2.Định nghĩa thế nào là giao lưu văn hóa:Giao lưu văn hóa là sự tiếp xúc trao đổi qua lại những giá trị giữa các cộng đồng người khác nhau, qua đó các nền văn hóa được bổ sung thêm nhiều yếu tố mới làm biến đổi mô thức văn hóa ban đầu.
Trang 1BÀI TẬP MÔN: XÃ HỘI HỌC VĂN HÓA
Câu 1: Tương tác văn hóa (giao lưu văn hóa)
Câu 2: Vai trò của bản sắc văn hóa trong giao lưu văn hóa
Trả lời:
Câu 1:
1 Bản chất của giao lưu văn hóa: Bác Hồ quan niệm sự giao lưu văn
hóa giữa các dân tộc bao giờ cũng diễn ra hai chiều nhận và cho
Cho trong giao lưu văn hóa với thế giới có nghĩa là góp vào kho tàng văn hóa nhân loại những giá trị đỉnh cao của dân tộc mình, dân tộc được vẻ vang vì đã làm giàu thêm đời sống tinh thần của nhân loại
Nhận trong giao lưu văn hóa với thế giới có thể dẫn tới một trong hai hệ quả: được hoặc mất Sẽ là được nếu ta có ý thức chọn lọc những tinh hoa để tiếp nhận
và góp phần làm giàu vốn văn hóa của dân tộc Sẽ là mất nếu du nhập bừa bãi văn hhoas bên ngoài, không qua sang lọc thì hậu quả khó lường
2 Định nghĩa thế nào là giao lưu văn hóa:
Giao lưu văn hóa là sự tiếp xúc trao đổi qua lại những giá trị giữa các cộng đồng người khác nhau, qua đó các nền văn hóa được bổ sung thêm nhiều yếu tố mới làm biến đổi mô thức văn hóa ban đầu
3 Đăc điểm của giao lưu văn hóa:
- Hình thức tiếp xúc giao lưu giữa các nền văn hóa
Có hai hình thức tiếp xúc giao lưu văn hóa đó là tự nguyện và cưỡng bức
+ Hình thức tự nguyện: thông qua các hoạt động như buôn bán, thăm hỏi, du lịch, hôn nhân, quà tặng…mà văn hóa được trao đổi trên tinh thần tự nguyện + Hình thức cưỡng bức: thường gắn liền với các cuộc chiến tranh xâm lược thôn tính đất đai và đồng hóa văn hóa của một số quốc gia này đối với quốc gia khác
Trang 2Tuy nhiên, trên thực tế các hình thức này lắm khi không thuần nhất.Có khi trong cái vỏ tự nguyện có những yếu tố mang tính cưỡng bức, hoặc trong quá trình bị cưỡng bức văn hóa vẫn có những yếu tố tiếp nhận mang tính tự nguyện
- Mục đích của giao lưu văn hóa là sự hợp nhất văn hóa
Trong giao lưu văn hóa, các dân tộc phải lựa chọn những cái hay, cái đẹp của văn hóa bên ngoài để đưa vào, cải biến thành văn hóa của mình Và rõ ràng, sự tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại không phải là một sự sao chép, học đòi, lai căng mà là một quá trình bổ sung và sáng tạo để thích ứng với các nền văn hóa
- Trong quá trình giao lưu các giá trị văn hóa truyền thống có thể thay đổi
để thích ứng với nhau
Chúng ta biết rằng, truyền thống bao giờ cũng tồn tại với hai mặt của nó cho nên phải tạo dư luận, dùng dư luận để phân tích, khẳng định, vận dụng, kế thừa, phát huy cái tốt, cái phù hợp và ngược lại để loại trừ cái xấu, cái ác
Có những quốc gia chỉ đề cao việc bảo tồn và duy trì bản sắc văn hóa dân tộc
mà quên mất nhiệm vụ phát huy vai trò phát triển của văn hoá.Sự khép kín của văn hóa là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất kìm hãm sự phát triển của các quốc gia này
Trong thời đại toàn cầu hoá, cải cách văn hóa phải tạo tính mở cho văn hóa để văn hóa trở thành một hệ thống mở, vừa có khả năng loại bỏ những giá trị đã lỗi thời, vừa có khả năng tiếp biến những tinh hoa văn hóa từ các cộng đồng khác trên thế giới
4 Các loại hình giao lưu văn hóa (tương tác văn hóa)
Tương tác văn hóa ít nhất là phải có 2 đối tượng : Có thể là 2 người , 2 nhóm , 2 tộc người , 2 quốc gia
Hai đối tượng này phải gặp gỡ, phải tiếp xúc, phải trao đổi học hỏi nhau
- Giao lưu trực tiếp – gián tiếp:
Trang 3Ví dụ: người thầy giảng bài cho học sinh tai lớp học thì đó là giao lưu trực tiếp Các thông điệp ấy tạo nên sự phản hồi nhanh chóng giữa người truyền và người nhận.Nhờ điều ấy mà người ta biết được hiệu quả của những thông điệp được truyền đi một cách rõ rệt
Còn trong giao tiếp đại chúng, mối quan hệ giữa công chúng với TV, radio, báo viết, báo điện tử được thực hiện bằng các tương tác gián tiếp thông qua sự trao đổi và tác động lẫn nhau Hiện nay, công nghệ thông tin đã rút ngắn khoảng cách giữa người truyền và người nhận, song về cơ bản kênh truyền này vẫn được thực hiện bằng cơ chế giao tiếp gián tiếp.Cũng giống như tương tác trực tiếp, tương tác gián tiếp tạo nên quan hệ xã hội.Không chỉ như vậy, các tương tác này còn có xu hướng lặp đi lặp lại, ổn định và tạo nên các mô hình tương tác đại chúng ở các bộ phận công chúng
- Giao lưu hợp tác – cạnh tranh
5 Nguyên tắc trong giao lưu văn hóa.
- Tôn trọng lẫn nhau
- Chấp nhận sự khác biệt
- Hướng tới sự tương đồng
Tôn trọng lẫn nhau đối với các truyền thống văn hóa dân tộc là tiền đề đầu tiên của sự giao lưu liên văn hóa Các nền văn hóa đa dạng đều bình đẳng với nhau,
dù ở đất nước nào, lớn hay nhỏ, đều phải tôn trọng truyền thống văn hóa của bên kia và thừa nhận vai trò quan trọng của nó trong việc duy trì bản sắc của nền văn hóa dân tộc Chỉ có thừa nhận các nguyên tắc đó thì mới có thể đạt được sự thấu hiểu liên văn hóa lẫn nhau Điều này có thể đưa đến sự chung sống hòa bình giữa các nền văn minh thế giới thay vì xung đột, đối thoại thay vì đối kháng, giao lưu hài hòa thay vì ghê sợ và cô lập từ đó thực hiện được sự “hài hòa trong khác biệt” hướng tới sự tương đồng trong văn hóa
Câu 2:Vai trò của bản sắc văn hóa trong giao lưu văn hóa.
Trang 41 Khái niệm văn hóa truyền thống – những tính chất cơ bản của văn hóa truyền thống.
GS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “văn hóa truyền thống là những giá trị tương đối ổn định (những kinh nghiệm tập thể) thể hiện dưới những khuôn mẫu
xã hội được tích lũy và tái tạo trong cộng đồng người qua không gian và được
cố định hóa dưới dạng những phong tục tập quán, nghi lễ, luật pháp, dư luận…” Theo TS Trần Nguyên Việt thì: “Theo đó, có thể coi truyền thống là một bộ phận tương đối ổn định của ý thức xã hội, được lặp đi lặp lại trong suốt tiến trình hình thành và phát triển của các nền văn hóa tinh thần và vật chất, là một giá trị nhất định đối với từng nhóm người, từng giai cấp, cộng đồng và xã hội nói chung”
- Như vậy, có thể khái quát văn hóa truyền thống có những tính chất cơ bản sau đây:
+ Thứ nhất, tính giá trị Cũng như văn hóa nói chung, văn hóa truyền thống mang tính giá trị Văn hóa truyền thống trở thành một bộ phậ n thiết yếu của cuộc sống và góp phần phát triển cuộc sống Văn hóa truyền thống mang tính giá trị bởi vì nó là chuẩn mực, là thước đo cho hành vi đạo đức, cho những quan
hệ ứng xử giữa người và người trong một cộng đồng, một giai cấp, một quốc gia, một dân tộc nhất định Giá trị văn hóa truyền thống của một dân tộc là những nguyên lý đạo đức lớn mà con người trong một nước thuộc các thời đại, các giai đoạn lịch sử đều dựa vào để phân biệt phải trái, đúng, sai để định hướng cho các hoạt động vì mục đích xây dựng cuộc sống tự do và tiến bộ của dân tộc
đó
+ Thứ hai, tính lưu truyền Văn hóa ra đời, phát triển trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc.Những giá trị của nó được chuyển giao tiếp nối, qua nhiều thế hệ và giá trị văn hóa truyền thống đó được giữ gìn phát huy lên một tầm cao mới Qua hàng nghìn năm lịch sử, các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam như chủ
Trang 5nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân văn, ý thức cộng đồng được lưu truyền phát triển tạo thành một hệ giá trị mới của dân tộc Việt Nam
+ Thứ ba, tính ổn định Những giá trị của văn hóa truyền thống được gạn lọc, khẳng định qua nhiều thế hệ, nó trở thành cái chân, cái thiện, cái mỹ được lịch
sử thừa nhận.Nó là một trong những hệ giá trị của văn hóa dân tộc, một thành tố
ổn định của ý thức xã hội Văn hóa truyền thống trở thành những khuôn mẫu được cố định hóa dưới dạng nghệ thuật, phong tục tập quán, nghi lễ, dư luận xã hội, pháp luật…
- Các yếu tố tạo nên văn hóa truyền thống
Đó là chủ nghĩa yêu nước, lòng thương yêu, quý trọng con người, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng; lòng dũng cảm, bất khuẩt, đức tính cần, kiệm, khiêm tốn, giản dị, trung thực, thủy chung, lạc quan…
2 Vai trò của văn hóa truyền thống trong thời kỳ hội nhập ( xử lý mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại).
Trong xu thế toàn cầu hóa như hiện nay, các quốc gia cần phải quan tâm thường xuyên đến các giá trị văn hóa tinh thần truyền thống của dân tộc mình Bởi lẽ suy xét đến cùng thì giá trị tối thượng có tính căn rễ của văn hóa là những giá trị
về mặt tinh thần được hun đúc, lưu truyền trong lịch sử Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, tức văn hóa vốn là giá trị tinh thần
- Đóng cửa – mở cửa văn hóa
Giao lưu văn hóa là quy luật của thời đại, là hiện tượng phổ biến của xã hội loài người.Nhờ giao lưu văn hóa đúng hướng mà các nước chậm phát triển có cơ hội trở thành nước phát triển Trong mọi hoạt động văn hóa Đảng và Nhà nước ta bao giờ cũng nêu cao định đề biện chứng: kế thừa truyền thống tốt đẹp và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Tuy nhiên, để gữi gìn tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc, cũng cần phải tổ chức nhiều cuộc tiếp xúc văn hóa với các dân tộc khác, nhằm mục đích học hỏi, giao lưu và tiếp biến Đưa hình ảnh dân tộc và các giá
Trang 6trị văn hóa dân tộc gia nhập vào các giá trị văn hóa khu vực và quốc tế là một xu thế tất yếu của nhân loại trong thế kỷ XXI
Xu hướng quốc tế hóa đem hình ảnh đem hình ảnh văn hóa dân tộc đóng góp vào sự đa dạng văn hóa toàn cầu Nhân loại ý thức được rằng: không thể nhất thể văn hóa nhưng cũng không thể đóng cửa để phát triển Con người trên trái đất nhận ra mối quan hệ khăng khít giữa cái riêng của văn hóa dân tộc với cái chung của văn hóa quốc tế và khu vực
- Xử lý giữa truyền thống và hiện đại
Văn hóa là cái nôi nuôi dưỡng mọi sự phát triển.Văn hóa tạo ra môi trường sống
và không gian tinh thần để nâng đỡ các không gian chính trị và không gian kinh tế.Chính bởi vậy, sự phát triển về kinh tế và chính trị phu thuộc đáng kể vào không gian tinh thần đó Nếu không gian tinh thần lạc hậu, con người sẽ nảy sinh tâm lý tự mãn về những giá trị của mình, rất khó khăn trong việc nhận ra cái mới và tiếp cận với cái mới, và do đó, sẽ bỏ lỡ các cơ hội phát triển
Các quốc gia đang và kém phát triển thường có khuynh hướng duy trì bản sắc văn hóa như một bằng chứng về sự khác biệt, thậm chí lo ngại rằng, toàn cầu hóa sẽ xói mòn bản sắc văn hóa và bản lĩnh văn hóa, quên mất rằng bản sắc văn hóa hay bản lĩnh văn hóa đều được hình thành sau những quá trình lâu dài, tự nhiên và không thể biến mất trước những tương tác về văn hóa
Văn hóa như môi trường tinh thần của con người, của đời sống nên phải cải cách
nó thường xuyên để nó trong sạch.Cải cách văn hóa là việc chống sự lạc hậu của môi trường xã hội cũng giống như đảm bảo môi sinh.Mội sinh có hai loại là vật chất và tinh thần Nếu chúng ta bảo vệ môi sinh bằng chống tiếng ồn, chống rác thải thì chúng ta cũng bảo vệ môi trường tinh thần bằng các cuộc cải cách văn hóa thường xuyên, liên tục để giữ cho môi trường đó trong sạch Cải cách văn hóa phải tạo tính mới cho văn hóa để văn hóa trở thành một hệ thống mở, vừa có khả năng loại bỏ những giá trị đã lỗi thời, vừa có khả năng tiếp biến những tinh
Trang 7hoa văn hóa từ các cộng đồng khác trên thế giới Sự lạc hậu của môi trường tinh thần sẽ là vật cản đối với tiến độ cũng như sự thành công và triệt để của cải cách kinh tế và cải cách chính trị