(Sáng kiến kinh nghiệm) một số phương pháp dạy học nhóm môn toán theo mô hình trường học mới

Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bản của phương pháp là: tính chất tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáo viên đối với học sinh; tiếp nhận một các

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NHÓM MÔN TOÁN THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học được giáo viên lựa chọn

Cùng một nội dung nhưng tùy thuộc vào phương pháp sử dụng trong quá trình dạy học thì kết quả sẽ khác nhau về một số mặt như: độ lĩnh hội các tri thức, sự phát triển của trí tuệ cùng với các kĩ năng tư duy về giáo dục đạo đức

và sự chuyển biến thái độ hành vi,…

Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bản của phương pháp là: tính chất tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáo viên đối với học sinh; tiếp nhận một cách thụ động các tri thức do giáo viên truyền thụ hay độc lập tìm tòi nghiên cứu để lĩnh hội tri thức, giáo viên chỉ giúp học sinh định hướng vấn đề và thực hiện trách nhiệm cố vấn trong quá trình học tập của các em

Đối với dạy học sinh, học phương pháp trực quan đi theo con đường tìm tòi nghiên cứu tỏ ra có nhiều ưu thế vì phù hợp với đặc điểm bộ môn Bên cạnh các phương pháp trên các phương pháp phát huy tính cực chủ động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mức của giáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tạo niềm vui và hứng thú trong học tập khi học sinh tự khám phá được kiến thức thì học sinh dễ nhớ và nhớ lâu hơn

Khả năng ghi nhớ: 20% những gì nghe được, 40% những gì nhìn được, 40% những gì tự phát hiện được Một trong những phương pháp tích cực cần

được phát triển trong dạy học môn toán là “Một số phương pháp dạy học nhóm môn Toán theo mô hình trường học mới”

2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

2.1 Cơ sở lí luận

Dạy là hoạt động của giáo viên nhằm định hướng, tổ chức, điều khiển giúp cho người học tự mình tìm kiếm, chiếm lĩnh những kiến thức, kĩ năng và hình thành hoặc biến đổi những tình cảm, thái độ Học là quá trình tự biến đổi mình và làm phong phú mình bằng cách chọn nhập và xử lý thông tin lấy từ môi trường xung quanh Riêng đối với học sinh các lớp trường học mới, học sinh tự chủ động tìm hiểu để hình thành kiến thức, giáo viên chỉ hướng dẫn thực hiện các hoạt động

2.2 Thực trạng của vấn đề

THCS TT Vĩnh Thạnh là ngôi trường nằm ở miền quê đang trong giai đoạn chuyển mình, sáu năm công tác tôi nhận thấy trình độ học tập cũng như nhận thức học sinh còn thấp hơn so với mặt bằng chung, vì thế việc truyền đạt kiến thức gặp không ít khó khăn Chính vì vậy, giáo viên phải luôn tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học, kết quả học tập của học sinh là sự kết tinh chất lượng giảng dạy của thầy cô với sự nổ lực của trò, kết quả của việc học tập trên lớp với việc tự học ở nhà

Dựa vào đặc điểm tình hình trên nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, để phát huy tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo của học sinh, từ nhiều năm qua ngành giáo dục đã đưa ra nhiều vấn đề chung sức học tập theo từng nhóm nhỏ

So sánh đặc điểm của dạy học cựu truyền và dạy học mới nhƣ sau:

Dạy học cựu truyền Các mô hình dạy học mới

Quan

niệm

Học là hấp thụ và lĩnh hội ,

qua đó hình thành kiến

thức, năng lực, …

Học là kiến tạo; học trò tìm tòi, khám phá, phát hiện , tập luyện , , … tự hình thành thông hiểu , năng lực và phẩm chất

Bản chất

Truyền thụ tri thức , truyền

thụ và chứng minh chân lí

của giáo viên

Tổ chức hoạt động nhận thức biếu học trò Dạy học trò cách tìm ra chân lí

Mục đích

Học để đối phó với thi cử

Sau khi thi xong những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực ( sáng tạo , hiệp tác , … ) dạy biện pháp và văn chương cần khoa học Học để đáp ứng những đề nghị của cuộc sống hiện nay

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo

viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK , GV , các tài liệu khoa học, thực tế…

Biện pháp Các biện pháp diễn giảng ,

truyền thụ tri thức

Các biện pháp tìm tòi , điều tra , giải quyết

vấn đề ; dạy học tương tác

Hình thức

tổ chức

Cố định: giới hạn trong lớp

học , giáo viên đối diện với

cả lớp

Cơ động , linh hoạt: Học ở lớp, trong thực

tế, học đôi bạn, học theo cả nhóm , cả lớp đối diện với giáo viên

Qua nhiều năm áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm tôi nhận thấy

có những những thuận lợi và khó khăn sau:

*Thuận lợi:

- Hoạt động hợp tác trong nhóm sẽ làm cho từng thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lên nhất là lúc giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện những nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành công việc

- Trong hoạt động hợp tác , mục tiêu hoạt động của toàn nhóm, nhưng mỗi cá nhân được phân công một nhiệm vụ cụ thể, phối hợp nhau để đạt mục tiêu chung: Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự phân công hợp tác với tập thể cộng đồng

*Khó khăn:

- Dạy học theo nhóm có thể gây ồn ào trong lớp khó kiểm soát, vì vậy giáo viên cần chú ý giáo dục và rèn luyện kỹ năng hợp tác trong nhóm cho học sinh.Nhiều học sinh không thích học theo nhóm, vì muốn chứng tỏ khả năng của mình với giáo viên hơn là với bạn

- Trong nhóm có thể có một số học sinh tích cực, có một số khác ỷ lại vào các bạn trong nhóm

- Việc phân nhóm khó khăn mất nhiều thời gian khó có thể đánh giá trên kết quả thảo luận nhóm Vì vậy giáo viên cần kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của trò

- Cơ sở vật chất còn hạn chế; bàn ghế chưa đảm bảo cho việc thảo luận nhóm

2.3 Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề

- Để áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm, trước tiên tôi tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm, nhằm phân loại đối tượng học sinh sau đó kết hợp với giáo viên chủ nhiệm để sắp xếp chổ ngồi cho học sinh tiện việc thảo luận nhóm.Kết quả khảo sát như sau:

Giỏi Khá T B Yếu Kém

Tổng số HS:29 10 12 05 02 00

% 34,5 41,4 17,2 6,9 00

- Thông qua sự hướng dẫn của giáo viên bộ môn , từng nhóm cùng thảo luận tranh luận những bài học trên lớp Qua tranh luận cả nhóm, nhận thức của từng thành viên nhất là đối với các em tiếp thu bài trên lớp còn hạn chế, hoặc những em bản tính còn rụt rè ngại hỏi giáo viên những vấn đề chưa hiểu, được nâng lên rõ rệt

- Cũng thông qua việc chung sức nhau học tập theo từng nhóm các định hướng, thái độ học tập của các em được bộc lộ rõ hơn Sự hăng hái chuyên cần học tập của từng thành viên được nâng cao Một số em trước đây tính tình nhút nhát e thẹn khó hòa đồng, sau một thời gian tham gia nhóm học tập thì tính cách thay đổi trở nên nhanh nhẹn hoạt bát tiếp thu bài nhanh hơn Một kết quả quan trọng nữa của việc tổ chức các nhóm học tập là thông qua việc trao đổi học tập trong từng nhóm giúp các em rèn luyện ý thức trách nhiệm, ý thức cộng đồng trong các mặt sinh hoạt xã hội khác, đặc biệt là thói quen khi tiếp thu bài trên lớp, những chỗ nào chưa hiểu các em lại trao đổi, học tập lẫn nhau Đối với những vấn đề chưa thống nhất, ý kiến khác nhau các em mạnh dạn trao đổi với giáo viên giúp giáo viên kịp thời uốn nắn những nhận thức lệch lạc, giúp các em khắc sâu trong trí nhớ những kiến thức cơ bản trọng tâm

- Qua thời gian tiến hành thử nghiệm với nững kết quả đáng khích lệ đồng thời qua đó giúp tôi rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc tổ chức

có hiệu quả các nhóm giúp nhau học tập

- Điều quan trọng đầu tiên trong việc tổ chức các nhóm học tập là giáo viên bộ môn phải kết hợp cùng giáo viên chủ nhiệm nắm vững tình hình của từng học sinh một cách cụ thể từ điều kiện hoàn cảnh đến sức học của từng

em Thông qua đó tìm được đội ngũ cán bộ lớp và những em phụ trách cán sự

bộ môn có năng lực và tác phong mẫu mực Từ đó giáo viên bộ môn tiến hành hội ý cùng giáo viên chủ nhiệm chia nhóm học tập thuận lợi theo địa bàn dân

cư (tốt nhất mỗi tổ có từ 4-6 em mỗi nhóm phải có những em khá giỏi và

những em trung bình yếu tạo điều kiện giúp đỡ nhau học tập và trao đổi lẫn nhau) trong mỗi nhóm điều có nhóm trưởng và nhóm phó chịu trách nhiệm điều hành, tốt hơn nữa là chia từng cặp để giúp đỡ lẫn nhau những em khá giỏi kèm những em yếu, kém Thông qua đó các tổ nhóm giáo viên chủ nhiệm , giáo viên bộ môn có thể tổ chức thi đua trong các đợt kiểm tra, thi (ví dụ: Đôi bạn đạt 15,17 điểm , nhóm không có điểm trung bình yếu …)

Trong giờ lên lớp bố trí các em trong tổ nhóm ngồi gần nhau tạo điều kiện các em kèm cặp giúp đỡ nhau và giáo viên thuận lợi trong việc theo dõi đánh giá từng nhóm, tổ

2.3.1 Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm

Đối với giờ học ngoài giờ và học ở nhà:

+ Giáo viên chủ nhiệm bàn bạc với giáo viên bộ môn từng phần từng chương của các môn học nêu chủ đề cơ bản, một số bài tập nhằm định hướng các em thảo luận

+ Giáo viên chủ nhiệm phân bố thời gian và địa điểm cho từng nhóm học (Thời gian ở trường là đầu tiết học, các nhóm tổ chức truy bài cho nhau, các tiết trống được sử dụng như là một nhóm học ngoài giờ học chính ở trường)

+ Giáo viên phối hợp chặc chẽ với cán bộ lớp theo dõi việc học của các nhóm, các nhóm phải có sổ nhật ký ghi chép tình hình học tập chung của cả nhóm để báo cáo trong lớp khi học tập tổng hợp và báo cáo với giáo viên

+ Giáo viên phải kiểm tra nhóm đột xuất nhóm hàng tháng và hàng tuần

có tổng kết biểu dương kịp thời những điển hình tốt và phê phán những lệch lạc thì việc học nhóm mới thật sự hiệu quả

+ Việc bố trí địa điểm cho từng nhóm cũng cần báo lại cho phụ huynh nhằm phối hợp kiểm tra giám sát

Đối với hoạt động nhóm ở lớp

+ Lớp học được chia thành 4-6 nhóm mỗi nhóm có khoảng 4-6 học sinh

Các nhóm Trí tuệ, Năng động, Nhân ái đang thảo luận nhóm

+ Nhóm tự bầu ra 1 nhóm trưởng để điều khiển hoạt động của nhóm, một thư

ký để ghi chép kết quả thảo luận của nhóm

Nhóm trưởng Kiệt đang làm việc cùng các thành viên nhómTrí tuệ

+ Mỗi thành viên trong nhóm đều phải làm việc tích cực không ỷ lại một vài người có hiểu biết và phải năng động hơn các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của các nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của nhóm

Các thành viên nhóm Năng động cùng tham gia làm việc

+ Đến khâu trình bày kết quả làm việc của nhóm trước lớp, nhóm cử một đại diện hoặc nhóm trưởng phân công thành viên trình bày

2.3.2 Phương pháp tiến hành

Trình tự của phương pháp “dạy học theo nhóm môn toán THCS” gồm

3 bước

1 Làm việc chung của cả lớp

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức

- Tổ chức các nhóm làm việc thông báo thời gian

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm để việc thảo luận đạt hiệu quả một giáo viên cần xác định mục đích chỉ dẫn nhiệm vụ cần thực hiện ấn định thời gian, nghĩa là học sinh phải hiểu ý nghĩa, mục đích việc sắp làm, nắm vững các bước thực hiện và biết trước thời gian cần thực hiện nhiệm vụ bao lâu

2 Làm việc theo nhóm:

- Phân công trong nhóm

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm

- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm

Sau khi xác định nhiệm vụ cần thực hiện học sinh thực hiện theo nhiệm

vụ cá nhân, sau đó trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm để rút ra vấn đề chung cuối cùng đại diện nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình

3 Thảo luận tổng kết trước lớp:

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận chung

- Giáo viên nhận xét , bổ sung , tổng kết khi thời gian thảo luận kết thúc giáo viên tổ chức để đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận trước lớp, các nhóm khác nêu nhận xét bổ sung

- Nếu kết quả thảo luận giữa các nhóm chưa thống nhất, giáo viên đưa vấn đề ra thảo luận chung cả lớp rồi mới đưa ra đáp án đúng , hoàn chỉnh kiến thức cho học sinh đồng thời đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của các nhóm

- Ví dụ 1: Phân tích đa thức thành nhân tử: 5x 1 0x y 5x y

1.Làm việc chung của cả lớp:

a Xác định nhiệm vụ nhận thức:

Ta có thể dùng phương pháp nào để phân tích?

Và có thể kết hợp mấy phương pháp phân tích đa thức như thế thì bài toán mới hoàn chỉnh

b Chia nhóm giao nhiệm vụ, phát phiếu học tập

c Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm, các nhóm thảo luận và ghi kết quả vào phiếu học tập

2 Làm việc theo nhóm:

a Phân công trong nhóm: Nhóm trưởng phân công giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm

b Trao đổi ý kiến , thảo luận trong nhóm, thư ký của nhóm sẽ ghi lại kết quả thảo luận vào phiếu học tập sau khi thống nhất ý kiến trong nhóm

c Báo cáo kết quả thảo luận:

3 Thảo luận tổng kết trước lớp:

a Đại diện nhóm trình bày trước lớp

b Thảo luận chung: Các nhóm khác nhận xét nêu ý kiến giáo viên theo dõi uốn nắn lúc cần thiết, có thể giáo viên làm trong tài để phân xử nếu trong quá trình thảo luận các nhóm chưa có sự đồng ý thống nhất

c Giáo viên nhận xét đánh giá kết quả thảo luận của các nhóm đưa ra đáp án đúng , tổng kết

- Ví dụ 2

Trước tiết dạy bài “ Trường hợp bằng nhau cạnh - cạnh - cạnh”

Tôi phân công 5 nhóm (mỗi nhóm 5 - 6 học sinh ) chuẩn bị cho câu hỏi sau:

- Nhóm Năng động, Thanh lịch, Trí tuệ:

* Vẽ tam giác ABC , biết AB =2 cm , BC= 4 cm , AC = 3cm Dùng thước đo góc xác định số đo các góc của tam giác đó

- Nhóm Hào hiệp, Nhân ái:

* Vẽ tam giác A’B’C’ , biết A’B’ = 2 cm , B’C’ = 4cm , A’C’ = 3cm , Dùng thước đo các góc của tam giác đó

Gợi ý :

- Ôn lại kiến thức lớp 6 hoặc các em nghiên cứu trong Sách giáo khoa rồi trình bày cách vẽ theo từng bước

- Vẽ trên giấy tập , sử dụng thước thẳng có chia đơn vị để lấy kích thước theo yêu cầu bài toán

- Em nào quên cách sử dụng thước đo góc thì trong nhóm ta sẽ cùng ôn lại ( nếu cần giáo viên có thể hỗ trợ cho các em )

Khi đã có sự chuẩn bị cách vẽ tam giác của mỗi nhóm ở nhà, thì các em

sẽ xây dựng được phần I của kiến thức bài học rất nhanh

- Sau đó đi vào phần II tôi cho các em tiếp tục hoạt động nhóm đôi lớp:

-Tôi phát mỗi nhóm hai tam giác có độ dài ba cạnh bằng nhau , yêu cầu mỗi em trong nhóm đo số đo ba góc của tam giác rồi rút ra nhận xét

Sau khi quan sát các em thực hiện và cho các em trình bày nhận xét của nhóm, cuối cùng giáo viên minh hoạ bằng hình vẽ sau để thừa nhận tính chất

Phần củng cố: Sau khi cho học sinh nhận dạng các cặp tam giác bằng

nhau từ hình vẽ sẵn , tôi đưa ra bài tập để rèn cho các em cách trình bày một bài chứng minh hai tam giác bằng nhau , hai góc bằng nhau

Tổ chức cho các em hoạt động nhóm 5 đến 6 học sinh trong thời gian 2 phút, rồi trả lời theo trên màn hình, sau đó gọi đại diện nhóm lên trình bày

Biện pháp thực hiện dạy học theo nhóm

Bảng nhóm (Phiếu học tập) cần được sử dụng thường xuyên khi sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm:

- Trong phiếu học tập cần có mục đích rõ ràng nội dung ngắn gọn, diễn đạt chính xác, khối lượng công việc vừa phải đảm bảo học sinh hoàn thành trong thời gian quy định

- Hình thức trình bày gây hứng thú làm việc có quy định thời gian hoàn thành có chổ để tên nhóm, lớp để tiện việc đánh giá học sinh

- Bảng nhóm :có kết quả đúng về nội dung làm việc của học sinh

Tóm lại:

- Với phương pháp học tập nhóm sẽ cho phép các thành viên nhóm phát huy tính chủ động tìm tòi phát hiện những kiến thức dễ hiểu, nhớ lâu và nắm vững kiến thức từng môn học Với phương pháp này sẽ giúp các em nêu sáng kiến của mình và hứng thú hơn khi có sự thành công của nhóm

- Học tập theo phương pháp hợp tác theo nhóm là một phương pháp học tập tích cực theo phương hướng đổi mới phương pháp giảng dạy học tập hiện nay

- Tuy nhiên ta có thể tiến hành một cách có hiệu quả đòi hỏi phải có sự tận tâm, nhiệt tình của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn đồng thời học sinh phải phát huy tính tích cực của các bậc phụ huynh

2.4 Hiệu quả

Kết quả sau học kỳ I được nâng lên rõ rệt như sau:

Lớp TS

HS

Trước khi thực hiện đề tài Sau khi thực hiện đề tài