Bằng chi tiết này Nam Cao đã soi vào tác phẩm một ánh sáng nhân đạo thật đẹp đẽ , nhà văn như muốn hòa vào nhân vật để cảm thông , chia sẻ nhưng giây phút hạnh phúc thật hiếm hoi của Chí[r]
Trang 1Lời nói cá nhân là sản phẩm của mỗi người cụ thể khi sử dụng ngôn ngữ
chung làm công cụ giao tiếp Mỗi cá nhân đều vận dụng ngôn ngữ chung
để tạo lập nên các văn bản nói và viết dùng để giao tiếp
1
Thông qua lời nói cá nhân, với những dấu ấn cá nhân của từng con người
khi nói và viết sẽ góp phần làm phong phú ngôn ngữ chung, thúc đẩy ngôn
ngữ chung phát triển
1
2 Nguyễn Công Trứ (1778-1858) là nhà thơ lớn của dân tộc ta trong nửa
đầu thế kỷ 19 Văn chương lỗi lạc, có tài kinh bang tế thế, lưu danh sử
sách Lúc sống cuộc đời một hàn sĩ, lúc cầm quân chinh chiến, lúc làm lính
thú, lúc làm đại quan, vinh nhục đã từng, thăng trầm đã trải, nhưng lúc nào
ông cũng hăm hở chí nam nhi, sòng phẳng với nợ tang bồng, sống vì một
khát vọng phi thường
1
Sự nghiệp văn chương của Nguyễn Công Trứ vô cùng rạng rỡ, cho thấy
một cá tính sáng tạo rất độc đáo được thể hiện tuyệt đẹp qua bài phú Nôm
“Hàn nho phong vị phú”, và trên 60 bài thơ hát nói cực kì tài hoa “Bài ca
ngất ngưởng” là một trong những bài thơ hát nói kiệt tác trong nền thơ ca
dân tộc
1
Khổ đầu cất cao một tiếng nói, một lời tuyên ngôn của đấng nam nhi, đấng
làm trai Rất trang trọng và hào hùng: “Vũ trụ nội mạc phi phận sự - mọi
việc trong vũ trụ chẳng có việc nào không là phận sự của ta Một cách nói
phủ định để khẳng định tâm thế của một nhà nho chân chính Có cái tâm
thế ấy chính vì “ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng” Hi Văn là biệt hiệu của
Nguyễn Công Trứ “Tài bộ” là tài năng lớn, nhiều tài năng Chữ “lồng”
trong câu thơ có nhiều cách hiểu khác nhau “Vào lồng” là vào khuôn phép
vua chúa nhưng vẫn là chật hẹp, tù túng trái với cái tài bộ đội trời đạp đất
của ông Sau khi đã xưng danh, nhà thơ tự khẳng định tâm thế mình, “tài
bộ” mình, chí nam nhi của mình mang tầm vóc vũ trụ
1
Trang 2Bốn câu tiếp theo ý thơ mở rộng, tác giả tự hào, khẳng định mình là một
con người, một kẻ sĩ có tài kinh bang tế thế Thời loạn thì xông pha trận
mạc, giữ trọng trách trước ba quân: “Bình Tây cờ Đại tướng” Thời bình thì
giúp nước giúp vua, làm “Phủ doãn Thừa Thiên” Đó là năm 1847, Nguyễn
Công Trứ đã lên tới đỉnh cao nhất danh vọng Ông đã từng nói: “Lúc làm
Đại tướng, ta chẳng lấy thế làm vinh, lúc làm lính thú, ta cũng chẳng lấy
thế làm nhục” Sau 30 năm làm quan, Nguyễn công Trứ về trí sĩ ở quê nhà
1
Trở lại đời thường, cụ Thượng Trứ đã hành động một cách ngược đời, hình
như để giễu đời với tất cả sự ngất ngưởng Vị đai quan thở nào “ngựa ngựa
xe xe” nay chỉ cưỡi bò vàng và cho bò đeo đạc ngựa Cả người và bò vàng
đều ngất ngưởng Như một sự thách đố với “miệng thế” Cho đến nay dân
gian vẫn cười và truyền tụng bài thơ để vào chiếc mo cau của ông Hi Văn
thuở nào:
0,5
Tám câu tiếp theo trong hai khổ đôi nói lên một cách sống ngất ngưởng
Xưa kia là một vị đại thần, một danh tướng – “tay kiếm cung” - thế mà nay
sống cuộc đời hiền lanh, bình dị “nên dạng từ bi” Đi vãn cảnh chùa, đi
thăm thú những danh lam thắng cảnh “Kìa núi nọ phau phau mây trắng”,
ông đã mang theo “một đôi di”, những nàng hầu xinh đẹp với “gót tiên
đủng đỉnh”…
0,5
Ông đã sống hết mình và chơi cũng hết mình “Bụt cũng nực cười ông ngất
ngưởng” là một tứ thơ độc đáo Câu thơ tự hào nhiều hóm hỉnh Bụt cười,
hay thiên hạ cười? Hay ông Hi Văn tự cười mình? Đã thoát vòng danh lợi
rồi, thì chuyện “được, mất” là lẽ đời, như tích “Thất mã tái ông” mà thôi,
cũng chẳng bận tâm làm gì? Chuyện “khen, chê” của thiên hạ, xin bỏ ngoài
tai, như ngọn gió đông (xuân) phơi phới thổi qua Có bản lĩnh, có tự tin về
tài đức của mình mới có thái độ phủ định như thế, dám sống vượt lên trên
mọi thế tục
1
Nguyễn Công Trứ tự hào khẳng định mình là một danh thần thuỷ chung,
Bài thơ “Bài ca ngất ngưởng” được ông viết sau khi đã về trí sĩ tại quê nhà
Bài thơ vang lên như một lời tự thuật về cuộc đời, qua đó ông Hi Văn tự
hào về tài năng và công danh của mình, biểu lộ một cá tính, một phong
cách sống tài tử, phóng khoáng ở đời
0,5
Bài hát nói này có hai khổ đôi, tất cả có 19 câu thơ đầy vần điệu, nhạc điệu
trầm bổng, réo rắt, lúc khoan thai, lúc hào hùng, đọc lên nghe rất thú vị
Hát nói là một thẻ thơ dân tộc, có bố cục chặt chẽ, chất thơ chất nhạc kết
hợp rất hài hoà, hấp dẫn
1
Trang 3Đề 2
Câu 1: Em hãy cho biết tại sao muốn có vố hiểu biết về ngôn ngữ chung, nhất thiết phải thường xuyên học hỏi
Câu 2: Phân tích bức tranh đời sống của phố huyện nghèo lúc chiều tối trong truyện ngắn
“Hai đứa trẻ” của Thạch Lam (8 điểm)
Đáp án và biểu điểm
1 Học là công việc suốt đời đối với mỗi người Lê nin đã từng nói "Học,
Ngôn ngữ chung là ngôn ngữ của một cộng đồng trong xã hội sử dụng
thống nhất để giao tiếp, phảihọc để hoàn thiện các kĩ năng sử dụng ngôn
ngữ, nhất là kĩ năng nói và viết vì hai kĩ năng này có vai trò quyết định đối
với việc tạo lập lời nói cá nhân
0,5
Qua giao tiếp hàng ngày con người học ngôn ngữ theo kênh lời nói Vốn
hiểu biết tích lũy được nhờ cách học này thường có tính kinh nghiệm; cùng
vói vốn hiểu biết ấy là sự hình thành và phát triển hai kĩ năng quan trọng là
nói và nghe
0,5
Qua trường lớp, sach vở, con người học ngôn ngữ chung chủ yếu theo
kênh chữ Vốn hiểu biết từ cách học này thường có tính chất khoa học;
cùng vói vốn hiểu biết ấy là sự hình thành và phát triển hai kĩ năng quan
trọng là viết và đọc
0,5
2 Trong Tự Lực văn đoàn, nhà văn Thạch Lam đứng thành một dòng riêng biệt Nhất Linh với Khái Hưng còn có thể viết tiểu thuyết chung nhưng
Thạch Lam thì không Giọng điệu của Thạch Lam nhỏ nhẹ, điềm tĩnh, sâu
lắng, nhiều dư vị, có sức truyền cảm đặc biệt Thạch Lam lại hướng về các
nhân vật bé nhỏ ở tầng lớp dưới của xã hội Trong khi đó, các nhà văn
khác của Tự lực văn đoàn lại hướng về các nhân vật thượng lưu “Hai đứa
trẻ” là truyện ngắn tiêu biểu cho văn phong Thạch Lam, cho khuynh hướng
tư tưởng của Thạch Lam, hướng về cuộc đời, hướng về cái Thiện, cái Mĩ
1
Truyện của Thạch Lam không có chuyện Truyện “Hai đứa trẻ” cũng
vậy Chỉ có hai đứa trẻ từ Hà Nội chuyển về một phố huyện nghèo, trông
coi một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu Chiều, hai chị em ngồi trên chiếc chõng
tre ngắm cảnh phố xá lúc hoàng hôn, rồi đêm đến, tuy đã buồn ngủ ríu cả
1
Trang 4mắt, hai chị em vẫn cố thức để đợi xem chuyến tàu đêm từ Hà Nội chạyqua rồi mới khép cửa hàng đi ngủ Thạch Lam muốn tránh lối viết tầmthường là hấp dẫn người đọc bằng cốt truyện li kì, những tình tiết éo le,những cuộc tình mùi mẫn, hoặc là những xung đột gay cấn hồi hộp “Haiđứa trẻ” hấp dẫn người đọc bằng chất liệu thật của đời sống Cách lựa chọnchất liệu này lại kích thích người đọc bằng những ước mơ, hoài bão tốtđẹp Tinh thần lãng mạn ấy gắn với các nhà văn Nhất Linh, Khái Hưng,Hoàng Đạo Thạch Lam có một lối văn nhẹ như cánh bướm đậu trên hoa.Bức tranh bằng ngôn ngữ của ông có thể ví với tranh lụa chứ không phảisơn dầu Thạch Lam trước sau vẫn là một nhà văn lãng mạn lãng mạn tíchcực, đẹp.
Trong “Hai đứa trẻ” chất lãng mạn và hiện thực hòa quyện với nhauhiện ra trong bức tranh thiên nhiên của một vùng quê vào một buổi chiều ả.Rồi màn đêm dần dần buông xuống “Một đêm mùa hạ êm như nhung vàthoảng qua gió mát ” thiên nhiên thì cao rộng thì cao rộng và thơ mộng
“Phương Tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hònthan sắp tàn” Nhưng làng quê thì đầy bóng tối, thảm hại “Trong cửa hànghơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve” “Đôi mắt Liên, bóng tối ngập đầy dần”
“Chỉ thấy lòng buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn” Chính bứctranh đời sống rất mực chân thật vừa thấm đượm cảm xúc chữ tình này đãgây nên cảm giác buồn thương day cho người đọc Ý nghĩa tư tưởng củatruyện chủ yếu toát ra từ bức tranh đời sống phố huyện nghèo
âm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn mùi cát bụi quen thuộc quá,khiến chị em liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này” Bứctranh phố huyện trong “Hai đứa trẻ” đầy sức ám ảnh là vì những màu sắc
1
Trang 5của bé Liên, tất cả cuộc sống chìm trong đêm tối mênh mông, chỉ còn ngọnđèn của chị Tí, cái bếp lửa của bác Xiêu, ngọn đèn Hoa Kỳ vặn nhỏ củaLiên tức chỉ là mấy đốm sáng tù mù, những đốm lửa nhỏ nhoi ấy chẳnglàm cho phố huyện sáng sủa mà chỉ càng khiến cho đêm tối mịt mù dầyđặc mà thôi “Tất cả phố xá trong huyện bây giờ thu nhỏ lại nơi hàng nướccủa chị Tí” Hình ảnh ngọn đèn con nơi hàng nước của chị Tí chỉ chiếusáng một vùng đất nhỏ ấy trở đi trở lại tới bẩy lần trong huyện là hình ảnhđầy ám ảnh và có sức gợi rất nhiều về những kiếp sống nhỏ nhoi, lay lắt,
mù tối trong đêm đen mênh mông của cuộc đời
Cảnh phố huyện lúc chiều tối như một khúc nhạc buồn mà điệp khúc cứlặp lại Chiều tối nào mẹ con chị Tí cũng lễ mễ dọn hàng, chị em Liên lạikiểm hàng rồi tính tiền, rồi ngồi trên chõng tre ngắm cảnh Bác phở Siêulại gánh hàng và thổi lửa, bác Xẩm lại trải chiếu, đặt thau Điệp khúc ấy cứlặp đi lặp lại đơn điệu, buồn tẻ Họ cũng lóe lên một chút hi vọng Hi vọng
là liều thuốc an thần cho những con người khốn khổ ấy Nhất Linh cũngtừng nói những người dân quê rất nghèo khổ tiền bạc nhưng rất giàu hivọng hão “chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sángcho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”
1
Hai đứa trẻ làm sao ý thức rõ rệt được cảnh tù đọng, buồn chán, bế tắc
mà chúng đang sống cũng như về những khát vọng tinh thần mơ hồ củamình Song với tâm hồn ngây thơ, nhạy cảm, cô bé Liên cảm nhận thấmthía tuy chỉ là vô thức hiện thực đó, khát vọng đó Chính vì khao khát đượcthoát khỏi cảnh tù đọng mù tối ấy mà chị em Liên đêm đêm cố thức đợichuyến tàu đi qua Con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua, mộtthế giới khác hẳn đối với Liên, khác hẳn cái vầng sáng của ngọn đèn chị Tí
và ánh lửa bác Siêu
1
“Hai đứa trẻ” của Thạch Lam không đi sâu miêu tả những xung đột xãhội, xung đột giai cấp Ông cũng không để tâm miêu tả những bộ mặt gớmghiếc của những kẻ bóc lột và khuôn mặt bi thảm của những kẻ bị áp bức,
vì nói cho cũng Thạch Lam là một nhà văn lãng mạn Ông phác họa bứctranh phố huyện nghèo, chân thật trong từng chi tiết và trong chiều sâu tinhthần của nó Bức tranh làng quê mù xám với những con người nhỏ nhoiđáng thương ấy thấm đẫm niềm cảm thương chân thành của tác giả đối vớinhững người lao động nghèo khổ sống quẩn quanh bế tắc, tối tăm Qua bứctranh ảm đạm của phố huyện và qua hình ảnh của những con người bé nhỏvới chút hi vọng le lói, ta thấy được mơ ước lớn của nhà văn là muốn thayđổi cuộc sống ngột ngạt đó cho những con người lao động nghèo khổ
1
Đề 3
Câu 1: Cái riêng trong lời nói cá nhân được biểu lộ ở các phương diện nào? (2 điểm) Câu 2 :Phân tích bài Hương sơn phong cảnh ca của Chu Mạnh Trinh (8 điểm)
Trang 6Đáp án và biểu điểm
1
Giọng nói cá nhân, vốn từ ngữ cá nhân và việc tạo ra các từ mới 1
Sự chuyển đổi sáng tạo khi sử dụng từ ngữ chung, quen thuộc và việc vận
dụng linh hoạt, sáng tạo quy tắc chung, phương thức chung 1
2 Hương Sơn là thắng cảnh nổi tiếng của xứ Bắc, có Chùa Hương kì lạ trong
một cái động (động Hương Tích) trên đỉnh núi Chỉ có một đường thủy
(Khe Yến) vào Chùa Hương bằng đò dọc Phong cảnh sơn thủy hữu tình
Hội Chùa Hương bắt đầu từ rằm tháng giêng hàng năm, thu hút nhiều
khách thập phương, nhiều tao nhân mặc khách, người tu, kẻ tục Điều lí
thú nhất khi trẩy hộ Chùa Hương là giữa non xanh nước biếc của bầu trời
cảnh bụt được nhìn những khuôn mặt người tứ xứ, họ trút hết những lo
toan, những ưu phiền ngoài bến Đục mà vui sống nơi cõi Tiên, cảnh Phật,
hội Người
1
Thơ viết về Chùa Hương có nhiều, nhưng có lẽ nổi tiếng nhất hai bài:
“Chùa Hương” của Nguyễn Nhược Pháp và “Hương Sơn phong cảnh ca”
của Chu Mạnh Trinh
0,5
Nguyễn Nhược Pháp viết “Chùa Hương” theo thể ngũ ngôn trường thiên,
còn Chu Mạnh Trinh viết “Hương Sơn phong cảnh ca” theo thể Hát nói,
một thể ca trù của dân tộc Chọn thể Hát nói, tác giả “Hương Sơn phong
cảnh ca” vừa thể hiện được tình cảm lãng mạn, phóng túng của thi nhân,
lại cũng vừa thêm hương thêm sắc cho thể ca trù dân tộc
0,5
Phong cảnh Hương Sơn được giới thiệu khái quát trong khổ thơ đầu thật tự
nhiên và mới mẻ: Câu thơ đầu bốn chữ thật lạ, mở ra không gian mênh
mang của phong cảnh Hương Sơn Bầu trời cao rộng, non xanh nước biếc,
trời nước giao hòa Con người như xa lánh cõi tục mà lạc vào cảnh thần
tiên, “cảnh bụt” Đặt chân đến Hương Sơn thi nhân như thỏa nguyện, thỏa
lòng “ao ước”: Nhìn vào đâu, nhà thơ cũng thấy lạ lùng, thiêng liêng,
huyền ảo:
0,5
Những từ láy tiếng “non non”, “nước nước”, “mây mây” vừa gợi được nét
đặc trưng của phong cảnh Hương Sơn, sự giao hòa lạ lùng của non nước
mây trời vừa tạo ra nhịp điệu khoan thai của người trẩy hội
0,5
Trong tứ thơ khái quát, tác giả cũng không nên nhắc đến dòng chữ gây ấn
tượng cho khách thập phương là “Nam thiên đệ nhất động” tương truyền là
0,5
Trang 7của Chúa Trịnh, trong một câu hỏi tu từ tạo ra sự huyền hồ cho cảnh vật:
Phong cảnh Hương Sơn cứ hiện dần lên trong âm thanh, trong hình ảnh
mộng mị: Những đảo ngữ thần tình “thỏ thẻ rừng mai”, “lững lờ khe Yến”,
những phép tu từ nhân hóa thật hay “chim cúng trái”, “cá nghe kinh”
Tuyệt vời thay, con người và muông thú đều say trong “cảnh bụt”, chỉ
riêng “Nam thiên đệ nhất động” mới có cảnh lạ lùng như vậy Và cũng
phải nói là chỉ riêng tâm thồn thơ Chu Mạnh Trinh mới nhìn phong cảnh
Hương Sơn ra thiêng liêng như vậy Cảnh Chùa Hương hiện lên một cách
đặc sắc là nhờ phần lớn ở cách tạo nhạc Âm thanh “thỏ thẻ” của chim
rừng như ru người vào mộng, tiếng cầu kinh mùi mẫn từ trong động vọng
ra dụ cả cá vào cõi Phật, “cá nghe kinh”, để rồi “một tiếng chày kình” (hai
thanh bằng “chày kình” rất trầm như tiếng đàn) làm giật mình những kẻ
ngoại đạo (khách tang hải)
1
Hình ảnh màu sắc trong bút pháp miêu tả của Chu Mạnh Trinh thanh tao,
huyền ảo hợp với vẻ đẹp thần tiên của phong cảnh Hương Sơn 0,5
Phong cảnh Hương Sơn đã kì tuyệt, lại thêm con mắt của thi nhân, nên
nhà thơ hướng vào đâu là ở đó hiện hình họa “Nhác trong lên ai khéo họa
hình”, màu sắc lung linh lên hết thảy “Đá ngũ sắc long lanh như gấm dệt”
Cảnh đẹp tự nhiên mà như có bàn tay của nhà điêu khắc, thật là kì ảo
Cảnh Hương Sơn nhìn lên đẹp, nhìn vào các hang động lại càng đẹp:
1
“Thăm thẳm” là hang sâu, tối, Chu Mạnh Trinh đã lồng vào hang “bóng
nguyệt” khiến cảnh động trở nên huyền ảo Con đường lên Chùa Hương thì
vòng vo, “gập ghềnh” được mây phủ mà thành “gập ghềnh mấy lối uốn
thang mây” như cảnh tiên Thật ra Hương Sơn núi không cao, nhưng hội
Chùa Hương lại vào mùa xuân, tiết trời ẩm ướt, mây sà xuống thấp, người
bên trên nhìn thấy mây quấn người dưới thấp đến nỗi Chu Mạnh Trinh,
nhà thơ say mê với vẻ đẹp của thiên nhiên, nặng lòng với non nước phải
thốt lên
1
“Hương Sơn phong cảnh ca” là kiệt tác của Chu Mạnh Trinh Bài
thơ hay nhiều mặt: thể Hát nói thích hợp với tinh thần tự do, phóng khoáng
của thi nhân, hình ảnh gợi cảm vừa hư vừa thực với bút pháp biến hóa,
nhạc điệu trong trẻo thánh thiện với bản hòa tấu âm thanh của con người,
của chim muông hoa lá Mỗi chữ, mỗi lời, mỗi hình ảnh, âm điệu đều
mang theo mảnh tài hoa của Chu Mạnh Trinh và tình yêu non Hương Sơn
là thắng cảnh nổi tiếng của xứ Bắc, có Chùa Hương kì lạ trong một cái
động (động Hương Tích) trên đỉnh núi Chỉ có một đường thủy (Khe Yến)
vào Chùa Hương bằng đò dọc Phong cảnh sơn thủy hữu tình Hội Chùa
1
Trang 8Hương bắt đầu từ rằm tháng giêng hàng năm, thu hút nhiều khách thập
phương, nhiều tao nhân mặc khách, người tu, kẻ tục Điều lí thú nhất khi
trẩy hộ Chùa Hương là giữa non xanh nước biếc của bầu trời cảnh bụt
được nhìn những khuôn mặt người tứ xứ, họ trút hết những lo toan, những
ưu phiền ngoài bến Đục mà vui sống nơi cõi Tiên, cảnh Phật, hội Người
Đề 4 Câu 1: Lập luận phân tích cần đáp ứng được những yêu cầu nào?
Câu 2: Em hãy giải thích lý do và yêu cầu khi chọn nhân vật để phân tích trong truyệnngắn "Chữ người tử tù " của nguyễn Tuân?
Đáp án và biểu điểm
1
Để phân tích đối tượng thành các yếu tố, cần dựa trên những yếu tố, quan
hệ nhất định( Quan hệ giữa các bộ phận tạo nên đối tượng, quan hệ nhân
quả, quan hệ giữa đối tượng và các đối tượng khác có liên quan, quan hệ
giữa người phân tích với các đói tượng phân tích)
1
phân tích cần đi sâu vào từng mặt, từng bộ phận, song cần đặc biệt lưu ý
đến quan hệ giữa chúng với nhau trong một chỉnh thể thống nhất, toàn vẹn 1
2 Chọn nhân vật Một bài làm đầy đủ, trước hết cần xác định tác phẩm và
nhân vật văn học bao giờ cũng là sản phẩm của sự sáng tạo (hư cấu) , ngay
cả khi tác giả vay mượn và tỏ ra trung thành với mẫu “người thực, việc
thực” ngoài đời
1
Yêu cầu Yêu cầu chính ở đây trả lời : Tại sao chọn nhân vật ấy mà thực
chất là phân tích nhân vật văn học đã chọn , để chỉ ra cái độc đáo của nhân
vật và cái đặc sắc trong sáng tạo của nhà văn
1
Chọn nhân vật Huấn Cao
- Huấn Cao, nhân vật chính diện trung tâm của tác phẩm là hiện thân của
cái Đẹp kết tinh nhiều giá trị Hiện thân của cái tài, đức và nhân cách Tài
thì văn võ kiêm toàn, có cái đẹp uy nghi của một người hào kiệt (khởi
nghĩa), lại có cái đẹp cổ kính của một nghệ sĩ tài hoa cổ xưa (viết chữ - thư
pháp) Đức và nhân cách thì ngạo nghễ trước mọi thế lực mà thường tình
người ta vì nể, e sợ (tiền bạc, cường quyền ) nhưng lại chí tình, độ lượng
2
Trang 9bao dung (liên tài) trước cái thiện (thiên lương) của con người
- Nhân vật hấp dẫn người đọc từ dòng đầu, và cứ thế, cuốn hút suốt chiều
dài thiên truyện Đó là sức mạnh nghệ thuật ở một nhân vật có lí tưởng 1
- Nhân vật càng hấp dẫn khi ta biết liên hệ với nguyên mẫu Cao Bá Quát ,
Chọn nhân vật quản ngục:
Nếu Huấn Cao như một giả định về cái Đẹp và sức mạnh hướng thiện của
nó, thì quản ngục mới là nhân vật được xây dựng để hiện thực hoá sức mạn
giả định ấy Nói cách khác , có viên quản ngục, ý đồ nghệ thuật của nhà
văn ( chủ đề tư tưởng của tác phẩm) mới được thực hiện Có điều vai trò
ấy của nhân vật quản ngục không dễ nhận ra, bởi nhân vật này dường như
được Nguyễn Tuân giấu kín, ẩn xuống hàng hai, sau nhân vật Huấn Cao
Song chính vì vậy, khi được “phát hiện”, nhân vật sẽ mang lại nhiều khoái
cảm thẩm mĩ hơn Trái lại, ở viên quản ngục có sự vận động của tính cách
ông ta: ông ta từng là người tử tế, biết yêu cái đẹp, nhưng ra vào chỗ tối
tăm, đã bị hoen ố đi nhiều Giờ đây gặp được ông Huấn người mà viên
quản ngục khát khao được gặp, lòng yêu cái đẹp sống dậy, mãnh liệt đến
bất chấp cả tính mạng Và ta tin, sau khi trang sách gấp lại, viên quản
ngục sẽ quay về con đường của “thiên lương” Tác phẩm có sức ngân, chủ
yếu là ở đấy Nói khác đi, vận mệnh nghệ thuật của tính cách Huấn Cao đã
hoàn kết cùng với sự kết thúc của truyện trong khi vận mệnh đó vẫn tiếp
tục ở nhân vật viên quản ngục Viên quản ngục đời hơn, thực hơn và khó
xây dựng hơn
2
Đề 5 Qua phân tích truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam ,hãy trả lời
Câu 1: Vì sao chị em Liên đêm đêm lại cố thức để được nhìn chuyến tàu đi qua? (8 điểm)
Trang 10Câu 2: Để thể hiện tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ ,nhà văn muốn nói điều gì với người đọc? (2 điểm)
Đáp án và biểu điểm
1 V ì sao chị em Liến cố thức để được nhìn chuyến tàu đi qua phố
huyện?
Đối với mọi người
- Tìm một chút ánh sáng mới
Chị Tý:Hằng ngày đi mò cua bắt tép ,tối mới dọn cái hàng nước dưới gốc
cây bàng:chả kiếm được bao nhiêu ,nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng ,từ
chặp tối đến đêm.Do đó ,việc dọn hàng sớm hay muộn chẳng có ăn thua gì
Bác Siêu :Bán hàng phở ( gánh ) nhưng cái huyện nhỏ này,quà bác Siêu là
một thứ quá xa xỉ , hai chị em Liên không bao giờ mua được Bác Xẩm
Ngồi trên manh chiếu ,cái thau sắt trắng để trước mặt ,nhưng bác chưa hát
vì chưa có khách
1
Tất cả những con người ấy làm những việc quen thuộc của mình,nhưng
dường như không phải vì mục đích đó.Họ làm vì thói quen ? Vì để tránh sự
buồn chán vào ban đêm ở phố huyện nghèo?hay làm vì “chừng ấy con
người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ
hàng ngày của họ.”
0,5
2 Đối với chị em Liên:
- Nhạy cảm ,còn trẻ Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen , đôi
mắt chị bóng tối ngập đầy dần,và cái buồn của buổi chiều quê thía vào
tâmhồn ngây thơ của chị.Liên không hiểu tại sao ,nhưng chị thấy lòng
buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn
0,5
- Hiện tại :Một niềm vui giữa cảnh buồn tẻ nơi phố huyện 0,5
+Bóng tối ngập đầy dần> trời nhá nhem tối > cụ (Thi) đi lẩn vào bóng tối
Trời bắt đầu đêm Đường phố và các con ngõ con dần chưa đầy bóng tối
Tối hết cả ,con đường thăm thẳm ra sông ,con đường qua chợ về nhà,các
ngõ vào làng lại sẫm đen hơn nữa Đêm tối vẫn bao bọc chung quanh , đêm
của đất quê,và ngoài kia , đồng ruộng mênh mông và yên lặng đêm ở
trong phố ,tịch mịch và đầy bóng tối
0,5
Trang 11+Ánh sáng mờ nhạt ,lẻ loi: Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám
mây ánh hồng như hòn than sắp tàn trong lò Các nhà đã lên đèn Những
nguồn ánh sáng ấy điều chiếu ra ở ngoài phố khiến cát từng chỗ lấp lánh và
đuờng mấp mô thêm vì những hòn đá nhỏ một bên sáng một bên tối một
vài cửa hàng còn thức nhưng cửa chỉ để hé ra một khe ánh sáng.Vòm trời
hàng ngàn ngôi sao lấp lánh ,lẫn với những vệt sáng của đom đóm bay là
trên mặt đất hay len vào cành cây, quãng sáng thân mật chung quanh ngọn
đèn lay động trên chõng của chị Tý.Về phía huyện, một chấm lửa nhỏ và
lơ lửng đi trong đêm tối,mất đi,rồi lại hiện ra Giờ chỉ còn ngọn đèn con
của chị Tý ,và cái bếp lửa của bác Siêu ,chiếu sáng một vùng đất cát với
trong cửa hàng ,ngọn đèn của Liên ,ngọn đèn vặn nhỏ thưa thớt từng hạt
sáng lọt qua phên nứa Qua khe lá của cành bàng ,ngàn sao vẫn lấp lánh
;một con đom đóm bám vào sưới mặt lá ,vừng sáng nhỏ xanh nhấp nháy
hai ba người cầm đèn lồng lung lay các bóng dài
1
+ Cuộc sống càng trở nên buồn tẻ theo nhịp điệu của bóng tối và ánh sáng:
Cái giờ khắc của ngày tàn:chiều êm ả như ru ,văng vẳng tiếng ếch nhái
kêu ran ngoài đồng Hai chị em Liên gượng nhẹ ngồi yên nhìn ra phố Chợ
họp đã vãn từ lâu Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất Một vài người
bán hàng về muộn còn đứng nói chuyện với nhau ít câu nữa Người bán
hàng đêm ủe oải dọn hàng ;bà già điên xuất hiện nhưng rồi đi lẩn vào đêm
tối ,tiếng cười khanh khách nhỏ dần về phía làng
0,5
Đêm tối :Các nhà đóng cửa im ỉm Trẻ con tụ họp nhau trên thềm hè hai
chị em (Liên) ngồi yên trên chõng , đưa mắt theo dõi những bóng người về
muộn ,lừ đừ đi trong đêm Bác (Siêu) cúi xuống nhóm lại lửa ,thổi vào cái
ống nứa con.Bóng bác mênh mang ngả xuống đất một vùng và kéo dài đến
tận hàng rào hai bên ngõ, tất cả phố huyện bây giờ đều thu nhỏ lại nơi hàng
nước của chị Tý
0,5
- Quá khứ đẹp đẽ:
+ Hấp dẫn ,sinh động : Liên nhớ lại khi ở Hà Nội chị được hưởng những
thức quà ngon ,lạ - bây giờ mẹ Liên nhiều tiền,- được đi chơi Bờ Hồ, uống
những cốc nước lạnh xanh đỏ
0,5
+ Nhiều ánh sáng :Ngoài ra,kỷ niệm Hà Nội nhớ lại không rõ rệt cái gì, chỉ
là một vùng sáng rực và lấp lánh Hà Nội nhiều đèn quá! 0,5
- Đoàn tầu:
+ Chuyến tàu đó là hoạt động cuối cùng của ban đêm Mọi người cùng 0,5
Trang 12mong đợi :Bác Siêu nghển cổ ra phía ga lên tiếng : Đèn ghi đã kia rồi.
+Một sự khác lạ:Liên cũng trông thấy ngọn lửa xanh biếc ,sát mặt đất như
ma trơi Rồi tiếng còi xe lửa ở đâu cùng văng lại ,trong đêm khuya kéo dài
ra theo gió xa xôi mầu sắc /âm thanh Hai chị em nghe thấy tiếng dồn
dập ,tiếng xe rít mạnh khi vào ghi.Một làn khói bùng sáng trắng lên đàng
xa ,tiếp đến tiếng hành khách ồn ào khe khẽ Tiếng còi đã rít lên và tầu rầm
rộ đi tới đoàn xe vút qua ,các toa đèn sáng trưng ,chiếu ssáng cả xuống
đường Liên chỉ thoáng trông thấy những toa hạng trên sang trọng lố nhố
những người , đông và kền lấp lánh ,và các toa cửa kính sáng
+Một sự khác lạ: Liên cũng trông thấy ngọn lửa xanh biếc ,sát mặt đất như
ma trơi Rồi tiếng còi xe lửa ở đâu cùng văng lại ,trong đêm khuya kéo dài
ra theo gió xa xôi mầu sắc /âm thanh Hai chị em nghe thấy tiếng dồn
dập ,tiếng xe rít mạnh khi vào ghi.Một làn khói bùng sáng trắng lên đàng
xa ,tiếp đến tiếng hành khách ồn ào khe khẽ Tiếng còi đã rít lên và tầu rầm
rộ đi tới đoàn xe vút qua ,các toa đèn sáng trưng ,chiếu ssáng cả xuống
đường Liên chỉ thoáng trông thấy những toa hạng trên sang trọng lố nhố
những người , đông và kền lấp lánh ,và các toa cửa kính sáng
0,5
Làm xáo động cuộc sống vốn tĩnh lặng :Tiếng vang động của xe hoả đã
nhỏ rồi ,và mất dần trong bóng tối,lắng lại không còn nghe thấy nữa Cả
phố huyện mới thật hết xáo động.+ Không thuộc thế giới nơi chị em Liên
sống :Nhưng họ ở Hà Nội về!Liên lặng theo mơ tưởng Hà Nội xa xăm ,Hà
Nội sáng rực,vui vẻ và huyền náo Con tàu như đã đem một chút thế giới
khác đi qua.Một thế giới khác hẳn , đối với Liên ,khác hẩnccs vầng sáng
ngọn đèn chị Tý và ánh lửa của bác Siêu
0,5
Gợi lên những khát vọng mơ hồ nhưng cay đắng LChừng ấy con người
trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng
ngày của họ;Liên lặng lẽ theo mơ tưởng
0,5
2
Ý nghĩa:
- Thương cảm với cảnh sống nghèo khó,vô danh ,vô nghĩa : Ước mơ rất
đỗi bình thường và nhỏ bé ,chỉ là một đoàn tầu vụt qua trong đêm tối 1
- Thể hiện cái nhìn lạc quan về con người => Họ còn sự gắn bó ,muốn thay
đổi trong cuộc sống Tất cả mọi người đều biết ước mơ ,mong mỏi thay đổi
nào đó ,dù rất mơ hồ ,rời rạc Điều đó chứng tỏ ,ngày dù tàn, cảnh cũng tàn
nhưng lòng và đời của họ không tàn ,nhất là với đứa trẻ như chị em Liên
1