Luận văn nghiên cứu nhằm đề xuất được quy trình tổ chức dạy học chương Điện học và chương Điện từ học vật lí lớp 9 với sự hỗ trợ của website.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NHIÊU VĂN NGUYÊN
TỒ CHỨC DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN HỌC
VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC VỚI SỰ HỖ TRỢ
CỦA WEBSITE
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ
Mã số: 60 14 0111
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS TRẦN HUY HOÀNG
HUẾ, NĂM 2014
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận
văn này là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ
một công trình nào khác
Tác giả
Nhiêu Văn Nguyên
D e m o V e r s i o n - S e l e c t P d f S D K
Trang 3Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Ban Chủ nhiệm, quý Thầy, Cô giáo khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Huế và quý Thầy, Cô giáo trực tiếp giảng dạy, đã giúp đỡ tận tình trong suốt quá trình học tập
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến thầy giáo PGS.TS Trần Huy Hoàng đã trực tiếp hướng dẫn khoa học cho tác giả trong suốt quá trình xây dựng và hoàn chỉnh luận văn
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, Cô giáo trường THCS Đồng Hiệp, đồng nghiệp cùng anh chị em học viên lớp LL&PPDH Vật Lý K21 đã nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài
Cuối cùng, tác giả bày tỏ lòng biết ơn đối với Cha Mẹ, gia đình, anh chị em
và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tác giả hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cám ơn
Huế, tháng 04 năm 2014
Tác giả Nhiêu Văn Nguyên
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 4MỤC LỤC
Trang phụ bìa i
Lời cam đoan ii
Lời cảm ơn iii
Mục lục iv
Danh mục viết tắt vi
Danh mục bảng biểu, sơ đồ, hình vẽ vii
MỤC LỤC iv
MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 3
3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 5
4 Giả thuyết khoa học 5
5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 5
6 Phương pháp nghiên cứu 5
7 Đối tượng nghiên cứu 6
8 Giới hạn đề tài 6
9 Cấu trúc và nội dung luận văn 6
NỘI DUNG 7
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE Ở THCS 7
1.1 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÝ 7
1.1.1 Khái niệm 7
1.1.2 Quá trình tổ chức dạy học vật lí 9
1.2 WEBSITE VÀ VAI TRÒ CỦA WEBSITE TRONG TỔ CHỨC DẠY HỌC VẬT LÍ 14
1.2.1 Khái niệm 14
1.2.2 Vai trò của website trong dạy học 17
1.3 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG WEBSITE 19
1.3.1 Nguyên tắc xây dựng website hỗ trợ dạy học 19
1.3.2 Quy trình xây dựng website hỗ trợ dạy học 22
1.3.3 Tổ chức dạy học với sự hỗ trợ của website 33
1.4 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE 37
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 51.5 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 39
Chương 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN HỌC VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC VẬT LÍ 9 VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE 41
2.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA CHƯƠNG ĐIỆN HỌC VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC 41
2.2 XÂY DỰNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN HỌC VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC 47
2.2.1 Giới thiệu Website hỗ trợ dạy học 47
2.2.2 Nội dung các site chính trong Website DH 48
2.3 SỬ DỤNG WEBSITE HỖ TRỢ DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN HỌC VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC 57
2.3.1 Sử dụng hỗ trợ cho giảng dạy 57
2.3.2 Sử dụng website hỗ trợ cho học tập 59
2.4 TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN HỌC VÀ CHƯƠNG ĐIỆN TỪ HỌC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA WEBSITE 60
2.4.1 Mục tiêu 60
2.4.2 Chuẩn bị của GV và HS 61
2.4.3 Tiến trình bài dạy 61
2.5 KẾT LUẬN 66
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 68
3.1 MỤC ĐÍCH VÀ NỘI DUNG CỦA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 68
3.1.1 Mục đích 68
3.1.2 Nội dung 68
3.2 PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SỰ PHẠM 68
3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 68
3.2.2 Thực hiện giảng dạy 68
3.2.3 Kiểm tra đánh giá 69
3.3 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69
3.3.1 Nhận xét về tiến trình dạy học 69
3.3.2 Đánh giá kết quả học thực nghiệm sư phạm 70
3.4 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 74
KẾT LUẬN 76
TÀI LIỆU THAM KHẢO 78
D e m o V e r s i o n - S e l e c t P d f S D K
Trang 6DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DH Dạy học
HS Học sinh
HĐ Hoạt động
HĐDH Hoạt động dạy học
HĐNT Hoạt động nhận thức
PPDH Phương pháp dạy học
PTDH Phương tiện dạy học
TNg Thực nghiệm
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 7SƠ ĐỒ CÁC BẢNG, ĐỒ THỊ VÀ HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Cấu trúc tâm lý của hoạt động học 13
Sơ đồ 1.2: Quy trình xây dựng Website dạy học 23
Hình 1.1: Cấu trúc website 25
Hình 1.2: Cây thư mục website 25
Hình 1.3: Trang soạn câu hỏi trắc nghiệm 27
Hình 1.4: Tab soạn nội dung câu hỏi trắc nghiệm 28
Hình 1.5: Soạn nội dung cho đáp án A 28
Hình 1.6: Danh sách các câu hỏi trên web 29
Hình 1.7: Giao diện chương trình PowerPoint có công cụ iSpring 30
Hình 1.8: Giao diện tạo bài giảng iSpring 31
Hình 1.9: Hộp thoại trạng thái quá trình tạo bài giảng 32
Hình 1.10: Xem nội dung bài giảng trên trình duyệt khi quá trình hoàn tất 32
Hình 1.11: Thư mực chứ tập tin bài giảng mới được tạo ra 33
Hình 2.1: Site Trang chủ 49
Hình 2.2: Site Bài giảng 50
Hình 2.3: Site xem sách giáo khoa 51
Hình 2.4: Site xem bài giảng 52
Hình 2.5: Site xem thí nghiệm 52
Hình 2.6: Site trắc nghiệm 53
Hình 2.7: Trang điền thông tin học sinh làm bài 54
Hình 2.8: Trang làm bài kiểm tra 54
Hình 2.9: Site Video clip 55
Hình 2.10: Site Khoa học 56
Hình 2.11: Site Trao đổi - Góp ý 57
Bảng 3.1: Bảng thống kê các điểm số (Xi) của bài kiểm tra 70
Bảng 3.2: Bảng phân phối tần suất của hai nhóm ĐC và TNg 70
Bảng 3.3: Bảng phân phối tần suất lũy tích 70
Bảng 3.4: Bảng tổng hợp các tham số 72
Đồ thị 3.1: Đồ thị phân bố điểm của hai nhóm ĐC và TNg 70
Đồ thị 3.2: Đồ thị phân phối tần suất 71
Đồ thị 3.3: Đồ thị phân phối tần suất lũy tích 71
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục và đào tạo có vị thế, vai trò quan trọng quyết định đối với sự phát triển của xã hội Vai trò quan trọng của giáo dục và đào tạo càng quan trọng hơn trong giai đoạn hiện nay, khi mà những thành tựu của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã và đang có những tác động sâu sắc đến tất cả các mặt của xã hội Điều này vừa tạo động lực và là công cụ hỗ trợ cho giáo dục phát triển, vừa đặt ra những thách thức đối với nền giáo dục thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
Để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, tạo ra nguồn lực dồi dào cho sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo về lĩnh vực này như: Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị về việc đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục
vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước; Quyết định số 81/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chương trình hành động triển khai Chỉ thị
số 58-CT/TW; Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT ngày 30/7/2001 của Bộ Giáo dục
và Đào tạo về việc tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục; Quyết định số 33/2002/QĐ/TT ngày 8/2/2002 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch phát triển Internet ở Việt Nam giai đoạn 2001-2005; Nghị định 64/2007/NĐ-CP ngày 10/4/2007 về Ứng dụng CNTT trong hoạt động của cơ quan Nhà nước, [2], [3], [5], [12], [17]
Nghị quyết lần thứ II Ban Chấp Hành Trung ương Đảng khóa VIII nêu rõ:
“Đổi mới PPDH ở tất cả các cấp học, bậc học, khuyến khích tự học, áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề” [1] Ở nước ta cũng như các nước trên thế giới, mục đích giáo
dục hiện nay không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ cho học sinh những kiến thức, kĩ năng loài người đã tích lũy được mà còn đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng khả năng tư duy sáng tạo, năng lực thực hành và năng lực giải quyết vấn đề
Thực tế này đòi hỏi những người làm giáo dục mà trực tiếp là đội ngũ giáo viên phải tích cực nghiên cứu phương pháp tổ chức dạy học hiệu quả, hiện đại và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học này vào quá trình dạy học với mục tiêu tích cực hóa
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 9hoạt động nhận thức và tư duy của học sinh, nâng cao chất lượng đào tạo
Trong dạy học, dù dạy theo phương pháp nào cũng phải thực hiện việc tổ chức dạy học Đó là một công việc khoa học, có vai trò quyết định đến chất lượng của dạy và học, vì thế giáo viên cần phải thực hiện thật tốt công việc này đối với dạy học có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
Web (Word Wide Web) là một dịch vụ của Internet, cho phép các người dùng có thể truy cập với các mục đích khác nhau Các trang web (website) chứa thông tin liên kết đa phương tiện gồm văn bản, âm thanh, hình ảnh Do đó trước hết với dịch vụ web, con người có thể chia sẻ thông tin (thông tin khoa học, thông tin bản thân) và đa phương tiện một cách hiệu quả trong thời gian gần như là tức thời
Để sử dụng dịch vụ web, chúng ta có thể sử dụng các thiết bị đầu cuối khác nhau như máy tính (computer), điện thoại thông minh (smart phone), có trang bị kết nối Internet và trình duyệt web (web Brower) Trong một website, có thể tích hợp rất nhiều tài liệu hỗ trợ cho quá trình dạy học như: các giáo án điện tử, các phần mềm thí nghiệm, các video clip, các hình ảnh, ngân hàng bài tập cả trắc nghiệm và tự luận, các đề kiểm tra, mà cả giáo viên và học sinh đều có thể sử dụng Do đó sự hỗ trợ của website trong dạy học là cần thiết, giáo viên nên khai thác và sử dụng trong dạy học
Hiện nay, một số website hỗ trợ dạy học đã xuất hiện trên mạng Internet, nó
đã đáp ứng một phần nào nhu cầu tìm hiểu và học tập vật lí Các website được sử dụng nhiều trong dạy học vật lí hiện nay như:
www.phycisclassroom.com, www.colorado.edu, www.ephysicvn.com, www.mix.belkemeyley.edu, www.giaovien.net, www.tvtl.bachkim.com, www.vatlysupham.com, www.vatlyvietnam.net , www.thuvienvatly.com Tuy vậy, việc khai thác sử dụng các website này một cách hiệu quả phải cần
có một quá trình tổ chức đúng đắn của người dạy và việc thực hiện theo đúng ý đồ của người học
Chương Điện học và chương Điện từ học vật lí 9 bao gồm những kiến thức cơ bản là nền tảng cho việc áp dụng vật lí vào thực tiễn, làm cơ sở cho việc xây dựng kiến thức ở chương trình cao hơn và tạo điều kiện phát triển các năng lực của học
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 10sinh lên một mức cao hơn Tuy nhiên, việc dạy học hai chương này vẫn còn gặp nhiều khó khăn như do điều kiện khó khăn về vật chất, thông tin, tài liệu dẫn đến yêu cầu về khả năng phân tích, tổng hợp các thông tin dữ liệu thu thập được của học sinh
bị hạn chế Hệ quả không mong muốn là khả năng tiếp thu hoặc khả năng vận dụng kiến thức của học sinh chưa theo nhu cầu của học sinh và yêu cầu của xã hội
Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Tổ chức dạy học chương Điện
học và chương Điện từ học vật lí 9 với sự hỗ trợ của website”
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trên thế giới, việc sử dụng website để tổ chức các khóa học đã được thực hiện và thực hiện rộng rãi trong giai đoạn hiện nay
Việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), sử dụng Internet để tìm tư liệu phục vụ giảng dạy và học tập là con đường, biện pháp giúp nâng cao hiệu quả dạy học mà nhiều quốc gia trên thế giới đều quan tâm thực hiện Để đáp ứng yêu cầu trên, ngành giáo dục chủ trương đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy, đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, phát huy tính sáng tạo của người học từng bước
áp dụng các phương pháp và phương tiện dạy học tiên tiến
Vấn đề đưa CNTT và sử dụng các dịch vụ trên Internet vào giảng dạy ở các cấp học ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu, đây là vấn đề quan trọng trong
xu thế hội nhập với giáo dục của thế giới Trong những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả: GS Hoàng Tụy, PGS.TS Lê Công Triêm, PGS.TS Nguyễn Quang Lạc PGS.TS Phạm Xuân Quế, GS.TSKH Nguyễn Bá Kim, TS Phan Gia Anh Vũ, TS Nguyễn Huy Tú… đã bước đầu đi đến những nhận định về vai trò, những ưu khuyết điểm của việc sử dụng máy vi tính (MVT) trong dạy học, áp dụng trong hoàn cảnh nước ta
Kết quả nghiên cứu của các công trình này cho thấy: MVT sử dụng trong dạy học
có thể giải quyết được các nhiệm vụ cơ bản của quá trình dạy học, từ truyền thụ tri thức đến phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng thực hành, ôn tập củng cố, kiểm tra đánh giá cho đến giáo dục nhân cách con người mới Nó không chỉ phù hợp cấu trúc logic, đặc điểm của quá trình dạy học mà còn có thể ứng dụng trong nhiều phương pháp, tình huống dạy học khác nhau Các tác giả cũng định hướng trong việc sử dụng MVT trong dạy học
Demo Version - Select.Pdf SDK
Trang 11Nhiều luận án tiến sĩ đã nghiên cứu đưa CNTT vào dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy của GV và học tập của HS ở trường phổ thông hiện nay như: Phan Gia
Anh Vũ với đề tài: “Nghiên cứu xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học cho chương
trình động học và động lực học lớp 10 phổ thông trung học” [22] đã nghiên cứu khai
thác phần mềm Pakma trong các thí nghiệm cũng như trong các quá trình xây dựng mô
hình về động học và động lực học; Trần Huy Hoàng với luận án: “Nghiên cứu sử dụng
thí nghiệm với sự hỗ trợ của MVT trong dạy học một số kiến thức cơ học và nhiệt học THPT” [7], đề cập đến việc sử dụng MVT để tạo ra các thí nghiệm ảo hoặc thí nghiệm
mô phỏng, từ đó thiết kế tiến trình dạy học cho một số bài thuộc phần cơ học và nhiệt
học lớp 10; Nguyễn Xuân Thành với luận án: “Xây dựng phần mềm phân tích video và
tổ chức HĐNT của HS trong dạy học các quá trình cơ học biến đổi nhanh theo quan điểm của lý luận dạy học hiện đại”; Mai Văn Trinh với luận án: “Nâng cao hiệu quả dạy học vật lí trong nhà trường phổ thông trung học thông qua việc sử dụng MVT và các phương tiện dạy học hiện đại” đã sử dụng ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal, Visual
Basic Để xây dựng một số phần mềm dạy học vật lí Những phần mềm này với mục đích mô phỏng các hiện tượng, quá trình vật lí để hỗ trợ giáo viên giảng dạy phần quang
hình và động học Vương Đình Thắng với luận án “Nghiên cứu sử dụng MVT với
Multimedia thông qua việc xây dựng và khai thác Website dạy học môn Vật lí lớp 6 ở trường THCS” [15]
Các công trình nghiên cứu trên đều khẳng định dạy học với sự hỗ trợ của MVT, website đã góp phần tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, đã giải quyết tốt các nhiệm vụ cơ bản của quá trình dạy học, truyền thụ tri thức, phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng thực hành, ôn tập, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
Đến nay cũng có nhiều luận văn khác nghiên cứu, xây dựng, khai thác, sử dụng website vào dạy học của nhiều tác giả khác nhau Tuy nhiên, việc định hướng đến học sinh để sử dụng hiệu quả là một vấn đề quan trọng Việc tổ chức dạy học chương Điện học và Điện từ học, vật lí lớp 9 để nâng cao chất lượng dạy học là rất quan trọng, tuy nhiên chưa có nhóm tác giả nào thực hiện đề tài này và chưa có đề tài tương tự thực hiện trên địa bàn tỉnh Đồng Nai Vì vậy, đề tài chúng tôi lựa chọn là một đề tài mới
Demo Version - Select.Pdf SDK