Trên lớp cần tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động tích cực xây dựng bài, tổ chức cho giải các ô chữ trò chơi trong phân môn Tiếng việt, các văn bản bài học; cần dành thời gian để học [r]
Trang 1
ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAO LÃNH
TRƯỜNG THCS NGUYỄN VĂN ĐỪNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TĂNG CƯỜNG HƯỚNG DẪN
HỌC SINH TỰ HỌC MÔN NGỮ VĂN LỚP 8 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
NGUYỄN VĂN ĐỪNG
Người thực hiện Trần Thị Bé Một Giáo viên Tổ Văn – GDCD
Trường THCS Nguyễn Văn Đừng
Tháng 3 năm 2012
Trang 2MỤC LỤC Trang
Trang 3Trang phụ bìa
Lời cam đoan
1 Cơ cở lý luận
2 Cơ sở thực tiễn
2 Một số giải pháp đã thực hiện trong thời gian qua 4
2.2.1 Những điều kiện cần thiết để có thể tự học ở nhà 4
2.2.2.1 Hướng dẫn hoạt động học của trò
2.2.2.2 Cách thức thực hiện của giáo viên
2.3 Một số yêu cầu khi thực hiện các giải pháp 8
2.3.1 Tranh thủ sự hỗ trợ của Lãnh đạo trường
2.3.2 Thực hiện từng bước, tránh cầu toàn
2.3.3 Giáo viên cần khích lệ, động viên khen kịp thời
2.3.4 Nghệ thuật sư phạm
3 Kết quả đạt được trong năm qua do thực hiện đề tài 9
III Kinh nghiệm đã thực hiện trong thời gian qua 10
Đối với giáo viên chủ nhiệm
Đối với tổ bộ môn
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
LỜI CAM ĐOAN
Trang 4Đề tài là kết quả quá trình giảng dạy tại trường THCS Nguyễn Văn Đừng
Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu được nêu trong đề tài là trung thực, có xuất xứ rõ ràng
Tác giả
Trần Thị Bé Một
PHẦN MỞ ĐẦU
Trang 51 Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, việc cải tiến phương pháp dạy học với phương châm “ lấy học sinh làm trung tâm ” là vấn đề đang được xã hội quan tâm Làm thế nào để phát huy tốt phương châm trên ?
Muốn học sinh yêu thích môn học của mình là điều rất khó nói Nhưng chúng ta không thể không nói đến cái hay của môn học đó đặc biệt là môn Ngữ văn đầy tình cảm, hình ảnh màu sắc và âm điệu…Song môn Ngữ văn
là môn học rất gần gũi học sinh, chúng ta cần phải làm như thế nào dể thuyết phục người khác tin điều đó là đúng và đồng thời phát huy hơn nữa tính tích cực, vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh?
Thực tế cho thấy học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong việc hình thành và rèn luyện kỹ năng nói và viết Đây là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng bài làm văn Có thể nói, việc khắc phục nhược điểm này là biện pháp cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học văn trong nhà trường Do đó, bản thân nhận thấy cần phát huy tính tích cực, tự học của học sinh ở nhà bằng cách tăng cường giao bài tập ở nhà (với những kiến thức thật cơ bản) dưới sự hướng dẫn và kiểm tra của giáo viên thì mới có thể làm tăng kết quả học tập của học sinh
2 Mục đích của đề tài
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nói chung và chất lượng
bộ môn Ngữ văn nói riêng, cần có một số giải pháp cụ thể nhằm giúp học
sinh học tốt môn Ngữ văn, thiết nghĩ đề tài “Tăng cường hướng dẫn học
sinh tự học môn Ngữ Văn lớp 8 trường trung học cơ sở Nguyễn Văn Đừng”
góp phần nâng chất lượng bộ môn
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Do được phân công giảng dạy môn Ngữ văn 8 nên phạm vi nghiên cứu của đề tài này là kỹ năng thực hành của học sinh các lớp 8a1, 8a3
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của đề tài này là khảo sát, điều tra, nghiên cứu và kiểm tra từ thực tiễn Từ đó điều chỉnh, uốn nắn, giúp học sinh dần rèn luyện ý thức tự chuẩn bị bài và kỹ năng thực hành
5 Cấu trúc đề tài
PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Mục tiêu của đề tài
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Cấu trúc đề tài
PHẦN NỘI DUNG
Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn
Trang 6Cơ sở lý luận
Cơ sở thực tiễn
Chương 2 Thực trạng, biện pháp, giải pháp
Thực trạng vấn đề
Một số giải pháp đã thực hiện trong thời gian qua Kết quả đạt được trong năm qua khi thực hiện đề tài
PHẦN KẾT LUẬN
6 Kế hoạch nghiên cứu
- Chọn đề tài, lập đề cương
- Thu thập tư liệu, nghiên cứu các vấn đề lý luận
- Thâm nhập, khảo sát thực tế và hoàn thành đề tài
PHẦN NỘI DUNG
Trang 7
Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn
1 Cơ cở lý luận
Theo định hướng đổi mới chương trình giáo dục Trung học cơ sở (THCS), các môn học đều có sự thay đổi, trong đó môn Ngữ văn có nhiều thay đổi nhất Điều này thể hiện trước hết ở cách gọi tên môn học Điểm nổi bật trong sách giáo khoa Ngữ văn THCS là tinh thần tích hợp kiến thức, kỹ năng của ba phân môn Văn, Tiếng Việt và Tập làm văn trong từng bài Điều này vừa làm cho sách tinh gọn vừa tạo điều kiện phát triển đồng thời 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết Vì vậy rèn luyện cho học sinh cấp THCS bản lĩnh
tự tin, kỹ năng diễn đạt trong tạo lập văn bản là vấn đề rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh, đồng thời giúp học sinh hình thành kỹ năng tư duy, độc lập, sáng tạo – kỹ năng cực kỳ quan trọng đối với học sinh
2 Cơ sở thực tiễn
Phần lớn học sinh của trường THCS Nguyễn Văn Đừng là học sinh thuộc vùng ven của Thành phố Cao Lãnh Gia đình các em đa số còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống nên các em ít có cơ hội tiếp xúc nhiều với sách báo, tài liệu tham khảo Một bộ phận học sinh chưa yêu thích môn học Ngữ văn do mất căn bản nên ít tập trung, ý thức học tập bộ môn chưa cao; một bộ phận còn ham chơi lơ là, chưa có nhận thức đúng về mục đích học tập Cha mẹ học sinh chưa quan tâm đúng mức đến việc học tập của con em mình, chưa phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục đạo đức học sinh…
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng học tập nói chung, chất lượng bộ môn Ngữ văn nói riêng Thiết nghĩ đây là đề tài nghiên cứu rất chính đáng nó đáp ứng nhu cầu rất cần thiết cho mục tiêu giáo dục trong thời đại hiện nay
Chương 2 Thực trạng, giải pháp
1 Thực trạng vấn đề
Kết quả kiểm tra chất lượng đầu năm môn Ngữ văn đối với lớp 8 tỉ lệ học sinh yếu kém rất cao (trên 30%) Qua việc giảng dạy trên lớp cho thấy học sinh vận dụng kiến thức đã học vào thực hành còn hạn chế Thế nhưng chương trình sách giáo khoa thì đòi hỏi phải rèn luyện cho học sinh các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Riêng phần tiếng Việt và phần Văn được kết hợp vận dụng vào Tập làm văn (tạo lập văn bản), vì thế để củng cố phần ngữ pháp cơ bản cho học sinh thì giáo viên cần có biện pháp cũng như thời gian thích hợp để giúp cho học sinh dần dần lấy lại căn bản, các em tự tin hơn khi nói trước lớp, trong khi làm bài kiểm tra và làm bài ở các kì kiểm tra học kỳ, tuyển sinh…
Đối với những học sinh khá giỏi thì năng lực nói trước lớp có khá hơn những học sinh trung bình, yếu, vì:
Trang 8+ Ý thức học tập cao hơn (chuẩn bị bài trước khi đến lớp, tích cực học tập, giơ tay phát biểu nhận xét bạn )
+ Muốn tự khẳng định mình trước lớp ( các em vốn đã tích cực, dạn dĩnh )
+ Không muốn bỏ qua cơ hội để ghi điểm: các em luôn có ý thức tốt trong việc thi đua học tập
- Học sinh được sống trong môi trường giao tiếp thuận lợi thì khi đến trường việc giao tiếp trong học tập của các em sẽ dễ dàng hơn những học sinh không có điều kiện thuận lợi từ phía gia đình: các em rất nhút nhát, ngại phát biểu, ngại nói chuyện … Những việc này cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu bài học
Vậy làm thế nào giúp học sinh học tốt môn Ngữ văn?
2 Một số giải pháp đã thực hiện trong thời gian qua
2.1.Giáo dục học sinh ý thức học tập
Ý thức học tập góp phần tạo nên động cơ học tập, vì vậy dù có vận dụng các giải pháp tốt đến đâu nếu học sinh không có động cơ học tập trong sáng, tích cực học tập sẽ không hợp tác tốt với giáo viên thực hiện các giải pháp Do đó, giáo viên cần tăng cường giáo dục ý thức học tập cho học sinh
Ngoài ra, giáo viên bộ môn cần giáo dục cụ thể mục tiêu cần đạt, kỹ năng, thái độ học tập với đặc thù bộ môn cụ thể cho học sinh quán triệt trước khi tham gia học tập bộ môn Ngay từ đầu năm học, giáo viên cần giáo dục học sinh ý thức học tập tích cực và giúp học sinh bước đầu nhận thức được tầm quan trọng của bộ môn Ngữ văn nói chung, việc giao nhiệm
vụ về nhà nói riêng Thao tác này tạo đà rất quan trọng trong việc tiếp thu bài mới trên lớp
Khi học sinh đã có ý thức tốt thì dù học trên lớp hay ở nhà cũng đều tích cực vận dụng những cách thức học tập do giáo viên hướng dẫn
2.2 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
2.2.1 Những điều kiện cần thiết để có thể tự học ở nhà
- Chuẩn bị bài
Chuẩn bị bài là khâu quan trọng để học sinh có thể tự tin tiếp thu tri thức mới Điều này ai cũng hiểu, nhưng xem ra tổ chức hướng dẫn cho học sinh thực hiện còn quá khiêm tốn Việc tự học ảnh hưởng lớn vào công việc chuẩn bị bài Nếu người học chuẩn bị bài tốt-đồng nghĩa với việc đã nắm được gần 30% kiến thức bài học, vaiò lớp cùng thầy bạn khai thác tiếp để khắc ghi tri thức mới Điều này làm tiền đề cho việc học bài chu kỳ sau dễ dàng nhanh chóng hơn Vì vậy, người dạy cần quan tâm đúng mức đến công việc chuẩn bị bài cho người học
- Giải bài tập
Giải bài tập vừa là nội dung công việc tự học, vừa là tiền đề giải quyết mâu thuẩn nhận thức giữa cái đã biết và cái chưa biết, hình thành quá trình dạy-học tiếp theo Quá trình giải bài tập người dạy cần có hướng dẫn cụ thể, không phải bài tập nào học sinh cũng giải được hết (loại trừ bài tập nâng cao) Người dạy yêu cầu người học thực hiện công việc giải bài tập trong
Trang 9quá trình tự học để tạo thành nếp học tập tốt Cần hết sức tránh yêu cầu giải hết bài tập “phải giải hết, đúng sai tính sau” một khuynh hướng cực đoan trong dạy học chỉ gây ra tâm lý ức chế chán học cho học sinh mà chưa nhìn nhận được nhu cầu, tâm, lý hứng thú học tập của từng cá thể
- Học bài cũ
Học bài cũ là nội dung trọng tâm trong việc tự học Người học cần tạo thành nếp biết tực học bài cũ trên cơ sở tri thức đã thu nhận được Bài cũ là
cơ sở là nền tảng khoa học để tiếp cận tri thức mới Để có thể tự học tốt người học phải biết tự học, người dạy cần hướng dẫn cách thức tự học bài
cũ Học bài cũ không có nghĩa là học thuộc lòng, học bài cũ với nhiều hình thức phong phú, sinh động
- Chuẩn bị những vấn đề cần trao đổi với thầy, cô trên lớp
Đây là bước khá khó trong quá trình tự học của học sinh Đã có không
ít học sinh dấu dốt với nhiều lý do khác nhau, dẫn đền mất căn bản Người dạy cần kiên trì hướng dẫn người học biết thắc mắc với thầy, cô Không phải ngẫu nhiên mà bao đời nay ông cha ta căn dặn “học hỏi” Học mà không hỏi thì kết quả không thể nào cao được Muốn cho học sinh hỏi thì người dạy cần hướng dẫn, tạo điều kiện cho học sinh dám hỏi
Để khuyến khích học sinh thực hiện các yêu cầu tối thiểu trên người dạy cần kiểm tra đánh giá từng bước, có động viên khen thưởng kịp thời
Để đánh giá quá trình tự học của học sinh giáo viên cần quan tâm vào việc kiểm tra vở soạn bài của học sinh một cách thường xuyên song song với việc kiểm tra bài cũ và nên ghi điểm khuyến khích đối với học sinh chuẩn
bị tự học tốt
Ví dụ: Học sinh soạn bài mới đầy đủ, cẩn thận được cộng thêm 1 đ bên cạnh 9 đ trả bài cũ như công văn đã qui định.Tất cả học sinh đều thích đạt được điểm 10 Tất yếu, các em sẽ cố gắng nỗ lực
Thao tác soạn bài mới ở nhà dần sẽ trở thành thói quen của học sinh, quá trình giáo dục sẽ trở thành quá trình tự giáo dục ở bản thân học sinh Hơn nữa, việc chuẩn bị bài ở nhà sẽ giúp học sinh lĩnh hội bài mới một cách nhanh chóng, dễ hiểu Giáo viên cũng có dịp mở rộng, đào sâu kiến thức giúp học sinh nhận thức bài học một cách nhanh – sâu – rộng và chắc Thiết nghĩ, để học sinh có được thói quen tốt này, giáo viên nên rèn luyện cho học sinh ngay từ khi các em mới vào lớp 6 và duy trì thường xuyên Giáo viên có thể gợi ý khung chung cho việc chuẩn bị bài của học sinh
Từ khung chung nói trên, giáo viên hướng dẫn học sinh về nhà chuẩn
bị bài một cách cẩn thận như: cách học tập ở nhà, cách soạn bài, chuẩn bị các bài tập tình huống, câu hỏi trắc nghiệm trước khi đến lớp học bài mới Trên lớp cần tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động tích cực xây dựng bài, tổ chức cho giải các ô chữ trò chơi trong phân môn Tiếng việt, các văn bản bài học; cần dành thời gian để học sinh thảo luận nhóm để hình thành
kiến thức bài học trên cơ sở đã chuẩn bị, “Lấy học sinh làm trung tâm, giáo
viên chỉ là người dẫn dắt, hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức ”
Trang 10Ví dụ ở lớp 8, tiết 83, bài “Thuyết minh một danh lam thắng cảnh”: Vở ghi của học sinh sẽ theo trình tự:
Tiết 83: THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH
A PHẦN TỰ HỌC
1.Học bài cũ: đã thuộc, nắm nội dung
2 Đọc bài mới 2 lần
3 Trả lời câu hỏi phần bài học
Câu hỏi 1:Văn bản giới thiệu về Hồ Hoàn Kiếm và Đề Ngọc Sơn Đây
là hai di tích nằm giữa Thủ đô Hà Nội
Câu hỏi 2: Muốn viết được một danh lam thắng cảnh như thế cần phải
có kiến thức về danh lam thắng cảnh đó về vị trí, diện tích, quang cảnh thiên nhiên xung quanh, nét đặc biệt của di tích
Câu hỏi 3: Muốn có những tri thức trên cần phải đọc sách, tra cứu, quan sát, hỏi người có kinh nghiệm và có hiểu biết về hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn
Câu hỏi 4: bài viết thiếu phần mở bài
Câu hỏi 5: phương pháp chủ yếu trong bài là nêu định nghĩa, giải thích
4 Trả lời câu hỏi phần luyện tập
Câu hỏi 1
Câu hỏi 2
5.Đồ dùng chuẩn bị: tranh anh sưu tầm về hồ Gươm và đền Ngọc Sơn.
6 Những thắc mắc trên lớp
Hỏi thêm giáo viên câu hỏi 4, phần bài học
Hồ Hoàn Kiếm sao gọi là Hồ Gươm? Khi nào dùng tên nào?
B PHẦN HỌC TRÊN LỚP
(Nội dung giáo viên hướng dẫn tiếp cận kiến thức bài mới)
PHẦN HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
(Học sinh ghi trực tiếp vào vở)
Để học sinh chuẩn bị phần tự học theo mục đích nói trên, sau khi dạy xong tiết 82, giáo viên cần dành từ 5 đến 7 phút để hướng dẫn phần tự học của tiết 83 (yêu cầu các em ghi ngay sau tiết 82) Ngoài việc học bài cũ các
em còn phải chuẩn bị bài mới, do vậy giáo viên cần gợi ý trước đối với câu hỏi khó vừa nhằm động viên ý thức tự học vừa tạo sự tự tin cho học sinh
2.2.2 Hướng dẫn thực hiện
2.2.2.1 Hướng dẫn hoạt động học của trò (ghi chép)
Để thực hiện chủ trương của ngành về việc chống “đọc chép” người giáo viên cần hướng dẫn cụ thể cho học sinh cách thức ghi chép bài tạo điều kiện cho việc tự học ở nhà Trong năm qua chúng tôi đã tiến hành hướng dẫn cho học sinh tập ghi cụ thể như sau:
Tiết… Bài:………
A Phần tự học ở nhà
1.Học bài tiết trước (ghi rõ thuộc, chưa thuộc-lý do chưa thuộc), làm bài tập ( nếu có)
Trang 112.Đọc bài mới (ghi rõ mấy lượt)
3.Trả lời các câu hỏi ở sách giáo khoa
Câu 1 trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
Câu 2 trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
Câu n trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
4.Làm bài tập phần luyện tập
5.Các thiết bị, đồ dùng chuẩn bị cho tiết học
6 Những thắc mắc trên lớp (ghi rõ nội dung sẽ hỏi giáo viên trên lớp)
B Phần học tập trên lớp (ghi nội dung giáo viên hướng dẫn trên lớp)
Với những nội dung ghi chép như trên ít nhiều tạo điều kiện cho học sinh có nội dung học tập ở nhà Nếu như trước đây cuối tiết giáo viên chỉ phát khẩu lệnh “về nhà học bài, chuẩn bị bài” sẽ làm cho học sinh lúng túng, chưa biết phải tự học thế nào cho có hiệu quả ngoài việc đọc thuộc lòng bài cũ
Với cấu trúc mới của nội dung ghi chép không chỉ giới thiệu những nội dung cần học ở nhà mà còn mở ra cơ hội cho học sinh biết cách tự học: soạn bài, nêu những vấn đề chưa hiểu mai vào lớp hỏi thầy, cô giáo, tích cực làm
đồ dùng mẫu vật cho tiết học tiếp theo, một khối lượng công việc cụ thể,
rõ ràng giúp các em biết tự học ở nhà thế nào, học những gì,
2.2.2.2 Cách thức thực hiện của giáo viên
Một khi đã có nội dung để học tập ở nhà cho học sinh, vai trò hướng dẫn của thầy, cô giáo là hết sức quan trọng Những điểm mới về tự học ở nhà của học sinh cơ bản là: soạn bài, nêu những vấn đề chưa hiểu mai vào lớp hỏi thầy, cô giáo, tích cực làm đồ dùng mẫu vật cho tiết học tiếp theo Nếu nói suôn như thế thì học sinh cũng khó học tập ở nhà đạt hiệu quả Người dạy cần hướng dẫn chi tiết cho học sinh thực hiện Ví dụ:
- Về soạn bài, để việc soạn bài có hiệu quả người dạy cần hướng dẫn cho học sinh đọc bài một cách cụ thể, có cách thức thực hiện:
+ Cách đọc bài với đặc thù bộ môn: (đọc to, đọc thầm, đọc chậm có
ghi nhớ, liên tưởng, tưởng tượng)
+ Trả lời câu hỏi tìm hiểu bài: để trả lời tốt các câu hỏi người dạy cần
hướng dẫn học sinh tìm hiểu các kiến thức liên quan Những kiến thức này thường gặp chủ yếu trong bài đọc, tìm hiểu những tài liệu có liên quan, tìm trên mạng qua các đị chỉ như: google, www tư liệu, www.tri thức, hỏi người có tuổi về những câu chuyện dân gian, thơ ca, hò vè của địa phương liên quan,
+ Làm đồ dùng mẫu vật: cần hướng dẫn các em biết các quan sát đồ
dùng, mẫu vật từ chi tiết cụ thể đến các cơ quan liên kết, quan sát theo qui luật nhìn của mắt, nếu đồ dùng phức tạp cần có sự tham gia của nhiều người thì giáo viên cần tổ chức nhóm cho học sinh thực hiện Điều quan trọng là xác định đồ dùng này dùng khi nào? có tác dụng gì? Điều này góp phần giúp học sinh vừa làm đồ dùng vừa học tập-làm xong đồ dùng cũng là lúc học sinh đã tiếp cận 60% kiến thức bài học
+ Đặt câu hỏi với thầy, cô khi vào lớp: hoạt động này khá khó, ít xảy
ra đối với học sinh Để tạo điều kiện cho học sinh hứng thú học tập ở nhà