Tài liệu Tục Cướp Vợ Của Người H''''Mông docx

Theo tục lệ xưa, các đời vua thường phong các vị thành hoàng thành ba bậc: Thượng đẳng thần, Trung đẳng thần và Hạ đẳng thần, tuỳ theo sự tích và công trạng của các vị thần đối với nước

Tục Cướp Vợ Của Người H'Mông

Nguồn: Du Lịch Á Châu

Tháng giêng, khi những rừng mơ nở trắng, báo hiệu mùa cưới lung linh sắc màu thổ cẩm rộn lên khắp các bản làng Tây Bắc

và Ðông Bắc cũng rộn lên Người Mông có tục kéo con gái về làm vợ ( Cuớp vợ ) Khi người con trai quen biết một người con gái và muốn cô gái đó làm vợ họ sẽ đi kéo cô gái về nhà Để kéo được cô gái về nhà, người con trai phải chiêu đãi, mời rượu một số người bạn cùng lứa tuổi để họ đi kéo giúp Chàng trai và bạn bè của anh có thể tìm cô gái ở chợ, ở đêm chơi trăng hay lúc đi làm nương Khi đã kéo được cô gái về nhà, chàng trai lại phải mời rượu bạn để cảm ơn Chàng trai sẽ phải nhờ chị gái của mình (hoặc em gái) để trông không cho cô gái trốn khỏi nhà mình Chị gái của chàng trai sẽ có mặt bên cô gái được kéo về suốt cả ba ngày đêm Phong tục chính là thói quen đã ăn sâu vào đời sống xã hội của con người, được mọi người công nhận và làm theo Có những phong tục mang tính cổ hủ, song có phong tục tô đẹp bản sắc văn hóa người dân Việt Nam

Tục cướp vợ được coi là chế độ lược hôn Tục này rất phổ biến ở các vùng Tây - Ðông Bắc

ở vùng Tây Bắc giáp biên giới nước Lào, tục cướp vợ có sắc thái biểu cảm thật trữ tình Vào một đêm trăng thanh, chàng trai miền núi vác chiếc thang tựa cửa nhà người yêu, rồi thổi một điệu kèn môi tình tứ bằng chiếc lá

Âm điệu du dương khiến lòng cô gái thổn thức, xốn xang Nàng bắt đầu hé cửa sổ thì chàng lập tức ghé thang lên, trèo vào và cõng nàng chạy vào rừng Họ ở bên nhau 3 ngày, rồi trở về nhà bố mẹ vợ, xin phép cưới

Ở vùng tiếp giáp biên giới Trung Quốc, tục cướp vợ mang tính mạnh mẽ, quyết liệt hơn Chàng trai đi chợ, bắt gặp một cô gái xinh đẹp Chàng liền quay về, rủ một số bạn trai thân tình, mượn những con ngựa thật khoẻ Họ hùng dũng ra chợ, chàng đi sát bên cô gái, bất ngờ bế thốc cô gái lên ngựa rồi phi nước kiệu Nếu chàng và nàng đã có tình ý từ trước thì chàng đặt tay trái về phía cô, cô đặt tay trái lên rồi đạp chân trái của mình lên

mô bàn chân cứng cáp của chàng, theo đà lên ngựa Họ sống với nhau từ 2 đến 7 ngày Sau đó, chàng đưa nàng về nhà vợ hỏi cưới

Trong khi đó, tục cướp vợ của người Kinh mang tính chất cộng đồng, làng xóm Cụ thể, một số làng thuộc huyện Ðông Anh, ngoại thành Hà Nội thường tổ chức tục cướp vợ rất

đặc biệt (ngày nay không còn) Vào dịp lễ xướng, dân làng chọn một cô gái xinh đẹp, dịu dàng, chăm chỉ và một chàng trai khỏe mạnh, chịu khó Cô gái ra làng ở, nằm mộng 7 ngày 7 đêm Chàng trai nấp dưới bụi khoai nước bờ ao Khi lễ hội được diễn ra, cô gái cất tiếng hát:

Tao có chiếc yếm lưỡi cày Chẳng để cho mày thì để cho ai

Tiếng hát vừa dứt chàng trai vọt lên bờ vác cô gái chạy đi, theo sau là tiếng hò reo, đuổi, ném đất dẻo, bắn cung bằng thân dâu của dân làng Nếu chàng đưa cô gái sang bờ bên kia

an toàn thì năm ấy dân làng làm ăn thịnh vượng, được mùa, trẻ em mau lớn Bằng không thì ngược lại Nhìn chung, tục lệ cướp vợ ở mỗi vùng khác nhau, song tựu chung lại vẫn

là phản ánh tâm tư, tình cảm của con người, đồng thời tạo nên nét độc đáo riêng cho nền văn hóa nước nhà

Tục thờ Thành hoàng

(Trích từ Hanam.gov.vn)

Tục thờ thành hoàng có nguồn gốc từ Trung Hoa cổ, sau khi du nhập vào làng xã Việt Nam đã nhanh chóng bám rễ vào trong tâm thức người nông dân Việt, trở nên hết sức đa dạng

Thành hoàng có thể là một vị thiên thần như Phù đổng Thiên vương, một thần núi như Tản Viên Sơn thần, một vị nhân thần có công với dân với nước như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Yết Kiêu, Dã Tượng lại có khi là các yêu thần, tà thần với nhiều sự tích hết sức lạ lùng, nhiều khi có vẻ vô lý Tuy nhiên các thành hoàng được sắc vua phong (trừ những tà thần, yêu thần ) luôn luôn tượng trưng cho làng xã mà mình cai quản là biểu hiện của lịch sử, của đạo đức, phong tục, pháp luật cũng như hy vọng sống của cả làng Thành hoàng có sức toả sáng vô hình như một quyền uy siêu việt, khiến cho làng quê trở thành một hệ thống chặt chẽ

Theo tục lệ xưa, các đời vua thường phong các vị thành hoàng thành ba bậc: Thượng đẳng thần, Trung đẳng thần và Hạ đẳng thần, tuỳ theo sự tích và công trạng của các vị thần đối với nước với dân, với làng xã Các vị thần cũng được xét đưa từ thứ vị nọ lên thứ

vị kia, nếu trong thời gian cai quản các vị này đã phù hộ, giúp đỡ được nhiều cho đời sống vật chất và tâm linh của dân chúng Việc thăng phong các vị thành hoàng căn cứ vào sớ tâu của làng xã về công trạng của các vị thần Sớ này phải nộp về triều đình trong một thời gian quy định Mỗi lần thăng phong triều đình đều gửi sắc vua ban rất linh đình

và cất nó trong hòm sắc thờ ở hậu cung đình làng

Thành hoàng cũng được gọi là phúc thần, tức vị thần ban phúc cho dân làng, thường mỗi làng thờ một thành hoàng, xong cũng có khi một làng thờ hai, ba hoặc hai ba làng thờ

một vị Thành hoàng có thể là nam thần hay nữ thần, tuỳ sự tích mỗi làng

Đình làng là nơi thờ phụng thành hoàng và trở thành một biểu tượng văn hoá tâm linh của mỗi người dân quê Việt Làng nào cũng có đình, có khi mỗi thôn lại có một đình riêng Đình để thờ thành hoàng nhưng đồng thời cũng trở thành nơi hội họp của chức sắc trong làng, hay là nơi sinh hoạt của cộng đồng làng xã Mọi hoạt động này đều xảy ra ở đình với sự chứng kiến của thành hoàng

Trong tâm thức người dân quê Việt, Đức thành hoàng là vị thần tối linh, có thể bao quát, chứng kiến toàn bộ đời sống của dân làng, bảo vệ, phù hộ cho dân làng làm ăn phát đạt, khoẻ mạnh Các thế hệ dân cứ tiếp tục sinh sôi nhưng thành hoàng thì còn mãi, trở thành một chứng tích không thể phủ nhận được của một làng qua những cơn chìm nổi

Có thể cho rằng, thành hoàng chính là vị chỉ huy tối linh của làng xã không chỉ về mặt tinh thần mà còn một phần về mặt đời sống sinh hoạt vật chất của dân làng Cho nên sự thờ phụng thành hoàng xét cho cùng là sự thờ phụng luật lệ làng xã, lề thói gia phong của làng

Chính sự thờ phụng này là sợi dây liên lạc vô hình, giúp dân làng đoàn kết, nếp sống cộng cảm hoà đồng, đất nề quê thói được bảo tồn Vì lẽ đó, các hương chức cũng như các gia đình trong làng, mỗi khi muốn mở hội hoặc tổ chức việc gì đều phải có lễ cúng thành hoàng để xin phép trước Có lẽ, sự ngưỡng mộ thành hoàng cũng chẳng kém gì sự

ngưỡng mộ tổ tiên

Ngày nay, lễ hội làng đang phát triển mạnh mẽ và nở rộ ở khắp nơi Tục thờ cúng thành hoàng, diễn lại thần tích, rước xách, tế lễ đang được phục hồi, vì có như vậy mới ghi nhớ được công lao của các vị tiền bối với nước, với làng

Tín ngưỡng của người Thái Bình Tín ngưỡng của người Thái Bình mang đậm sắc thái của nền văn hóa nông nghiệp trồng lúa nước Hiện nay ở Thái Bình còn lưu giữ trên khoảng 1.400 thiết chế tín ngưỡng bao gồm: đình, đền, miếu, phủ Đình, đền dùng để thờ Thành hoàng làng, các anh hùng có công với nước, các danh nhân văn hóa Phủ, miếu dùng để thờ thần mạch, hà bá, thần linh hay tổ tiên dòng họ

Hiện nay ở Thái Bình tồn tại những tín ngưỡng tôn giáo sau:

Thờ mẫu: Có nguồn gốc từ tục thờ thần thời cổ đại, thờ các nữ thần núi, rừng, sông

nước Sau này, Mẫu được thờ ở các đền, phủ và đặt ở nơi trang trọng nhất Đến nay, tục thờ Mẫu đang được phục hồi và hoạt động sôi nổi, đặc biệt vào các ngày đầu năm mới, ngày rằm, đầu tháng

Phật giáo: Phật giáo truyền vào Việt Nam từ đầu công

nguyên, nhưng do ảnh hưởng của tín ngưỡng dân gian Việt Nam (cúng thần linh, giỗ tổ tiên ) nên đạo Phật vào Việt Nam đã có những biến đổi và có những đặc trưng riêng ở Thái Bình hầu hết các chùa đều thờ cả tượng Phật và các vị thần thuộc tín ngưỡng dân gian: Ngọc hoàng, Nam Tào - Bắc Đẩu, Diêm Vương, Tượng Mẫu

Lễ nghi ở chùa rất đa dạng, thể hiện lễ nghi của tam giáo đồng nguyên, gồm Phật - Nho - Lão, ngoài việc tụng kinh niệm phật còn có tế lễ; rước tượng, kiệu; lễ trình chầu; hầu bóng

Hiện Thái Bình có khoảng 550 ngôi chùa, gần 300 tăng ni và trên 10 vạn tín đồ Chùa không chỉ là nơi thờ cúng của Phật giáo mà còn là nơi sinh hoạt văn hóa của nhân dân

Thiên chúa giáo: Thiên chúa giáo truyền vào Thái Bình tương đối sớm Theo gia phả họ

đạo xứ Dương Cước - Hồng Thái - Kiến Xương ghi vào năm 1665, nhà thờ đầu tiên được xây dựng vào năm 1700 là nhà thờ xứ Lai Ôn - An Quý - Quỳnh Phụ Năm 1936 toà thánh Vatican cho phép thành lập "Địa phận Thái Bình" Từ năm 1936 đến nay, Toà giám mục đã qua 5 đời giám mục, trong đó 2 giám mục người nước ngoài Hiện Thái Bình có

48 nhà thờ xứ, 300 nhà thờ họ, 1 giám mục và 26 linh mục với gần 10 vạn giáo dân

Đạo Tin lành: Được truyền vào Thái Bình từ năm 1936 nhưng không mấy phát triển

Hiện nay chỉ có khoảng 60 gia đình theo đạo Tin lành với khoảng 250 tín đồ, 1 nhà nguyện và 1 mục sư

Chuông đồng chùa Keo

ĐÀN XÃ TẮC

Đàn tế thần đất và thần lúa của triều Nguyễn ở Kinh đô Huế Đàn tọa lạc ở bên trong Kinh thành, phía tây của Hoàng thành, xưa thuộc xã Hữu Niên (sau thành phường Ngưng Tích), nay thuộc địa phận phường Thuận Hòa, Thành phố Huế.

Nguyên tục lập đàn tế thần Xã Tắc vốn có từ lâu đời ở Trung Quốc và đã du nhập vào nước ta từ ngàn năm trước Từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh giảng nghĩa hai chữ “Xã Tắc” như sau: “Thuở xưa dựng nước tức quý trọng nhân dân Dân cần

có đất ở nên lập nền xã để tế thần hậu thổ, dân cần

có lúa ăn, nên lập nền Tắc để tế thần nông Mất nước thì mất xã tắc, nên xã tắc cũng có nghĩa là quốc gia” Với một nước nông nghiệp như nước ta thì tục tế thần Xã Tắc tỏ ra rất phù hợp nên rất được coi trọng.

Ảnh tư liệu Đàn Xã Tắc

Đàn Xã Tắc thời Nguyễn ở Kinh đô được xây dựng năm Gia Long 5 (1806) Tất cả các thành, dinh, trấn trong toàn quốc theo lệnh vua, phải đóng góp đất sạch để đắp đàn Bởi vậy, đàn Xã Tắc là tượng trưng cho đất đai cả tổ quốc ý nghĩa của đàn Xã Tắc vì thế càng thêm thiêng liêng.

Đàn Xã Tắc được đắp lộ thiên, gồm hai tầng, hình vuông, mặt nhìn về hướng bắc Tầng trên cao 1,60m, cạnh dài 28m, mặt nền tô 5 màu theo nguyên tắc của ngũ hành: giữa màu vàng, phía đông màu xanh, phía tây màu trắng, phía nam màu đỏ, phía bắc màu đen Trên nền còn đặt 32

bệ đá để cắm tàn Tầng dưới cao 1,20m, cạnh dài 70m, mặt nền phía trước lát gạch, hai bên có

bệ để cắm tàn

Cả tầng trên và tầng dưới đều có lan can gạch cao 1m chạy xung quanh, chính giữa bốn mặt đều xây hệ thống bậc cấp để lên xuống Mỗi khi tế Xã Tắc, lan can tầng trên được quét màu vàng, lan can tầng dưới được quét màu đỏ Khi ấy, tầng trên đặt án thờ thần Đại Xã và Đại Tắc

ở chính giữa Đàn thờ thần Hậu Thổ, Càn Long thị và Hậu Tắc thị phối thờ ở hai bên.

Khuôn viên đàn Xã Tắc được giới hạn bằng một vòng tường gạch hình chữ nhật, cao 1,2m, chiều bắc-nam hơn 160m, chiều đông-tây hơn 200m Mặt bắc tường trổ 3 cửa phường, các mặt còn lại chỉ trổ một cửa Bên ngoài vòng tường, ở phía nam có một bình phong gạch, dài 10m, cao 3,70m, dày 0,85m ở phía bắc, ngoài vòng tường đào hồ vuông, bờ kè đá, cạnh dài 60m.

Lễ tế ở đàn Xã Tắc được tổ chức hàng năm hai lần vào ngày mậu của tháng trọng xuân và tháng trọng thu (tức tháng hai và tháng tám âm lịch) Thời Nguyễn tính theo tầm quan trọng chia việc thờ cúng làm 3 loại: Đại tự, Trung tự và Tiểu tự Lễ tế Xã Tắc được xếp vào hàng Đại tự và chỉ đứng sau lễ tế Nam Giao Năm Gia Long thứ 8 (1809) quy định, cứ 3 năm một, đích thân vua phải tham gia làm chủ tế một lần, còn lại phải cử đại thần tế thay Hầu như tất cả các vị vua Nguyễn đều từng tham dự lễ tế quan trọng này.

Ngày nay, trải qua thời gian và các biến động lịch sử, khu vực đàn tế Xã Tắc hầu như đã bị hủy hoại hoàn toàn Hiện nay, trong khuôn viên đàn tế đều có cư dân sinh sống Dấu tích của đàn Xã Tắc xưa có chăng chỉ còn là tấm bia đá “Thái Xã Chi Thần”, tấm bình phong ở mặt nam, chiếc hồ vốn làm “minh đường” ở mặt bắc và câu ca dao đã in sâu trong lòng mỗi người dân Huế:

Văn Thánh trồng thông,

Võ Thánh trồng bàng, Ngó vô Xã Tắc hai hàng mù u