Mục đích nghiên cứu
Trong bài viết này, tôi mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việc cải thiện chất lượng giảng dạy môn Toán, nhằm tìm ra phương pháp hiệu quả giúp giáo viên dạy môn Toán cho học sinh lớp 1 một cách tốt hơn.
+ Dạy cho học sinh biết về cấu tạo của một bài toán có lời văn.
+ Đọc hiểu - phân tích - tóm tắt bài toán.
+ Giải bài toán về thêm (bớt) bằng một phép tính cộng (trừ).
+ Trình bày bài giải gồm câu lời giải + phép tính + đáp số.
+ Tìm lời giải phù hợp cho bài toán bằng nhiều cách khác nhau.
III Đối tượng nghiên cứu:
IV Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
- Phương pháp đàm thoại, gợi mở.
- Phương pháp thực hành, luyện tập tổng hợp
VI Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.
- Giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1.
- Từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018.
Đi học lớp 1 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc sống của trẻ, khi hoạt động vui chơi ở giai đoạn mẫu giáo chuyển sang hoạt động học tập Các em trở thành những "cô, cậu học sinh" với một "địa vị" mới trong gia đình và xã hội, điều này ảnh hưởng lớn đến tâm lý của trẻ Hiểu biết về tâm sinh lý của trẻ lớp 1 giúp hình thành khả năng tư duy thông qua tín hiệu thay thế ngữ âm Ở độ tuổi 6-7, khả năng phân tích và tổng hợp của trẻ đã khá hoàn chỉnh, cho phép các em biết đọc, viết và làm toán.
Kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 rất quan trọng, phản ánh khả năng vận dụng kiến thức của các em Học sinh cần hiểu nội dung kiến thức toán học và kết hợp với Tiếng Việt để giải quyết các vấn đề trong toán học Ngôn ngữ trong các đề toán giúp học sinh đọc, hiểu và xác định hướng giải, từ đó đưa ra phép tính kèm câu trả lời và đáp số cho bài toán.
Giải toán có lời văn không chỉ giúp củng cố kiến thức toán học mà còn rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho học sinh tiểu học, đồng thời phát triển tư duy một cách tích cực.
Môn Toán, đặc biệt là Toán có lời văn, thường được xem là dễ dàng cho học sinh lớp 1, nhưng thực tế việc đọc và hiểu bài toán không hề đơn giản Hơn nữa, việc viết một câu lời giải phù hợp với câu hỏi của bài toán cũng là một thách thức lớn Do đó, những lo lắng của giáo viên về vấn đề này là hoàn toàn hợp lý.
Vậy làm thế nào để giáo viên nói - học sinh hiểu , học sinh thực hành - diễn đạt đúng yêu cầu của bài toán.
Và đú là mục đích chính của đề tài này.
Trong quá trình giảng dạy lớp 1, nhiều giáo viên gặp khó khăn khi dạy giải toán có lời văn, với chỉ khoảng 15%-20% học sinh biết cách nêu lời giải, viết phép tính và đáp số chính xác Học sinh thường lúng túng trong việc trả lời, viết sai phép tính và đáp số, cho thấy các em chưa hiểu rõ cách giải toán có lời văn Nhiều em chỉ có thể nêu miệng mà không thể viết đúng, điều này chứng tỏ sự thiếu chắc chắn trong kiến thức giải toán của các em.
Chương trình Toán lớp 1 hiện nay có ít tiết học về toán có lời văn, dẫn đến nguy cơ học sinh không nắm vững kiến thức nếu không chú ý nghe giảng hoặc giáo viên không nhiệt tình Điều này có thể gây ra những khó khăn cho các lớp học sau này.
Năm học 2017 - 2018, lớp 1A5 có 35 học sinh, trong đó 18 học sinh nữ, chủ yếu đến từ các gia đình làm nông nghiệp với sự quan tâm đến việc học hạn chế Nhiều em có hoàn cảnh khó khăn, sống với ông bà do bố mẹ đi làm xa, dẫn đến việc học tập chưa được chú trọng Dù vậy, tôi - giáo viên chủ nhiệm cùng tập thể lớp 1A5 luôn nỗ lực rèn luyện và phấn đấu đạt nhiều thành tích trong các phong trào thi đua của trường.
Để giải quyết vấn đề học tập của học sinh, tôi đã tiến hành khảo sát nhằm phân loại và xác định các lỗi cụ thể của từng em Tôi ghi chép lại vào sổ tay những học sinh yếu kém và những em xuất sắc, từ đó xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng tiết học.
KẾT QUẢ KHẢO SÁT GIẢI TOÁN.
Số HS / Tổng số Lỗi của học sinh trong bài khảo sát Tỉ lệ %
8/ 35 Giải đúng,trình bày sạch ,đẹp 22,7
7/ 35 Trình bày còn bẩn, câu trả lời chưa đúng, chưa sát câu hỏi.
12/ 35 Chỉ làm đúng phép tính và đáp số đúng, sai tên đơn vị, sai câu trả lời.
Sở dĩ các em mắc những lỗi cơ bản đó là do một số nguyên nhân sau:
Khi bắt đầu vào lớp 1, các em học sinh thường cảm thấy bỡ ngỡ và chưa hình thành thói quen học tập, như ôn bài sau mỗi buổi học Ngoài ra, việc làm việc nhóm để hỗ trợ nhau trong học tập cũng chưa được các em thực hiện Các em còn gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường học mới và thường lúng túng trong việc chuẩn bị đồ dùng học tập trước khi đến lớp.
Khi vào lớp 1, học sinh lần đầu tiếp xúc với toán học như một môn học chính thức, đây là thời điểm quan trọng để rèn luyện các kỹ năng tư duy như so sánh, quan sát và phân tích Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức lớn cho các em, đặc biệt khi các em vẫn chưa thành thạo trong việc đọc và viết.
Thời gian tập trung chăm chú vào một tiết học hoàn chỉnh là rất khó vì:
+ Tư duy của học sinh còn mang tính trực quan là chủ yếu.
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu đề bài, thậm chí có em phải đánh vần từng chữ khi giải toán có lời văn Một số em còn chưa biết đọc, dẫn đến việc chưa nắm rõ cách tìm hiểu bài toán có lời văn.
Khi tiếp cận bài toán, việc đầu tiên là xác định nội dung và yêu cầu của bài toán, như bài toán cho biết gì và hỏi gì Ngoài ra, cần hiểu rõ các thuật ngữ toán học như thêm, bớt, cho đi, biếu, tặng, bay đi, mua về, chạy đến, ban đầu, và trong đó Các câu hỏi như "Có tất cả bao nhiêu?" và "Còn lại bao nhiêu?" cũng cần được phân tích kỹ lưỡng để giải quyết bài toán một cách hiệu quả.
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tóm tắt bài toán và thường lúng túng khi trình bày câu trả lời, thậm chí có em còn lặp lại câu hỏi Việc không hiểu các thuật ngữ toán học khiến các em không thể thực hiện đúng phép tính cộng hoặc trừ, dẫn đến việc đưa ra kết quả sai, viết sai phép tính, nhầm đơn vị và sai đáp số.
Ở độ tuổi 6, trẻ em thường ngoan ngoãn, dễ vâng lời và thích học hỏi Chúng hay bắt chước và có xu hướng thi đua với bạn bè, vì vậy những lời động viên và khen thưởng sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc khuyến khích các em.
Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1.
- Từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I Lí luận thực tiễn
Cơ sở tâm lí học
Đi học lớp 1 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc sống của trẻ, khi mà hoạt động chủ đạo chuyển từ vui chơi sang học tập Các em trở thành "cô, cậu học sinh" với một vị trí mới trong gia đình và xã hội, điều này ảnh hưởng lớn đến tâm lý của trẻ Ở độ tuổi 6-7, trẻ đã phát triển khả năng tư duy và phân tích, từ đó có thể biết đọc, biết viết và làm toán.
Cơ sở lý luận
Kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 rất quan trọng, phản ánh khả năng vận dụng kiến thức của các em Học sinh cần hiểu nội dung kiến thức toán học và kết hợp với Tiếng Việt để giải quyết các vấn đề trong toán Ngôn ngữ trong các đề toán giúp học sinh đọc, hiểu và xác định hướng giải, từ đó đưa ra phép tính và câu trả lời cho bài toán.
Giải toán có lời văn không chỉ giúp củng cố kiến thức toán học mà còn rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho học sinh tiểu học, đồng thời phát triển tư duy một cách tích cực.
Môn Toán, đặc biệt là Toán có lời văn, thường khiến học sinh lớp 1 cảm thấy dễ dàng, nhưng thực tế việc đọc và hiểu bài toán không hề đơn giản Hơn nữa, việc viết câu lời giải phù hợp với câu hỏi của bài toán cũng là một thách thức lớn Do đó, sự lo lắng của giáo viên về vấn đề này là hoàn toàn hợp lý.
Vậy làm thế nào để giáo viên nói - học sinh hiểu , học sinh thực hành - diễn đạt đúng yêu cầu của bài toán.
Và đú là mục đích chính của đề tài này.
Trong quá trình giảng dạy lớp 1, tôi nhận thấy nhiều giáo viên gặp khó khăn khi dạy giải toán có lời văn Học sinh thường lúng túng trong việc nêu câu trả lời, viết sai phép tính và đáp số Trong những tiết đầu tiên, chỉ khoảng 15%-20% học sinh biết cách nêu lời giải và viết đúng phép tính Phần lớn học sinh còn mơ hồ, chỉ có thể nêu miệng nhưng gặp khó khăn khi viết câu trả lời Điều này cho thấy các em chưa nắm vững cách giải toán có lời văn.
Chương trình Toán lớp 1 hiện nay có ít tiết học về toán có lời văn, dẫn đến nguy cơ học sinh mất gốc nếu không chú ý nghe giảng hoặc giáo viên không nhiệt tình trong giảng dạy Điều này có thể gây ra khó khăn cho các lớp học sau này.
Năm học 2017 - 2018, lớp 1A5 có 35 học sinh, trong đó 18 học sinh nữ, chủ yếu đến từ gia đình làm nông nghiệp với sự quan tâm học tập hạn chế Nhiều em có hoàn cảnh khó khăn, sống với ông bà do bố mẹ đi làm ăn xa, dẫn đến việc học tập chưa được chú trọng Mặc dù vậy, tôi - giáo viên chủ nhiệm cùng tập thể lớp 1A5 vẫn nỗ lực rèn luyện và phấn đấu để đạt thành tích cao trong các phong trào thi đua của trường.
Trước tình hình học tập của học sinh, tôi đã tiến hành khảo sát để phân loại và xác định những lỗi cụ thể của từng em Tôi ghi chép lại vào sổ tay cá nhân các học sinh yếu kém và những em xuất sắc, nhằm xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng tiết học.
KẾT QUẢ KHẢO SÁT GIẢI TOÁN.
Số HS / Tổng số Lỗi của học sinh trong bài khảo sát Tỉ lệ %
8/ 35 Giải đúng,trình bày sạch ,đẹp 22,7
7/ 35 Trình bày còn bẩn, câu trả lời chưa đúng, chưa sát câu hỏi.
12/ 35 Chỉ làm đúng phép tính và đáp số đúng, sai tên đơn vị, sai câu trả lời.
Sở dĩ các em mắc những lỗi cơ bản đó là do một số nguyên nhân sau:
Khi bắt đầu vào lớp 1, các em học sinh thường bỡ ngỡ và chưa hình thành thói quen học tập, như ôn bài sau mỗi buổi học Ngoài ra, các em cũng chưa quen với việc làm việc nhóm để hỗ trợ lẫn nhau trong học tập Việc thích ứng với môi trường mới và chuẩn bị đồ dùng học tập trước khi đến lớp còn gặp nhiều khó khăn.
Khi vào lớp 1, học sinh lần đầu tiên tiếp xúc với toán học như một môn học chính thức, điều này đòi hỏi các em rèn luyện các thao tác tư duy như so sánh, quan sát và phân tích Đây thực sự là một thách thức lớn đối với các em, đặc biệt khi chưa thành thạo đọc và viết.
Thời gian tập trung chăm chú vào một tiết học hoàn chỉnh là rất khó vì:
+ Tư duy của học sinh còn mang tính trực quan là chủ yếu.
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu đề bài, thậm chí có em phải đánh vần từng chữ khi giải toán có lời văn Một số em còn chưa biết đọc, dẫn đến việc chưa hiểu rõ cách tìm hiểu và giải quyết bài toán có lời văn.
Để giải quyết bài toán hiệu quả, cần tìm hiểu rõ bài toán cho biết gì và yêu cầu gì Đồng thời, việc nắm vững các thuật ngữ toán học như thêm, bớt, cho đi, biếu, tặng, bay đi, mua về, chạy đến, ban đầu và các câu hỏi như "Có tất cả bao nhiêu?" hay "Còn lại bao nhiêu?" là rất quan trọng.
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tóm tắt bài toán và lúng túng khi đưa ra câu trả lời, thậm chí có em còn lặp lại câu hỏi Việc không hiểu rõ thuật ngữ toán học khiến các em không thực hiện được phép tính cộng hay trừ, dẫn đến việc đưa ra kết quả sai, viết phép tính không chính xác và nhầm lẫn đơn vị, từ đó dẫn đến đáp số sai.
Ở độ tuổi 6, trẻ em thường ngoan ngoãn, dễ vâng lời và thích học hỏi Chúng hay bắt chước và có tinh thần thi đua với bạn bè Do đó, những lời động viên và khen thưởng sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc khuyến khích các em.
Nhiều giáo viên vẫn xem việc dạy “Giải toán có lời văn” là đơn giản và dễ dàng, dẫn đến việc thiếu nghiên cứu về phương pháp giảng dạy hiệu quả Sự chuyển đổi trong phương pháp dạy học còn gặp khó khăn, chưa kích thích được tính tích cực của học sinh, bởi lẽ phương pháp truyền thống đã ăn sâu vào tư duy và thói quen giảng dạy hàng ngày.
Giáo viên thường truyền đạt kiến thức sẵn có thông qua phương pháp thuyết trình kết hợp với đàm thoại, nhưng thực chất vẫn chỉ là hình thức “thầy truyền thụ, trò tiếp nhận ghi nhớ”.
Thực trạng
Trong quá trình giảng dạy Tiểu học, đặc biệt là lớp 1, nhiều giáo viên thường gặp khó khăn khi dạy giải toán có lời văn Học sinh thường lúng túng trong việc nêu câu trả lời, viết sai phép tính và đáp số Trong những tiết đầu tiên, chỉ khoảng 15%-20% học sinh có khả năng nêu lời giải và viết phép tính đúng, trong khi số còn lại thường mơ hồ và chỉ nêu miệng Nhiều em làm đúng nhưng không thể trả lời khi được hỏi, cho thấy rằng các em chưa nắm vững cách giải toán có lời văn.
Trong chương trình Toán lớp 1, số tiết dành cho toán có lời văn là rất ít Nếu học sinh không chăm chú lắng nghe giảng dạy và giáo viên không nhiệt tình trong việc giảng dạy, các em sẽ dễ dàng mất gốc phần này, dẫn đến những khó khăn trong các lớp học tiếp theo.
Trong năm học 2017 - 2018, lớp 1A5 có 35 học sinh, trong đó có 18 học sinh nữ Hầu hết các em đến từ gia đình làm nông nghiệp với sự quan tâm học tập còn hạn chế Nhiều em có hoàn cảnh khó khăn, phải sống với ông bà do bố mẹ đi làm xa, dẫn đến việc học không được chú trọng Mặc dù vậy, tôi - giáo viên chủ nhiệm cùng với tập thể lớp 1A5 luôn nỗ lực rèn luyện và phấn đấu để đạt được thành tích cao trong các phong trào thi đua của trường.
Để giải quyết tình hình học tập của học sinh, tôi đã thực hiện một cuộc khảo sát nhằm phân loại và xác định các lỗi cụ thể của từng em Tôi ghi chú vào sổ tay cá nhân những học sinh có thành tích yếu kém và những em xuất sắc, từ đó dễ dàng lập kế hoạch hỗ trợ cho từng em trong mỗi tiết học.
KẾT QUẢ KHẢO SÁT GIẢI TOÁN.
Số HS / Tổng số Lỗi của học sinh trong bài khảo sát Tỉ lệ %
8/ 35 Giải đúng,trình bày sạch ,đẹp 22,7
7/ 35 Trình bày còn bẩn, câu trả lời chưa đúng, chưa sát câu hỏi.
12/ 35 Chỉ làm đúng phép tính và đáp số đúng, sai tên đơn vị, sai câu trả lời.
Sở dĩ các em mắc những lỗi cơ bản đó là do một số nguyên nhân sau:
Khi bắt đầu vào lớp 1, các em học sinh thường cảm thấy bỡ ngỡ và chưa hình thành thói quen học bài cũng như ôn bài sau mỗi buổi học Ngoài ra, các em còn thiếu kinh nghiệm làm việc nhóm để hỗ trợ lẫn nhau trong việc học Sự thích ứng với môi trường học tập mới cũng là một thách thức, và nhiều em gặp khó khăn trong việc chuẩn bị đồ dùng học tập trước khi đến lớp.
Khi vào lớp 1, học sinh lần đầu tiếp xúc với toán học như một môn học chính thức, điều này đòi hỏi các em phải rèn luyện các kỹ năng tư duy như so sánh, quan sát và phân tích Tuy nhiên, đây là một thách thức lớn đối với các em, đặc biệt khi chưa thành thạo đọc và viết.
Thời gian tập trung chăm chú vào một tiết học hoàn chỉnh là rất khó vì:
+ Tư duy của học sinh còn mang tính trực quan là chủ yếu.
Nhiều học sinh có thể đọc được đề bài nhưng lại không hiểu nội dung của nó Một số em gặp khó khăn ngay cả khi giải toán có lời văn, phải đánh vần từng chữ, hoặc thậm chí chưa biết đọc Điều này cho thấy các em còn thiếu kỹ năng trong việc tìm hiểu và phân tích bài toán có lời văn.
Để giải quyết bài toán, trước tiên cần xác định bài toán cho biết gì và yêu cầu gì Ngoài ra, việc hiểu rõ các thuật ngữ toán học như thêm, bớt, cho đi, biếu, tặng, bay đi, mua về, chạy đến, ban đầu và trong đó là rất quan trọng Các câu hỏi như "Có tất cả bao nhiêu?" và "Còn lại bao nhiêu?" cũng cần được nắm vững để tìm ra lời giải chính xác.
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tóm tắt bài toán và thường lúng túng khi đưa ra câu trả lời, thậm chí có em còn lặp lại câu hỏi của bài toán Việc không hiểu các thuật ngữ toán học khiến các em không thể thực hiện đúng phép tính cộng hay trừ, dẫn đến việc đưa ra câu trả lời sai, viết phép tính không chính xác, sai đơn vị và ghi đáp số không đúng.
Ở độ tuổi 6, trẻ em thường rất ngoan ngoãn và dễ vâng lời, thích học hỏi và thi đua với bạn bè Do đó, việc động viên và khen thưởng sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc khuyến khích các em phát triển.
Nhiều giáo viên vẫn xem việc dạy “Giải toán có lời văn” là đơn giản, dẫn đến việc thiếu nghiên cứu phương pháp giảng dạy hiệu quả Sự chuyển đổi phương pháp dạy học gặp khó khăn, chưa kích thích tính tích cực của học sinh, do ảnh hưởng sâu sắc của phương pháp truyền thống trong tư duy và thói quen giảng dạy hàng ngày.
Giáo viên thường sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp với đàm thoại để truyền đạt kiến thức, nhưng thực chất vẫn là hình thức "thầy truyền thụ, trò tiếp nhận và ghi nhớ".
Giáo viên thường ngại đầu tư vào việc tạo ra đồ dùng dạy học, không sử dụng sơ đồ hình vẽ hay phương pháp phân tích tổng hợp để hỗ trợ học sinh trong việc tìm kiếm phương pháp giải toán Họ cũng phân bổ thời gian không hợp lý, dẫn đến việc giảng dạy quá sâu hoặc dài dòng, trong khi đối tượng học sinh là lớp 1 với vốn từ và kiến thức hạn chế, khiến cho việc truyền đạt trở nên khó hiểu.
Giáo viên đóng vai trò là tấm gương cho học sinh, nhưng một số giáo viên vẫn chưa đạt chuẩn về phương pháp giảng dạy Lời giảng khó hiểu và tác phong sư phạm chưa nhanh nhẹn có thể dẫn đến những câu hỏi không hợp lý, từ đó hạn chế khả năng giải toán của học sinh.
Khả năng phối hợp, kết hợp với nhiều phương pháp để dạy mạch kiến thức
“ Giải toán có lời văn” ở lớp 1 còn thiếu linh hoạt.
Giáo viên gặp khó khăn trong việc tạo ra các tình huống sư phạm để nêu vấn đề một cách hiệu quả Bảng trình bày chưa khoa học và chữ viết chưa rõ ràng, tỉ mỉ, ảnh hưởng đến quá trình học tập Môn Toán thường khô cứng, và giáo viên chưa biết cách tạo hứng thú cho học sinh, dẫn đến hiệu quả dạy và học chưa đạt yêu cầu.