Hình thành cho trẻ nhữngkiến thức về chính bản thân mình như: giới tính, tên, tuổi....các thành viên trong giađình trẻ, một số nghề phổ biến trong xã hội và những danh lam thắng cảnh, di
Trang 1Đề tài “ Một số giải pháp giúp trẻ 5 – 6 tuổi học tốt tiết khám phá xã hội”
1 Phần mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài:
Hồ Chí Minh từng nói: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không,dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính
là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu”
Đúng như thế, non sông Việt Nam có lớn mạnh hay không, xã hội Việt Nam cóphồn vinh hay không điều đó phụ thuộc phần lớn vào sự nghiệp giáo dục của nướcnhà Trẻ em là người trực tiếp được giáo dục, là chủ nhân của tương lai đất nước Do
đó, sự nghiệp “trồng người” đã và đang được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, coitrọng hàng đầu Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục Đâychính là nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của con người mới trong
xã hội mới Hơn ai hết, bản thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi rất hiểu vai tròcủa mình trong sự nghiệp “trồng người”, tôi nguyện đem hết khả năng và tâm huyếtcủa mình để chăm sóc, giáo dục và giúp trẻ phát triển hài hòa, cân đối về mọi mặt
Những thế giới khách quan xung quanh trẻ thật rộng lớn, có biết bao điều mới
lạ, hấp dẫn và còn có bao lạ lẫm khó hiểu trẻ tò mò muốn biết, khám phá, cho nêngiáo dục mầm non đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ Trách nhiệmnặng nề, cao cả ấy đều phụ thuộc vào cô giáo mầm non, cô là người tạo nền móngvững chắc, đó là chặng đường khôn lớn của trẻ ở lứa tuổi này Chính vì vậy sự nhạycảm và có trách nhiệm cao là yêu cầu không thể thiếu trong việc chăm sóc giáo dụctrẻ đòi hỏi cô giáo phải linh hoạt, nhạy bén kịp thời, có năng lực, có tính chủ động
và sáng tạo
Trang 2Khám phá xã hội có tác dụng to lớn trong việc hình thành và phát triển nhâncách ban đầu cho trẻ Nó có tác dụng tích cực trong việc giáo dục toàn diện, đặc biệt
sự tác động về mọi mặt : Trí tuệ - thẩm mỹ- đạo đức- ngôn ngữ
Khám phá xã hội trong trường mầm non là quá trình cho trẻ nhận thức về thếgiới xung quanh, những quy tắc ứng xử với mọi người Hình thành cho trẻ nhữngkiến thức về chính bản thân mình như: giới tính, tên, tuổi các thành viên trong giađình trẻ, một số nghề phổ biến trong xã hội và những danh lam thắng cảnh, di tíchlịch sữ, các ngày lễ hội sự kiện văn hóa của quê hương đất nước mà trẻ cần nhớ đểgiúp trẻ chính xác hóa các biểu tượng mà trẻ thu nhận, lĩnh hội được
Tôi rất quan tâm và trăn trở về việc làm sao để có những phương pháp hay vàhữu ích nhất giúp trẻ thỏa mãn được nhu cầu khám phá và tìm hiểu thế giới xungquanh, mai này biết đâu đó những “Mầm non” ấy sẽ tiếp tục là những nhà thiên tài
vĩ đại hơn nữa Chính vì thế tôi không những áp dụng những phương pháp vốn cótrong trường, lớp, sách vở mà thường xuyên học hỏi từ đồng nghiệp, sách báo vàđặc biệt là tôi rất quan tâm tới những sáng kiến kinh nghiệm về khám phá xã hội củanhững giáo viên trong huyện và tỉnh, tôi cũng nghiên cứu và áp dụng vào các tiết dạy của mình
Với tình hình thực tế tại lớp đang phụ trách tôi nhận thức sâu sắc và xác định
rõ những việc cần làm ngay đối với trẻ để giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt loại tiết “Khámphá xã hội” cho trẻ mầm non nói chung và trẻ lớp tôi đang phụ trách nói riêng Vì
vậy tôi mạnh dạn đưa ra " Một số giải pháp giúp trẻ 5 – 6 tuổi học tốt tiết khám phá xã hội “ trong lĩnh vực phát triển nhận thức.
1.2: Điểm mới và phạm vi áp dụng đề tài:
1.2.1 Điểm mới của đề tài :
Trang 3Trên thực tế có rất nhiều đồng nghiệp đã viết về đề tài này, tuy nhiên mỗi đềtài đề cập đến những khía cạnh khác nhau Đề tài “Một số giải pháp giúp trẻ 5 - 6tuổi học tốt tiết: Khám phá xã hội” là sáng kiến mới lần đầu tiên tôi nghiên cứu đểtìm ra những giải pháp thiết thực và có hiệu quả để giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt tiết”Khám phá xã hội” Trong quá trình thực hiện ngoài những mặt mạnh vẫn còn bộc lộmột số hạn chế và bất cập trong việc cho trẻ khám phá xã hội trong độ tuổi 5 - 6tuổi Chính vì vậy cần tiếp tục đi sâu vào việc nghiên cứu các giải pháp mới có tính
hệ thống để giúp trẻ học tốt tiết khám phá xã hội Trong đó tập trung vào các nộidung:
- Tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ.
- Tạo điều kiện cho trẻ tìm tòi, khám phá, trải nghiệm, học hỏi
- Tổ chức hoạt động nhận thức về khám phá xã hội thông qua tiết học
- Làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động
- Làm tốt công tác phối kết hợp với phụ huynh và cộng đồng
- Tăng cường trò chuyện với những trẻ còn rụt rè, thiếu mạnh dạn nhằm giúptrẻ tự tin hơn trong giao tiếp với mọi người xung quanh
Đây là những vấn đề trọng tâm mà bản thân tôi muốn tiếp tục đi sâu nghiêncứu
Trang 42.1 Thực trạng của nội dung cần giải quyết:
Thực tế trong quá trình chăm sóc các cháu hằng ngày với độ tuổi 5 - 6 tuổibản thân tôi ngoài việc nắm vững những kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, xác địnhnhững mục tiêu và nội dung chương trình về chương trình giáo dục mầm non làm cơ
sở, tôi còn phải hiểu được tình hình thực tiễn của địa phương, của trường và lớpmình đang công tác, để khai thác những cái hay, cái đẹp nhằm giáo dục tinh thầncho các cháu
Khi được khám phá xã hội trẻ sẽ phát triển khả năng về ngôn ngữ, tư duy, ócquan sát, tính tò mò, thích khám phá từ đó nhận thức của trẻ về xã hội xung quanhđược phong phú, đa dạng, chính xác hơn Khi nhận thức được các sự vật hiện tượngtrẻ muốn nói lên sự hiểu biết của mình bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của trẻ Từ
đó ngôn ngữ của trẻ phát triển trẻ nói năng mạch lạc hơn, vốn từ của trẻ phong phú
và đa dạng hơn, trẻ biết sử dụng từ chính xác, biết mạnh dạn hơn, nhằm phát triển ởtrẻ tình cảm kỷ năng xã hội và kỷ năng giao tiếp tốt hơn Hình thành cho trẻ hành vivăn minh trong cuộc sống, trong quan hệ với mọi người Vì vậy, giáo viên là ngườiđóng vai trò dẫn dắt, quan sát, tương tác, tổ chức cho trẻ khám phá xã hội một cáchchủ động, sáng tạo Đồng thời giáo viên cũng cần hòa nhập với trẻ, tham gia cáchoạt động với trẻ lôi cuốn trẻ tích cực, hứng thú tham gia vào các hoạt động, tổchức tốt các hoạt động cho trẻ Để thực hiện được điều đó, giáo viên mầm non phải
có kiến thức khoa học về nuôi dạy trẻ hiểu đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, có vốn kiếnthức phong phú phải nắm được mục đích, yêu cầu về kiến thức, kỷ năng, giáo dụccủa từng bài để truyền thụ cho trẻ có hệ thống, chính xác, đảm bảo được yêu cầu củabài học và khả năng nhận thức của trẻ Trẻ sinh ra được sống trong nền văn minhnhân loại Môi trường xã hội vô cùng phong phú, đa dạng hấp dẫn trẻ, bao bộc
Trang 5quanh trẻ Trong khi đó khả năng vận động, hoạt động của trẻ còn nhiều hạn chế,ngôn ngữ của trẻ chưa phát triển, vốn từ của trẻ còn nghèo Vì vậy cô giáo phảithường xuyên tổ chức cho trẻ khám phá xã hội xung quanh trẻ.
Trẻ mầm non có nhu cầu cao về giao tiếp, về nhận thức Trẻ muốn tìm hiểutên, tuổi, giới tính của bản thân cũng như tên của các thành viên trong gia đình, địachỉ của gia đình mình Ngoài ra trẻ còn thích khám phá về trường lớp mầm non, vềcác quy định thường ngày khi tham gia giao thông, các nghề phổ biến trong xã hội,không những thế mà trẻ còn ham thích về các danh lam thắng cảnh, nhớ về các ngày
lễ hội của địa phương mình Vì vậy, trẻ mầm non rất hiếu động thích tìm tòi, khámphá, ham hiểu biết về xã hội xung quanh trẻ và cũng nhờ thường xuyên giao tiếp vớimọi người mà trẻ thỏa mãn được các nhu cầu về nhận thức, ngôn ngữ và phát triểntình cảm kỷ năng xã hội và kỷ năng giao tiếp của trẻ
Với ý nghĩa thiết thực và quan trọng như vậy, bản thân tôi đã trải qua một quátrình nghiên cứu tìm tòi, học hỏi và vận dụng "Một số giải pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổihọc tốt tiết khám phá xã hội"
2.1.1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm và chỉ đạo của các cấp lãnh đạo như Sở GD&ĐT, Phòng
GD&ĐT Lệ Thủy, đặc biệt là Ban giám hiệu nhà trường luôn bồi dưỡng chuyênmôn, nghiệp vụ cho giáo viên Đồ dùng đồ chơi trang thiết bị phục vụ cho lĩnh vựcphát triển nhận thức loại tiết “ khám phá xã hội” khá đầy đủ
- Giáo viên: Hai giáo viên đứng lớp đều có trình độ Đại học, nhiệt tình, yêu trẻ
- Bản thân được tham dự lớp tập huấn, các tiết thao giảng của cụm, của trường
tổ chức nên nắm chắc phương pháp về MTXQ Khám phá xã hội khá vững vàng,luôn trau dồi kiến thức học hỏi kinh nghiệm của chị em trong trường để nâng cao
Trang 6trình độ chuyên môn, có ý thức phấn đấu và rèn luyện tác phong sư phạm của mộtngười giáo viên.
- Các cháu ở lớp khoẻ mạnh, nhanh nhẹn có tính tìm tòi khám phá
- Phụ huynh ở đây có truyền thống hiếu học, luôn quan tâm đến con em mìnhđưa đón trẻ thường xuyên tạo điều kiện cho việc tuyên truyền phối kết hợp với giađình- nhà trường trong việc chăm sóc giáo dục trẻ tốt hơn Luôn ủng hộ nhiệt tìnhcác hoạt động, phong trào của trường, lớp Kết hợp với giáo viên để giúp trẻ khámphá xã hội cho trẻ đạt kết quả tốt
Tuy vậy nhưng khi bước vào thực hiện bản thân tôi cũng gặp phải những khókhăn như sau:
+ Xuất phát từ những thực tế trên tôi đã khảo sát thực trạng của lớp mình nhưsau:
Trang 72.2.3.Khảo sát thực trạng của lớp trước khi thực hiện sáng kiến:
2.2 Các giải pháp thực hiện:
2.2.1 Giải pháp 1: Tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ.
Đối với trẻ em sự phát triển nhận thức không đồng đều Trong cùng một lứatuổi nhưng có trẻ nhanh nhẹn hoạt bát, có trẻ thì nhận thức còn chậm Chính vì vậy,
mà cô giáo cần phải tìm hiểu nắm rõ đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của từng trẻ
để xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp cho độ tuổi của lớp mình phụ trách
Việc đầu tiên tôi làm là khảo sát kết quả trên trẻ về lĩnh vực phát triển nhậnthức tiết khám phá xã hội, đồng thời thường xuyên theo dõi mọi hoạt động của trẻ
để nắm bắt tình hình thực tế của lớp, đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của từng trẻ,trẻ nào tốt, khá, trẻ nào trung bình, yếu Tốt mặt nào, yếu về mặt nào để tôi lựa chọnhình thức giáo dục cho phù hợp
Ví dụ: Khi cho trẻ trò chuyện về tên, tuổi, giới tính của trẻ tôi cần lựa chọn
hệ thống câu hỏi phù hợp với độ tuổi của lớp tôi, câu hỏi từ dễ đến khó, từ đơn giảnđến ức tạp và câu hỏi dễ hiểu, gần gủi sát với đề tài đang truyền tải cho trẻ Vớinhững câu hỏi khó và trừu tượng hơn tôi thường gọi những trẻ tốt và khá trả lời, còn
Trang 8những trẻ nhận thức, ngôn ngữ có phần hạn chế tôi lựa chọn hệ thống câu hỏi đơngiản hơn, ít từ hơn
Chẳng hạn: với trẻ tốt và khá tôi đặt câu hỏi: Con hãy tự giới thiệu về bảnthân mình nào? Như vậy trẻ sẽ giới thiệu về Họ và tên của trẻ, ngày sinh, giới tính
và sở thích của trẻ Nhưng với trẻ nhận thức, ngôn ngữ hạn chế tôi đặt câu hỏi: Họtên con là gì? Con sinh ngày tháng năm nào? Con là bé trai hay bé gái? Sở thích củacon là gì?
Ngoài ra, tôi còn phân nhóm cho trẻ hoạt động nhanh nhẹn - chơi với trẻ yếu,
để trẻ giúp đỡ nhau Trong quá trình chơi cùng nhau trẻ có điều kiện để giao lưu,trao đổi thúc đẩy nhau hoạt động tốt hơn, đồng thời trẻ được trải nghiệm mình từ đótrẻ tích cực hoạt động và hoạt động tốt hơn
Như vậy việc tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ đã thực sự giúp trẻ học tốthơn
2.2.2.Giải pháp 2: Tạo điều kiện cho trẻ tìm tòi, khám phá, trải nghiệm,
học hỏi:
Môi trường xã hội luôn thay đổi, vận động không ngừng Tuy nhiên sự vậnđộng, thay đổi đó có chu kỳ, có tính quy luật đòi hỏi có thời gian Vì vậy, để cho trẻtận mắt nhìn thấy sự thay đổi của xã hội đòi hỏi giáo viên cần có sự linh hoạt, nhạybén, biết tận dụng mọi cơ hội để tổ chức cho trẻ tìm tòi, khám phá thử nghiệm giúpcho sự hiểu biết của trẻ được chính xác sâu sắc hơn
Ví dụ: Trong tiết dạy cho trẻ "Trò chuyện về ngày 20/11", cô sưu tầm các loạitranh ảnh về ngày 20/11, làm các loại đồ dùng, đồ chơi phong phú cho trẻ như: Tấmthiệp, hoa Ngoài ra cô còn sử dụng các hình ảnh về ngày 20/11 trình chiếu trênmáy tính cho trẻ được trực tiếp trò chuyện về nội dung của các hình ảnh đó Qua đó
Trang 9trẻ được khắc sâu về ý nghĩa của ngày nhà giáo Việt Nam nhằm giáo dục ở trẻ sựbiết ơn, lòng kính trọng đối với các cô giáo thầy giáo
Hoặc tiết “Trò chuyện về nghề nghiệp của bố mẹ” tôi giao nhiệm vụ cho trẻ
về nhà hỏi bố mẹ mình làm nghề gì, làm việc ở đâu? nghề đó tạo ra sản phẩm gì? Trong tiết học tôi cho trẻ được trải nghiệm những gì mà trẻ biết, trẻ thấy để trẻ tựnói lên được nghề nghiệp của bố mẹ mình, để trẻ khắc sâu kiến thức hơn tôi lựachọn một số hình ảnh các nghề mà bố mẹ trẻ làm cho trẻ xem nhằm kích thích sựhứng thú của trẻ vào tiết học hơn
Tổ chức ngày hội ngày lễ như" Tết trung thu” tôi cho trẻ biết ý nghĩa củangày tết trung thu là ngày rằm tháng tám, ngày tết trung thu của thiếu nhi, tập cáctiết mục văn nghệ có nội dung về tết trung thu như bài “ Chú cuội chơi trăng, Vầngtrăng cổ tích, Rước đèn dưới trăng Chuẩn bị sân khấu, hóa trang, mâm cổ Tạođiều kiện cho trẻ cùng cô trang trí, sắp xếp trong buổi lễ như tự mặc trang phục, bàymâm quả, sắp xếp nghế ngồi Tất cả thể hiện một niềm thích thú dâng trào ở trẻthơ khi hòa mình vào các ngày lễ hội lớn Qua đó trẻ hiểu được ý nghĩa, tầm quantrọng của các ngày lễ hội và luôn biết trân trọng nó
Ví dụ: “Tìm hiểu về trường mầm non “ tôi cho trẻ thường xuyên quan sát cáchoạt động của trường như Trong trường có những ai? Công việc của từng ngườitrong trường làm gì? trong khi tổ chức trên tiết học tôi cho trẻ cùng nhau khámphá những gì mà trẻ biết trẻ nhìn thấy ở trường mầm non như vậy kích thích trẻ tìmtòi, khám phá và trải nghiệm, trẻ hứng thú kể cho cô và các bạn biết về những gì màtrẻ biết về trường mầm non nơi trẻ đang học, trẻ tự hào về trường và yêu trường,yêu lớp
Trang 10Hoặc trong khi tổ chức cho trẻ chơi ở góc phân vai tôi tổ chức cho trẻ đóngvai cô giáo - học sinh, Gia đình, bác sĩ - bệnh nhân, cô bán hàng tôi dẫn dắt trẻ vềnội dung của chủ đề chơi nhằm giúp trẻ tái tạo và nhập vai chơi phù hợp, từ đó pháthuy tính tích cực của trẻ, trẻ thể hiện vai chơi của mình như cách ứng xử, giao tiếpđúng mực
Các buổi sinh hoạt chiều tôi thường tổ chức cho trẻ cũng cố hóa kiến thức vừatrích được ở trên tiết học hoặc mở rộng kiến thức cho trẻ về những nội dung sắp chotrẻ được làm quen nhằm tích lũy kiến thức, khơi gợi tính tò mò, ham hiểu biết củatrẻ bằng cách trò chuyện, cho trẻ xem hình ảnh, tổ chức các trò chơi, tổ chức cáchoạt động tạo hình như vẽ, nặn, làm abum về các đề tài khám phá xã hội
Tổ chức cho trẻ tham quan di tích lịch sử ở quê hương qua đó đã khơi dậy sựtìm tòi, khám phá, trải nghiệm của trẻ, trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động hơn,những hoạt động đó giúp trẻ có lòng yêu quê hương, đất nước, yêu quý những ngườithân trong gia đình, yêu trường, yêu lớp, yêu bạn bè trẻ cảm cuộc sống quanh thú vịrất nhiều
Hoặc cô tổ chức cho trẻ được đến mô hình cô xây dựng để tham quan như:
mô hình công trình xây dựng của các cô chú công nhân để trẻ tham quan và trongquá trình đó cô có thể đặt một số hệ thống câu hỏi cho trẻ trả lời kích thích tính tò
mò ham hiểu biết của trẻ như:
Cô chú công nhân đang làm gì đây?
Vì sao chúng ta có được những ngôi nhà thật đẹp để ở?
Chính nhờ những hoạt động ấy mà trẻ nhớ rất lâu kiến thức trẻ tích lũy đượcđồng thời trẻ ham thích tìm tòi, khám phá, hứng thú tham gia vào các giờ học cáchoạt động của lớp
Trang 112.2.3 Giải phỏp 3: Tổ chức hoạt động nhận thức về khỏm phỏ xó hội thụng qua tiết học:
Ở lứa tuổi mầm non tư duy và tưởng tượng của trẻ rất phongphỳ và đa dạng Chớnh vỡ vậy cụ giỏo phải sử dụng cỏc thủ thuậthướng sự tập trung của trẻ vào đối tượng cần quan sỏt Muốn vậyngay từ phỳt đầu tiờn cụ giỏo phải tạo khụng khớ vui tươi, hứngthỳ, phương phỏp giới thiệu phải sinh động gắn liền với bài dạy
Tiết học đạt kết quả thỡ việc đầu tiờn cần làm là xỏc định đề tài, bổ sung,chớnh xỏc húa những kiến thức về đề tài đú cho bản thõn Tiếp tục tụi xỏc định mụctiờu cần đạt của hoạt động học đú đối với trẻ đó là mình cầntruyền thụ kiến thức, kĩ năng gì cho trẻ? Kết quả mong đợi ở trẻhoạt động này là gì?
Chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi và mọi điều kiện để tổ chức cho tiết dạy
đầy đủ, tạo tâm thế thoải mái giữa cô và trẻ
Lựa chọn hệ thống cõu hỏi phự hợp với thực tề địa phương, với trường, lớp,với độ tuổi, với nhận thức của tầng trẻ, hệ thống cõu hỏi phải đi từ dễ đến khú, lựachọn cõu hỏi nào dành cho trẻ tốt, trẻ yếu Lựa chọn, sử dụng cỏc phương phỏp,biện phỏp linh hoạt, sỏng tạo, chỳ ý phỏt huy tớnh tớch cực, chủ động của trẻ kớchthớch, lụi cuốn trẻ tham gia vào cỏc hoạt động một cỏch tự nguyện, hứng thỳ
VD: Đề tài "Trũ chuyện về ngày quốc tế phụ nữ 8-3” chủ đề ngày hội của
bà, của mẹ
Chuẩn bị một số hỡnh ảnh hoạt động chào mừng ngày 8-3 trỡnh chiếu trờnmỏy, 3 lọ hoa và 3 bú hoa, bài hỏt về ngày 8-3