Luận văn xây dựng hệ thống bài tập tình huống trong dạy học chương “Động lực học chất điểm” Vật lí 10 THPT theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và vận dụng vào dạy học để góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.
Trang 1(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16)
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGÔ THỊ TRÚC GIANG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH QUA BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC
HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
HUẾ, NĂM 2019 Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 3BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGÔ THỊ TRÚC GIANG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH QUA BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC
HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN VẬT LÍ
MÃ SỐ: 8140111
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS LÊ VĂN GIÁO
HUẾ, NĂM 2019 Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác
Họ tên tác giả
Ngô Thị Trúc Giang
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 5LỜI CẢM ƠN
in chân thành cảm n sự gi đ của nhi u cá nhân, tậ th đ t o m i đi u kiện tốt nhất đ tôi hoàn thành luận văn của mình
in chân thành cảm n G T V GIÁO đ tận tình hư ng n tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đ hoàn thành luận văn m xin g i đến th y tình cảm k nh tr ng và l ng biết n sâu s c, k nh ch c th y thật nhi u sức kh và h nh
h c trong cuộc sống
in chân thành cảm n Ban giám hiệu, hoa ư h m Vật l , h ng sau đ i
h c trư ng Đ i h c sư h m Huế, qu th y cô là Giáo sư, h giáo sư, Tiến s của trư ng Đ i h c sư h m Huế đ tận tình ch y, t o m i đi u kiện thuận l i cho tôi trong suốt th i gian h c vừa qua
Trân tr ng cảm n l nh đ o ở Giáo ục và Đào t o Đăk ông, sự cộng tác và
gi đ của các đồng ch , đồng nghiệ của trư ng Trung h c hổ thông han Chu Trinh đ quan tâm gi đ , t o m i đi u kiện thuận l i, cung cấ thông tin, tư liệu cho quá trình nghiên cứu luận văn của tôi
Mặc ù đ c nhi u cố g ng, song luận văn không tránh kh i thiếu s t, k nh mong nhận đư c sự g và gi đ của Hội đồng khoa h c, qu th y cô cùng các đồng nghiệ
Xin chân thành cảm ơn!
Huế, tháng 7 năm 2019
Họ tên tác giả
Ngô Thị Trúc Giang Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 6MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG – BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ x
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi
MỞ ĐẦU 1
1 o ch n đ tài 1
2 ịch s vấn đ nghiên cứu 3
3 Mục tiêu nghiên cứu đ tài 5
4 Giả thuyết khoa h c 5
5 hiệm vụ nghiên cứu 5
6 Đối tư ng nghiên cứu 6
7 h m vi nghiên cứu: 6
8 hư ng há nghiên cứu 6
8.1 hư ng há nghiên cứu l thuyết 6
8.2 hư ng há thực ti n 6
8.3 hư ng há thực nghiệm sư h m 6
8.4 hư ng há thống kê toán h c 6
9 hững đ ng g m i của đ tài 6
10 Cấu tr c của luận văn 7
NỘI DUNG 8
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH QUA BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 8
1.1 D y h c th o định hư ng hát tri n năng lực 8
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 71.1.1 Các xu hư ng tiế cận trong y h c 8
1.1.2 ăng lực h c sinh 9
1.2 ăng lực giải quyết vấn đ 12
1.2.1 hái niệm năng lực giải quyết vấn đ 12
1.2.2 Các thành tố của năng lực giải quyết vấn đ 13
1.2.3 Các kỹ năng và bi u hiện của n trong việc rèn luyện năng lực giải quyết vấn đ cho h c sinh trong y h c vật l 19
1.3 ụng bài tậ tình huống trong hát tri n năng lực giải quyết vấn đ 21
1.3.1 hái niệm bài tậ vật lí 21
1.3.2 hân lo i bài tậ vật lý 22
1.3.3 Bài tậ tình huống trong hát tri n năng lực giải quyết vấn đ 22
1.4 Một số biện há s ụng tình huống trong y h c vật l theo hư ng hát tri n năng lực giải quyết vấn đ 27
1.5 Thực tr ng y h c th o hư ng hát tri n năng lực giải quyết vấn đ cho h c sinh khi s ụng BTTH ở trư ng hổ thông huyện Cư Jut t nh Đak ông 28
1.5.1 Mục tiêu đi u tra 28
1.5.2 ội ung và hư ng há đi u tra 29
1.5.3 ết quả đi u tra 29
1.5.4 Nguyên nhân 31
1.6 ết luận chư ng 1 32
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 8Chương 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT
LÍ 10 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN
ĐỀ 33
2.1 Đặc đi m cấu tr c nội ung chư ng “Động lực h c chất đi m”Vật l 10 33
2.1.1 Cấu tr c chư ng “Động lực h c chất đi m” vật l 10 33
2.2 Mục tiêu y h c chư ng “Động lực h c chất đi m” vật l 10 37
2.2.1 Mục tiêu v kiến thức 37
2.2.2 Mục tiêu kỹ năng 38
2.2.3 Mục tiêu v thái độ 38
2.3 hai thác, xây ựng hệ thống bài tậ tình huống chư ng “Động lực h c chất đi m” Vật l 10 39
2.4 Thiết kế tiến trình y h c một số kiến thức trong chư ng “Động lực h c chất đi m” Vật l 10 TH T th o hư ng hát tri n năng lực GQVĐ qua bài tậ tình huống 69
2.5 ết luận chư ng 2 82
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 84
3.1 Mục đ ch và nhiệm vụ của thực nghiệm sư h m 84
3.1.1 Mục đ ch của thực nghiệm sư h m 84
3.1.2 hiệm vụ của thực nghiệm sư h m 84
3.2 Đối tư ng và nội ung thực nghiệm sư h m 85
3.2.1 Đối tư ng thực nghiệm sư h m 85
3.2.2 ội ung thực nghiệm sư h m 85
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 93.3 hư ng há thực nghiệm 85
3.3.1 Ch n m u thực nghiệm 85
3.3.2 Quan sát gi h c 86
3.3.3 i m tra, đánh giá 87
3.4 ết quả thực nghiệm sư h m 87
3.4.1 Đánh giá định t nh 87
3.4.2 Đánh giá v năng lực 88
3.4.3 Đánh giá định lư ng 90
3.4.3 Các tham số s ụng 93
3.4.4 i m định giả thuyết thống kê 94
3.5 ết luận chư ng 3 96
KẾT LUẬN 98
1 ết quả của đ tài 98
2 Hư ng hát tri n của đ tài 99
TÀI LIỆU THAM KHẢO 100
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 10DANH MỤC BẢNG – BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ
Bảng 1 1 Bảng hư ng d n đánh giá th o tiêu ch Rubric 14
Bảng 1 2 Bảng tiêu ch đánh giá năng lực GQVĐ của h c sinh 16
Bảng 3 1 Số liệu h c sinh các nhóm thực nghiệm và đối chứng 85
Bảng 3 2 Kết quả đánh giá qua bảng đi m quan sát năng lực GQVĐ 88
Bảng 3 3 Bảng thống kê đi m số (Xi) của bài ki m tra 89
Bảng 3 4 Bảng phân phối t n suất 90
Bảng 3 5 Bảng phân phối t n xuất t ch lũy 90
Bảng 3 6 Tổng h p các tham số thống kê 92
Bi u đồ 3 1 Thống kê đi m số 90
Bi u đồ 3 2 Phân phối t n suất 91
Bi u đồ 3 3 Phân phối t n suất t ch lũy 91
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 11DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT Các chữ viết tắt Các chữ viết đầy đủ
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 121
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Thế gi i ngày nay đang trải qua những thay đổi l n lao chưa từng c Cuộc cách m ng Công nghiệ 4.0 đ , đang và sẽ tiế tục t o ra những biến động m nh
mẽ, gây ảnh hưởng đến m i mặt của đ i sống x hội trong thế kỷ 21 Cuộc cách
m ng này sẽ ảnh hưởng sâu s c đến n n kinh tế, x hội toàn c u, trong đ c n n giáo ục Th o đ , sự thay đổi v quan niệm, tư uy của quá trình y và h c là một trong những yếu tố th n chốt đ tiến t i đổi m i căn bản và toàn iện n n giáo ục nói chung và đổi m i th o hư ng giáo ục 4.0 n i riêng
ghị quyết Hội nghị Trung ư ng 8 kh a I v đổi m i căn bản, toàn iện
giáo ục và đào t o đ xác định mục tiêu: “Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục h p , g n v i
ây dựng h i học t p; ảo ảm các iều iện nâng c o chất ư ng; chu n hó , hiện ại hó , dân ch hó , h i hó và h i nh p uốc tế hệ thống giáo dục và ào tạo; giữ vững ịnh hư ng h i ch nghĩ và ản s c dân t c Phấn ấu ến năm
2030, nền giáo dục Việt N m ạt trình tiên tiến trong hu vực”[2]
Định hư ng v giáo ục đ đư c nêu rõ trong uật Giáo ục năm 2015, đi u 28
đ ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, ch
ng, sáng tạo c học sinh; phù h p v i ặc iểm c từng p học, môn học; ồi dưỡng phương pháp tự học, hả năng àm việc theo nhóm; rèn uyện ĩ năng v n dụng iến thức vào thực tiễn, tác ng ến tình cảm, em ại niềm vui, hứng thú học t p cho học sinh" [16]
Chiến lư c hát tri n giáo ục giai đo n 2011- 2020 ban hành kèm th o Quyết
định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tư ng Ch nh hủ đ ch rõ: "Tiếp tục ổi
m i phương pháp dạy học và ánh giá ết uả học t p, rèn uyện theo hư ng phát huy
tính tích cực, tự giác, ch ng, sáng tạo và năng ực tự học c người học"; "Đổi m i
ỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, ỳ thi tuyển sinh ại học, c o ẳng theo hư ng
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 132
ảm ảo thiết thực, hiệu uả, hách u n và công ằng; ết h p ết uả iểm tr ánh giá trong uá trình giáo dục v i ết uả thi" [1].
Chư ng trình giáo ục hổ thông tổng th đ xác định mục tiêu của Chư ng
trình giáo ục trung h c hổ thông là: “Chương trình giáo dục trung học phổ thông giúp học sinh tiếp tục phát triển những ph m chất, năng ực c người o ng, thức và nhân cách công dân; hả năng tự học và thức học t p suốt ời; hả năng
ự chọn nghề nghiệp phù h p v i năng ực và sở thích, iều iện và hoàn cảnh c
ản thân ể tiếp tục học ên, học nghề hoặc th m gi vào cu c sống o ng; hả năng thích ứng v i những ổi th y trong ối cảnh toàn cầu hó và cách mạng công nghiệp m i” [3]
Đ thực hiện đư c những mục tiêu trên, đ i h i hải đổi m i căn bản, toàn iện n n giáo ục nư c nhà, “từ quan đi m, tư tưởng ch đ o đến mục tiêu, nội ung, hư ng há , c chế, ch nh sách, đi u kiện bảo đảm thực hiện; đổi m i từ sự
l nh đ o của Đảng, sự quản l của hà nư c đến ho t động quản trị của các c sở giáo ục và đào t o và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, x hội và bản thân ngư i h c; đổi m i ở tất cả các bậc h c, ngành h c”.Vì vậy, hát tri n chư ng trình giáo ục hổ thông ựa trên tiế cận là một lựa ch n tất yếu khách quan và hù
h v i sự hát tri n của x hội
Vật l là môn khoa h c thực nghiệm luôn g n li n v i thực tế đ i sống và sản xuất, h c đi đôi v i hành, nhằm hát tri n cho H năng lực giải quyết vấn đ , nhất
là những vấn đ g n v i đ i sống, thực ti n Trong hát tri n năng lực giải quyết vấn đ cho h c sinh bài tậ vật l là một trong những hư ng tiện giáo viên thư ng
s ụng thông qua việc giải các bài tậ vật l , h c sinh hi u sâu h n kiến thức l thuyết đ đư c h c; vận ụng kiến thức đ giải quyết nhi u vấn đ trong nhi u ngữ cảnh khác nhau; rèn luyện tư uy lôgic, hân t ch, tổng h ; tự đánh giá mức độ
hi u và vận ụng kiến thức của mình goài ra, giải bài tậ vật l c n là một hư ng tiện ki m tra – đánh giá kiến thức, kỹ năng và năng lực h c sinh Các bài tậ trong sách giáo khoa, sách bài tậ , sách tham khảo đư c giáo viên s ụng hổ biến hiện nay chủ yếu là các bài tậ định lư ng, t những bài tậ thực tế, bài tậ tình huống
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 143
D y h c vật l c n làm cho h c sinh c thức và biết cách vận ụng các kiến thức khoa h c vào thực tế cuộc sống, từ đ hình thành kỹ năng ho t động thực ti n tìm
t i và hát hiện các tình huống c th vận ụng kiến thức khoa h c vào thực tế đ i sống nhằm nâng cao chất lư ng cuộc sống Do vậy trong y h c vật l ch ng ta c n quan tâm t i việc phát tri n năng lực giải quyết vấn đ cho h c sinh qua bài tậ tình huống
D y h c th o hư ng hát tri n năng lực cho h c sinh chưa đư c giáo viên quan tâm đ ng mức Và đặc biệt là đ hát tri n năng lực giải quyết vấn đ cho
h c sinh, ch ng ta c n c những biện há cụ th trong quá trình y h c Trong
y h c n i chung và y h c vật l n i riêng ch ng ta c nhi u hư ng khác nhau
đ phát tri n năng lực giải quyết vấn đ cho h c sinh, trong đ s ụng bài tậ tình huống vật l trong y h c cũng là một hư ng C th n i, việc s ụng các BTTH
là một hư ng đi tốt trong quá trình đổi m i PPDH ở trư ng hổ thông, và góp h n nâng cao chất lư ng y và h c bộ môn Vật l , đá ứng những yêu c u của xã hội Bên c nh đ , việc hát tri n năng lực, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đ đ ng vai tr rất quan tr ng trong quá trình y h c và nhận thức đư c t m quan tr ng và ngh a của việc đổi m i DH trong giai đo n hiện nay
Trong chư ng trình Vật lý 10 thì h n “Động lực h c chất đi m’’ là một trong những h n c nhi u ứng ụng trong thực ti n và đ i sống Do vậy, đ y
h c h n này c hiệu quả cao, ngoài việc nghiên cứu lý thuyết thì việc s ụng bài
tậ tình huống, bài tậ g n li n thực ti n trong y h c v i các mức độ khác nhau
sẽ g h n t ch cực vào việc hát tri n năng lực GQVĐ cho H
V i những l o trên ch ng tôi đ ch n đ tài nghiên cứu: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua bài tập tình huống trong dạy học chương
“ Động lực học chất điểm” Vật lí 10 Trung học phổ thông”
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Đ c nhi u tác giả quan tâm nghiên cứu v năng lực h c sinh n i chung và năng lực GQVĐ trong y h c ở ở trư ng hổ thông n i riêng, chẳng h n như:
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 154
h m Minh H c, âm Quang Thiệ , guy n Huy T , ư ng Việt Thái, guy n Thị an hư ng, guy n Thị Tuyết ga, Bùi Văn Hùng
ghiêu cứu v hát tri n năng lực của h c sinh trong y h c vật l ở trư ng
hổ thông c các tác giả:
- uận văn th c s giáo ục h c, ĐH Huế, năm 2017 trong đ tài: “Nâng
c o năng ực h p tác cho học sinh u dạy học theo dự án chương " Đ ng ực học chất iểm" V t í 10 THPT”, Tác giả Lê Lâm Duy Thanh[8].
- uận văn th c s giáo ục h c, ĐH Huế, năm 2017, tác giả guy n
Minh Đức đ đ “ uất uy trình tổ chức dạy học nhóm v i sự hỗ tr c phiếu học
t p theo hư ng phát triển năng ực tự học cho học sinh và v n dụng vào tổ chức
dạy học chương “Các ịnh u t ảo toàn”, V t í 10 THPT”
- uận văn Th c s : “ Định hư ng tìm tòi giải uyết vấn ề hi dạy học m t
số iến thức chương Các ịnh u t ảo toàn p 10 n cơ ản cho HS dân t c n i trú’’ Tác giả Vũ Huy ỳ (2007)
Các nghiên cứu trên bư c đ u đ cậ đến các khái niệm v năng lực và năng lực GQVĐ cũng như cấu tr c của năng lực và cách đánh giá năng lực goài ra, đ xây ựng hệ thống bài tậ và hư ng n giải th o định hư ng hát tri n năng lực GQVĐ của một chư ng cụ th trong chư ng trình môn h c
Trong hệ thống bài tậ vật l n i chung, thì bài tậ tình huống khi giải đ i h i
h c sinh hải đặt mình vào trong những hoàn cảnh cụ th đ tìm ra l i giải hù h
v i yêu c u thực ti n của hoàn cảnh cụ th , hù h v i thực ti n, o đ n rất th ch
h cho việc hát tri n năng lực GQVĐ của H Tuy nhiên chưa c tác giả nào đi sâu nghiên cứu khai thác s ụng bài tậ tình huống trong hát tri n năng lực GQVĐ cho H Vì thế, việc nghiên cứu xây ựng và s ụng bài tậ tình huống trong y h c vật l n i chung và y h c chư ng “Động lực h c chất đi m’’ Vật l
10 n i riêng nhằm hát tri n các năng lực GQVĐ là thực sự c n thiết
Demo Version - Select.Pdf SDK