lần thông qua lời đọc của học sinh mới thể hiện thành chữ viết trong bài chính tả Kết hợp của bài viết chính tả phụ thuộc vào cách đọc của giáo viên lẫn học sinh
Từ những điều nói trên, ta có thể rút ra kết luận: Dạy chính tả cần phải kết hợp chặt chẽ với việc rèn luyện khả năng phát âm đúng của cả giáo viên và học sinh
Trong dạy học chính tả cần phải chú trọng tới việc chỉ ra các quy tắc chính tả và rèn luyện khả năng viết đúng
C Chọn bài chính tả theo khu vực:
Tiếng Việt là một ngôn ngữ thống nhất trong cả nước nhưng có nhiều phương ngôn khác nhau, ở mỗi địa phương người dân có những thói quen phát âm riêng
Do vậy, học sinh ở mỗi vùng địa phương thường mắc một số lỗi chính
tả đặc trưng Để tiết kiệm thời gian và tăng hiệu quả của việc dạy chính tả, nội dung chính tả bên cạnh phần chung cho cả nước, cần phải có phần "mềm" riêng cho từng vùng Điều này đòi hỏi người giáo viên, khi tổ chức dạy chính
tả, cần phải tiến hành điều tra để nắm được những lỗi chính tả phổ biến của học sinh Từ đó, giáo viên lựa chọn những nội dung giảng dạy thích hợp
Trang 4D Các loại bài chính tả ở lớp 4:
1 Chính tả (nghe - viết): Đặc điểm loại chính tả này là học sinh nghe
từng câu, từng đoạn do giáo viên đọc Học sinh nhẩm lại để xác định hình thức viết của từng chữ, từng từ rồi viết Việc nghe hiểu ở đây giữ vai trò đặc biệt quan trọng, có tác dụng quyết định đối với việc viết đúng chính tả ở học sinh
2 Chính tả (nhớ - viết): Đây là loại chính tả yêu cầu học sinh viết lại
bài (thường là thơ) đã được học thuộc lòng Khi viết học sinh được nhớ lại và đọc thầm, nhẩm lại cách viết các từ, câu đã ghi nhớ
E Một số yêu cầu về trình độ kĩ năng viết chính tả cần đạt được đối với học sinh lớp 4:
1 Về nhận thức:
a Nắm được một số quy tắc chính tả thông dụng
- Nắm được một số quy tắc viết một số âm đầu
- Nắm được quy tắc viết đúng một số nguyên âm
- Biết nắm được quy tắc viết hoa: Viết hoa tên người, tên địa danh, tên các tổ chức chính trị-xã hội Viết hoa tỏ thái độ kính trọng, viết hoa trong phép đặt câu, viết hoa tên riêng của một số sự vật
b Nắm được chính tả phương ngữ để khắc phục các lỗi chính tả do ảnh hưởng của cách phát âm địa phương
2 Về kĩ năng:
- Phải đảm bảo trong các bài viết (dài 120 chữ) không mắc quá 5 lỗi; tốc độ viết giữa học kỳ II là 85 chữ/15 phút Khi viết bài có sự trình bày rõ ràng sạch sẽ, đúng quy định (chữ viết rõ và đủ nét, viết thẳng hàng, trình bày đúng hình thức thể loại thơ hay văn xuôi)
- Hình thành nề nếp thói quen tốt (chữ viết sạch sẽ, đúng chính tả, cẩn thận, chu đáo, tôn trọng người đọc…) Rèn luyện các kĩ năng học tập phục vụ cho các hình thức chính tả khác nhau (mắt nhìn, tai nghe, óc suy nghĩ, tay viết…)
III CƠ SỞ THỰC TIỄN:
A Tình hình mắc lỗi chính tả của học sinh lớp 4/2
Viết đúng chính tả là một yêu cầu quan trọng đối với học sinh khi đọc Tiếng Việt Như trên đã trình bày, chính tả là cách viết chữ hợp chuẩn Vậy cách viết chữ không hợp với chuẩn được coi là lỗi chính tả Với quan niệm như vậy, tôi đã tiến hành khảo sát trên một số bài chính tả của 34 sinh lớp 4/2 Trường Tiểu học Quế Cường; cụ thể:
* Trên các bài chính tả:
- Chính tả nghe - viết: Mười năm cõng bạn đi học
Trang 5- Chính tả nghe - viết: Cháu nghe câu chuyện của bà.
- Chính tả nhớ - viết: Truyện cổ nước mình
- Chính tả nhớ - viết: Gà trống và cáo
- Chính tả nghe - viết: Những hạt thóc giống
* Kết quả tôi thu được như sau:
I Mức độ mắc lỗi chính tả trong năm bài viết: (Tổng số bài: 170 bài)
Tôi đã phân loại các bài viết của học sinh theo các mức độ mắc lỗi và kết quả thu được trong bảng sau:
Bảng 1: Mức độ mắc lỗi chính tả trong năm bài viết (Tổng số bài: 170 bài)
Bài viết
Số lỗi trong một bài
Chính tả
Số lượng bài Tỷ lệ (%)
Qua thực tế giảng dạy và quá trình khảo sát chất lượng đầu năm Tôi nhận thấy việc viết chính tả của học sinh hiện nay còn quá nhiều hạn chế Cụ thể lớp 4/2 do tôi phụ trách, chất lượng môn chính tả đầu năm như sau:
Bảng 2: Chất lượng khảo sát đầu năm:
TSHS
Số lỗi trong bài viết
0 -1 lỗi 2 – 3 lỗi 4 – 5 lỗi 6 lỗi trở lên
II Phân loại lỗi chính tả của học sinh lớp 4/2:
Sau khi tìm hiểu các lỗi sai, tôi phân ra các dạng:
1 Lỗi về phụ âm đầu như: c/k; ch/tr; ng/ngh; s/x; r/d/gi…
2 Lỗi về âm đệm: mạnh khoẻ -> mạnh khẻo; toả -> tả;…
3 Lỗi về âm chính: diều -> dìu,…
bao nhiêu -> bao nhiu, con chim -> con chiêm
4 Lỗi về âm cuối:
mênh (mang) -> mên (mang) (quanh) quẩn -> (quanh) quẩng cái bàn -> cái bàng
ngoằn -> ngoằng máy bay -> máy bai thân thiết -> thân thiếc bắt buộc -> bắt buột,…
Trang 65 Lỗi về thanh: Đa số các em mắc lỗi này đều phát âm và viết thanh
“hỏi” thành thanh “ngã”
Ví dụ: sửa -> sữa
biển -> biễn chẳng -> chẵng giải -> giãi thể -> thễ
6 Lỗi viết hoa:
Lỗi viết hoa của các em thường ở hai dạng:
a Không viết hoa đầu câu, danh từ riêng, tên địa danh, tên riêng
Ví dụ:
- kim tự tháp ai cập
- hoạ sĩ tô ngọc vân
- đường đi sa pa
- sài gòn, lê duy ứng (trong bài: Người chiến sĩ giàu nghị lực)
- tuyên quang, đoàn trường sinh (trong bài: Mười năm cõng bạn đi học);…
b Viết hoa tuỳ tiện: Lỗi này là lỗi các em mắc nhiều nhất trong các dạng lỗi Các em thường có thói quen viết hoa các chữ cái đầu câu: Đ, K, C,
P, H, T,
Ngoài ra ở một số bài viết của học sinh trong lớp còn mắc các lỗi khác như: trình bày chưa sạch, chưa đúng quy định (chữ viết thiếu nét, trình bày chưa đúng hình thức của thể loại văn xuôi.)
Tóm lại: Qua sự thống kê, phân tích về các lỗi chính tả của học sinh lớp 4/2 tôi thấy:
* Hầu hết các loại lỗi chính tả các em đều mắc phải (kể cả học sinh khá, giỏi) số lỗi mà các em mắc nhiều nhất là lỗi viết hoa, lỗi phụ âm đầu và lỗi âm chính
* So với yêu cầu kĩ năng viết chính tả (không quá 5 lỗi trong một bài thì trình độ kĩ năng viết chính tả của học sinh còn quá thấp Số bài có từ 6 lỗi trở lên chiếm 44,1%)
Thực trạng trên đây là rất đáng lo ngại đòi hỏi giáo viên cần phải hiểu nguyên nhân và tìm ra nhiều biện pháp giúp đỡ các em khắc phục
B Nguyên nhân của tình trạng viết sai chính tả của học sinh lớp 4/2 Trường Tiểu học Quế Cường:
Tình trạng viết sai chính tả của học sinh lớp 4/2 như đã nêu ở trên có thể do những nguyên nhân chủ yếu sau:
- Do không nắm chắc nguyên tắc viết chữ
- Do ảnh hưởng của cách phát âm địa phương khi đọc, viết
Trang 7- Không nắm vững nghĩa của tiếng hay nghĩa của từ trong câu văn, câu thơ
- Thiếu tính cẩn thận trong khi nghe đọc và trong khi viết bài
- Tính kiên trì và chịu khó trong học tập chưa cao
- Ngoài ra còn một số nguyên nhân khác cũng ảnh hưởng không ít tới việc viết chính tả của các em như:
∙ Nhiều em học sinh trong lớp có hoàn cảnh gia đình khó khăn, các em
ít có điều kiện để học tập, rèn luyện về đọc thêm sách báo nên vốn từ ngữ của các em ít được mở rộng Điều này cũng dẫn đến những khó khăn nhất định cho các em khi viết chính tả
Học sinh viết sai chính tả thì có những tác hại sau:
- Ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập
- Làm sai lệch nội dung, yêu cầu của văn bản viết
IV NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, chất lượng học tập cho học sinh, tôi suy nghĩ tìm tòi những biện pháp thích hợp để áp dụng vào giờ dạy:
1 Việc đầu tiên là tôi giáo dục cho học sinh có ý thức tốt về việc “Giữ
gìn sự trong sáng của Tiếng Việt" Tầm quan trọng trong việc viết đúng chính
tả từ đó bồi dưỡng cho học sinh tính kiên trì chịu khó, cẩn thận trong học tập Công việc này tôi thực hiện thường xuyên với sự kiên nhẫn cao trong cả quá trình giảng dạy ở tất cả các môn học
Ví dụ: Dạy tập đọc hay khoa học, lịch sử, địa lý: tôi cũng yêu cầu học
sinh viết đúng chính tả
Khi học sinh viết nội dung bài vào vở, sau khi kiểm tra nếu em nào viết sai chính tả nhiều, tôi phạt em đó viết lại nhiều lần cho đúng những chữ viết sai
2 Tiến hành quy hoạch những đối tượng viết sai chính tả về (âm đầu,
âm cuối hay vần hoặc dấu thanh…) để lựa chọn biện pháp thích hợp mà áp dụng
3 Trong giờ chính tả cho học sinh viết lại quy tắc viết đối với những tiếng có phụ âm đầu k, gh, ngh, những tiếng có phụ âm đầu đó thường viết trước những âm: i, e, ê Bên cạnh đó các em viết thường hay mắc phải như: sáng/xáng; xiếc/siếc; xao/sao; xanh/sanh;… Trường hợp này giáo viên theo dõi ghi vào sổ những em hay mắc phải để luyện đọc kĩ trong tiết tập đọc, yêu cầu các em tìm ra các tiếng có âm đầu là: x, s, l, n rồi đọc lên Sau đó cho các
em về viết lại vở học ở nhà và tiết sau kiểm tra (có nhận xét, sửa sai, tuyên dương, động viên khuyến khích tinh thần học tập của các em, tạo cho các em
có sự phấn đấu học tập hơn)
4 Để khắc phục hạn chế sự phát âm không chuẩn và phần nào ảnh hưởng cách phát âm địa phương của học sinh Bằng cách trong giờ tập đọc
Trang 8giáo viên đọc mẫu thật chuẩn, hướng dẫn kĩ cách đọc, luyện đọc từ, tiếng có
âm vần dễ lẫn lộn, để các em đọc đúng trước khi viết chính tả Những bài tập này phải sát đối tượng về kiến thức, đồng thời cũng phải xuất phát từ những đặc điểm phát âm của từng địa phương Chẳng hạn bài tập điền yếu tố, giáo viên đưa ra những tiếng, từ, câu trong đó có hai hay nhiều chữ viết khác nhau
mà các em hay lẫn lộn
Ví dụ: Điền oa hay ao vào chỗ trống:
h… hồng; con d…
Điền ăn hay oăn vào chỗ trống:
Loăn x……; l… tăn; …
5 Khi viết chính tả các em hay mắc lỗi về âm cuối Để khắc phục tình trạng này, khi viết chính tả cần cho các em nhận xét, so sánh để nắm được sự khác nhau về nghĩa chẳng hạn:
- nắn có trong từ: nắn nót, uốn nắn,…
- nắng có trong từ: trời nắng, ánh nắng,…
- mặt có trong từ: rửa mặt, mặt trời,…
- mặc có trong từ: mặc dù, mặc đồ, …
Xây dựng hệ thống bài tập nhằm khắc sâu khả năng nhận biết của học sinh
Đặc biệt chú trọng những em học yếu và cần coi trọng việc điều tra lỗi chính tả của học sinh Sau giờ chính tả giáo viên ra bài tập về nhà thật sát thực với sự nhầm lẫn đó Các bài tập đó đều được chấm điểm và sửa chữa
6 Sửa lỗi chính tả theo nhóm:
Phân những học sinh thường mắc cùng một loại lỗi chính tả thành một nhóm và đặt tên nhóm theo lỗi (nhóm viết hoa, nhóm âm đầu, nhóm âm chính,…) Mỗi nhóm do một em học sinh khá, giỏi trong lớp phụ trách Dưới
sự gợi ý của giáo viên, nhóm trưởng hướng dẫn các bạn trong nhóm phát hiện
ra lỗi chính tả trong bài viết của mỗi thành viên và cùng bàn bạc, thống nhất cách sửa lỗi đó… Các nhóm thi đua với nhau để xoá được tên của nhóm và đạt được các giải thưởng của lớp, của giáo viên và chi hội phụ huynh…
7 Rèn luyện cho học sinh khả năng phối hợp các hành động nghe – nhìn – phát âm đúng chuẩn - nhớ và viết trong giờ học của các phân môn khác cũng như trong các buổi học nhóm ở nhà của học sinh Đối với những học sinh mắc nhiều lỗi do ảnh hưởng của tiếng địa phương, giáo viên cần chú ý sử
dụng “Phương pháp dạy Tiếng Việt đi từ cái chung đến cái cụ thể, thông qua
vật liệu mẫu ngữ âm” Phương pháp này sẽ giúp học sinh phân tích, so sánh,
phân loại và thống kê về tiếng, nhờ đó các em biết ghi âm tiếng mẹ đẻ một cách khoa học và còn biết vì sao viết đúng hoặc chưa đúng, nên các em có thể viết đúng luật chính tả
Trang 9Tóm lại: - Trước khi dạy chính tả yêu cầu các em đọc to, rõ ràng từng
tiếng một, khi đọc sai cho dừng lại Giáo viên hướng dẫn cách đọc Khi đọc chú ý các âm vần dễ lẫn lộn, tránh phát âm theo tiếng địa phương Khi đọc phải phát âm đúng các âm, vần, thanh
+ Phân biệt “âm”: l≠n; sx;…
+ Phân biệt “vần”: oaua; emêm;…
+ Phân biệt “thanh”: ?; ~
- Liên hệ với phụ huynh về việc kiểm tra con em học ở nhà
V KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
Trên đây là những biện pháp mà sau một thời gian dài, bản thân tôi đã vận dụng vào việc dạy chính tả cho lớp mình phụ trách Tôi nhận thấy chất lượng môn chính tả của lớp được nâng lên rõ rệt
Qua việc kiểm tra viết và trong các giờ viết chính tả ở lớp cho đến nay
đa số các em viết tiến bộ hơn nhiều so với chất lượng đầu năm Cụ thể:
TSHS: 34
Thời gian
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%
VI KẾT LUẬN:
Qua quá trình nghiên cứu đề tài, bản thân tôi rút ra một số kết luận chủ yếu sau:
- Trong nhà trường tiểu học, phân môn chính tả có nhiệm vụ: Cung cấp cho học sinh các quy tắc chính tả và rèn luyện để các em có kĩ năng và thói quen viết đúng chính tả Rèn luyện cho học sinh một số phẩm chất nhân cách như tính cẩn thận, óc thẩm mỹ, bồi dưỡng cho các em lòng yêu quý Tiếng Việt và cách biểu thị tình cảm đó trong việc viết đúng chính tả
- Tình trạng viết sai chính tả của học sinh lớp 4/2 Trường tiểu học Quế Cường là do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan Để khắc phục tình trạng viết sai chính tả của học sinh lớp 4/2 Bản thân tôi đã thực hiện các biện pháp đã được đề xuất trong đề tài một cách đồng bộ
- Một số biện pháp thực hiện ở trên tuy đơn giản, ít tốn kém nhưng vô cùng thiết thực, thuận lợi với tính khả thi cao Dù bằng biện pháp sư phạm nào đi nữa, bằng kinh nghiệm nào đi nữa cũng phải kiểm tra chặt chẽ việc làm của các em, để kịp thời uốn nắn, khuyến khích học sinh học tập
VII ĐỀ NGHỊ:
- Đề nghị lãnh đạo cấp trên và nhà trường tạo điều kiện rộng rãi cho
giáo viên và học sinh được tham khảo kịp thời về "Rèn kĩ năng viết chính tả
nghe viết cho học sinh".
Trang 10- Rất mong quý đồng nghiệp nghiên cứu cũng như tạo điều kiện, quan tâm giúp đỡ cho bản thân, ngõ hầu để tôi có được những bước tiến hơn nữa trong công tác chủ nhiệm lớp nói chung và trong việc tổ chức hướng dẫn
"Rèn kĩ năng viết chính tả nghe - viết cho học sinh" nói riêng.
Xin chân thành cảm ơn!
Quế Cường, ngày 26 tháng 3 năm 20011
NGƯỜI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Nguyễn Thị Lệ Hoa