Vì vậy để giải quyết mâu thuẫn trên chúng ta cần xác định được nguyên nhân của sự việc như sau: - Về y thức: Hiện nay do tác động của xã hội vẫn còn một số học sinh có động cơ, thái độ h[r]
Trang 1NGHIÊN CỨU ĐỔI MỚI TỰ LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC
- Với phương pháp dạy học đổi mới đòi hỏi học sinh phải làm việcnhiều đặc biệt với những bài có đồ dùng dạy học: mẫu vật, mô hình hoặctranh ảnh đòi hỏi học sinh phải tự nghiên cứu thảo luận nhóm để rút ra kiếnthức mới rồi trình bày, nhóm khác nhận xét bổ sung nếu giáo viên thườngxuyên sử dụng thì tạo cho các em một thói quen học tập, làm việc thì sẽ dễdàng hơn, nhưng ở đây hầu như một số giáo viên ít sử dụng thường xuyên,hoặc chỉ sử dụng qua loa, chiếu lệ Điều đó có nhiều lý do, một trong những
lý do đó là: nhiều bài dạy đòi hỏi phải có thiết bị, đồ dùng tự làm (làm bổsung), kinh phí, học sinh học thụ động …
- Vì lẽ đó quá trình dạy học ở bậc trung học đang tồn tại mâu thuẫngiữa một bên là khối lượng tri thức đã được đổi mới tăng lên, phức tạp hơnvới một bên là thời hạn học tập không thể tăng lên được Để giải quyết mâuthuẫn đó phải đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hoá hoạt động nhậnthức của người học Bản chất của hướng đó là khơi dậy và phát huy năng lựctìm tòi độc lập, sáng tạo của người học thông qua việc tạo điều kiện cho họcsinh phát triển và giải quyết vấn đề Nhờ vậy mà học sinh nắm vững tri thức
và nắm vững được phương pháp học tập
Để đạt được mục tiêu đó, hiện nay việc đổi mới chương trình vàphương pháp sử dụng đồ dung dạy học ở các trường phổ thông đã và đangđược quan tâm rất lớn, với phương pháp học như vậy, vị thế của người giáo
viên trong quá trình dạy học hiện nay ở trường phổ thông “… trước hết
không phải là người cung cấp thông tin mà là người hướng dẫn đắc lực cho học sinh tự mình học tập Họ nhường việc cung cấp tri thức cho sách
Trang 2vở, tài liệu và cuộc sống, để thay vào đó, họ phải đóng vai trò người hỗ trợ cho kinh nghiệm học tập của bản thân học sinh ”
2 Có thực tiễn
Trong chương trình sinh học ở trường THCS trước đây nội dung đượcchú trọng đến hệ thống kiến thức lý thuyết chủ yếu là kênh chữ sự phát triểntuần tự và chặt chẽ các khái niệm, định luật, thuyết khoa học thì hiện naychương trình sinh học ở bậc THCS được thiết kế dựa trên tư tưởng nhấnmạnh vai trò tích cực chủ động của người học kênh hình và kênh chữ songsong hoặc kênh hình nhiều hơn kênh chữ, rất ít bài kênh chữ nhiều hơn kênhhình Trong đó, rất coi trọng cả việc trao dồi kiến thức lẫn kỹ năng và nănglực nhận thức của học sinh
Để giúp học sinh có thể trình bày hay mô tả được hình thái, cấu tạo củamột loài sinh vật nào đó thông qua mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh thì họcsinh phải tự tìm hiểu trước bài mới ở nhà kết hợp với sự hướng dẫn của giáoviên khi lên lớp
Chính vì nhận thấy sự học tập của học sinh rất thụ động, không mạnhdạn khi trình bày trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh trươc lớp Tôi đã tìmhiểu nguyên nhân và đề ra một số biện pháp thích hợp để khắc phục và nângcao hiệu quả giảng dạy trong từng tiết học
* Nguyên nhân dẫn đến học sinh học thụ động, không mạnh dạn
trình bày trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh trước lớp :
- Phương tiện, đồ dùng dạy học không đầy đủ cho mỗi tiết học, chỉ một sốbài có mẫu vật, mô hình hay tranh ảnh
- Do giáo viên không thường xuyên gọi các em lên bảng trình bày trướclớp
- Học sinh thường lười nhác không tìm hiểu bài mới hay soạn bài trước ởnhà, còn nhút nhát chưa mạnh dạn
- Phụ huynh chưa thật sự tạo điều kiện và quan tâm đến việc học tập của
con, em mình
II PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG, MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
1 Phạm vi nghiên cứu
Giúp học sinh mô tả hoặc trình bày được hình thái cấu tạo, vị trí mỗi
cơ quan, mỗi phần của một sinh vật thông qua mẫu vật , mô hình hoặc tranhảnh trước các bạn cùng trang lứa cũng như trước mọi người Là giáo viêndạy môn sinh học tôi rất quan tâm đến vấn đề này Chính vì lẽ đó tôi
“Nghiên cứu đổi mới tự làm ĐDDH và thiết bị dạy học môn Sinh học
THCS”
2 Đối tượng nghiên cứu
Trang 3Đối tượng nghiên cứu ở đây là vấn đề dạy một số tiết đổi mới sử dụng
đồ dùng dạy học tự làm – TBDH mơ tả sinh động trong chương trình sinhhọc THCS
Đối tượng nhận thức ở đây là học sinh các khối lớp của trường THCSBình Hàng Tây do tơi trực tiếp giảng dạy
3 Mục đích nghiên cứu:
Hiện nay các nước tiên tiến trên thế giới đặc biệt là ở NhậtBản, chương trình giáo dục đào tạo của họ là sử dụng theo phương hướngđồ dùng dạy học trong phương pháp Học sinh ở nước họ tự tìm tòi sángtạo hay nói cách khác chủ yếu chú trọng vào thao tác thực hành, còn ởnước ta hiện nay phương pháp sử dụng đồ dùng dạy học củng khá phổbiến nhưng trong quá trình sử dụng còn nhiều lúng túng, chưa thành thạo,người thầy giáo nếu sử dụng tốt đồ dùng để giảng dạy, một mặt giúp họcsinh hiểu bài nhanh chóng, một mặt giúp cho học sinh thành thạo các thaotác thực hành đối với bộ môn sinh học
Người giáo viên sử dụng tốt đồ dùng dạy học thì sẽ có tácđộng rất lớn đối với các em trong quá trình học tập và tự tìm tòi học hỏi,khắc sâu kiến thức, mở rộng hiểu biết về khoa học, từ đó hình thành chohọc sinh quan điểm duy vật biện chứng và để theo kịp sự phát triển giáodục như hiện nay
III Ph ương pháp nghiên cứu :
Để thực hiện đề tài này tơi đã vận dụng các phương pháp nghiên cứuchính như sau:
a Phương pháp tổng kết kinh nghiêm giáo dục:
Qua dạy học mơn Sinh học ở trường THCS Bình Hàng Tây, bản thân tơi và đồng nghiệp đã áp dụng Phương pháp dạy học tích cực, kết quả của học sinh được nâng lên rất rõ rệt
b Phương pháp điều tra:
Để tìm hiểu về sở thích học các giờ ở bộ mơn Sinh học, tơi đã tiếnhành điều tra số lượng học sinh yêu thích mơn sinh học đạt tỷ lệ rất cao
c Phương pháp thu thập thơng tin
Khi sử dụng phương pháp này giúp tơi nắm bắt thơng tin phản hồi từ phía học sinh về mọi phương diện, đây cũng là điểm giúp tơi cĩ thể tự điều chỉnh phương pháp dạy học của mình cho phù hợp, đồng thời cịn giúp gắn chặt thêm tình cảm giữa thầy và trị để cùng nhau dạy và học tốt hơn
d Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu:
Trang 4Áp dụng phương pháp này nhằm mục đích xây dựng cơ sở lí luận của
đề tài Chọc phương pháp nghiên cứu, lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá và bài tập chuyên dùng trong thực tiễn giảng dạy
e Phương pháp phỏng vấn (Anket).
Nhằm thu thập các test và các bài tập được sử dụng nhiều trong thực tiễn giảng dạy môn sinh học
f Phương pháp kiểm tra sư phạm
g Phương pháp thực nghiệm sư phạm
IV GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
Trong quá trình dạy học hiện nay, giáo viên cần quan tâm khai thácvốn sống phong phú và đa dạng của học sinh và tính đến khả năng nhận thứccủa các em, không ngừng đổi mới nội dung, cải tiến phương pháp và hìnhthức tổ chức hoạt động dạy học để có thể giúp cho các em phát huy hết tiềmnăng và vốn sống của mình Việc nghiên cứu đổi mới tự làm đồ dung dạyhọc – thiết bị dạy học là một trong những phương tiện trực quan giúp họcsinh phát triển năng lực và nhận thức một cách toàn diện nhất, khoa họcnhất
Việc đổi mới tự làm đồ dung dạy học – thiết bị dạy học làm sao có thểgiúp các em mô tả hoặc trình bày được hình thái cấu tạo, vị trí mỗi cơ quan,mỗi phần của một sinh vật thông qua mẫu vật , mô hình hoặc tranh ảnh , sơ
đồ, bản đồ tư duy sáng tạo trước các bạn cùng trang lứa cũng như trước mọingười
Muốn đạt được mục tiêu đó giáo viên cần phải :
- Lựa chọn thiết bị dạy học: Căn cứ vào mục tiêu dạy học, nội dungkiến thức trong sách giáo khoa, căn cứ vào điều kiện thời gian cho phép, căn
cứ vào điều kiện địa phương và cơ sở vật chất của nhà trường, đặc biệt phảicăn cứ vào chính các lọai thiết bị dạy học định chọn
- Lựa chọn phương pháp sử dụng thiết bị dạy học phù hợp tạo điềukiện:
+ Là nguồn cung cấp tri thức mới
+ Minh họa kiến thức mới
+ Kiểm tra kiến thức đã học
V KẾ HOẠCH THỰC HIỆN
Trang 5Qua nghiên cứu đề tài tôi muốn nêu lên vấn đề là làm thế nào để 1 tiếtdạy có đổi mới đồ dùng dạy học tự làm - sử dụng thiết bị dạy học đạt hiệuquả cao, giúp các em học sinh thóat khỏi những khó khăn vướng mắc khitiến hành trực tiếp sử dụng đồ dùng – thiết bị dạy học Đồng thời trong mỗichúng ta ai cãng biết mục đích của giáo dục không chỉ đơn thuần là giúp họcsinh nắm vững kiến thức mà cần phải hướng dẫn các em cách tiếp thu và vậndụng kiến thức đó như thế nào.
Chính vì vậy, qua nghiên cứu đề tài tôi muốn nêu ra một vài y kiến vềvấn đề đổi mới đồ dùng dạy học tự làm – thiết bị dạy học như thế nào để thuđược hiệu quả cao nhất
B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trong định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn sinh học ở trườngTHCS đã phản ánh được đặc thù của môn sinh học: "Sinh học là môn khoahọc thực nghiệm, phương pháp dạy học gắn bó chặt chẽ với thiết bị dạy học,
do đó dạy Sinh học không thể thiếu các phương tiện trực quan như mô hình,tranh vẽ, mẫu vật, phim ảnh ”
Thời đại ngày nay môn Sinh học có những đặc trưng cơ bản sau:
- Tập trung nghiên cứu sự sống ở cấp độ vi mô
- Sinh học hiện đại đang trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp,phục vụ đắc lực không những cho sản xuất nông – lâm – thủy sản mà cònđối với công nghiệp, kỷ thuật, y học
- Sinh học đã phát triển từ trình độ thực nghiệm – phân tích lên trình độtổng hợp – hệ thống
- Sinh học hiện đại đang phát triển nhanh, vừa phân hóa thành nhiềungành nhỏ, vừa hình thành những lĩnh vực liên ngành, gian ngành
Trang 6Như vậy, một trong những hướng để đổi mới phương pháp dạy họcnhằm đáp ứng những đặc trưng cơ bản trên đó chính là tăng cường việc sửdụng các phương tiện dạy học hiện đại mà cụ thể nhất đó là xây dựng nhữngbăng hình, đĩa CD, …tạo thuận lợi cho giáo viên giảng dạy những cấu trúc,quá trình sống ở cấp tế bào, phân tử và các cấp trên cơ thể
Cùng với các nước khác trên thế giới Việt Nam đã và đang phát triểntheo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá Muốn thực hiện được điều đó thìđiều không thể thiếu là phải nhanh chóng tiếp thu những thành tựu khoa học
kỹ thuật của thế giới nhất là vào thời điểm ngày nay công nghệ phát triểnnhư vũ bảo và nước ta đã hội nhập nề kinh tế thế giới
Vì lý do đó người giáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi học hỏi đề ranhững biện pháp tích cực trong quá trình giảng dạy nhằm đổi mới phươngpháp dạy và học nhằm định hướng cho học sinh có những tri thức và kỹnăng vững chắc bước vào cuộc sống
Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm liên hệ thực tế trong đờisống của mỗi con người nói riêng và của mọi người cũng như cả thế giớinhân loại nói chung Môn sinh học trong chương trình dạy học ở bậc trunghọc cơ sở được thiết kế, sắp xếp theo chủ yếu lô gíc (Thực vật - Động vật -Giải phẫu sinh lý người – Di Truyền – Sinh thái và Môi trường) Đây là mônhọc có nhiều ứng dụng trong thực tế, gần gủi với cuộc sống thường ngày củahọc sinh Từ đó tạo ra sự kích thích, tính tò mò thích tìm hiểu của học sinh.đặc biệt ở môn học này giúp các em mô tả được đặc điểm hình thái, cấu tạo
cơ thể sinh vật, lợi ích và tác hại qua các đại diện của mỗi nhóm sinh vậttrong mối quan hệ với môi trường sống
II CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Thực trạng
- Chất lượng giáo dục môn sinh học ở trường THCS Bình Hàng Tây
đã có bước phát triển đáng kể trong những năm qua cụ thể được thể hiệntrong những lần tham gia dự thi học sinh giỏi cấp Huyện ở những năm gầnđây luôn đạt thành tích cao và đóng góp nhiều học sinh cho huyện tham gia
dự thi học sinh giỏi cấp tỉnh và đạt thành tích tốt
- Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy vẫn còn 1 số họcsinh chưa phát huy tính tích cực chủ động, chưa phát huy được hết năng lựccủa từng học sinh, giữa học sinh thụ động và năng động vẫn còn khoảngcách rất xa
2 Yêu cầu đòi hỏi
Trang 7- Trước những yêu cầu đó đòi hỏi mỗi người giáo viên cần phải cótrách nhiệm đối với từng học sinh, phải tìm ra được phưong pháp giảng dạyphù hợp với từng đối tượng học sinh giúp học sinh phát huy được hết nănglực của bản thân tạo điều kiện cho các em có được cơ hội để thể hiện đượcnăng lực của mình trước tập thể và trong các hoạt động của nhóm học tập.
Là một giáo viên với tuổi nghề còn trẻ, tôi không giám nói là “kinh nghiệm”trong thời gian đã giảng dạy, qua những gì tôi đúc kết và rút ra được quatừng bài dạy, tiết dạy của mình như: Bằng những ánh mắt đồng tình, bằngnhững cánh tay bé bỏng giơ lên cao, bằng những lời phát biểu thảo luận sôinổi tôi có thể cảm nhận được sự yêu thích của các em đối với bài học củamình Tôi mong muốn những phương pháp dạy học của mình sẽ góp phầnvào phương pháp dạy học sinh học ngày được hòan thiện, kích thích tínhhứng thú sáng tạo tinh thần tự giác, y thức họat động độc lập của học sinh
III THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG MÂU THUẪN
Qua nhiều năm giảng dạy môn sinh học ở cấp THCS và qua nhữngnăm thực hiện thay sách đại trà từ lớp 6 đến lớp 9, tôi có những nhận xétnhư sau:
Đối với các lớp thay sách giáo khoa và thực hiện chuẩn kiến thức kỹnăng, chương trình giảm tải của bộ học sinh đã phát huy tích tích cực củahọc sinh Tuy nhiên tính tích cực chưa thể hiện đồng bộ đối với học sinhtrong lớp học Điều này do việc học và chuẩn bị bài ở nhà cùng với việcnghiên cứu tranh ảnh – thiết bị dạy học của học sinh chưa chu đáo, học sinhtrả lời câu hỏi còn dựa vào tóm tắt của sách giáo khoa Họat động thảo luậnnhóm, họat động tư duy trên sơ đồ, mô hình, tranh ảnh chưa đảm bảo tínhtrật tự, nghiêm túc, khoa học mà phần lớn chỉ có những học sinh giỏi mớichịu khó tìm hiểu nghiên cứu … Nhìn chung chưa phát huy được khả năng
tư duy logic của học sinh
Riêng lớp 9 khi tiếp xúc chương trình thay sách giáo khoa, học sinhphải đối mặt với một khối kiến thức hòan tòan mới, riêng phần di truyền –Biến dị thì kiến thức rất trừu tượng, đây là điểm bế tắc nhất của các em học
Trang 8sinh lớp 9, nếu giáo viên không vững vàng về chuyên môn thì khó có thểcung cấp cho học sinh hiểu và vận dụng được kiến thức một cách linh họat.Bởi lẽ chương trình sinh học 9 là tiền đề cho chương trình sinh học THPT,chính vì thế không ai khác chính là mỗi người giáo viên như chúng ta cầnxây dựng nền móng cho các em thật vững chắc Vì vậy để giải quyết mâuthuẫn trên chúng ta cần xác định được nguyên nhân của sự việc như sau:
- Về y thức: Hiện nay do tác động của xã hội vẫn còn một số học sinh
có động cơ, thái độ học tập chưa tốt, đồng thời địa bàn trường học thuộcvùng nông thôn chính vì vậy mặt bằng dân trí chưa đồng đều, kinh tế chủyếu là nông nghiệp, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn, việc chămsóc và quan tâm đến học hành của con cái chưa thật đúng mức…
- Về đội ngũ giáo viên: Kinh nghiệm trong giảng dạy còn mỏng, đờisống kinh tế còn khó khăn, việc đầu tư nghiên cứu, bồi dưỡng chuyên môncòn hạn chế …
- Về đánh giá – thi cử: Có thực hiện nhưng chưa thật đều tay và chưathật nghiêm túc cũng phần nào ảnh hưởng đến thái độ và động cơ học tậpcủa học sinh
Vậy việc “ Nghiên cứu đổi mới tự làm đồ dùng dạy học – thiết bị dạyhọc” đối với học sinh THCS nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượngdạy và học trong nhà trường
IV CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trong chương trình sinh học THCS một trong những kiến thức quantrọng của bộ môn là phát huy kỹ năng mô tả hoặc trình bày hình thái cấu tạocủa một cơ thể sinh vật thông qua mẫu vật hoặc tranh ảnh Đây là nội dungchính mà đề tài cần đề cặp đến Thực tế giảng dạy tại đơn vị, tôi nhận thấ
Trang 9một số em chưa phát huy hết tiềm năng của mình là do những nguyên nhân
cơ bản sau:
+ Giáo viên chưa khai thác hết tác dụng của đồ dùng – thiết bị dạy học+ Khả năng đầu tư thiết kế đổi mới tự làm đồ dùng dạy học còn hạnchế
+ Chưa hiểu được thật chính xác đổi mới tực làm đồ dùng dạy học –thiết bị dạy học như thế nào nên còn e ngại sợ tốn kinh phí, thời gian đầu tư
+ Học sinh chưa nắm vững phương pháp quan sát, phân tích, so sánh
2 Giáo viên cần xác định được giá trị cần đạt được khi sử dụng đồ dùng – thiết bị dạy học:
Sử dụng đồ dùng – thiết bị dạy học đúng yêu cầu sẽ có vai trò:
- Thúc đẩy sự giao tiếp, trao đổi thông tin, từ đó giúp học sinh học tập
có hiệu quả
- Tăng cường trí nhớ, làm việc học tập của học sinh lâu bền
- Cung cấp thêm kiến thức, kinh nghiệm trực tiếp liên quan đến thựctiễn xã hội và môi trường sống
- Khắc phục những hạn chế của lớp học bằng cách biến cái không thểtiếp cận được thành cái có thể tiếp cận được khi giáo viên sử dụng phim ảnh
mô phỏng, mô hình và các thiết bị phương tiện tương tự
Trang 10+ Cung cấp kiến thức chung, qua đó học sinh có thể phát triển cáchọat động hoc tập khác.
+ Giúp phát triển mối quan hệ về các lĩnh vực học tập khác, khuyếnkhích học sinh tham gia chủ động vào quá trình học tập
3 Sử dụng đồ dùng – thiết bị dạy học phải phù hợp:
Đồ dùng – thiết bị dạy học môn sinh học ở trường THCS có vai trògiúp phát huy tính năng động và hiếu kỳ của học sinh
Người giáo viên đứng trên bục giảng phải thể hiện hết khả năng củamình về:
- Lối diễn đạt nội dung bài thật hấp dẫn để lôi kéo sự theo dõi tậptrung của học sinh
- Có nghệ thuật thu hút học sinh đặc biệt là phải tạo sự hấp dẫn, lôicuốn học sinh bằng một phương pháp, thủ thuật riêng của mình trong chuyênmôn
- Không đưa ra những kiến thức giả thuyết ngay vào đầu học sinh màcần phải dần cung cấp dưới dạng tình huống, đi từ gần đến xa, từ dễ đếnkhó, từ trực quan sinh động đến tư dyuy trừu tượng Đây chínnh là yếu tốquan trọng liên quan rất lớn đến việc giảng dạy bộ môn sinh học Do đó đồdùng – thiết bị dạy học không thể thiếu đối với người giáo viên khi lên lớp
và đối với học sinh khi nghiên cứu vấn đề Theo thực tế khi giảng dạy tùyvào mỗi kiểu bài khác nhau có nhiều hình thức khác nhau:
Chẳng hạn như: Vật thể sống, lọai hình tượng này luôn mang nhữngđặc điểm thật, sống động về mọi họat động, màu sắc hình dáng, cách vậnđộng riêng của nó Chính vì vậy các hiện tượng và sự vật sống có giá trị rấtlớn trong công tác giảng dạy kích thích sự tò mò thích thú của học sinh nhất
là học sinh đầu cấp khi cần nhận biết vấn đề gì lúc nào cũng muốn rằngchính tận mắt mình chứng kiến sự vật, hiện tượng xảy ra
Trang 11Ngược lại giáo viên chỉ mô tả bài giảng của mình bằng lời là rất khó,khó lĩnh hội được kiến thức, mặc dù học sinh có hiểu bài nhưng cũng rất hạnchế Do đó đồ dùng – thiết bị dạy học để dạy môn sinh học rất cần cho ngườigiáo viên, nó là người bạn hỗ trợ đắc lực giúp giáo viên hòan thành bài giảngmột cách khoa học, logic
Môn sinh học là môn khoa học nhưng chưa tiến đến sự chính xácnhư môn Toán học, lí học mà thường là những kiến thức đã được các nhàsinh học trãi qua thực nghiệm, chứng minh, để từ đó rút ra được một vấn đềchung nhất
Do đó khi giảng dạy phải tiến hành thực nghiệm mới có khả năngthuyết phục được tính tưởng tượng của học sinh về vấn đề đó, đồng thời quamôn học còn rèn kuyện cho học sinh thao tác thực hành và vận dụng đượckiến thức Đồ dùng – thiết bị dạy học là một hình tượng sóng động, là đốitượng tri giác thật hấp dẫn buộc các em phải động não, suy nghĩ giải đápthắc mắc mà bản thân các em đặt ra, không những thế nó còn dẫn các emvào họat động học tập với sự tập trung cao độ, thậm chí đầu óc các em làmviệc liên tục, căng thẳng mà các em không hề hay biết Như vậy các em đãđáp ứng được nhu cầu của giáo viên với việc tiếp thu kiến thức bài học củacác em
Rõ ràng qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi đã thấy được tầm quantrọng của đồ dùng – thiết bị dạy học, nhất là trong việc hình thành cho các
em thao tác thực hành, đem hình ảnh sóng động vào thực tế và có thể nói đồdùng – thiết bị dạy học là nhịp cầu bắt qua ngôn ngữ, giúp các em học sinhTHCS cảm thấy gần gũi và yêu thích học sinh học hơn
Tóm lại: Nội dung kiến thức của bộ môn sinh học bao giờ cũng đặt
quan sát, phân tích và tiến hành thí nghiệm lên hàng đầu, do đó đồ dùng –thiết bị dạy học là một dụng cụ không thể thiếu đối với họat động dạy và họcmôn sinh học
4 Phân lọai và xác định được tác dụng của đồ dùng – thiết bị dạy học:
Đồ dùng – thiết bị dạy học rất đa dạng với nhiều lọai khác nhau, tùyvào mỗi bài học, mỗi giai đọan khác nhau trong tiết học mà có thể sử dụnghoặc trình bày hợp lí với nội dung mà giáo viên muốn truyền đạt cho họcsinh và đòi hỏi sự thu hút được đối tượng cần truyền đạt Chình vì vậy trongquá trình giảng dạy giáo viên phải lựa chọn việc sử dụng thiết bị kết hợp vớiđổi mới tự làm đồ dùng dạy học sao cho linh họat, logic
a ĐỔI MỚI TỰ LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
Đồ dung dạy học tự làm có y nghĩa rất lớn, bởi cần sự suy nghĩ đầu
tư cao đồ của giáo viên, đồng thời giáo viên sẽ khai thác chúng phù hợp vớiđối tượng học sinh từng vùng, bên cạnh đó đồ dung dạy học tự làm còn có
Trang 12thể khắc phục được một số nhược điểm mà tranh ảnh mang lại, nó còn bổsung rất lớn cho bài tóan hạn hẹp về cơ sở vật chất Nếu thiết kế và sử dụnghợp lí đồ dung dạy học tự làm sẽ giúp phần lớn học sinh biết, hiểu, và vậndụng được kiến thức tiếp thu từ bài học một cách nhanh chóng.
a1 Thiết kế mô hình động:
Khi sử dụng mô hình sẽ thu hút, kích thích sự ham thích, hứng thútích cực chiếm lĩnh kiến thức của học sinh một cách nhanh lẹ, chắc chắnhơn Khi thiết kế mô hình cần chú y:
+ Ngoài hệ thống điện còn có hệ thống pin Chính vì vậy có thể sửdụng bất cứ lúc nào khi cần thiết, hoặc bất cứ nơi nào ( vùng sâu, vùng xa )đều sử dụng được
+ Được sử dụng cho nhiều bài học nên tuỳ vào mỗi bài học mà giáoviên cần khai thác và sử dụng khác nhau
VD: Mô hình cung phản xạ: Khi giảng dạy về mô hình, giáo viên chỉcần dùng que nhỏ kích vào nút ấn dưới da bắt đầu sẽ xuất hiện luồng xungthần kinh dẫn truyền 1 chiều từ da ( cơ quan thụ cảm) qua trung ương thầnkinh đến cơ quan phản ứng ( bắp cơ) kích thích bắp cơ co
* Hiệu quả của từng bài khi sử dụng mô hình: Mô hình này được sử
dụng chủ yếu là môn Sinh học 8
+ Bài 6: Đối với bài này học sinh sẽ nắm rõ 5 khâu cơ bản của 1 cung
phản xạ và hướng dẫn truyền xung thần kinh 1 chiều của 3 loại nơron( nơron hướng tâm, nơron li tâm, nơron trung gian ) từ cơ quan thụ cảm đến
cơ quan phản ứng
+ Bài 9: Qua mô hình này học sinh sẽ thấy và hiểu rõ tính chất cơ bản
của cơ là co và dãn Khi cơ thực hiện được tính chất trên là nhờ 1 quá trínhdẫn truyền xung thần kinh từ da đến cơ kích thích lúc đó cơ co, đồng thời cơchỉ co khi có kích thích, nếu xung thần kinh không còn thì cơ cũng ngừng
co Nếu muốn có kích thích khác thì tiếp tục thực hiện như quy trình ở trên
+ Bài 45: Ở bài học này học sinh cần nắm rõ được các sợi dây thần
kinh: dây hướng tâm dẫn truyền từ da đến trung ương thần kinh, dây li tâmdẫn truyền xung thần kinh từ trung ương thần kinh đến cơ quan phản ứng
+ Bài 48: Đối với kiến thức bài 48 nhờ có mô hình học sinh sẽ hiểu rõ
hướng dẫn truyền và vai trò của cung phản xạ vận động, biết được trungương thần kinh của cung phản xạ vận động nằm ở tuỷ sống, biết được vai tròcủa rễ trước và rễ sau, so sánh với cung phản xạ sinh dưỡng để thấy rõ hơn
sự khác nhau giữa cung phản xạ vận động và sinh dưỡng về cấu tạo và chứcnăng
a2 Sưu tầm mẫu vật thật ( tươi – sống )
Lọai ĐDDH này có giá trị sư phạm cao nhất, nó đảm bảo hình dạng,kích thước, màu sắc tự nhiên Trong thực tế không phải bao giờ củng có sẵn
Trang 13các mẫu vật sống, mẫu vật tươi mà trong trường hợp này ta phải thay thếmẫu vật thật sống, tươi bằng các mẫu vật tươi sống, không giữ được các màusắc tự nhiên, song đây vẫn là mẫu vật thật.
Ví dụ:
+ Khi dạy về cấu tạo của một bông hoa, nếu có bông hoa thật thìchúng ta thấy rõ sự ảnh hưởng rất lớn về đồ dùng – thiết bị đối với việc tiếpthu bài của học sinh như: Các em biết được các bộ phận của bông hoa ( Đài,tràng, nhị, nhụy) Rõ ràng như vậy khi quan sát mẫu thật các em sẽ khắc sâuđược kiến thức đài và tràng bảo vệ nhị và nhụy, tràng có nhiều cánh, màusắc của cánh hoa khác nhau tùy lòai Nhị có nhiều hạt phấn, nhụy cứanõan…
+ Khi dạy về lá đơn, lá kép: Giáo viên cho hs sưu tự sưu tầm và tìmhiểu trên mẫu vật thật các em sẽ hiểu và phân biệt được ngay Từ đó giúphọc sinh tinh tưởng vào kiến thức đã nghiên cứu …
+ Khi dạy về cấu tạo của tim người giáo viên dùng quả tim lợn để giớithiệu, các em sẽ dễ dàng nhận ra ngay về hình dáng, các ngăn tim, thấy rõthành của tâm nào dày, tâm nào mỏng, vị trí của van tim, ngăn tim
a3 Vẽ hình minh họa
Hình vẽ của giáo viên trên bảng có giá trị rất lớn, nhất là những hình
vẽ đẹp và nhanh, nó giúp cho học sinh theo dõi một cách dễ dàng nội dungcủa bài giảng khi mà giáo viên vừa nói vừa vẽ dần một cấu trúc, một sơ đồnào đó
a4 Vận dụng việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng
Ngày nay, khi CNTT càng phát triển thì việc ứng dụng CNTT vào tất
cả các lĩnh vực là một điều tất yếu Nhưng làm thế nào để ứng dụng CNTThiệu quả trong các tiết dạy đó là vấn đề mà bất cứ một môn học nào cũnggặp phải khi có y định đưa CNTT vào bài dạy
Việc thực hiện một bài giảng một cách công phu bằng các dẫn chứngsống động trên các slide trong các giờ học lí thuyết là một điều mà các giáoviên không muốn nghĩ đến Để có một bài giảng như thế đòi hỏi phải mấtnhiều thời gian chuẩn bị mà đó chính là điều mà các giáo viên thường haytránh Ngòai kiến thức căn bản về vi tính, sử thành thạo phần mềmpowerpoint, giáo viên cần phải có niềm đam mê thật sự với công việc thiết
kế đòi hỏi sự sáng tạo, sự nhạy bén, tính thẩm mỹ để săn tìm tư liệu từ nhiềunguồn Hơn nữa trong quá trình thiết kế, để có được một GAĐT tốt, từng cánhân giáo viên còn gặp không ít khó khăn trong việc tự tìm hình ảnh minhhọa, âm thanh sôi động, tư liệu dẫn chứng phù hợp với bài giảng Đây cũngchính là nguyên nhân mà một số giáo viên thường hay tránh né việc thựchiện giảng dạy bằng CNTT