(Sáng kiến kinh nghiệm) tổ chức dạy học địa lý địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm góp phần nâng cao kỹ năng sống cho HS THPT

Hoạt động trải nghiệm HS THPT Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó học sinhdựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kỹ năngkhác nhau đ

PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài :

Hơn hai mươi lăm năm bước vào công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế,đất nước chúng ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn rất đáng tự hào trên nhiều lĩnhvực: kinh tế, văn hóa - xã hội, trong đó có cả giáo dục Tuy nhiên, trong giáodục sự gắn bó giữa "học" với "hành", giữa "lí luận" với "thực tiễn", giữa bài họcvới sự liên hệ với đời sống xã hội chưa thật sự được quan tâm đúng mức Chínhthực tế này đã dẫn tới thực trạng là phần lớn học sinh đều bỡ ngỡ trước các tìnhhuống, sự kiện thực tế, đặc biệt là các vấn đề "thời sự" nóng bỏng đang diễn ra ởnơi mình đang sinh sống (môi trường, tệ nạn ), hoặc không biết đến những giátrị di sản thiên nhiên, lịch sử văn hóa mà địa phương mình có HS càng ít có cơhội được hình thành và rèn luyện kĩ năng phân tích, giải quyết những vấn đềthực tế, kể cả "kĩ năng sống" Trong khi đó chúng ta hoàn toàn có thể tạo cơ hộicho HS có được kinh nghiệm đó thông qua các tiết học dành cho chương trìnhđịa phương

Theo Điều 23 của Luật Giáo dục quy định mục tiêu của giáo dục phổ

thông là: "giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc" Trong khi đó môn Địa lí là môn học nâng cao trí tưởng tượng và óc

thẩm mĩ; rèn luyện cho học sinh một số kĩ năng có ích trong đời sống và sảnxuất

Trong chương trình giáo dục quốc dân, Địa lí là môn học được đưa vàogiảng dạy ở các trường phổ thông nhằm mục đích trang bị cho học sinh nhữngkiến thức cơ bản về khoa học địa lí, cũng như vận dụng những kiến thức đó vàocuộc sống để biết cách ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh,đồng thời đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước Để làm được điều đó thìĐịa lí địa phương đóng một vai trò quan trọng Bởi lẽ, Địa lí địa phương là một

bộ phận và có liên quan mật thiết với địa lý Tổ quốc nên kiến thức Địa lí địaphương có vai trò là cơ sở để học sinh nắm kiến thức Địa lí Tổ quốc

Chính việc giảng dạy Địa lí địa phương tạo điều kiện cho thế hệ trẻ tìmhiểu và đánh giá đúng tiềm năng các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên

và thực trạng kinh tế - xã hội của địa phương, từ đó giúp họ định hướng nghềnghiệp, lao động sản xuất Những kiến thức địa lí địa phương mà nhà trườngtrang bị cho học sinh nếu có giá trị thực tiễn sẽ tạo điều kiện để học sinh có thểvận dụng được vào công việc lao động sản xuất tại địa phương, tham gia cải tạoxây dựng quê hương giàu đẹp Ngoài ra còn rèn luyện kĩ năng khảo sát, nghiêncứu, khảo sát, điều tra, quan sát, phân tích, vẽ, thiết lập các số liệu, biểu đồ, bảnđồ

Tuy nhiên, việc giảng dạy ĐLĐP trong các trương PT chưa thực sự đượcquan tâm đúng mức, dạy học mang tính chất qua loa để hoàn thành nội dungchương trình Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải làm thế nào vừa hoàn thành nội dungchương trình nhưng lại vừa đổi mới phương pháp và đa dạng hóa các hình thứcdạy học, từ đó giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động nhất, chấtlượng nhất, hiệu quả nhất, đồng thời giáo dục các kỹ năng cơ bản cho các em

Từ thực tế đó, bản thân tôi đã suy nghĩ, tìm tòi và mạnh dạn chọn đề tài: Tổ chức dạy học địa lý địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm góp phần nâng cao kỹ năng sống cho HS THPT” để viết sáng kiến kinh nghiệm Mong

các bạn đồng nghiệp tham khảo, đóng góp ý kiến để chúng ta làm tốt hơn sựnghiệp trồng người mà Đảng và Nhà nước đã giao!

II Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu một số vấn đề về địa lý địa phương nhằm hướng tới mụcđích, giúp học sinh hiểu biết hơn về quê hương mình, bồi dưỡng tình yêu quêhương, đất nước cho các em Đồng thời, góp phần vào việc không ngừng nângcao chất lượng dạy và học bộ môn Địa lý

Thông qua các hình thức dạy học trải nghiệm cũng góp phần nâng cao

kỹ năng sống cho các em HS TPPT

III Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề trải nghiệm sáng tạo vào trong dạy học địa lý địa phương

- Đưa ra một số phương pháp để tổ chức dạy học ĐLĐP có hiệu quả: Cầnxác định mức độ và hình thức vận dụng; vận dụng linh hoạt các phương phápdạy học trải nghiệm để nâng cao kỹ năng sống cho học sinh THPT

IV Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Trong phạm vi bài viết này, bản thân tôi chỉ trình bày một hình thức dạyhọc ĐLĐP như qua các hoạt động ngoại khóa địa lý, câu lạc bộ địa lí, cũng nhưhình thức dạy học dự án

- Đối tượng nghiên cứu: HS khối 10, 12 đơn vị công tác và một số đơn vị khác được tiến hành thực nghiệm.

V Các phương pháp nghiên cứu:

-Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu tài liệu (đọc, phân tích, tổng hợp)

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Nghiên cứu một số tình huống; hoàn cảnh; những điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương

- Phương pháp khảo sát điều tra: Điều tra tình hình thực tế của vấn đề ở HS và GV

- Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm: Nghiên cứu, tổng hợp, đúc rút kinhnghiệm của các đồng nghiệp, từ đó rút ra một số bài học và nêu được nhữngbiện pháp khắc phục cũng như đề xuất

- Phương pháp đàm thoại: Trò chuyện với HS là một phương pháp tốt để tôi cóthể gần gũi các em; đồng thời thăm hỏi, trò chuyện với một số phụ huynhHS qua đó có thể biết được tâm sự, nguyện vọng của các em trong việc học đểđưa ra nội dung kiến thức phù hợp

- Phương pháp thống kê tính toán: Qua những thông tin, tài liệu thu thập đượctôi đã vận dụng phương pháp này để thống kê lại tình hình và tính toán các sốliệu cần thiết để biết một số vấn đề trong phạm vi đề tài

Phần II : NỘI DUNG

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở khoa học đề tài.

Bác Hồ đã từng viết: "thống nhất giữa lí luận và thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn mà không có lí luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lí luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lí luận suông”.

Để thực hiện mục tiêu giáo dục, Luật Giáo dục năm 2005 đã quy định tính

chất và nguyên lý giáo dục là: "Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nên tảng Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”.

Khoản 2 Điều 28 Luật Giáo dục quy định về phương pháp giáo dục là:

''Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS".

Công văn số 5977/ BGDĐT- GDTrH của Bộ Giáo dục và Đào tạo vềhướng dẫn thực hiện nội dung giáo dục kiến thức địa phương ở cấp THCS và cấpTHPT từ năm 2008 - 2009 với yêu cầu nội dung giáo dục địa phương phải gópphần thực hiện mục tiêu môn học, gắn lí luận với thực tiễn hoạt động kinh tế - xãhội, văn hóa, lịch sử địa phương trong mỗi bài dạy

Cũng vì vậy, trong các tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường học có tiêuchí 5 thuộc tiêu chuẩn 5 đánh giá việc thực hiện nội dung giáo dục kiến thức địaphương theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo Đặc biệt, ngày 17/09/2014 SởGiáo dục và Đào tạo Nghệ An ra công văn số 1814/SGDĐT-GDTrH về hướng dẫndạy học Chương trình địa phương - đối với môn Địa lý: Các trưởng THCS chỉ đạocác tổ, nhóm chuyên môn thực hiện một buổi ngoại khóa tìm hiểu về địa phươngtheo cấu trúc chương trình, nội dung của Bộ quy định

Như vậy, việc giáo dục kiến thức ĐLĐP góp phần gắn lý luận với thựctiễn trong mỗi bài học theo quan điểm của Bác cũng như theo chỉ đạo của BộGiáo dục Đồng thời, góp phần vào việc đổi mới phương pháp giáo dục theohướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS Đặc biệt, việcnâng cao sự hiểu biết về thực tiễn đang diễn ra xung quanh cuộc sống các em sẽgóp phần hình thành và bồi dưỡng một số "kĩ năng sống" cần thiết cho các em, đócũng là chúng ta đang thực hiện theo chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo về giáodục "kĩ năng sống" cho HS qua một số môn học trong đó có môn Địa Lí

1.2 Ý nghĩa của việc dạy học ĐLĐP vào trong trường THPT

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước, điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội rất phong phú và đa dạng Cùng với cả nước, trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, Nghệ An cũng đã đạt nhiều thành tựu to lớn song cũng còn không ít khó khăn, thách thức phải vượt qua Nhưng, để kiến thức này đến với HS thì chỉ trong thời lượng hai tiết học ở cuối cấp thì dù giáo viên có "tóm gọn", khái quát đến mức độ nào cũng khó có thể truyền tải hết được Mặt khác, dạy theo kiểu "nhồi nhét" kiến thức như thế này thì học sinh khó có thể nhớ được đầy đủ (kể cả học sinh khá giỏi chứ chưa nói đến học sinh có chất lượng đạt trà thấp) Hơn nữa, các tiết tìm hiểu ĐLĐP chỉ được tìm hiểu ở cuối cấp THPT rất khó để có thể tạo mối liên hệ giữa kiến thức địa lí đại cương, kiến thức địa lí Việt Nam

với kiến thức ĐLĐP, không tạo được sự gắn kết giữa kiến thức khoa học vớithực tiễn cuộc sống Vì vậy, việc vận dụng kiến thức ĐLĐP vào trong các giờhọc địa lí sẽ khắc phục được phần nào những khó khăn này

Kiến thức ĐLĐP là một bộ phận có liên quan mật thiết với khoa học địa línói chung và địa lí Việt Nam nói riêng, nên kiến thức ĐLĐP có vai trò là cơ sở

để HS nắm kiến thức địa lý Việt Nam, kiến thức địa lý nói chung Hơn thế,ĐLĐP là những kiến thức về sự vật, hiện tượng hết sức gần gũi mà các em nhìnthấy hàng ngày Vì vậy, nó sẽ tạo điều kiện hình thành biểu tượng địa lý cho HS,

là cơ sở để tạo ra khái niệm địa lý vì nó phản ánh được những thuộc tính củakhái niệm địa lý tương ứng Biểu tượng về sự vật hiện tượng càng sáng, càngđầy đủ thì việc nhận thức càng tốt Để HS nắm các khái niệm thì GV phải bắtđầu từ những sự vật, hiện tượng cụ thể, sinh động sau đó GV sẽ hướng dẫn HStìm và phân tích các dấu hiệu bản chất của sự vật, hiện tượng đó, cuối cùng làkhái quát lên thành định nghĩa về sự vật, hiện tượng đó

Môn Địa lí cũng khác với các môn học khác đối tượng nghiên cứu của nórất rộng, trải dài trên nhiều lãnh thổ và mỗi nơi có những nét đặc trưng.Vì thế,

việc hình thành khái niệm địa lý (nhất là khái niệm chung - Địa lí 10) không có gìtốt hơn bằng việc GV lấy ví dụ minh họa cho khái niệm là những sự vật, hiện tượng

ở gần thân thuộc với các em như: một di sản, một hình thức phát triển công nghiệp,một nhà máy sẽ là biểu tượng rõ nét hơn nhiều so với các nơi khác

Các ví dụ minh họa càng gần gũi, thân quyen, những điều HS đã từng nhìn thấy,nghe thấy thì bài giảng sẽ có tính thuyết phục cao Đồng thời các nguyên lý, lýluận trừu tượng, khó hiểu, phức tạp thành những vấn đề gần gũi, giản dị, dễ tiếpthu, tạo hứng thú học tập cho học sinh hơn

Lứa tuổi HS là lứa tuổi hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ,ham hiểu biết; khi được GV trang bị, làm giàu những kiến thức về quê hươngmình thì sẽ bồi dưỡng trong tâm hồn mỗi em tình yêu quê hương Mặt khác,hình thành ở các em kĩ năng sống cần thiết như kĩ năng ứng phó với những tìnhhuống của cuộc sống, kĩ năng hợp tác, thể hiện sự cảm thông, ra quyết định , từ

đó giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, quêhương, đất nước Hơn thế, có thể vận dụng vào công việc lao động sản xuất tạiđịa phương, tham gia vào việc cải tạo xây dựng quê hương, đất nước trongtương lai

Theo hướng dẫn thực hiện chương trình hiện hành của Bộ Giáo dục vàđào tạo ĐLĐP là một nội dung kiến thức của bộ môn Địa lý, kiến thức ĐLĐP làkiến thức về tự nhiên, kinh tế, xã hội trong một không gian hẹp nơi quê hương

mà HS đang sinh sống Làm sao cho HS hiểu sâu sắc hơn những kiến thức địa lítrong sgk thông qua kiến thức ĐLĐP, gắn lí luận với thực tiễn và giáo dục thế hệtrẻ tình yêu quê hương, đất nước là nhiệm vụ cơ bản mà mỗi GV phải thực hiệntrong các bài lên lớp Do vai trò và ý nghĩa to lớn, thiết thực như vậy cho nênviệc tiếp thu, tích lũy kiến thức về ĐLĐP đối với mỗi HS là không có giới hạn,càng nhiều càng tốt

Việc làm giàu kiến thức ĐLĐP cho HS thông qua dạy học địa lý khôngphải là không làm được, là quá khó mà chỉ có là chúng ta đã quan tâm và thựchiện hay chưa mà thôi

1.3 Hoạt động trải nghiệm HS THPT

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó học sinhdựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kỹ năngkhác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình và tham giahoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục,qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực

thành phần đặc thù của hoạt động này: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động;năng lực thích ứng với sự biến động của nghề nghiệp và cuộc sống.

Nội dung cơ bản của chương trình Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm

5 lĩnh vực: Phát triển cá nhân; Cuộc sống gia đình; Đời sống nhà trường; Quêhương, đất nước và cộng đồng xã hội; Nghề nghiệp và phẩm chất người laođộng Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thiết kế theo nguyên tắctích hợp, kết hợp đồng tâm và tuyến tính; các chủ đề được xây dựng mang tínhchất mở với những nội dung hoạt động bắt buộc cho tất cả học sinh trong cảnước và nội dung mang tính phân hoá tuỳ theo nhu cầu, năng lực, sở trường củahọc sinh cũng như điều kiện đáp ứng của cơ sở giáo dục

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo xuất hiện trong một số văn bản chỉ đạocủa Bộ GD-ĐT khoảng vài ba năm gần đây Cùng với việc "dạy học tích hợpliên môn", "dạy học gắn với sản xuất kinh doanh", "dạy học với di sản", "trảinghiệm sáng tạo" là việc được nhiều nhà trường thực hiện

Nhưng những nơi thực hiện đúng tinh thần, có hiệu quả thì không nhiều, "trảinghiệm sáng tạo" trở thành phong trào, thành các cuộc thi mang tính hình thức ởnơi này, nơi kia do không được các cấp quản lý hiểu đúng, chỉ đạo thực hiệnđúng TS Phạm Đỗ Nhật Tiến (nguyên chuyên gia giáo dục của Bộ GD-ĐT) cho

rằng: “hoạt động trải nghiệm sáng tạo đưa vào chương trình với mục đích chính

là chuyển hóa kiến thức, kỹ năng, thái độ thành năng lực Vì vậy đó không thể là môn học riêng biệt mà phải gắn liền với từng môn học, là một phần của giáo dục môn học”.

Chính vì vậy, chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo được xâydựng sao cho 100% học sinh tham gia, được rèn luyện, và 100% học sinh đượcđánh giá trong các hoạt động đó

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt độngcâu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại,các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạtđộng cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ,hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổ chức các ngàyhội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định

1.3.1 Vai trò của hoạt động trải nghiệm với HS THPT

- Góp phần đẩy mạnh hoạt động nhận thức của HS: Giúp HS phát triển kỹ nănghọc tập tự chiếm lĩnh kiến thức, đồng thời kích thích hứng thú nhận thức của Hs,phát triển trí tuệ và nhân cách HS

- Góp phần hình thành một số kỹ năng mềm cho HS như KN giao tiếp, lắngnghe tích cực và trình bày được suy nghĩ, ý tưởng của mình KN hợp tác cũngkhông thể thiếu trong các hoạt động trải nghiệm, đảm nhận trách nhiệm và đặtmục tiêu, tìm kiếm và xử lỹ thông tin để hoàn thành nội dung bài học đượcgiao

1.3.2 Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm

- Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫnđối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được

đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa,công trình, nhà máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có đượcnhững kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính cácem

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinhnhư: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thốngcách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của ĐộiThiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thểđược tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, ditích lịch sử, văn hóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp;Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dãngoại theo các chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

- Hội thi, cuộc thi

Hội thi, cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn,lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện vàđịnh hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân,nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mongmuốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thicho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viêntrong quá trình tổ chức HĐTNST

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia mộtcách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhucầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của họcsinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phầnbồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quátrình nhận thức Hội thi, cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức

khác nhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải ô chữ, thi tiểuphẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thisáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch,…

có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Nội dung của hội thi rất phong phú,bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hộithi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổchức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

- Câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinhcùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáodục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh vớinhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác

Hoạt động của CLB tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức,hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩnăng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến,

kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ nănghợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,…

CLB là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mình nhưquyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động vănhóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biếnthông tin,… Thộng qua hoạt động của các CLB, nhà giáo dục hiểu và quan tâmhơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em CLB hoạt độngtheo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được

tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: CLB học thuật; CLB thể dục thểthao; CLB văn hóa nghệ thuật; CLB võ thuật; CLB hoạt động thực tế; CLB tròchơi dân gian…

- Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thầnnhiều bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đốivới học sinh nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với

nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục "chơi

mà học, học mà chơi”.

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau củaHĐTNST như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp vàtiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri

thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gâyhứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tảinhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện;tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

- Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sựtham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiếncủa mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những ngườilớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lạihiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suynghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào

đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng làdịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như mộtsân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trựctiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chứcrất linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phùhợp với từng lứa tuổi học sinh

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho họcsinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳngđịnh vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực đểkhẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tíchcực để khẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh vànhững người lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mongđợi của các em về bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hộigiao lưu giữa người lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ

em trong trường học Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyềnđược lắng nghe và quyền được tham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáodục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà họcsinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phùhợp hơn với các em

- Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuậttương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầuđưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phầntrình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và

khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đíchcủa hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa raquan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nộidung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của họcsinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩnăng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyếtđịnh và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khảnăng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,…

- Tổ chức sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thông là một hoạt động tạo cơ hộicho học sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiệnnăng lực tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thôngqua hoạt động tổ chức sự kiện học sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc

tổ chức, tính năng động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan

hệ tốt, có khả năng làm việc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê Khi thamgia tổ chức sự kiện học sinh sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịuđược áp lực cao của mình Ngoài ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứngphó trong mọi tình huống bất kì xảy đến Các sự kiện học sinh có thể tổ chứctrong nhà trường như: Lễ khai mạc, lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễchúc mừng,…; Các buổi triển lãm, buổi giới thiệu, hội thảo khoa học, hội diễnnghệ thuật; Các hoạt động đánh giá thể lực, kiểm tra thể hình, thể chất của họcsinh; Đại hội thể dục thể thao, hội thi đấu giao hữu; Hoạt động học tập thực tế,

du lịch khảo sát thực tế, điều tra học thuật; Hoạt động tìm hiểu về di sản vănhóa, về phong tục tập quán; Chuyến đi khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóanước ngoài…

- Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cầnthiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với nhữngnhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em cótình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lêntrong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách Hoạt động giao lưu có một sốđặc trưng sau:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, cónhững thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấmgương sáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quan tâm và hào hứng.

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôinổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiếtthực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các

em Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các HĐTNSTtheo chủ đề Hoạt động giao lưu dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện củalớp, của trường

1.3.3 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh phổ thông

HĐ TN coi trọng các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của HS, về

cơ bản là hoạt động mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗlực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tậpthể Đây là những HĐGD được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để

HS trải nghiệm và sáng tạo Điều đó đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổchức HĐ TNST phải đa dạng, linh hoạt, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính

Ở đây có một số phương pháp chủ yếu, như là:

- Phương pháp giải quyết vấn đề (GQVĐ)

GQVĐ là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tư duy,sáng tạo, GQVĐ của HS Các em được đặt trong tình huống có vấn đề, thôngqua việc GQVĐ giúp HS lĩnh hội tri thức, KN và phương pháp Trong tổ chức

HĐ TNST, phương pháp GQVĐ thường được vận dụng khi HS phân tích, xemxét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự việc nảy sinh trong quátrình hoạt động

Phương pháp GQVĐ có ý nghĩa quan trọng, phát huy tính tích cực, sáng

tạo của HS, giúp các em có cách nhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sựviệc nảy sinh trong hoạt động, cuộc sống hàng ngày Để phương pháp này thànhcông thì vấn đề đưa ra phải sát với mục tiêu hoạt động, kích thích HS tích cựctìm tòi cách giải quyết Đối với tập thể lớp, khi GQVĐ GV phải coi trọngnguyên tắc tôn trọng, bình đẳng, tránh gây ra căng thẳng không có lợi khi giáodục HS

Phương pháp trên được tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Nhận biết vấn đề

Bước 2: Tìm phương án giải quyết

Bước 3: Quyết định phương án giải quyết và kết luận vấn đề.

- Phương pháp trò chơi

Trò chơi là tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề hay thực hiện những

hành động, việc làm hoặc hình thành thái độ thông qua một trò chơi nào đó Đặc thù của trò chơi:

Trò chơi không phải là thật mà là giả vờ như làm một cái gì đó nhưngmang tính chân thật (nhập các vai chơi một cách chân thật, thể hiện động tác,hành vi phù hợp…) Hơn nữa, đây là một hoạt động tự do, tự nguyện không thể

gò ép hoặc bắt buộc chơi khi các em không thích, không đáp ứng nhu cầu,nguyện vọng của chúng

Trò chơi được giới hạn bởi không gian và thời gian, có qui tắc tổ chức(luật chơi do nội dung chơi quy định) Đặc thù này sẽ quy định quy mô, sốlượng người chơi, điều kiện, vật chất, cũng như xác định tính chất, phương pháphành động, tổ chức và điều khiển hành vi cũng như những mối quan hệ lẫn nhaucủa người chơi

Trò chơi là một hoạt động mang tính sáng tạo cao, thể hiện ở việc lựachọn chủ đề chơi, phân vai tạo ra tình huống, hoàn cảnh chơi, sử dụng phươngtiện thay thế trong các trò chơi sáng tạo, lựa chọn các phương thức hành động vàphân chia tình huống chơi để giải quyết nhiệm vụ chơi trong những trò chơi cóluật

Trò chơi là phương tiện giáo dục và phát triển toàn diện HS, giúp các

em nâng cao hiểu biết về thế giới hiện thực xung quanh, kích thích trí thôngminh, lòng ham hiểu biết, học cách giải quyết nhiệm vụ Ngoài ra, trò chơi làphương tiện giáo dục phẩm chất nhân cách cho HS Các phẩm chất nhân cáchđược hình thành thông qua chơi như tính hợp tác, tính đồng đội, tính tập thể,tính kỷ luật, tự chủ, tích cực, độc lập, sáng tạo, sự quan tâm lo lắng đến ngườikhác, thật thà, dũng cảm, kiên nhẫn,…Trò chơi còn là phương tiện giáo dục thểlực cho HS, giáo dục thẩm mỹ, hình thành các KN giao tiếp, KN xã hội,

Trò chơi là một phương thức giải trí tích cực, hiệu quả, mang lại niềmvui, sự hứng khởi, hồn nhiên, yêu đời cho HS, để các em tiếp tục học tập vàrèn luyện tốt hơn

Về mặt tâm lý học, trong quá trình diễn ra trò chơi tất cả các thành viên của

nhóm đều tham gia hết mình và từ đó các em sẽ được trải nghiệm, bởi vì mỗi cá

nhân cũng như cả nhóm đang sống trong một tình huống khác với những gì các

em đã sống trong cuộc sống thực

Việc tổ chức trò chơi được GV tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị trò chơi

Bước 2: Tiến hành trò chơi

Bước 3: Kết thúc trò chơi

- Phương pháp làm việc nhóm

Làm việc theo nhóm nhỏ là phương pháp tổ chức dạy học - giáo dục,trong đó, GV sắp xếp HS thành những nhóm nhỏ theo hướng tạo ra sự tương táctrực tiếp giữa các thành viên, từ đó HS trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùngnhau phối hợp làm việc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm Làm việcnhóm có ý nghĩa rất lớn trong việc:

- Phát huy cao độ vai trò chủ thể, tính tự giác, tích cực, sáng tạo, năng động,

tinh thần trách nhiệm của HS, tạo cơ hội cho các em tự thể hiện, tự khẳng địnhkhả năng, thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao

- Giúp HS hình thành các KN xã hội và phẩm chất nhân cách cần thiết như: KN

tổ chức, quản lí, GQVĐ, hợp tác, có trách nhiệm cao, tinh thần đồng đội, sựquan tâm và mối quan hệ khăng khít, sự ủng hộ cá nhân và khuyến khích tinhthần học hỏi lẫn nhau, xác định giá trị của sự đa dạng và tính gắn kết

- Thể hiện mối quan hệ bình đẳng, dân chủ và nhân văn: tạo cơ hội bình đẳng

cho mỗi cá nhân người học được khẳng định và phát triển Nhóm làm việc sẽkhuyến khích HS giao tiếp với nhau và như vậy sẽ giúp cho những em nhút nhát,thiếu tự tin có nhiều cơ hội hòa nhập với lớp học,

Chính vì vậy đầu ra của hoạt động TN khá đa dạng và khó xác định mức

độ chung, nhất là khi nó lại luôn gắn với cảm xúc - lĩnh vực mang tính chủ quancao, cũng là cơ sở quan trọng của sự hình thành sáng tạo và phân hóa

"Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn từ

đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân".

1.4 Thực trạng của việc dạy học Địa lý địa phương gắn với hoạt động

trải nghiệm trong trường PT hiện nay

Hiện nay việc dạy học địa lý địa phương chưa được coi trọng nhiều trongchương trình phổ thông Đối với chương trình dạy học, địa lý là bộ môn đượcđánh giá là môn học gắn liền với thực tế địa phương nhiều nhất

Theo hướng dẫn thực hiện chương trình hiện hành của Bộ Giáo dục và đàotạo ĐLĐP là một nội dung kiến thức của bộ môn Địa lý, kiến thức ĐLĐP là kiến

thức về tự nhiên, kinh tế, xã hội trong một không gian hẹp nơi quê hương mà HSđang sinh sống Làm sao cho HS hiểu sâu sắc hơn những kiến thức địa lí trongsgk thông qua kiến thức ĐLĐP, gắn lí luận với thực tiễn và giáo dục thế hệ trẻtình yêu quê hương, đất nước là nhiệm vụ cơ bản mà mỗi GV phải thực hiệntrong các bài lên lớp Do vai trò và ý nghĩa to lớn, thiết thực như vậy cho nênviệc tiếp thu, tích lũy kiến thức về ĐLĐP đối với mỗi HS là không có giới hạn,càng nhiều càng tốt Việc làm giàu kiến thức ĐLĐP cho HS thông qua dạy họcđịa lý không phải là không làm được, là quá khó mà chỉ có là chúng ta đã quantâm và thực hiện hay chưa mà thôi Qua khảo sát thực tế tôi nhận thấy việc vậndụng kiến thức ĐLĐP vào trong các giờ học địa lí còn tồn tại những thực trạng

và nguyên nhân sau:

Thứ nhất: Một số GV chưa đưa kiến thức ĐLĐP vào bài dạy, có thể bởi một

- Chưa nắm rõ chỉ đạo, yêu cầu của cấp trên, cho rằng chỉ nên tuân thủ theoSGK không nên đưa kiến thức ĐLĐP vào bài dạy bởi có thể dẫn tới "cháy" giáo

- Cũng có không ít GV lười tích lũy kiến thức, đặc biệt là kiến thức ĐLĐP rấtphong phú và có thể thay đổi theo thời gian Chính sự hạn chế vốn kiến thức vềĐLĐP thì làm sao có thể vận dụng vào bài dạy Bên cạnh đó, cũng có trườnghợp GV có kiến thức về ĐLĐP nhưng lại không chú tâm dành thời gian cho việcsoạn giáo án, chỉ "tải" giáo án mẫu từ mạng xuống hoặc "chép" của nhau theo

kiểu "soạn một đêm dạy cả năm" nên kiến thức ĐLĐP khó có cơ hội "lọt" vàogiáo án

Với thực tế rất đáng buồn trên mà nhiều tiết dạy địa lí lẽ ra phải rất hay,rất có khả năng thu hút học sinh lại trở nên khô khan, khó hiểu Hệ lụy kéo theolà: không những chất lượng học tập môn học của HS không cao, học sinh khônghứng thú với môn học; mà kiến thức về quê hương trong tâm hồn các em rấtnghèo nàn Nhiều em có thể nhanh chóng định nghĩa một khái niệm địa lý, haynêu tên và đặc điểm một sự vật, hiện tượng nổi tiếng trên thế giới nhưng lại hiểu

lơ mơ, thậm chí không biết gì về sự vật, hiện tượng địa lý ở tỉnh mình

Thứ hai: Nhiều GV có đưa kiến thức ĐLĐP vào bài dạy nhưng hiệu quảchưa cao, vì :

- Chưa dành nhiều thời gian cho việc chuẩn bị giáo án nên chỉ làm theo kiểu

"ngấu hứng" cho qua loa, xong chuyện

- Bên cạnh đó, cũng có trường hợp lại đưa quá nhiều kiến thức ĐLĐP vào bài dạy làm cho biến dạng tiết học địa lí trở thành tiết học chỉ tìm hiểu về ĐLĐP

Thứ ba: Về phía HS kiến thức địa lí xung quanh các em rất phong phú,các em hàng ngày được tiếp xúc, nhìn thấy Thế nhưng, nhiều em chưa biết cáchvận dụng những kiến thức được thấy tại địa phương vào bài học để nắm chắchơn kiến thức bài học, cũng như liên hệ những điều đã học vào thực tiễn cũngcòn rất ít Bởi, một mặt các em cũng lười suy nghĩ; mặt khác thiếu đi sự địnhhướng, khơi gợi từ phía GV, GV chỉ yêu cầu các em lấy những ví dụ ở nhữngnơi rất xa xôi dẫn tới các em rất mơ hồ với kiến thức cũng như với những sự vật,

sự việc đang diễn ra xung quanh mình

Thực tế hiện nay, mục tiêu của bộ môn Địa lý là tăng cường các hoạtđộng trải nghiệm cho học sinh, gắn bài học địa lí với thực tiễn địa phương, đấtnước, thế giới; vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề về môi trường,kinh tế - xã hội tại địa phương, từ đó phát triển nhận thức, kĩ năng, hình thànhphẩm chất, năng lực đặc thù và năng lực chung

Với mục tiêu như trên nên vấn đề dạy học địa lý địa phương thông qua cáchoạt động trải nghiệm thực tế là một vấn đề cấp thiết và quan trọng hiện nay

1.5 Tổng quan về kiến thức địa lý tỉnh Nghệ An

1.5.1 Vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ

Nằm trong hành lang kinh tế Đông Tây (nối liền Myanmar Thái Lan Lào - Việt Nam) theo Quốc lộ 7 đến cảng Cửa Lò; có 1 thành phố, 3 thị xã và 17huyện Trong đó, Thành phố Vinh là đô thị loại 1

-Nghệ An nằm ở vị trí trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, trên tuyến giao lưuBắc - Nam và đường xuyên Á Đông - Tây, cách thủ đô Hà Nội 300 km về phíaNam Theo đường 7 cách biên giới Việt - Lào khoảng 250 km và biên giới Lào -Thái Lan gần 300 km Nghệ An hội nhập đủ các tuyến đường giao thông: đường

bộ, đường sắt, đường thuỷ, đường không và đường biển Bên cạnh đường biêngiới dài 419 km và 82 km bờ biển, tỉnh còn có sân bay Vinh, cảng Cửa Lò, kếtcấu hạ tầng đang được nâng cấp, mở rộng và xây dựng mới đã tạo cho Nghệ An

có nhiều thuận lợi trong giao lưu kinh tế - xã hội với cả nước, khu vực và quốctế

1.5.2 Điều kiện tự nhiên

- Đặc điểm địa hình

Nghệ An nằm ở phía Đông Bắc của dãy Trường Sơn, có độ dốc thoải dần

từ Tây Bắc đến Đông Nam Diện tích tự nhiên của tỉnh là 1.648.729 ha, trong đómiền núi chiếm 3/4 diện tích, phần lớn đồi núi tập trung ở phía Tây của tỉnh Dảiđồng bằng nhỏ hẹp chỉ có 17% chạy từ Nam đến Bắc giáp biển Đông và các dãynúi bao bọc Địa hình của tỉnh bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi dày đặc vànhững dãy núi xen kẽ, vì vậy gây không ít trở ngại cho sự phát triển giao thông

và tiêu thụ sản phẩm

- Khí hậu

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa mang tính chuyển tiếp của khíhậu miền Bắc và miền Nam Số giờ nắng trong năm từ 1.500 – 1.700 giờ, bức xạmặt trời 74,6 Kalo/cm2, nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 230C, cao nhất là

430C và thấp nhất là 20C, lượng mưa trung bình năm là 1.800 – 2.000 mm Tuynhiên, hàng năm Nghệ An còn phải chịu ảnh hưởng của những đợt gió Tây Namkhô nóng và bão lụt lớn Do địa hình phân bố phức tạp nên khí hậu ở đây cũngphân dị theo tiểu vùng và mùa vụ

1.5.3 Tài nguyên thiên nhiên

- Tài nguyên đất

Đất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh có khoảng 196.000 ha, chiếm gần 11,9%diện tích tự nhiên; đất lâm nghiệp có trên 685.000 ha (41,8%); đất chuyên dùng59.000 ha (3,6%); đất ở 15.000 ha (0,9%) Hiện quỹ đất chưa sử dụng còn trên

600 nghìn ha, chiếm 37% diện tích tự nhiên, trong đó chủ yếu là đất trống, đồinúi trọc Số diện tích đất có khả năng đưa vào khai thác sử dụng trong sản xuấtnông nghiệp, trồng cây công nghiệp ngắn ngày, dài ngày và cây ăn quả là 20 -

30 nghìn ha, lâm nghiệp trồng rừng, khoanh nuôi, bảo vệ và tái sinh rừng trên

500 nghìn ha Phần lớn diện tích đất này tập trung ở các huyện miền núi vùngTây Nam của tỉnh

- Tài nguyên rừng

Diện tích rừng của tỉnh là trên 685.000 ha, trong đó rừng phòng hộ là320.000 ha, rừng đặc dụng chiếm gần 188.000 ha, rừng kinh tế trên 176.000 ha.Nhìn chung rừng ở đây rất đa dạng, có tiềm năng khai thác và giá trị kinh tế cao

- Tài nguyên biển

Nghệ An có bờ biển dài 82 km, 6 cửa lạch, trong đó Cửa Lò và Cửa Hội

có nhiều điều kiện thuận lợi nhất cho xây dựng cảng biển Đặc biệt, biển Cửa Lòđược xác định là cảng biển quốc tế quan trọng của vùng Bắc Trung Bộ, đồngthời cũng là cửa ngõ giao thông vận tải biển giữa Việt Nam, Lào và vùng ĐôngBắc Thái Lan Hải phận Nghệ An có 4.230 hải lý vuông, tổng trữ lượng cá biểntrên 80.000 tấn, khả năng khai thác trên 35 – 37 nghìn tấn/năm

Biển Nghệ An không chỉ nổi tiếng về các loại hải sản quý hiếm mà cònđược biết đến bởi những bãi tắm đẹp và hấp dẫn như bãi biển Cửa Lò, bãi NghiThiết, bãi Diễn Thành, Cửa Hiền… trong đó nổi bật nhất là bãi tắm Cửa Lò cónước sạch và sóng không lớn, độ sâu vừa và thoải là một trong những bãi tắmhấp dẫn của cả nước Đặc biệt, đảo Ngư cách bờ biển 4 km có diện tích trên 100

ha, mực nước quanh đảo có độ sâu 8 – 12 m rất thuận lợi cho việc xây dựng một

cảng nước sâu trong tương lai, góp phần đẩy mạnh việc giao lưu hàng hoá giữanước ta và các nước khác trong khu vực.

1.5.4 Dân cư, lao động và văn hóa

Nghệ An có dân số hơn 3.122.405 người , là địa phương đông dânthứ tư trong cả nước (sau Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Thanh Hóa) Tỷ trọng:Dân số sống ở thành thị 15,1%; dân số nữ 50,34%; Dân số phi nông nghiệp31,3% Mật độ dân số trung bình 184 người/km2 Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên0,13% Tổng số lực lượng lao động gần 1,9 triệu người, trong đó lực lượng laođộng được đào tạo chiếm 48%

Nghệ An là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh - danh nhân văn hoáthế giới, là vùng đất nổi tiếng có truyền thống hiếu học, học giỏi, cần cù, sángtạo; là trung tâm giáo dục - đào tạo của khu vực Bắc miền Trung với 17 trườngĐại học, Cao đẳng đào tạo trên các lĩnh vực: kinh tế, kỹ thuật, đào tạo nghề, sưphạm, y tế, văn hóa nghệ thuật Đặc biệt, là hệ thống các trường trung cấpchuyên nghiệp và đào tạo nghề lao động kỹ thuật trên địa bàn tỉnh đáp ứng đầy

đủ nhu cầu nguồn nhân lực cho các nhà đầu tư

- Di sản văn hóa

Hiện nay, toàn tỉnh có 872 di tích, trong đó có 112 di tích công nhận ditích quốc gia; 13 di tích cấp tỉnh và rất nhiều giá trị văn hoá phi vật thể như vănhọc thành văn và văn học dân gian, âm nhạc dân gian, múa dân gian, triết lý dângian phong tục tập quán…

Các di tích kiến trúc nghệ thuật Nghệ An rất độc đáo, có mặt khắp cácmiền quê và tập trung nhiều ở huyện miền xuôi Trong số 85 di tích kiến trúcnghệ thuật còn lại sau tổng kiểm kê năm 1996, có 19 di tích đã được xếp hạngquốc gia Những di tích nổi tiếng như đền Cờn, đền Quả, đền Bạch Mã, đìnhHoành Sơn, đình Trung Cần, đình Sừng đã thể hiện bàn tay tài hoa của nhữngnghệ nhân xứ Nghệ với lối kiến trúc cổ độc đáo của miền quê khí hậu khắcnghiệt

Ngoài ra, Nghệ An còn 474 di tích lịch sử, trong đó 89 di tích đã đượcxếp hạng quốc gia và được chia làm 3 loại: di tích lịch sử văn hoá, di tích cáchmạng và di tích lưu niệm danh nhân

Di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu có đền Cuông, đền thờ Mai Thúc Loan,đền Bạch Mã, đền thờ Nguyễn Xí, núi Lam Thành, núi Dũng Quyết - PhượngHoàng Trung Đô, thành cổ Vinh

Di tích cách mạng tiêu biểu là hệ thống di tích Xô Viết Nghệ Tích như:

mộ các chiến sỹ hy sinh trong ngày 12/9 ở Thái Lão - Hưng Nguyên; đình VõLiệt; đình Quỳnh Đôi, làng Đỏ Hưng Dũng di tích Tràng Kè ở Yên Thành; ditích nhà cụ Vi Văn Khang ở Môn Sơn, Con Cuông; Ngã ba Bến Thuỷ Những

di tích thời kỳ chống Mỹ cứu nước tiêu biểu có Truông Bồn, cột mốc số 0 đường mòn Hồ Chí Minh

Nghệ thuật biểu diễn

Là một tỉnh có nhiều dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc đều mang mộtbản sắc văn hóa, ngôn ngữ riêng giàu truyền thống Nghệ An là xứ sở của nềnvăn hóa dân gian đặc sắc với những điệu hò, hát phường vải, hát đò đưa… Dukhách đến với bất kỳ lễ hội nào của tỉnh Nghệ An đều có thể thưởng thức loạihình sinh hoạt văn hóa đặc sắc này

Đến hết tháng 10.2017, toàn tỉnh có 162 xã đạt 19/19 tiêu chí; dự kiếntrong năm 2017 sẽ có thêm 22 xã đạt 19/19 tiêu chí nông thôn mới, nâng tổng số

xã đạt chuẩn nông thôn mới toàn tỉnh là 174 xã; số tiêu chí bình quân đạt 14,3tiêu chí/xã; có 3 đơn vị cấp huyện hoàn thành xây dựng nông thôn mới

Kim ngạch xuất khẩu 10 tháng đạt 808 triệu USD, tăng 20,11% cùng kỳ;ước cả năm đạt 976 triệu USD, tăng 14,55% Kim ngạch nhập khẩu 10 tháng đạt483,9 triệu USD, tăng 24,62% cùng kỳ; ước cả năm 2017, giá trị nhập khẩuhàng hóa đạt 550 triệu USD, tăng 9,98% cùng kỳ năm 2016

Tổng lượng khách lưu trú đạt 3,9 triệu lượt, tăng 21%, trong đó có 80.000lượt khách quốc tế Tổng thu du lịch cả năm 2017 đạt 5.890 tỷ đồng, tăng 27%

so với năm 2016

Trong năm cấp mới (gồm chấp thuận chủ trương đầu tư/cấp giấy chứngnhận đầu tư) cho 152 dự án, với tổng số vốn đầu tư đăng ký 13.945,01 tỷ đồng,điều chỉnh 14 lượt dự án với số vốn đầu tư điều chỉnh tăng 303,03 tỷ đồng

Các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa xã hội tiếp tục gặt hái nhiều thànhtựu, an sinh xã hội bảo đảm Tổ chức các hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn và

sự kiện chính trị quan trọng Năm 2017, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 83,5%; tỷ lệlàng, bản, khối phố văn hóa đạt 59%

Trên đây là những khái quát chung về tỉnh Nghệ An, tuy nhiên trong giớihạn của ĐLĐP chỉ nghiên cứu một số vấn đề mang tính chất cụ thể, bởi thờilượng trong chương trình chỉ có 2 tiết (90 phút)

Chương 2 TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỊA LÝ ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA

CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HS THPT

2.1 Các hình thức dạy học ĐLĐP gắn với trải nghiệm

2.1.1 Tổ chức các hoạt động ngoại khóa tham quan học tập cho HS THPT

Tổ chức các hoạt động ngoại khóa Địa lí theo quan niệm đổi mới phươngpháp dạy học là một hình thức tự học tích cực, bổ ích và có hiệu quả, nối liềnbục giảng với thực tiễn đời sống, mở rộng, kéo dài trường suy tưởng - thẩm định

về bài học cho học sinh; phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của ngườihọc, kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chính khoá

Hoạt động ngoại khoá Địa lí càng cần thiết và bổ ích khi được áp dụng vàoquá trình dạy học tích hợp lồng ghép giữa kiến thức môn học với kiến thức thựctiễn ở trường THPT Ngoại khoá Địa lí góp phần làm sáng tỏ hơn, cho phépchúng ta khai thác thêm kiến thức sâu rộng - điều mà giáo viên và học sinh rấtkhó thực hiện trong giờ chính khoá do hạn chế về điều kiện và thời gian giảngdạy Ngoại khoá Địa lí còn tăng cường tính thời sự, tính xã hội cho nội dung bàihọc Hoạt động ngoại khoá có tính giáo dục cộng đồng, xã hội sâu rộng

Tổ chức hoạt động ngoại khoá Địa lí là một công việc vừa có ý nghĩa thựctiễn vừa có ý nghĩa khoa học Trong nỗ lực tìm kiếm và đổi mới PPDH nhằmnâng cao chất lượng giảng dạy và góp phần khắc phục tình trạng học sinh thiếuhứng thú học môn Địa lí, tổ chức các hoạt động ngoại khoá Địa lí là một xuhướng khả dĩ đáp ứng tốt những yêu cầu đổi mới PPDH theo hướng lấy ngườihọc làm trung tâm

Hoạt động ngoại khoá Địa lí, không chỉ góp phần nâng cao khả năng tư duyđộc lập, tăng cường khả năng sáng tạo trong học tập, kích thích lòng ham muốntìm tòi, khám phá những kiến thức mới của người học mà còn góp phần hoànthiện khả năng chuyên môn và kỹ năng sư phạm của người thầy trong quá trìnhchuẩn bị và "đồng hành" với người học khám phá kiến thức mới

Kết quả của hoạt động ngoại khoá Địa lí phụ thuộc rất nhiều vào việc tổchức và lập kế hoạch hoạt động mà giáo viên Địa lí là người quyết định Hiệnnay chưa có nhiều tài liệu nói rõ quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá Địa línhưng qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy việc tổ chức hoạt động ngoại khoá

về Địa lí cho học sinh có thể thực hiện như sau:

Bước 1 Lựa chọn chủ đề ngoại khoá

Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tếcủa dạy học nội khoá bộ môn, đặc điểm của học sinh và điều kiện của giáo viêncũng như của nhà trường để lựa chọn chủ đề của hoạt động ngoại khoá cần tổchức Việc lựa chọn này phải rõ ràng để có tác dụng định hướng tâm lí và kíchthích sự tích cực, tự lực của học sinh ngay từ đầu

Bước 2 Lập kế hoạch ngoại khoá

Khi lập kế hoạch hoạt động ngoại khoá thì giáo viên cần phải xây dựng cácnội dung sau:

- Xác định mục tiêu giáo dục của hoạt động, gồm có: mục tiêu về kiếnthức; mục tiêu về kĩ năng và yêu cầu về phát triển năng lực, trí tuệ; mục tiêu vềthái độ, tình cảm

- Xây dựng nội dung cho hoạt động ngoại khoá dưới dạng những nhiệm vụhọc tập cụ thể

- Dự kiến hình thức tổ chức, phương pháp dạy học

- Dự kiến các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết

- Dự kiến những công việc có thể nhờ đến sự giúp đỡ của các lực lượng giáo dục khác

- Dự kiến thời gian và địa điểm tổ chức

Bước 3 Tiến hành hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch

Khi tổ chức hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch giáo viên cần phải chú ý những nội dung sau:

- Luôn theo dõi quá trình học sinh thực hiện các nhiệm vụ để có thể giúp

đỡ kịp thời, đặc biệt là những tình huống phát sinh ngoài dự kiến, kịp thời điềuchỉnh những nội dung diễn ra không đúng kế hoạch

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô lớn như lớp, khối thì giáo viênđóng vai trò là người tổ chức, điều khiển các hoạt động Đồng thời giáo viêncũng phải là người trọng tài để tổ chức cho học sinh có thể tham gia tranh luậnhay bảo vệ ý kiến của mình về những nội dung hoạt động ngoại khoá

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô nhỏ như trong tổ, nhóm họcsinh thì cần để cho học sinh hoàn toàn tự chủ cả việc tổ chức và thực hiện nhiệm

vụ được giao, giáo viên chỉ có vai trò hướng dẫn khi học sinh gặp khó khănhoặc việc không xử lí được

- Sau mỗi đợt tổ chức hoạt động ngoại khoá thì giáo viên phải đánh giá, rútkinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương pháp cho hợp lí để tổchức những đợt ngoại khoá về sau đạt kết quả cao hơn

Bước 4 Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả, tham gia hội vui, rút kinh nghiệm, khen thưởng

Việc đánh giá kết quả của quá trình hoạt động ngoại khoá không giống nhưtrong nội khoá, mà phải đánh giá thông qua cả quá trình hoạt động Giáo viênđánh giá hiệu quả thông qua sự tích cực, sự hứng thú, sự sáng tạo của học sinh

và cả những kết quả mà học sinh đạt được trong quá trình hoạt động Trong đósản phẩm của quá trình hoạt động là một căn cứ quan trọng để đánh giá Do vậy,cần tổ chức cho học sinh giới thiệu, báo cáo sản phẩm đã tạo ra được trong quátrình hoạt động ngoại khoá Mặt khác, việc làm này còn có tác dụng trong việckhích lệ, động viên tinh thần tích cực học tập của học sinh về sau.

Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá như trên có thể đem lại hiệu quảcao nếu giáo viên biết vận dụng tốt các điều kiện và tổ chức hợp lí các hoạt độngcủa học sinh Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện thì giáo viên cần phải căn cứvào tình hình thực tế của nhà trường, học sinh và các yêu cầu giáo dục của bộmôn mà vận dụng quy trình trên một cách mềm dẻo sao cho quá trình hoạt độngngoại khoá đạt hiệu quả cao nhất

Ví dụ: Hoạt động tham quan ngoại khóa Địa lí trải nghiệm di sản văn hóa Nghệ An cho học sinh khối 10, 11 trường THPT Lê Viết Thuật

Tham quan địa lí trải nghiệm di sản là một hình thức tổ chức hoạt động có

ý nghĩa to lớn và mang lại hiệu quả cao trong việc giáo dục di sản cho các emhọc sinh Qua hoạt động tham quan, các em sẽ được trực tiếp quan sát nhữngdanh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, có điều kiện tiếp xúc với các hoạt động sảnxuất, các phong tục tập quán của người dân địa phương…Giúp các em mở rộngtầm nhìn, nâng cao sự hiểu biết các tri thức văn hóa, từ đó khơi dậy và nhân lênniềm đam mê, ý thức bảo vệ di sản trong thế hệ trẻ

Tại trường THPT Lê Viết thuật, tổ chức cho học sinh tham quan trảinghiệm di sản đã trở thành một hoạt động có tính thường xuyên và chu kỳ vàmang lại hiệu quả giáo dục cao Được sự quan tâm hỗ trợ kinh phí từ phía nhàtrường, các bậc phụ huynh, tổ Sử - Địa - GDCD hàng năm đã lên kế hoạch, tổchức cho học sinh các khối lớp tham quan ngoại khóa trải nghiệm di sản

Tổ chức các hoạt động: Tham quan các bảo tàng, các di tích văn hóa, ditích lịch sử, Sinh hoạt ngoại khóa gắn với các chuyên đề, các sự kiện lịch sửđịa phương, đất nước

1 Hình thức:

Tham quan ngoại khóa chuyên đề “Hành trình về nguồn”

2 Đối tượng tham quan: Hoạt động ngoại khóa thực hiện cho tất cả học

sinh của khóa học với số lượng học sinh đông

3 Lựa chọn địa điểm tham quan:

Ngày 15/3/2019 được sự đồng ý của Đảng ủy, Ban lãnh đạo nhà trường,

Ban NGLL và Hội CMHS đã tổ chức buổi ngoại khóa với chuyên đề “ Hành

trình về nguồn” tại khu di tích Truông Bồn, khu di tích Kim Liên.

4 Các bước tiến hành tham quan trải nghiệm di sản theo chuyên đề.

Quy trình này áp dụng cho đợt tham quan ngoại khóa quy mô lớn hơn, đốitượng là học sinh lớp 10 và 11 Tuy nhiên do quy mô lớn hơn, hành trình xa,tham quan nhiều địa điểm, thời gian dài hơn, nên từ việc lập kế hoạch cho đếnviệc tổ chức thực hiện tham quan phải có quy trình chặt chẽ và chuẩn bị thậtcông phu, chu đáo Cần lưu ý những nội dung sau:

Bước 1: Ban GD NGLL kết hợp với BGH, BCH Đoàn trường lên kế hoạch

cụ thể về thành phần tham gia, thời gian tiến hành, kinh phí ngoại khóa Sau đó

cử người liên hệ trước địa điểm tham quan để khảo sát (tiền trạm) hoặc nhờ sự

hỗ trợ của địa phương

Bước 2: Thông báo cho học sinh biết về kế hoạch và địa điểm tham quan Bước 3: Tập trung học sinh tại trường Đại diện BGH, Ban GD NGLL, Hội

CMHS, giáo viên và BCH Đoàn trường tổ chức cho học sinh đến địa điểm thamquan an toàn Học sinh sẽ được nghe các hướng dẫn viên giới thiệu về những nộidung cần thiết

Bước 4: Học sinh lắng nghe, ghi chép, có thể nêu lên những thắc mắc để

được các hướng dẫn viên giải đáp

Bước 5: Học sinh làm bài thu hoạch.

1.2.5 Kết quả của hoạt động tham quan trải nghiệm di sản Nghệ An Buổi ngoại

khóa có sự tham gia của tập thể giáo viên toàn trường, GV tổ Sử - Địa - GDCD,

cùng các giáo viên đại diện các tổ chuyên môn, đặc biệt là sự

có mặt tập thể BGH nhà trường: Thầy Trần Duy Thành - Hiệu phó nhà trường,Thầy Phan Mạnh Hà - Hiệu phó nhà trường, cùng với tất cả các em học sinhkhối 10 và 11

Trong buổi ngoại khóa, các em được nghe báo cáo về lịch sử của các khu

di tích; được tham quan, tìm hiểu thực tế các khu trưng bày hiện vật

Khi đến thăm Quê nội, quê ngoại và Bảo tàng Hồ Chí Minh - Tỉnh NghệAn), các em rất thích thú được quan sát và khám phá thực tế Đặc biệt khi đếnthăm quê Bác với cách giới thiệu ngọt ngào, sinh động của hướng dẫn viên, các

em dễ dàng cảm nhận được những kỷ vật thời thơ ấu gắn liền với vị lãnh tụmuôn vàn kính yêu cùng sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam Từ đó nuôidưỡng cho các em tình cảm kính trọng, biết ơn vì sự hy sinh cho đất nước củaNgười mà sâu xa hơn, buổi tham quan còn để lại trong lòng các em những xúccảm thẩm mĩ, góp phần nâng cao hứng thú học tập và rèn luyện khả năng quansát, phân tích ở học sinh

( Ảnh Học sinh tham quan tại quê nội Bác Hồ - Làng Sen)

Lồng ghép hoạt động ngoại khóa là buổi sinh hoạt tập thể giữa giáo viên vàhọc sinh nhằm rèn luyện thêm cho các em những kỹ năng trong ứng xử, giaotiếp, tự tin trong các hoạt động tập thể Buổi sinh hoạt đã tạo sự gần gũi, khắcsâu thêm tình cảm giữa Thầy và Trò.

Trong hành trình khám phá và trải nghiệm di sản, đoàn đã dừng chân ở khu

di tích lịch sử Truông Bồn tại xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, tổchức cho các em dâng hương thể hiện tình cảm và lòng tri ân, trách nhiệm củamình trước những đóng góp to lớn đối với sự cống hiến và hy sinh cao cả củalực lượng TNXP, đặc biệt là sự hy sinh anh dũng của 13 chiến sỹ TNXP Đại đội

317 đã làm nên một Truông Bồn huyền thoại

Đến với di tích Truông Bồn các em như sống lại thời kỳ hào hùng của dântộc, thời kỳ trường kỳ kháng chiến, với lý tưởng “Vì miền Nam ruột thịt, vìthống nhất nước nhà” Đáp lời kêu gọi của Đảng và Bác Hồ kính yêu, Chủ nghĩaanh hùng cách mạng của dân tộc Việt Nam trong lớp lớp thanh niên ngày ấyđược phát huy cao độ, với ý chí quật cường “Không có gì quý hơn độc lập tựdo” Tinh thần ấy, ý chí quyết tâm được thể hiện trên mỗi chiến trường, mỗi trậnđánh, trong mỗi trái tim của những người ra trận, tạo thành một sức mạnh thần

kỳ đánh tan Đế quốc xâm lược Đồng thời hành trình khám phá này còn có tácđộng lớn về giáo dục cho các em truyền thống yêu nước, lí tưởng cách mạng,sẵn sàng cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc của lực lượng TNXP.Ngoại khóa kết thúc trong niềm nuối tiếc và xúc động của nhiều học sinh.Qua buổi học tập và trải nghiệm này, các em hiểu được giá trị từ những di sảncủa Tỉnh nhà; giáo dục lòng tự hào, lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã tôthắm trang sử của dân tộc; giáo dục ý thức trong việc bảo vệ, bảo tồn các di sản,phát huy giá trị của từng di sản trong đời sống, kinh tế của tỉnh Nghệ An ở thờiđại mới; có trách nhiệm trong việc chung tay xây dựng quê hương ngày cànggiàu đẹp

(Ảnh học sinh tham quan tại khu di tích Truông Bồn)

Điều quan trọng hơn: Qua một ngày thực tế và trải nghiệm hoạt động đãrèn luyện các em về những kỹ năng quan sát, thu thập thông tin, tổng hợp,nghiên cứu, làm việc nhóm và thuyết trình về một số nội dung cụ thể; biết chia

sẻ, hợp tác trong các hoạt động tập thể; biết quản lý bản thân, tạo khả năng tựtin trong các buổi sinh hoạt, hình thành kỹ năng sống phù hợp trong mọi hoàncảnh

Sau buổi ngoại khóa trải nghiệm di sản Nghệ An, chúng tôi tổ chức cho các

em nhận xét, rút kinh nghiệm, trình bày những cảm nhận của mình trong chuyếntham quan trải nghiệm

Em Dương Thị Thùy An - Học sinh lớp 10D1, bày tỏ suy nghĩ của mình:

“Chúng em rất thích tham gia các hoạt động dã ngoại vì đây cũng là các giờ học rất bổ ích Khi đến khu di tích Truông Bồn chúng em được sống lại trong không khí hào hùng những trận chiến của dân tộc thông qua lời giới thiệu và những mô hình sa bàn Hay khi tham quan các di tích Kim Liên là khi chúng em được quan sát thực tế Vì vậy những câu truyện về Bác trong bài học trở nên gần gũi với chúng em hơn, mang lại cho chúng em cảm xúc tự hào về quê hương, đất nước Là thế hệ sau, chúng em phải biến lòng biết ơn thành hành động cụ thể; phải ra sức rèn đức luyện tài để góp phần làm giàu thêm cho xứ Nghệ và Tổ quốc Việt Nam mến yêu”.

Khi được phỏng vấn trực tiếp: Đồng chí nhận xét như thế nào về buổi ngoại khóa tham quan trải nghiệm này? một số giáo viên tham dự buổi ngoại

khoá cũng đã chân thành bộc lộ:

Thầy giáo Trần Duy Thành - Phó Hiệu trưởng nhà trường nhận xét: “Tôi rất hài lòng với cách thức tổ chức hoạt động ngoại khóa của các đồng chí Phải nói các đồng chí đã thành công trong việc huy động được sự ủng hộ nhiệt tình về cả tinh thần và vật chất của hội phụ huynh để góp phần thành công trong chuyến tham quan trải nghiệm này Về phía học sinh, tôi thấy các em rất hào hứng và phấn khởi Hình thức tham quan trải nghiệm này không những cung cấp cho các em kiến thức cơ bản về hệ thống lịch sử văn hóa xã hội của tỉnh nhà mà còn bồi dưỡng thêm những kiến thức và kỹ năng về một hướng dẫn viên du lịch, từ đó các em có thể quảng bá và tự hào với bạn bè khắp năm châu

về vẻ đẹp và truyền thống lịch sử của quê hương, đất nước mình”.

Sau hoạt động tham quan trải nghiệm chúng tôi thường đánh giá hiệu quảcủa buổi tham quan trải nghiệm của các em học sinh qua bài thu hoạch

Như vậy, trải nghiệm như là phương thức giúp cho học sinh kết nối đượckiến thức hàn lâm lâu nay trong trường học ra ngoài thực tế cuộc sống Qua trảinghiệm, các em sẽ được viết, được thể hiện những gì các em quan sát thấy, các

em sẽ đưa những kiến thức đã học thành những bài nghiên cứu khoa học; biếncác môn học khô khan thành những món ăn tinh thần dễ chịu, thăng hoa

( Bài thu hoạch ngoại khóa sau kết thúc Hành trình về nguồn)

- Cuối buổi ngoại khoá chúng tôi sẽ phát phiếu thăm dò ý kiến học sinh về buổi ngoại khoá BTC chuẩn bị 100 phiếu thăm dò.

- Về câu hỏi thu hoạch: điểm của bài làm sẽ được lấy vào điểm hệ số 1 củamôn học Để tạo sự công bằng trong đánh giá, bài thu hoạch phải được thu ngayvào đầu giờ 15 phút sáng hôm sau để tránh hiện tượng các em sao chép bài củanhau Những em không tham dự ngoại khoá mà không có lí do sẽ bị điểm xấu

hình thức tổ chức ngoại B Thích

khoá “Hành trình về C Không thích

nguồn” không?

Câu 2: Em đánh giá A Quá nhiều

như thế nào về dung lượng B.Hơi nhiều

kiến thức về di sản mà buổi C Vừa phải

ngoại khoá đưa ra? D Hơi ít

Câu 3: Em tiếp nhận A.Tất cả

được khoảng bao nhiêu % B Phần lớn

dung lượng kiến thức về di C Một nửa

sản mà buổi ngoại khoá D Một phần ba

cung cấp?

E Không tiếp nhận được

Câu 4: Em đánh giá A Rất hiệu quả

như thế nào về hiệu quả B Hiệu quả vừa phải _

giáo dục di sản Nghệ An C Ít hiệu quả _

của hình thức ngoại khoá D Không có hiệu quả

này ?

Câu 5: Em thích phần A Giải ô chữ tìm tranh

nào nhất trong buổi ngoại B Trò chơi giành cho khán giả

D Phần thi làm hướng dẫnviên du lịch

- Câu hỏi thu hoạch: Những kiến thức và ý nghĩa mà em đã tiếp nhận được qua buổi ngoại khoá này?

Câu 2: Em đánh giá A.Quá nhiều 5%

như thế nào về dung B Hơi nhiều 10 %

đưa ra?

về di sản mà buổi ngoại D Một phần ba 17%

khoá cung cấp? E Không tiếp nhận được 2%

Câu 4: Em đánh giá A Rất hiệu quả 63%

như thế nào về hiệu quả B Hiệu quả vừa phải 17%

giáo dục di sản Nghệ C Ít hiệu quả 16%

An của hình thức ngoại C Không có hiệu quả 4%

khoá này?

Câu 5: Em thích phần A Giải ô chữ tìm tranh 25%

nào nhất trong buổi B Trò chơi khán giả 23%

D Phần thi làm hướng dẫn 27%

viên du lịch

10 Kết quả bài làm thu hoạch của học sinh:

Điểm Yếu, kém Trung bình Khá Giỏi

Số lượng( em) 0/548 120 / 548 312 /548 198/548

Qua những ý kiến trả lời và kết quả bài làm thu hoạch của học sinh, chúngtôi nhận thấy đa số các em đều rất hào hứng với việc tổ chức hình thức ngoạikhoá như thế này, phần lớn các em đã thu nhận được kiến thức và ý thức rất rõgiá trị giáo dục, thẩm mĩ mà chương trình ngoại khoá đã mang lại

Vậy có thể nói rằng hoạt động ngoại khóa là một hình thức mang lại nhiềukiến thức, kỹ năng từ đó hình thành cho các em ý thức biết tôn trọng và yêu quêhương, đất nước

2.1.2 Khai thác, sử dụng tư liệu thực tế ĐLĐP tiến hành bài học chính khóa trên lớp ở trường PT

Cần xác định rõ mục đích DH để GV vận dụng kiến thức thực tế vào DH ĐLĐP , bởi trong phương pháp này nếu đưa số lượng kiến thức quá nhiều thì

HS sẽ khó vận dụng, nắm chắc nội dung DH Vì vậy, GV cần nghiên cứu kĩ SGK, tài liệu liên quan xác định rõ mức độ vận dụng và vận dụng vào các địa chỉ phù hợp

Điều quan trọng hơn cả GV phải tìm ra cách để đưa kiến thức đến với HSmột cách tự nhiên và hiệu quả nhất mà không làm biến dạng tiết học Địa lý Sự hiệu quả ở đây không chỉ về mặt nhận thức( kiến thức bài học và kiến thức ĐLĐP) mà cả ở thái độ, hành vi đó là khả năng nhận thức về thực tiễn để tăng thêm tinh thần yêu nước, trách nhiệm với quê hương Vậy để khai thác, sử dụng

tư liệu địa phương vào bài học trên lớp cần tiến hành qua các bước như sau:

Bước 1: Tìm hiểu phần kiến thức liên quan đến nội dung bài học để lựa chọn nội

dung dạy học, lập kế hoạch dạy học phù hợp Mục đích chính là HS sưu tầm, thuthập thông tin, số liệu, tư liệu tại địa phương còn GV có thể thực hiện hoặc hướng dẫn HS

Bước 2: Giao nhiệm vụ cho HS tự tìm hiểu một số vấn đề của địa phương Bước 3: Tổ chức DH trên lớp, chú ý hoạt động để HS được tiếp thu, vận dụng

và thảo luận những vấn đề liên quan

Bước 4: Họp chuyên môn và rút kinh nghiệm

Khi sử dụng hình thức này trong DH cần biết :

+ Ưu điểm: Phương án này có tiính khả thi, thực hiện dễ dàng trên lớp do việckết hợp các kiến thức chính là nội dung liên quan đến địa phương nên HS cảmthấy gần gũi, dễ nhớ

+ Nhược điểm: Khó đạt hiệu quả cao, đòi hỏi GV phải chuẩn bị kỹ lưỡng, vàtrong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn với nộidung DH

Vì vậy khi tiến hành GV cần xác điịnh mức độ kiến thức liên hệ, để HSlựa chọn thích hợp kiến thức phù hợp thời gian trên lớp, Gv và HS luôn phải chủđộng chuẩn bị về tư liệu địa phương

Như vậy,để dạy học kiến thức ĐLĐP có hiệu quả thì GV phải nghiêncứu kĩ SGK, tư liệu liên quan để xác định rõ mức độ cũng như hình thức dạyhoc, từ đó tìm phương pháp vận dụng cho cho phù hợp

* Ví dụ 1: Khi dạy nội dung: Đặc điểm các ngành kinh tế chủ yếu Nghệ An

Ở phần củng cố GV cho HS thực hành/luyện tập bằng phương pháp báo cáo

như sau:

GV cho HS tham quan một số cơ sở sản xuất truyền thông như Làng Mây tređan, Nhà máy Dệt Hoàng Thị Loan để các e hình thành kiến thức Công nghiệpNghệ An sẽ gắn liền các vùng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ, khu vực thànhphố đông dân

(Ảnh: Chủ làng nghề giới thiệu về làng nghề)

Hoặc khi trình bày về đặc điểm tự nhiên thì có thể sử dụng tư liệu địa phương cósẵn như Bản đồ, tranh ảnh

- Lên bảng xác định một số sông lớn trên địa bàn huyện Thanh Chương.

- Nhận xét và giải thích về đặc điểm hệ thống sông của huyện (hệ thống sông ngòi khá phát triển, vì có cấu trúc địa chất, địa hình phức tạp, lượng mưa khá lớn)

- Mạng lưới sông có ảnh hưởng gì tới hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người

dân địa phương? (Cung cấp nước tưới tiêu và sinh hoạt, bồi đắp phù sa, giao thông, thủy sản, thủy điện; tuy nhiên mùa mưa thường gây lũ lụt thiệt hại lớn về người và của đặc biệt các vùng đất thấp).

GV cho HS điều tra, khảo sát đơn giản các đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế địa phương và trình bày thông tin thành báo cáo nhỏ

Với dạng báo cáo kiểu này GV nên dành thời gian hợp lí để các em tiếnhành khảo sát, điều tra ở địa phương (3 ngày, 5 ngày ) Các bài tập báo cáodạng này thường dành cho việc yêu cầu HS chuẩn bị cho bài mới hay các bài tậpvận dụng vào cuối tiết học và yêu cầu các em hoàn thành ở nhà GV cần hướngdẫn HS các bước báo cáo như sau :

- Chuẩn bị báo cáo:

+ Thu thập thông tin: HS phải xác định được các nguồn thông tin cần thu thập:

có thể là SGK, báo chí, tập san hay từ trong thực tế như sự vật, hiện tượng,quá trình địa lí trong thực tiễn quan sát được

+Xử lí thông tin: Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa nguồn tư liệu đã thu thập được

- Xây dựng báo cáo: Báo cáo có thể được trình bày bằng bài viết, có thể trìnhbày miệng Yêu cầu đảm bảo một số nội dung: (Giới thiệu vấn đề, Tóm tắt cáchoạt động và phương pháp thực hiện, trình bày hay mô tả kết quả đã thực hiệnđược, kết luận, đề xuất ý kiến (nếu có))

Với các bài tập báo cáo dạng này GV có thể cho HS chuẩn bị trước ở nhà kiếnthức của bài mới để trong quá trình tìm hiểu bài mới HS tiếp thu kiến thức bàihọc nhanh hơn và hiểu được đặc điểm địa lí địa phương sâu sắc, chủ động hơn :

*Ví dụ 2: Để chuẩn bị cho nội dung: Dân số và sự gia tăng dân số Nghệ An

GV giao nhiệm vụ cho HS chuẩn bị trước ở nhà (khảo sát điều tra) về các vấn đềsau:

Nhóm 1,2: Tìm hiểu về dân số, sự gia tăng dân số Nghệ An gồm:

- Số dân một số năm

- Số trẻ em sinh ra, số người chết đi trong năm

- Tính tỉ suất sinh, tỉ suất tử, tỉ lệ gia tăng dân số một số năm

- Nhận xét về số dân và tình hình gia tăng dân số tỉnh Nghệ An

Nhóm 3,4 Điều tra kết cấu dân số của Nghệ An (theo độ tuổi, theo giới)

Các thông tin điều tra là:

- Số liệu dân số phân theo ba nhóm tuổi một số năm

- Tính số nam, số nữ theo từng nhóm tuổi

- Kết luận về kết cấu dân số theo độ tuổi, theo giới tính của địa

phương * GV định hướng:

+ Thời gian khảo sát điều tra là 5 ngày

+ Địa chỉ lấy thông tin có thể từ các cán bộ dân số

+ Một số công thức tính để xử lí thông tin :

 Tỉ suất sinh = ( số trẻ em sinh ra x 1000 ) / Tổng số dân ( Đơn vị %0 )

 Tỉ suất tử = ( số người chết đi x 1000 ) / Tổng số dân ( Đơn vị %0 )

 Tỉ lệ gia tăng tự nhiên = ( tỉ lệ sinh - tỉ lệ tử ) / 10 ( Đơn vị % )

* GV: yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thành bài viết Khi triển khai bài mớiđến phần nào có khả năng tích hợp liên quan đến nội dung của nhóm nào thì GVyêu cầu đại diện của nhóm thuyết trình kết quả trước lớp, GV khéo léo kết nốikiến thức bài học với kiến thức ĐLĐP mà HS đã tìm hiểu được để các em vừanắm vững kiến thức bài học vừa hiểu hơn về vấn đề dân số của địa phươngmình

Vậy trên đây là một số dạy học ĐLĐP trên lớp, còn cách thức thì có thể tiếnhành theo nhiều cách khác nhau do năng lức GV vận dụng GV có thể sử dụngcác bài tập báo cáo dạng này để giao bài tập vận dụng vào cuối tiết học cho HSlàm việc ở nhà để khắc sâu kiến thức bài học và hiểu biết hơn những vấn đề củađịa phương mình

2.1.3 Tổ chức dạy học theo hình thức dự án

''Dự án'' được hiểu theo nghĩa phổ thông là đề án, một dự thảo hay một

kế hoạch, trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần được thực hiện nhằmđạt mục đích đề ra

- Hình thức: Là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm

vụ học tập phức hợp, có mục tiêu rõ ràng, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết vớithực hành Người học được hướng dẫn để thực hiện các công việc như tự lập kếhoạch, tự triển khai thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh, tự đánh giá quátrình và kết quả thực hiện Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả của

dự án là những sản phẩm cụ thể, được trình bày rõ ràng, có thể giới thiệu được

Quan điểm đổi mới dạy học hiện nay là tăng tính hành động, vận dụngkiến thức giải quyết những vấn đề thực tiễn của nguời học, phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học, dạy học theo dự án là một trong nhữnghình thức thực hiện được quan điểm này.

- Tiến trình: Dạy học theo dự án được thực hiện theo 5 bước như sau: Bước 1: Xác định chủ đề, nhiệm vụ học tập và nghiên cứu gắn với yêu cầu của môn học.

Bước 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện:

Bước 3: Các nhóm thực hiện nhiệm vụ dự án:

Bước 4: Giới thiệu sản phẩm trước tập thể lớp

Bước 5: Đánh giá kết quả đạt được so với mục tiêu xác định

Ví dụ: Tình huống DH được đưa ra:

“Cần làm gì để kết nối truyền thống văn hóa thành Vinh xưa và nay”?

Tiến trình tổ chức các hoạt động học tập:

Bảng mô tả tiến trình hoạt động

1 Kế hoạch cụ thể

Thời Tiến trình Hoạt động của Hỗ trợ của phẩm dự kiến (tên

và yêu cầu của

sản phẩm; tiêu chíđánh giá)

- HS tiếp nhận bộ - GV nêu một số - Thành lập đượccâu hỏi định câu hỏi định nhóm

- HS cùng thảo - GV hướng dẫn hoạt động

luận để xác định HS thảo luận, - Hợp đồng đượccác nội dung của hoàn thành phiếu kí kết

Khởi động dự án Điền nội điều tra thành lập

và giao điều tra để thành - GV hướng dẫn

nhiệm vụ lập nhóm và cùng HS kí hợp

- HS báo cáo kết đồng

quả thảo luận - GV trợ giúp HS

- HS thành lập xây dựng kếđược nhóm và kí hoạch hoạt độngkết hợp đồng với của nhóm

GV - HS hoàn thành

- Sau khi thành các công việc GVlập nhóm các giao, GV và HSnhóm xây dựng có thể hỏi đáp

kế hoạch làm thêm một số vấnviệc đề để làm rõ nội

dung chủ đề vàcác công việc cầnthực hiện

Trên cơ sở các GV trợ giúp HS Kết quả thực hiệnHoạt động nhiệm vụ được trong quá trình nhiệm vụ của các

Từ tuần giao, HS thực thực hiện nhiệm nhóm có thể làthứ nhất 2: Thực hiện các nhiệm vụ bản word hoặcđến tuần hiện các vụ theo nhóm và power point hoặc

nhiệm vụ

được thực hiệnngoài lớp học

Hoạt động Học sinh báo - GV nghe HS

cáo kết quả làm báo cáo, trợ giúp3: Báo cáo việc của các và giải đáp các - Sản phẩm củađược kết

quả làm nhóm: trình bày vấn đề HS còn các nhóm HS.Tiết 2 và báo cáo thông vướng mắc Chốt - Phiếu đánh giá

3 việc của qua thuyết trình, các vấn đề HS sản phẩm của HS

các nhóm thảo luận chưa rõ và GV của mỗiĐánh giá Đánh giá kết quả - GV đánh giá nhóm

báo cáo của các sản phẩm HSthực hiện nhóm.

2 Thiết kế tiến trình dạy học

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Phổ biến nhiệm vụ cho các nhóm

- Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm

2 Thời gian: tuần 1 - tiết 1

3 Cách thức tiến hành hoạt động:

GV treo biểu ngữ giới thiệu câu hỏi khái quát

“Bạn phải làm gì để kết nối truyền thống văn hóa thành Vinh xưa và nay?”

- Yêu cầu học sinh nhận xét

- GV nhận xét và vào dự án:

- GV nêu các mục tiêu học sinh phải đạt được sau đợt học dự án

Bước 1: Giáo viên và HS cùng thảo luận để xác định các nội dung của dự án.Nội dung 1: Tìm hiểu về đặc điểm chung của thành phố Vinh - Nghệ An

Nội dung 2: Tìm hiểu về truyền thống văn hoá thành phố Vinh - Nghệ An

Bước 2: Thành lập nhóm

- GV Phát phiếu thăm dò sở thích nhóm HS điền phiếu số 1

- GV Công bố kết quả sắp xếp nhóm theo sở thích

- Các nhóm bàn bạc bầu nhóm trưởng, thư kí, đặt tên cho nhóm

Điều chỉnh các đối tượng học khác nhau

Học sinh có năng lực học tập trung bình và yếu: Tập hợp các văn bản đã xử lí, nhập các nội dung văn bản cần trình bày trên powerpoint và trang web Tham gia tìm kiếm thông tin trong SGK, trên mạng

Theo trình độ học sinh interrnet

Học sinh có năng lực học tập khá: Tham gia tìm kiếm thông tin trên mạng internet, tóm tắt các nội dung tìm kiếm được.

Học sinh có năng lực học tập tốt: Tóm tắt, chắt lọc và chỉnh sửa các thông tin tìm kiếm được

Học sinh có năng lực tìm kiếm thông tin trên mạng:Theo năng lực sử dụng Tìm kiếm các thông tin trên mạng

Học sinh có năng lực sử dụng Powerpoint và các ứngCNTT của học sinh dụng khác: Chuyển các nội dung lên bản trình bày

mời (ấn phẩm), chuẩn bị trang thiết bị…

+ Nhóm 2: Dẫn chương trình: viết lời dẫn, xây dựng các câu hỏi giao lưu với khán

giả giữa các báo cáo, chuẩn bị các tiết mục văn nghệ xen kẽ

+ Nhóm 3: Tuyên truyền: chuẩn bị các ấn phẩm thông tin tuyên truyền như tranh

ảnh, báo bảng, băng rôn, khẩu hiệu, giới thiệu về hội thảo, hoặc xây dựng cácvideo clip quảng cáo cho chương trình

- Ban 2: Ban chuyên môn (Nhiệm vụ: Xây dựng nội dung hội thảo trình bày trên Powerpoint và có bản word đi kèm)

+ Nhóm 1: Tìm hiểu về đặc điểm chung thành phố Vinh - Nghệ An

+ Nhóm 2: Tìm hiểu về truyền thống văn hoá thành phố Vinh - Nghệ An

- Học sinh trong lớp đều trong vai người tham gia dự hội thảo (Nhiệm vụ: tìm hiểu các tư liệu về các chủ đề của bài học)

Bước 4: Phát phiếu học tập định hướng và gợi ý cho học sinh một số nguồn tài

liệu có thể tham khảo giúp hoàn thành nhiệm vụ

- Phiếu định hướng dành cho Ban chuyên môn (nhóm 1, 2)

- Nghiên cứu phiếu học tập định hướng

- Lắng nghe, ghi chép, hỏi GV những nội dung chưa hiểu

- Rèn luyện được kĩ năng làm việc nhóm

- Góp phần hình thành kĩ năng thu thập thông tin, phỏng vấn, điều tra thực tế,…

- Kỹ năng trình bày vấn đề và viết báo cáo