PHÒNG GD&ĐT YÊN LẠC TRƯỜNG THCS YÊN ĐỒNG Tác giả chuyên đề: Nguyễn Thị Hải Hậu Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Yên Đồng CHUYÊN ĐỀ PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU KÉM SỬ DỤNG PHƯƠNG
Trang 1PHÒNG GD&ĐT YÊN LẠC
TRƯỜNG THCS YÊN ĐỒNG
Tác giả chuyên đề: Nguyễn Thị Hải Hậu
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Yên Đồng
CHUYÊN ĐỀ PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU KÉM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY – HỌC MÔN LỊCH
SỬ
Trang 2PHÒNG GD & ĐT YÊN LẠC
TRƯỜNG THCS YÊN ĐỒNG
CHUYÊN ĐỀ:
BỒI DƯỠNG HỌC SINH YẾU,KÉM
Họ và tên : Nguyễn Thị Hải Hậu
Đơn vị: Trường THCS Yên Đồng – Yên Lạc
Tên chuyên đề:
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY – HỌC MÔN LỊCH SỬ
Trang 3I.Thực trạng chất lượng giáo dục của đơn vị năm học 2018-2019
1 Thực trạng chất lượng giáo dục ở trường THCS Yên Đồng
Thời gian gần đây, tình trạng học sinh “quay lưng” với môn Lịch sử ngàycàng gia tăng Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này như: sách giáokhoa còn nặng về kiến thức, phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa thực sựthu hút học sinh Vấn đề này đã khiến dư luận xã hội thực sự quan tâm cũng như
lo ngại.Theo kết quả khảo sát, những năm gần đây số học sinh chọn thi môn lịch
sử trong kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông chiếm tỷ lệ trên dưới 10% - thấpnhất trong số các môn thi, điều đó cho thấy nhiều học sinh không mặn mà vớimôn học này
Trường THCS Yên Đồng năm học 2018-2019 thi vào THPT với môn tổhợp trong đó có môn Sử với điểm trung bình đạt 5,2 xếp thứ 16/18 Như vậyviệc học tập môn Lịch Sử ở trường THCS Yên Đồng là rất thấp.Vì vậy việc nângcao chất lượng học tập môn Lịch sử là rất khó khăn
Để tiến hành nghiên cứu viết báo cáo chuyên đề, chúng tôi tiến hành nắm tình
hình dạy – học môn lịch sử, thông qua phiếu điều tra nội dung như sau:
- Tổng số khối 9: 5 lớp
- Tổng số học sinh toàn khối: 191 em
- Số học sinh tham gia: 191 em
- Ngày thực hiện : 5/10/2019
- Ngày tổng hợp: 5/10/2019
Trang 4NỘI DUNG KHẢO SÁT KẾT QUẢ
1 Trong các môn học sau, em thích nhất môn học nào?
b Có lời giảng hay từ thầy, cô
c Có hình ảnh, phim tài liệu chiếu qua ti vi, máy chiếu
4 Em thích kiểm tra môn lịch sử bằng cách nào?
a Làm bài theo nhóm ( làm vào giấy)
b Làm bài cá nhân ( Làm vào giấy)
Trang 58 Khi học môn lịch sử em thích nhất điều gì?
a Biết thêm về lịch sử Việt Nam
b Học hỏi được tính dũng cảm, kiên cường,…từ các nhân vật
10 Trong tiết học lịch sử em thường làm gì?
a Lắng nghe thầy, cô giảng bài
Qua thực tế giảng dạy và tổ chức khảo sát một số thông tin chúng tôi có
những thuận lợi và hạn chế sau:
2.Thuận lợi và hạn chế
Trang 6a) Ưu điểm:
- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu và các ban ngành, phụ huynh học sinh tạođiều kiện trang bị tốt cơ sở vật chất, lớp học thoáng mát, tài liệu giảng dạy đầy
đủ, bước đầu đưa công nghệ thông tin vào hỗ trợ cho công tác giảng dạy
- Giáo viên nhiệt tình, có tay nghề vững vàng, trình độ chuyên môn đạt chuẩn trởlên và có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy Một số giáo viên đã mạnh dạn đưaphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vào soạn giảng và dạy
- Cách kiểm tra đánh giá theo hướng đổi mới- ma trận đề sát chuẩn kiến thức và
kỹ năng dưới hình thức trắc nghiệm và tự luận Đó cũng là cơ sở để giáo viên,học sinh đổi mới cách dạy và học
b) Hạn chế:
- Nhiều lúc do áp lực thời gian của chương trình nên không ít tiết giáo viên vẫncòn dạy theo lối cũ, dạy “chay” học “chay” dẫn đến giờ học khô khan, nhàmchán, thiếu hấp dẫn
- Phương tiện ứng dụng công nghệ thông tin, tranh ảnh trong dạy học môn lịch sửcòn thiếu nhiều Ngoài xã hội, có những lúc môn Lịch Sử bị “lãng quên”, khôngquan tâm
- Do số lượng học sinh trên lớp quá đông, bàn ghế không đúng quy cách, tiêuchuẩn, thiếu cơ động, khó di chuyển nên cũng gây không ít khó khăn cho việc ápdụng phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực
Trang 7- Trước đây cách đánh giá và xét khen thưởng môn học này còn bị xem là mônphụ nên không được quan tâm nhiều.
- Học sinh tiếp thu chậm, học trước quên sau nhất là các sự kiện lịch sử liên quanđến ngày tháng năm và dễ lẫn lộn các thời kì lịch sử
- Nhiều học sinh chưa có ý thức tự học, chưa có thói quen tìm hiểu bài khi ở nhà.(120/191 em)
- Học sinh và phụ huynh vẫn còn coi môn Lịch sử là môn phụ.Vì Lịch sử khôngphai là môn chính thi vào THPT nên đa phần các em coi nhẹ,lười học
Với những khó khăn trên thì cần phải thay đổi nhanh, tích cực, hiệu quả để xã
hội và đặc biệt là học sinh hiểu rằng, môn Lịch sử là môn khoa học rất quan
trọng Do đó,tôi nghiên cứu chuyên đề “SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
TÍCH CỰC ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY - HỌC MÔN LỊCH SỬ.
3 Mục tiêu của chuyên đề
3.1 Đối với CBQL và giáo viên:
Giúp CBQL, GV hiểu rõ hơn, sâu hơn những kiến thức, kỹ năng sư phạmcần thiết để phục vụ đổi mới phương pháp kĩ thuật dạy học tích cực trong dạyphân môn Lịch sử Từ đó, có tầm quản lý chương trình, quản lý giáo viên khoa
học hơn, sư phạm hơn, quản lý theo hướng "mở hơn", hiệu quả hơn Hiểu rõ hơn
về mục tiêu, kiến thức kĩ năng môn học
Xác định được kiến thức kĩ năng cần đạt của môn học, việc sử dụng quy
Trang 8trình, phương pháp dạy học tích cực để đạt hiệu quả cao Đồng thời học hỏi kinhnghiệm lẫn nhau giúp trau dồi chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao tay nghề phục
vụ cho công tác dạy và học tốt hơn
3.2 Đối với học sinh
- Giúp cho học sinh nắm một số kiến thức cơ bản, thiết thực về:
+ Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu tương đối có hệ thốngtheo dòng thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước tới nửa đầu thế
kỷ XIX
- Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng:
+ Quan sát các sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ cácnguồn thông tin khác nhau
+ Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giảiđáp
+ Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử
+ Trình bày kết quả nhận thức của mình bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơđồ…
+ Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống
- Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen:+ Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về lịch sử dân tộc
+ Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước
+ Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và các di tích lịch sử
II.Đối tượng học sinh và dự kiến và dự kiến số tiết dạy
Trang 91 Đối tượng học sinh: Lớp 9 tổng số có 191 em
2 Dự kiến số tiết dạy:
Nội dung chương trình môn Lịch sử khối lớp 9 được dạy trong 35 tuần mỗituần 1,5 tiết Ngoài ra còn có chương trình dạy lịch sử địa phương
III Các dạng bài đặc trưng của chuyên đề
Dạng 1: Dạng bài có nội dung về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình
kinh tế - văn hoá - xã hội
Dạng 2: Dạng bài có nội dung về nhân vật lịch sử.
Dạng 3: Dạng bài có nội dung về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến,
chiến thắng, chiến dịch, tiến công
Dạng 4: Dạng bài có nội dung về thành tựu văn hóa, khoa học - kỹ thuật
Dạng.1 Dạng bài có nội dung về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình
kinh tế- văn hoá- xã hội
Dạng bài này nhằm cung cấp cho học sinh những hiểu biết về tình hình kinh
tế, chính trị, xã hội ở nước ta sau mỗi thời kỳ (giai đoạn nhất định) Với dạng bàinày giáo viên giúp học sinh tự tìm hiểu, tự phát hiện vấn đề thông qua phươngpháp quan sát, vấn đáp - tìm tòi, thảo luận nhóm và áp dụng tối đa việc sử dụngphương tiện trực quan: tranh ảnh, kênh hình… thông qua các hoạt động chủ yếusau:
HĐ1: Hoàn cảnh lịch sử
Phải mô tả được tình hình nước ta (cuối thời kỳ hay sau thời kỳ nào đó) nhưthế nào? (Tình cảnh đất nước, chính quyền, cuộc sống của nhân dân ra sao?)
Trang 10HĐ2: Những chính sách, việc làm được áp dụng.
Trong tình cảnh đó chính quyền (hay nhân dân, nhân vật lịch sử) đã làm gì,làm như thế nào?
HĐ3: Kết quả và ý nghĩa
Dạng 2 Dạng bài có nội dung về nhân vật lịch sử
Ở dạng bài này, trong chương trình không giới thiệu tiểu sử của các nhânvật, mà thông qua cuộc đời hoạt động và sự nghiệp của các nhân vật để làm sáng
tỏ những sự kiện cơ bản của lịch sử dân tộc Thông thường đối với dạng bài nàygiáo viên nên sử dụng phương pháp trực quan, kể chuyện, tường thuật kết hợp vớiđàm thoại Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắtgiá thể hiện phẩm chất cao quí của nhân vật, có thể sử dụng phương pháp đóngvai để diễn lại Mỗi bài học thường gồm các hoạt động chủ yếu sau:
HĐ1: Tìm hiểu về tình hình đất nước
Mô tả được tình hình đất nước ta lúc đó như thế nào? cuộc sống của nhândân ra sao?
HĐ2: Những việc làm của nhân vật lịch sử
- Trong tình cảnh đó nhân vật lịch sử đã làm gì, làm như thế nào?
HĐ3: Kết quả và ý nghĩa
Dạng 3 Dạng bài có nội dung về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến
thắng, chiến dịch, tiến công
Đây là loại bài có nội dung hấp dẫn, lôi cuốn sự chú ý của học sinh Do đó,giáo viên phải tái hiện sự kiện sinh động cụ thể Phương pháp chủ đạo miêu tả,
Trang 11tường thuật, phương pháp trực quan kết hợp với phương tiện, thiết bị dạy học(tranh ảnh, lược đồ, bản đồ, video phim tư liệu,…) để làm sống dậy diễn biến củacuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch hay cuộc tiến công lịch sử
Giáo viên tiến hành thông qua các hoạt động chủ yếu sau:
HĐ1: Nguyên nhân (hoàn cảnh) dẫn đến cuộc khởi nghĩa (kháng chiến,chiến dịch hay cuộc tiến công)
HĐ2: Diễn biến cuộc khởi nghĩa (kháng chiến, chiến dịch hay cuộc tiếncông)
HĐ3: Kết quả và ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa (kháng chiến, chiếndịch hay cuộc tiến công)
Dạng 4 bài có nội dung về thành tựu văn hóa, khoa học - kỹ thuật
Với dạng bài này bên cạnh việc sử dụng phương pháp quan sát, vấn đáp tìmtòi thì phương pháp mô tả, phân tích là hết sức quan trọng Khi dạy GV cần giúpHS:
- Mô tả được những đặc điểm nổi bật của công trình kiến trúc (Quá trình xâydựng, quy mô, cấu trúc, kiểu dáng, nét điêu khắc, chạm trổ)
- Mô tả cách tổ chức giáo dục - thi cử / nội dung giáo dục của một thời kỳ
- Nêu được các thành tựu cơ bản về văn học, khoa học trong thời kì nào đó
IV Các phương pháp đặc trưng cơ bản để giải quyết các dạng bài tập trong
chuyên đề
4.1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?
Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp dạy học phát huy được sự chủ
Trang 12động sáng tạo của người học Phương pháp dạy học tích cực ở tiểu học sẽ giúpgiáo viên và học sinh tăng sự tương tác, giúp giáo viên sáng tạo trong dạy và họcsinh chủ động hơn trong việc học
4.2 Những phương pháp và kỹ thuật dạy – học tích cực được lựa chọn
Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên
và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiểnquá trình dạy học Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phươngpháp dạy học
Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệttrong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kíchthích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh
a) Kỹ thuật KWL của Dona Ogle (KWLH)
Hoạt động đọc hiểu diễn ra ở hầu hết các dạng bài lịch sử Đặc biệt có hiệuquả với các bài đọc mang ý nghĩa gợi mở, tìm hiểu, giải thích
(Yêu cầu học sinhđọc và tự điền câu
- Tham quanviện bảo tàng để
Trang 13về việc Mĩ némbom vào trườnghọc, bệnh viện?
trả lời cho nhữngcâu hỏi ở cột W
mà các em tìmđược trong khi họchoặc sau khi đọcxong bài.)
quan sát các loại
vũ khí: bom, xetăng, súng, đạn…
- Quan sát tranh,ảnh về sự tàn phá
của chiến tranh.+ Mỗi học sinh cũng có một mẫu bảng
3 Đề nghị học sinh động não nhanh và nêu tên các từ, cụm từ có liên quanđến nội dung: hủy diệt trường học, bệnh viện: “Hãy nói những gì các em biết vềviệc Mỹ ném bom hủy diệt trường học, bệnh viện.”
+ Cả giáo viên và học sinh cùng ghi kết quả vào cột K
+ Cho học sinh thảo luận về nhưng gì các em đã ghi vào cột K
Tại sao những từ, những câu này thể hiện sự hủy diệt?
4 Hỏi học sinh xem các em muốn biết điều gì về Mĩ ném bom hủy diệt Cảgiáo viên và học sinh cùng ghi vào cột W
Giáo viên có thể gợi ý: Em nghĩ mình sẽ biết thêm được điều gì sau khi đọc bài
“Chiến thắng Điện Biên Phủ trên không”
Giáo viên có thể chọn một ý tưởng từ cột K và hỏi: Em có muốn tìm hiểu thêmđiều gì về việc Mĩ ném bom vào trường học, bệnh viện?
(Trong cột W chỉ gồm những câu hỏi)
5 Yêu cầu học sinh đọc và tự điền câu trả lời cho những câu hỏi ở cột W màcác em tìm được trong khi học hoặc sau khi đọc xong bài Giáo viên khuyến
Trang 14khích các em ghi vào cột L những điều các em cảm thấy thích Để phân biệt, cóthể đề nghị các em đánh dấu * vào những ý tưởng của các em.
6 Thảo luận những thông tin học sinh ghi nhận ở cột l
7 Khuyến khích học sinh nghiên cứu thêm về những câu hỏi mà các em đãnêu được ở cột W nhưng chưa tìm được câu trả lời ở bài đọc
Phát triển kĩ thuật KWL thành KWLH
- Cột H thêm vào biểu đồ KWL là để khuyến khích tiếp tục tìm tòi, nghiêncứu Sau khi học sinh đã hoàn tất nội dung ở cột L, các em có thể muốn tìm hiểuthêm về một
Ví dụ: - Tham quan viện bảo tàng để quan sát các loại vũ khí: bom, xe tăng,súng, đạn…
- Quan sát tranh, ảnh về sự tàn phá của chiến tranh
b) Kỹ thuật đọc tích cực.
Kỹ thuật này nhằm giúp học sinh tăng cường khả năng tự học và giúp giáoviên tiết kiệm thời gian đối với bài lịch sử có nhiều nội dung nhưng không quákhó
Trang 15- Lễ kí kết diễn ra như thế nào?
- Nội dung chính của Hiệp định?
- Việc kí kết có ý nghĩa gì?
Bước 2: Học sinh làm việc cá nhân:
- Đoán trước khi đọc: Để làm việc này, yêu cầu học sinh cần đọc lướt qua bàiđọc để tìm gợi ý từ hình ảnh, từ, cụm từ quan trong, ngày tháng năm Như sau khi
Mĩ thất bại nặng nề ở cả hai niềm- miền Nam là Tiếng sét đêm giao thừa (Tết Mậu Thân 1968), miền Bắc với chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” (năm 1972) Mĩ buộc phải kí Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà
bình ở Việt Nam
Ngay từ sáng sớm 27-01-1973, cờ đỏ sao vàng, cờ nửa đỏ, nửa xanh, giữa có ngôi sao vàng được treo đầy đường phố Clê-be (Pa-ri) Nhiều nơi xuất hiện khẩu
hiệu ủng hộ nhân dân Việt Nam.
Toà nhà Trung tâm các hội nghị quốc tế ở phố Clê-be được trang hoàng lộng lẫy Đội cảnh vệ quốc gia Pháp đội mũ đồng bong loáng, gươm tuốt trần
đứng nghiêm
Tại phòng họp lớn của toàn nhà, dưới ánh sáng của những chùm đèn pha lê, trước sự chứng kiến của các nhà ngoại giao và nhiều phóng viên quốc tế, đại diên
các phái đoàn tham gia đàm phán kí vào các văn bản của Hiệp định
Bộ trưởng Nguyễn Duy Trinh và Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình đại diện cho
phía cách mạng Việt Nam đặt bút kí vào văn bản Hiệp định Lúc ấy là 11 giờ (giờ
Pa-ri), đó là một trong những giờ phút lịch sử thiêng liêng của cuộc kháng chiến
Trang 16chống Mĩ cứu nước sau 18 năm, với biết bao gian khổ hi sinh của dân tộc.
Hiệp định Pa-ri quy định: Mĩ phải tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; phải rút toàn bộ quân Mĩ và quân đồng minh ra khỏi Việt Nam; phải chấm dứt dính líu quân sự ở Việt Nam; phải có trách nhiệm trong việc hàn gắn vết thương chiến tranh ở Việt Nam.
Hiệp định Pa-ri đánh dấu bước phát triển mới của cách mạng Việt Nam Đế
quốc Mĩ buộc phải rút quân khỏi nước ta, lực lượng cách mạnh miển Nam chắcchắn mạnh hơn hẳn kẻ thù Đó là thuận lợi rất lớn để nhân dân ta tiếp tục đẩy
mạnh đấu tranh, tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn, giải phóng miền Nam, thống
nhất đất nước
- Đọc và đoán nội dung: Học sinh đọc bài và biết liên tưởng tới những gìmình đã biết và đoán nội dung khi đọc những từ hay khái niệm mà các em tìm ra.+ Sau khi thất bại ở cả hai miền Nam- Bắc, buộc Mĩ phải kí Hiệp định Pa-ri.Ngày 27-1-1973, kí Hiệp định Pa-ri chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở ViệtNam