SKKN một số BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH kĩ NĂNG tự PHỤC vụ, góp PHẦN CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI tự lập TRONG CUỘC SỐNG

Tuy nhiên, cha mẹ bảo bọc con mình quá kỹ, khiến trẻ không thích nghi được với môi trường xung quanh, kỹ năng tự phục vụ kém, khả năng tự lập thấp và dẫn đến những sai lệch trong nhận th

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP

MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TỰ PHỤC VỤ, GÓP PHẦN

CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI TỰ LẬP TRONG CUỘC SỐNG

Lĩnh vực: Giáo dục mẫu giáo Cấp học: Mầm non

Tác giả: Đỗ Thị Lan Anh Đơn vị công tác: Trường mầm non Yên Thường Chức vụ : Giáo viên

NĂM HỌC 2020 – 2021

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ 2

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4

I Cơ sở lí luận 4

II Cơ sở thực tiễn 5

1 Những thuận lợi và khó khăn……… 5

1.1 Thuận lợi ……… 5

1.2 Khó Khăn ……….5

2 Điều tra thực trạng ……… 6

III Một số biện pháp : 8

1 Lập kế hoạch, đặt mục tiêu hướng dẫn và rèn luyện kĩ năng cần thiết……… 8

1.1 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự chăm sóc bản thân 8

1.2 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự bảo vệ 9

1.3 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng thích nghi 10

2 Cô là tấm gương của trẻ 11

3 Phân công công việc 12

4 Công tác tuyên truyền phụ huynh 12

4.1 Xác định việc rèn trẻ ngay từ khi còn nhỏ 12

4.2 Xây dựng môi trường làm việc ngay tại gia đình 12

5 Dạy trẻ thông qua các hoạt động 13

6 Khuyến khích động viên trẻ, lưu ý đến thái độ khi trẻ làm……… ….15

IV Kết quả đạt được: 16

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17

1 Kết luận chung 17

2 Bài học kinh nghiệm 18

3 Kiến nghị đề xuất 18

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang bị kỹ năng sống cho trẻ Mầm non là điều quan trọng đặc biệt là kĩnăng tự phục vụ, tính tự lập Tự lập không có nghĩa là bỏ mặc con lầm tất cả mọithứ Tự lập là dạy con độc lập trong cuộc sống, độc lập trong sinh hoạt và độc lậptrong suy nghĩ Tuy nhiên, trẻ em ngày nay hầu như không biết hoặc khôngthích tự phục vụ bản thân trong sinh hoạt đời thường Nói thì nghe có vẻnghịch lý nhưng đó lại là sự thật Trên thực tế cha mẹ nào cũng luôn mong muốndành cho trẻ những điều tốt đẹp nhất Tuy nhiên, cha mẹ bảo bọc con mình quá

kỹ, khiến trẻ không thích nghi được với môi trường xung quanh, kỹ năng tự phục

vụ kém, khả năng tự lập thấp và dẫn đến những sai lệch trong nhận thức lẫn hànhđộng Các em luôn có sẵn người để giải quyết, giúp đỡ, phục vụ thay mình.Nhiều khi chỉ cần một cuộc điện thoại alo là xong hết Bố mẹ nào đã tạo chocác em suy nghĩ như vậy, thật là sai lầm Trong khi chúng ta đang cho rằngphải dạy thế hệ trẻ hôm nay kĩ năng sống nhiều bạn sinh viên khi ra trường cònphải học thêm chứng chỉ kĩ năng mềm để đi xin việc Hoàn toàn đúng, nhưngđừng xem kỹ năng sống là cái gì đó quá cao siêu Thực chất của kỹ năng sốngchính là giáo dục cho trẻ những việc hàng ngày để chuẩn bị cho cuộc sống tựlập sau này.Vậy cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ bắt đầu từ đâu? Xin thưa

kỹ năng sống bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, gần gũi nhất trong gia đình vàtrong trường học Đấy là tự phục vụ bản thân

Giáo dục Mầm non là bậc học đầu tiên nhưng lại mang tính nền tảng rấtquan trọng đối với việc giáo dục trẻ sau này Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắngrất non nớt, rất trong sáng và rất dễ tiếp thu những cái tốt cũng như những cái xấu

từ bên ngoài Tuy nhiên, ở lứa tuổi này nếu chúng ta không biết cách uốn nắn vàdạy dỗ trẻ không đến nơi thì sẽ gây khó khăn cho các bậc học sau Chính vì vậy

mà người lớn chúng ta cần phải rèn luyện cho trẻ những thói quen tốt ngay từnhỏ

Thật vậy, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế rất nhiều các bậc phụhuynh có ít thời gian để gần gũi, quan tâm và hướng dẫn con cái Chính vì vậy trẻthường hay ỉ lại và không thể tự lo cho bản thân Trẻ em ngày nay đã thông minhhơn, hoạt bát, lém lỉnh hơn nhiều so với trẻ em ngày xưa Tuy nhiên các cháu lạirất thiếu các kỹ năng sống, thiếu khả năng tự lập và thường hay dựa dẫm vàongười lớn Khi gặp khó khăn là chúng thường tìm ngay đến người lớn mà không

tự mình tìm cách giải quyết Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức, tìnhcảm của trẻ Vì thế, để đạt được mục tiêu của ngành đưa ra thì giáo viên như tôi

phải tìm cách hướng dẫn và chỉ bảo cho trẻ những kĩ năng sống, kĩ năng tự phục

vụ, kĩ năng giao tiếp ngay từ bây giờ

“Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình” - Bác Hồ kính yêu củachúng ta đã dạy thế và điều đó đã được nhấn mạnh ở một trong 5 điều Bác dạy.Việc rèn luyện kĩ năng sống tự phục vụ bản thân ngay từ nhỏ là vô cùng cần thiếtđối với trẻ mầm non Nếu các con không có kĩ năng tự phục vụ bản thân, các con

sẽ không thể chủ động và tự lập trong cuộc sống hiện đại. Tự phục vụ bản thân làmột trong những kỹ năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách tốtnhất. Khi trẻ biết tự phục vụ, trẻ sẽ thấy quý trọng bản thân, nuôi dưỡng nhữnggiá trị sống và hình thành những kĩ năng sống tích cực trong trẻ, giúp trẻ cân bằngcuộc sống trên bốn lĩnh vực nền tảng: thể trạng, tâm hồn, trí tuệ và tinh thần, từ

đó xây dựng cho trẻ những kĩ năng sống tự tin, hòa nhập với môi trường xungquanh Đây còn là cơ hội vàng giúp trẻ nhanh chóng khôn lớn, trưởng thành và tựlập trong cuộc sống

Ở mỗi lứa tuổi, trẻ rất cần có những tác động khác nhau đến kĩ năng sốngcủa trẻ Chính vì vậy, tôi luôn quan tâm đến những biện pháp dạy kĩ năng tự phục

vụ cho trẻ đặc biệt ở lứa tuổi 5 - 6 tuồi bởi trong những nghiên cứu khoa học gầnđây về sự phát triển của não trẻ đã chỉ ra rằng: “Trẻ ở lứa tuổi này hoàn toàn cókhả năng giao tiếp, khả năng tự kiểm soát thích nghi và thể hiện cảm giác củamình Trẻ cũng hoàn toàn có khả năng hòa nhập, tự giải quyết vấn đề một cách tựlập, tự phục vụ cho chính mình Đó chính là tiền đề gieo mầm hạt giống nhằmhình thành kĩ năng tự phục vụ cho trẻ Song chưa được chú trọng nên trẻ lớp tôinhiều bé hoàn toàn chưa có những kĩ năng tự phục vụ bản thân Vậy làm thế nào

để có thể có một phương pháp hướng dẫn trẻ những kĩ năng tự phục vụ tốt nhất?

Và dạy dưới hình thức nào?

Qua tìm tòi nghiên cứu, nhận thức sâu sắc ý nghĩa vai trò quan trọng củacác kĩ năng tự phục vụ đối với sự phát triển của trẻ Cùng với bản năng của mộtngười mẹ, một người làm giáo dục đã thúc đẩy tôi ngay từ đầu năm học sẽ lựa

chọn thực hiện đề tài: “Một số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống”.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lí luận

Tự lập là tự làm mọi thứ, tự sống cuộc sống của mình mà không dựa dẫmhay nhờ vào sự giúp đỡ của người khác Tự lập là một đức tính tốt, người tự lậpthường được mọi người yêu quý vì họ luon biết cách tự xoay xở khi khó khăn, làđiểm tựa vững chắc cho mọi người xung quanh Vì vậy giáo dục tính tự lập chotrẻ ngay từ khi còn bé không những tạo ra cho trẻ khả năng tự lập trong sinh hoạthằng ngày mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành sự tựtin, năng động, sáng tạo, làm cơ sở hình thành các kĩ năng sống sau này, là mộttrong số những chìa khóa quan trọng để quyết định thành công của một conngười Tuy nhiên để có được tính tự lập cho từng đứa trẻ trước hết phải hìnhthành được cho trẻ kỹ năng tự phục vụ bản thân trẻ

Vậy kỹ năng tự phục vụ là gì?

Kỹ năng tự phụ vụ là những thói quen sinh hoạt hàng ngày tỏng giao tiếp

và ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh Việc rèn kỹ năng

tự phụ vụ cho trẻ vô cùng cần thiết, đặc biệt là đối với lứa tuổi mầm non Đó làphương tiện không thể thiếu giúp trẻ tăng năng lực hội nhập, tích cực chủ động,sáng tạo, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thử thách

Có thể nói mỗi một đứa trẻ ngay từ khi ra đời đã là một cá thể độc lập, có

cá tính và những mong muốn độc lập của riêng mình Bất kể là cô giáo hay bố mẹđều không có đặc quyền chi phối và hạn chế hành vi của chúng, vì vậy việc ápdụng các biện pháp giáo dục phù hợp với mục tiêu giảng dạy đòi hỏi phải có sựlinh hoạt và mềm dẻo phù hợp với khả năng cũng như hứng thú của trẻ Dưới gócnhìn của nhà tâm lý học trẻ em thì ngay từ khi trẻ lên 3 trẻ đã ít phụ thuộc hơnvào người khác, trẻ có thể tự chơi trong một khoảng thời gian dài Ở tuổi này tâm

lí trẻ trải qua ” khủng hoảng tuổi lên 3” – trẻ muốn khặng định mình, muốn họclàm người lớn, muốn đạt tới tính tự lực vì vậy người lớn cần phải nuôi dưỡnglòng mong muốn độc lập đáp ứng những nhu cầu tự lực và làm phong phú nhữnghoạt động của trẻ một cách phù hợp

Ở trẻ mẫu giáo lớn có sự thay đổi vị thế về tâm lí của trẻ Trẻ bắt đầu cảmnhận mình là người lớn nhất trong tất cả các trẻ ở trường mầm non Trẻ hànhđộng phù hợp với các mục đích xa hơn và khả năng kiềm chế của trẻ cũng tốthơn Do vậy, trẻ có thể phục tùng các mục đích, nhiệm vụ, yêu cầu của người lớn,song các nhiệm vụ đề ra phải rõ ràng và dễ hiểu, các yêu cầu phải phù hợp với độtuổi Trong khi hành động, trẻ không bị phụ thuộc vào các tình huống trực tiếp

hơn và tự kiềm chế mình trong thời gian lâu hơn Trẻ mẫu giáo lớn thể hiện tínhkiên trì thường xuyên và có ý thức hơn, trẻ đã có thể đánh giá các trở ngại mộtcách đúng hơn và biết lượng sức mình để khắc phục các trở ngại đó Sự động viêncủa người lớn có ảnh hưởng tích cực và làm trẻ tự tin vào sức lực và khả năng củamình Ngược lại sự đánh giá gay gắt và tiêu cực sẽ làm trẻ nản chí

Hầu hết trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đều cảm thấy tự tin và thể hiện bản thânmình thông qua những thành tích của bản thân chúng Trẻ muốn được khẳng địnhmình, muốn được sống và làm việc như người lớn, muốn nhận thức sự vật hiệntượng xung quanh Chính sự tự lập đó sẽ giúp trẻ em là những thành viên năngđộng, có khả năng tự bắt đầu các hoạt động học tập và sinh hoạt hằng ngày, biếthành động một cách chủ động, năng động, hơn là tiếp nhận thụ động thông tin vàmệnh lệnh của người khác Ý thức về bản thân của trẻ cũng được củng cố thêmkhi trẻ học được cách tự tay làm mọi việc Cách học năng động như thế giúp trẻ

có khả năng vận dụng biện pháp kiểm soát môi trường và phát triển niềm tin vềkhả năng làm chủ cuộc sống của trẻ

II Cơ sở thực tiễn

Là một giáo viên với 12 năm kinh nghiệm giảng dạy lớp lớn, khi bắt đầuthực hiện nghiên cứu đề tài sáng kiến, tôi có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ítkhó khăn sau:

1/ Những thuận lợi và khó khăn

1.1 Thuận lợi

- BGH nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên học tập nâng caochuyên môn và mua sắm cũng như bổ sung cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi đểđảm bảo thực hiện tốt chất lượng giảng dạy

- Bản thân tôi là một giáo viên nhiệt tình với trẻ, tâm huyết với nghềnghiệp, có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy tiếp xúc với trẻ lớp lớn nên nắm rất

rõ được tâm sinh lý của trẻ và những xu hướng phát triển của trẻ

- Trường có cơ sở vật chất khang trang, đầy đủ trang thết bị phục vụ chocông tác giảng dạy cũng như chăm sóc trẻ

1.2 Khó khăn

- Hầu hết giáo viên mới chỉ đi vào giáo dục hành vi, chưa chú trọng tới

giáo dục khía cạnh nhận thức và thái độ của trẻ Đồng thời, đây là nội dunggiáo dục còn khá mới mẻ trong chương trình giáo dục cho trẻ mầm non Vì vậy,rất ít tài liệu để tham khảo tìm hiểu

- Trẻ trong lớp tương đối đông: 42 cháu nên tôi rất vất vả để tổ chức cáchoạt động cho cả lớp Tuy cùng một độ tuổi nhưng khả năng hoà nhập của các

cháu không đồng đều Một số cháu còn nhút nhát, một số bé đi học chưa đều, dosức khoẻ hoặc hạn chế về thể chất như cháu Gia Huy, Hà Phương Một số cháulại quá hiếu động như cháu: Chính Phương, Quang Tuyên, Trọng Nghĩa, KhánhDuy, Đức Bình

- Phụ huynh đều bận công việc, rất ít thời gian để trao đổi cùng giáo viên

- Nhiều phụ huynh còn nhầm lẫn giữa sự yêu thương và bao bọc Đôi khiyêu con quá mà ‘‘che chắn” con quá kĩ Mặt khác, tại hầu hết những gia đình này,ông bà hay cha mẹ thường có nhiều thời gian rảnh rỗi, thường làm thay trẻ nhiềuviệc đáng ra trẻ phải tự mình làm lấy

- Phần đông các bậc cha mẹ đồng ý: tự lập là cần thiết ở mỗi con người,ngay từ tuổi ấu thơ, trong công việc cũng như trong suy nghĩ Nhưng ngay trongnhững gia đình này, các bậc phụ huynh cũng chưa có biện pháp đúng đắn để giáodục hình thành cho con tính độc lập

2/ Điều tra thực trạng

Từ những nhận thức của mình về vấn đề giáo dục tính tự lập cho trẻ mẫugiáo, tôi định hướng được nhiệm vụ của mình trong công việc Và để gặt hái đượcnhiều kết quả tốt trong quá trình thực hiện, ngay từ đầu năm học tôi đã khảo sátthực tế về một số kĩ năng tự phục vụ đơn giản cần thiết của trẻ, kết quả nhận đượcnhư sau:

Nội dung khảo sát

Số lượng

Tỷ lệ

%

Số lượng

- Tự nhặt rác và bỏ rác vào thùng 25 60 17 40

Bảng 1 Kết quả khảo sát khả năng tự phục vụ của các cháu trong lớp

Để có những biện pháp hay, thiết thực nhằm hướng dẫn trẻ kĩ năng tựphục vụ, đầu tiên tôi sẽ tìm hiểu những nguyên nhân khiến trẻ chưa có khả năng

tự phục vụ và ý thức tự phục vụ của trẻ chưa tốt

Nguyên nhân thứ nhất: xuất phát từ phía trẻ, có một số cháu do khả năngtiếp thu chậm hoặc không chịu tập trung khi cô hướng dẫn, điều này sẽ khiến chogiáo viên dễ trở nên bực mình và có thể la mắng trẻ Đối với những giáo viên cócái tâm thì cố kìm chế bản thân để hướng dẫn cháu đến nơi đến chốn Nhưng bêncạnh đó lại có những cô sợ bản thân mình kìm chế không được nên đã bỏ cho trẻ

tự mày mò hoặc làm luôn giúp trẻ Việc này cứ thế lâu dần hình thành ở trẻ thóiquen ỷ lại, lười làm việc và không biết kĩ năng tự phục vụ

Nguyên nhân thứ 2: xuất phát từ giáo viên, do cô không chịu khó, khôngkiên trì hướng dẫn cho trẻ những kĩ năng tự phục vụ nên cô hay làm giúp trẻ cho

đỡ mất thời gian, đỡ phải bực tức khi cháu làm không được Việc này lâu dần sẽkhiến cho trẻ có tư tưởng ỷ lại, không chịu làm Vì trẻ nghĩ: “Mình không làm thì

cô cũng làm thôi”

Nguyên nhân thứ 3: lại xuất phát từ phía phụ huynh, do mỗi gia đình ViệtNam ngày nay thường chỉ có 1 đến 2 con, tất cả tình cảm cha mẹ dành trọn chonhững đứa con yêu quý của mình Trẻ luôn được đáp ứng ngay mọi yêu sách, mọimong muốn của trẻ, ba mẹ và người lớn trong gia đình làm thay trẻ tất cả mọiviệc vì họ sợ con vất vả, sợ quá sức của con, sợ con làm không được theo ý mình,

sợ mất thời gian… Điều này lâu dần hình thanh ở trẻ tính ỷ lại, luôn dựa dẫm vàongười khác, thiếu kiên nhẫn và lười lao động Ngoài ra còn có vô số các nguyênnhân khác chủ quan hay khách quan đã làm cho trẻ thiếu kĩ năng và thói quen tựphục vụ

III Một số biện pháp

Với những thuận lợi và khó khăn như vậy, cùng với sự nghiên cứu tìm tòi

và trải nghiệm của bản thân trong năm học 2020 – 2021 tôi xin được đưa ra một

số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, từ đó giúp trẻ 5 -6 tuổi có tính tự lậptrong cuộc sống

1 Lập kế hoạch, đặt mục tiêu hướng dẫn, rèn luyện những kĩ năng cần thiết.

Căn cứ vào tình hình thuận lợi và khó khăn, vào đặc điểm phát triển lứa tuổitôi lập kế hoạch và lồng ghép việc rèn kĩ năng cho trẻ vào các hoạt động, cụ thểnhư sau:

10 Cách lau lặt, rửa tay, lau miệng

Tự xúc ăn, không kén chọn thức ăn

Tự xếp, cất bát sau khi ănCách bê ghế

2 Nhận biết các mối nguy hiểm: vật sắc nhọn, ổ

điện, cháy nổ, nước nóng, bắt cóc

5 Có hành vi văn minh nơi công cộng

Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi

Đi dạo, đi thămquan

Sau khi lập kế hoạch xong tooin đưa ra mục tiêu hướng dẫn:

1.1 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự chăm sóc bản thân:

Nhóm kĩ năng tự chăm sóc bản thân gồm:

* Kỹ năng tự phục vụ bản thân như: Tự thu dọn đồ chơi, tự cởi và mặc quần áo,

tự đi dép, chuẩn bị mũ, áo khoác, khẩu trang khi đi ra ngoài, tự xúc ăn, tự đi lênxuống cầu thang, tự cất ba lô, tự kê bàn ghế trước và sau khi ăn, chuẩn bị và thudọn thìa bát trước và sau bữa ăn, tự rót nước từ chai vào cốc…

( Hình 1: Bé cất dọn đồ dùng sau khi chơi xong)

* Kĩ năng tự chăm lo vệ sinh cá nhân như: Tự cho quần áo bẩn vào máy giặt, lau

nước trên sàn, lau bụi trên bàn, gạt nước sau khi đi vệ sinh, đi vệ sinh đúng nơi,

bỏ rác đúng nơi quy định, tự rửa mặt, rửa tay, chải răng, chải và buộc tóc…

( Hình 2: Bé tự lau mặt trước khi ăn cơm) Ngoài ra cần hình thành và rèn luyện cho trẻ kỹ năng hỗ trợ người khác như: Bật

tivi, bật quạt, lấy chén ăn cơm, lấy ly uống nước, cất dép đúng quy định, xách phụ

đồ, tưới cây, dọn dẹp bàn ghế sau khi ăn xong…

1.2 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự bảo vệ

Nhóm kĩ năng tự bảo vệ gồm:

* Kĩ năng nhận biết nguy hiểm:

Dạy trẻ học cách nhận biết các tình huống hay vật dụng nguy hiểm đồngthời hành động những hành động đúng và kịp thời bảo vệ bản thân qua các tìnhhuống Các mối nguy hiểm trong nhà như: gas, bàn ủi, điện, nước nóng, dao kéo,các đồ vât bị vỡ, sắc nhọn Các mối nguy hiểm ngoài xã hội: Quấy rối, bắt cóc,bắt nạt, trộm cắp, cướp, lạc đường Các mối nguy hiểm bất ngờ: Cháy nổ, kẹtthang máy, chó cắn, ong đốt, ngộ độc… Các mối nguy hiểm thiên tai ngoài môitrường: Động đất, lũ lụt, bị sa vào vũng lầy, sông nước…

( Hình 3: Giờ học kỹ năng xử lý khi bị bắt cóc)

* Kĩ năng tự giải quyết vấn đề

Không phải những vấn đề trong cuộc sống đều được giải quyết một cách

dễ dàng và bạn sẽ phải truyền đạt điều ấy cho trẻ khi chúng đối mặt với thử tháchlớn và không phải lúc nào cũng có người lớn bên cạnh để giúp trẻ giải quyết vấn

đề Khi trẻ gặp phải một vấn đề nào đấy, tôi không thay trẻ giải quyết mọi vấn đề,trừ trường hợp bắt buộc phải làm như thế Thay vào đó, tôi giúp trẻ tìm kiếm giảipháp thích hợp, điều này sẽ thể hiện sự tin tưởng của mình đối với trẻ, giúp trẻ tựtin vào khả năng của mình và mạnh dạn giải quyết vấn đề Những việc hằng ngày

mà tôi thực hiện luôn nhằm khuyến khích kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ giúptrẻ có những sáng kiến tốt hơn trong cuộc sống khi chúng lớn lên Tôi chỉ là chỗdựa cho học sinh của tôi chứ không phải là người giải quyết vấn đề cho các em

( Hình 4: Tự mình mở nắp hộp đồ dùng )

1.3 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng thích nghi

Thích nghi là một kĩ năng sống quan trọng vì nếu kĩ năng giao tiếp làbước đầu để tiếp xúc với môi trường bên ngoài, với những người xung quanh, thìthích nghi chính là bước tiếp theo để có thể hòa nhập hoặc phản ứng lại với môitrường bên ngoài

Đứa trẻ nếu có kĩ năng giao tiếp tốt có thể đạt được những thành công vớinhững người xung quanh trong việc tham gia vào các hoạt động cùng với họ, là

bố mẹ, ông bà hay các bạn của trẻ Thế nhưng nếu trẻ không có khả năng thíchnghi thì cũng khó mà đạt được những kết quả tốt cho cuộc sống của mình

* Kĩ năng thích nghi các loại thức ăn:

Tôi thường kể cho trẻ nghe những mẩu chuyện hay những ví dụ điển hình

về các bạn trong lớp ăn rất tốt trong các bữa ăn Đồng thời trước bữa ăn để tạocảm giác ăn ngon miệng và thích thú khi ăn, tôi giới thiệu tên các món ăn và tácdụng của những loại thực phẩm mà trẻ ăn thật hấp dẫn và thu hút Trong giờ ăn ởtrường tôi luôn tạo không gian thoáng mát, hợp vệ sinh, đảm bảo an toàn cho trẻ

để trẻ ăn ngon miệng, luôn động viên khuyến khích để trẻ thi đua ăn hết xuất

Bữa nào trẻ ăn được thì tôi sẽ gắn một bông hoa và một khuôn mặt tươicười, bữa nào trẻ khó ăn, không tập trung ăn thì sẽ có một khuôn mặt mếu Đếncuối tuần làm tổng kết và khen ngợi trẻ về các khuôn mặt cười và tặng cho trẻmột món quà nho nhỏ Nhưng nếu nhiều khuôn mặt buồn thì cũng không nêntrách mắng, mà tôi khuyến khích: “ Cô biết là con sẽ làm tốt hơn vào tuần sau.”

* Kĩ năng thích nghi với môi trường

Với môi trường sống cũng thế, một môi trường bẩn thỉu và ô nhiễm làkhông thể chấp nhận được, nhưng một không gian quá sạch sẽ cũng không phải làmột điều kiện tốt cho sự phát triển của trẻ Trẻ có thể nghịch cát, đất trong mộtchừng mực vừa phải vì điều đó giúp cho các bé vừa thỏa mãn được tính năngđộng, vừa nâng cao khả năng đề kháng Dĩ nhiên là nên có sự giám sát của ngườilớn, nhưng chúng ta chỉ can thiệp khi có những dấu hiệu của sự nguy hiểm, cònđối với một vài cú vấp ngã của trẻ thì cứ để cho trẻ tự đứng lên, điều đó khôngchỉ giúp trẻ mạnh dạn và tự tin hơn mà còn cho chúng ta tránh được những sự mènheo của trẻ Quan điểm của tôi là rèn luyện tính chịu đựng trước khó khăn vàphải tự lập chủ động trong mọi biến cố có thể xảy ra Qua những bài rèn luyện thểchất, rất ít trẻ mắc bệnh về đường hô hấp như sổ mũi, viêm họng… do thay đổithời tiết

* Kĩ năng thích nghi với đám đông

Con người có hai loại tính khí chính là tính hướng nội và tính hướngngoại, và trong mỗi loại tính cách đó lại có 4 nhóm cá tính khác nhau Các nhómnày thường có sự phối hợp để tạo nên những mẫu người có cá tính khác nhau Vìvậy, tôi cho trẻ làm quen với đám đông phải dựa trên tính cách của các trẻ, tùy trẻthuộc loại tính khí nào! Với trẻ hướng ngoại thì chúng ta không cần lo ngại, vì trẻthường có xu thế thích đám đông, thích sự ồn ào vui vẻ, náo nhiệt, thích các hoạtđộng tập thể Còn với trẻ hướng nội thì trẻ sẽ ngại tiếp xúc với đám đông, có vẻnhư rụt rè nhút nhát Nhưng các bé cũng có những ưu điểm để có thể thành công,đôi khi còn tốt hơn cả trẻ hướng ngoại nếu được sự định hướng đúng cách của

người lớn Tôi giúp trẻ quen dần với đám đông qua việc cho trẻ tham gia các giờhọc dã ngoại, tham gia các hoạt động ở trường.

Kĩ năng thích nghi là một trong những kĩ năng giúp một đứa trẻ bìnhthường, không có những năng lực đặc biệt gì nhưng vẫn có thể đạt được nhữngthành công nhất định trong cuộc sống và không gục ngã trước những thách thứckhi bước vào đời

Để giúp trẻ hình thành được các kĩ năng trên, tôi từng bước, tùy từng trẻ

2 Cô là tấm gương của trẻ

Sau khi đã lập kế hoạch và mục tiêu hướng dẫn trẻ, tôi xác định muốn hìnhthành kỹ năng cho trẻ thì bản thân cô giáo phải là tấm gương cho trẻ noi theo.Côphải làm gương từ những việc đơn giản nhất có thể chẳng hạn như:

- Khi đến lớp cô giáo cất gọn túi sách, mũ dép và khi trẻ nhìn thấy như vậytrẻ cũng sẽ biết phải sắp xếp gọn gàng như cô

- Trong giờ học khi dạy học xong cô cất gọn gàng đồ dùng của cô và nhắctrẻ xếp gọn gàng đồ dùng của trẻ đúng nơi quy định

- Đến giờ ăn trước khi chia cơm cô phải rửa tay và nhắc trẻ rửa tay sạch sẽ,

ăn cơm xong nhắc trẻ cất bát, cất ghế đúng nơi quy định và lau miệng, uống nướcxúc miệng nước muối

Trong mọi hoạt động học tập, sinh hoạt cô giáo luôn là tấm gương trongviệc giữ gìn sạch sẽ môi trường, lớp học Không vứt rác bừa bãi, thường xuyêncùng trẻ vệ sinh trong và ngoài lớp học, lau dọn đồ dùng đồ chơi, nhổ cỏ, nhặt rác

quanh lớp học, sân trường Từ đó hình thành cho trẻ ý thức vệ sinh chung.

3 Phân công công việc

Trong lớp, do số lượng học sinh quá đông nên tôi lập bảng phân công cụthể trực nhật hàng ngày cho từng cá nhân, hay từng nhóm để bé hiểu rằng mỗingười đều có trách nhiệm với công việc và hình thành thói quen làm việc Ví dụ:Phân công mỗi tổ trực 1 ngày thực hiện các hoạt động trong ngày như: lau chùi,

sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp, kiểm tra vệ sinh cá nhân (rửa mặt, rửa tay, laumặt), lao động nhặt lá rụng…Các tổ còn lại có nhiệm vụ theo dõi, nhận xét

Cô thường xuyên phân công và theo dõi trẻ trực nhật, nói rõ vai trò củanhững trẻ trực nhật Người thực hiện nhiệm vụ trực nhật phải làm chu đóa và cótrách nhiệm với công việc của mình Tổ trực nhật tỏng giờ học sẽ lấy đồ dùngphát cho các bạn, thu dọn đồ dùng cau khi học xong Rèn cho trẻ thói quen nềnnếp, sự cố gắng, sáng tạo và đề cao tih thần trách nhiệm của mình với tập thể

Khi tổ chức các hoạt động ở lớp có thể phân công công việc cho các bé.Chẳng hạn như cho bé phụ giúp cô trong giờ ăn: Lấy ghế, lấy khay và khăn ăn.Với trẻ lớn hơn có thể giúp cô kê bàn, chia chén muỗng,… giúp cô kê dát giường,trải chiếu, lấy chăn gối chuẩn bị giờ ngủ

(Hình 5: Bảng phân công trực nhật của trẻ)

4 Công tác tuyên truyền phụ huynh

4.1 Xác định việc rèn trẻ ngay từ khi còn nhỏ

Việc rèn luyện kĩ năng sống tự phục vụ bản thân ngay từ nhỏ là vô cùng

năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách tốt nhất, nó giúp trẻ thíchứng nhanh với môi trường xung quanh, phát triển tính nhanh nhẹn, khả năng tưduy, ý thức tự giác và tinh thần tập thể Trẻ ở lứa tuổi mầm non rất thích tự làmnhững công việc vừa sức của mình để phục vụ cho bản thân, cũng là vừa để thỏamãn nhu cầu “muốn làm người lớn” và khặng định mình của trẻ

Càng hình thành cho trẻ kĩ năng tự phục vụ sớm ngay từ lúc nhỏ trẻ càng

có ý thức tự giác cao, kĩ năng tự phục vụ bản thân ngày một thuần thục, nhạy bén

( Hình 6: Cho trẻ tự xúc ăn sớm nhất khi có thể)

Chính vì vậy trong các buổi họp phụ huynh hay qua giờ đón trả trẻ, tôi luôntuyên truyền để phụ huynh biếtđược việc rèn trẻ càng sớm càng có kết quả tốt.Ngay từ khi trẻ bắt đầu đi học nhà trẻ cần được bố mẹ, cô giáo hướng dẫn hướngtrẻ có ý thức, tạo lập các kĩ năng tự phục vụ đơn giản như: tự xúc ăn, tự cầm chairót nước uống, tự lau mặt, tự đi vệ sinh biết cởi và mặc quần… Và khi trẻ lớn lênthêm thì gia đình, và các cô giáo nên tích cực, kiên trì phát triển nhiều kĩ năng tựphục vụ khác cho trẻ sao cho phù hợp với khả năng của trẻ Chứ đừng có suy nghĩlớn lên rồi dạy

( Hình 7: Ăn bằng đũa cũng đơn giản mà)

4.2 Xây dựng môi trường làm việc ngay tại gia đình

Việc hướng dẫn và rèn luyện các kĩ năng tự phục vụ cho trẻ nếu chỉ có côgiáo và nhà trường thì không thể thành công mà phải có sự phối hợp của cácthành viên trong gia đình trẻ như: cha mẹ, ông bà, anh em…

Trước tiên, tôi tuyên truyền với phụ huyng về sụ phát triển tâm sinh lý lứatuổi của trẻ, nội quy nền nếp lớp học Trao đổi thực tế nhận thức và khả năng củatừng cháu cho phụ huynh thấy kha năng của con mình và từ đó tìm ra giải pháptốt nhất để hình thành cho con một thói quen, một nề nếp tốt

Các thành viên trong gia đình cần tạo mọi cơ hội cho trẻ nhìn thấy các việclàm và cách thức làm việc của mình, đồng thời nên giải thích cho trẻ về việc đó(dù bé có hiểu hay không) Sau đó nên khuyến khích trẻ tham gia vào công việcphù hợp với khả năng

VD: Mẹ đang nhặt rau để nấu canh, hãy giải thích và bảo con trai cùng làm

hộ Sau đó mẹ hướng dẫn bé cách nhặt rau, mặc dù có thể trẻ làm chưa khéo, làmcho rau bị dập nhưng hãy cho cháu làm để có cơ hội rèn luyện lòng yêu thíchcông việc cũng như các kĩ năng làm việc nhà ngay từ nhỏ Có thể tích cực “nhờvặt” để trẻ có nhiều cơ hội được làm việc thì bé mới có được kĩ năng

Tôi trao đổi với phụ huynh về thời gian của trẻ ở nhà, góp ý phụ huynh hãyluôn khuyến khích trẻ tự phục vụ không nên làm hộ trẻ để trẻ không ỉ lại Đồngthời tôi cũng thường xuyên trò chuyện với phụ huynh để nắm bắt được tình hìnhcủa trẻ động viên trẻ kịp thời

Tuy nhiên, tôi luôn trao đổi với phụ huynh rằng cần tập và lặp đi lặp lại đểtrẻ hình thành thói quen, nếu khi thấy bé mệt thì không nên bắt ép Có như vậy sựrèn luyện mới có kết quả cao

( Hình 8: Trao đổi với phụ huynh)

5 Dạy thông qua các hoạt động

* Rèn trẻ trong giờ ăn

Hoạt động ăn là hoạt động cần đến sự tự phục vục của trẻ rất nhiều, nhất

là lại đối với trẻ 5 -6 tuổi Trong giờ ăn nhiều kĩ năng tự phục vụ trẻ phải rènluyện Chính vì vậy, ngay từ ầu năm học tôi đã rất trú trọng trong việ rèn kỹ năng

tự phục vụ trong giờ ăn cho trẻ Để trẻ cảm thấy thoải mái, tôi cho trẻ tự phâncông nhiệm vụ cho nhau Trẻ tự giác trải bạt, chuẩn bị bàn ghế, tự rửa tay lau mặt,

tự chia đồ dùng về bàn Hơn nữa trẻ được tự xới cơm theo như cầu, tự lấy thức ănvới lượng phù hợp Từ đó trẻ hứng thú hơn trong giờ ăn Các con tự biết nhặt cơmvãi vào khay và lau tay vào khăn, tự biết lau bàn nếu có đánh rơi rớt ra bàn Saukhi ăn xong, các con tự giác lên cất bát thìa đúng nơi quy định; tự giác lau miệng,

lau tay và xúc miệng nước muối Tất cả những kỹ năng tự phục vụ trên tôi chỉhướng dẫn trẻ lúc đầu, về sau chỉ quan sát và nhắc nhở trẻ khi trẻ quên hoặc thựchiện chưa đúng.

(Hình 9: Trẻ tự phục vụ trong giờ ăn)

* Rèn trẻ trong giờ ngủ

Cũng như giờ ăn, giờ ngủ cũng là một hoạt động lý tưởng để rèn kỹ năng

tự phục vụ cho trẻ Ở hoạt động này cô chỉ giữ vai trò quan sát, nhắc nhở, trẻ kêgiường của mình, lấy chăn gối, cởi bớt áo để đi ngủ Tôi quan sát thấy để trẻ tựlàm trẻ ất hứng thú, có trẻ còn thích kê giúp bạn nữa Sau khi ngủ dậy, trẻ cũng tựgấp chăn gọn gàng và cất vào đúng nơi quy đinh, sau đó cất giường đi Khi đó cómột việc mà các bạn nữ rất thích đó là chải tóc và buộc tóc cho nhau, có nhữngtrẻ có kỹ năng buộc rất khéo

(Hình 10: Trẻ buộc tóc cho bạn )

* Rèn trẻ trong tiết học

Trong các tiết học cô luôn khuyến khích động viên trẻ tự tin, mạnh dạn,biết hoạt động độc lập và hoàn thành sản phẩm của mình Cô giáo là người dẫndắt trẻ hoạt động từ đó trẻ nắm được vai trò nhiệm vụ của mình Trẻ hứng thú tíchcực hơn trong hoạt động, vận động hoạt bát nhanh nhẹn hơn, rèn sự khéo léo củađôi bàn tay Phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, trẻ sẽ chủ động trong mọi hoạtđộng, không ỉ lại người khác Biết tự mình hoàn thành một bức tranh theo ý tưởngcủa mình, một bài tập, một vai chơi Mạnh dạn đưa ra ý kiến của mình về một sựvật hiện tượng

(Hình 11: Trẻ tự gấp quần áo)

* Rèn ngoài tiết học mäi lóc mäi n¬i

Phần lớn trẻ 5 tuổi tính tự lập đã phát triển Trẻ thường thích tự làm mọiviệc, tuy nhiên các thao tác còn vụng về, lúng túng dễ làm hỏng việc, cần phải có

sự hướng dẫn trẻ trong công việc để trẻ làm đúng theo yêu cầu của người lớn trảinghiệm cái được, cái chưa được Cô giáo có thể giúp đỡ bằng các câu hỏi gợi ý,khuyến khích trẻ tích cực hoạt động và sử dụng những kinh nghiệm sẵn có củamình vào trong quá trình hoạt động Việc làm này được lặp đi, lặp lại trong ngày,dần dần kĩ năng tự phục vụ của trẻ càng phát triển Chính vì vậy tôi đặc biệt quantâm:

1 Cho trẻ thường xuyên tập các hoạt động vừa sức: Quét dọn, xếp đồ dùng,

đồ chơi, tưới cây, lau đồ dùng đồ chơi…

2 Cho phép trẻ tự quyết định làm mọi việc trẻ thích Cô là người gợi ý trẻlàm theo chủ điểm

3 Để trẻ tự làm việc và quyết định giải quyết những việc có thể.

4. Giáo viên tạo điều kiện cho trẻ để trẻ cùng làm việc với cô

Trong quá trình trẻ thực hiện cô theo dõi, giám sát và cho trẻ tự giải quyếtmột số tình huống xảy ra như: có vài bạn không tự giác lao động, vứt rác khôngđúng nơi, thao tác vệ sinh không gọn gàng…Cô gợi ý cho trẻ giải quyết bằngcách nhắc nhở lẫn nhau nhưng tuyệt đối tránh tình trạng “thủ lĩnh” Nếu được bạngóp ý mà trẻ không xoay chuyển thì cô mới giải quyết

(Hình 12: Trẻ chăm sóc cây xanh)

6 Khuyến khích, động viên trẻ, lưu ý đến thái độ khi trẻ làm việc

Tuy việc rèn trẻ là rất cần thiết nhưng tôi luôn chú ý đến thái độ của trẻ khithực hiện đồng thời việc khen ngợi luôn làm cho trẻ cảm thấy thoải mái và tự tinkhi làm Việc khen ngợi cần được xem như hành động công nhận trẻ đã hoànthành công việc nào đó, cho dù chúng chỉ hoàn thành ở mức sơ sài nhất Cụ thểtôi đưa ra những lời nhận xét tích cực sau mỗi việc mà trẻ đã làm Tôi không baogiờ dùng những từ khen ngợi quá đáng cho một hành động đơn giản Thay vào đó

là những lời động viên tích cực như: Hôm nay có giờ xé dán nên lớp hơi bừa bộnnhưng các bạn tổ trưởng đã rất tích cực nhắc nhở các bạn gom giấy để đúng nơiquy định, cảm ơn con vì đã sắp xếp dép cho lớp, con đi vệ sinh đúng nơi quy địnhrồi đó, cảm ơn con đã cất dọn đồ chơi gọn gàng cho cô, cô rất vui khi các congiúp cô lau sạch lá cây

( Hình 13: Trẻ lau lá cây)

Các hình thức tôi thường dùng để khen, tuyên dương những hành động tốttrước lớp: cho trẻ được gắn sao của mình, cuối tuần thưởng 2 phiếu bé ngoan chotrẻ Những hình thức đó các tác dụng rất tích cực đối với thái độ của trẻ khi làmviệc

IV/ Kết quả đạt được

Nội dung khảo sát

- Tự xúc cơm ăn, không kén chọn thức ăn 30 71 42 100