Tài liệu Chương 5 Phân loại Thực vật cơ sở Cây Lá kim ppt

Nón đực nhỏ, hình cầu, mọc chụm 6-8 và mọc trên nách lá của năm trước, không bền... Pinaceae Lindley • Đại mộc hiếm khi bụi có vỏ cây và lá có mùi thơm ngát; ống tiết nhựa dầu hiện diện

Cây Lá kim [ conifers ]

Chương 5Phân loại Thực vật cơ sở

Cây lá kim Việt Nam so sánh với thế giới

Họ Cây lá kim thế giới Cây lá kim Việt Nam

Bản đồ phân bố cây lá kim (theo

Farjon & Page, 1999)

Vùng phân bố

chính cây lá kim ở

Việt Nam

Họ Cephalotaxaceae

• Đường kính và chiều cao : cao tới 20-30m, d1.3 = 50-110cm

• Dáng cây : mọc đứng có thân thẳng và tán hẹp

• Vỏ cây : nâu nhạt đến nâu đỏ, bong rời thành từng lớp mỏng

• Lá : mỏng, mặt trên màu xanh đậm, mặt dưới có các dãi lỗ khí màu trắng hay trắng xanh, hình mác, hiếm khi cong hình liềm; gân giữa nổi rõ, chóp lá có mấu

• Nón phân tính khác gốc Nón hạt đơn độc hoặc mọc thành cụm 2-3, áo hạt xanh => đỏ khi chín Nón đực nhỏ, hình cầu, mọc

chụm 6-8 và mọc trên nách lá của năm trước, không bền.

• Hạt hình trứng ngược hay bầu dục, đầu nhọn

• Sinh thái : 500-1500m, rừng lá rộng thường xanh á nhiệt đới trên các núi đá vôi hay phong hóa granit

• Công dụng : gỗ tốt, chịu được mối mọt => sản phẩm có giá trị

Pinaceae Lindley

• Đại mộc (hiếm khi bụi) có vỏ cây và lá có mùi thơm ngát; ống tiết nhựa dầu hiện diện trong gỗ và lá cây Nhánh hướng ngang và mọc đối (rất ít khi mọc xen) Lá đơn, hình kim hay hình hẹp dài, mọc xoắn ốc, thường xuất hiện

thành cụm với một bao ở gốc mang các lá ở cùng một vị trí, thành nhóm

2-5lá ở Pinus, không cuống hoặc cuống rất ngắn, tách rời nhau hoặc mọc sát

trên nhánh ngắn, thường xanh

• Đơn phái đồng chu Nón đực mang các lá bào tử mọc xoắn ốc, đối xứng lưỡng trắc, mang 2 túi bào tử ở mặt dưới Hạt phấn có 2 cầu nhỏ hoặc vắng

• Nón cái gồm những vảy dẹo mọc theo hình xoắn ốc Vảy không rụng (trừ

Abies, Cedrus và Pseudolarix), dài hoặc rất ngắn, đạt đến độ chín từ 1-2 năm

• Tiểu noãn 2 lật ngược (hướng về trục nón)

• Hạt mang cánh dài ở tận cùng, phôi thẳng, 2-18 lá mầm

• Họ Pinaceae phân bố chủ yếu ở Bắc bán cầu Giống Cedrus chỉ gặp ở Bắc

phi Từ ngang mực nước biển đến vùng núi cao (đến 4800m Tibet) Hạt là nguồn thức ăn quan trong cho các loài chim và một số động vật khác

• Giống / loài = 10 / 220

• Giống phổ biến : Pinus (100loài), Abies (40), Picea (40), Larix (10), Tsuga (10) và Pseudotsuga (5)

• Giá trị kinh tế : nguồn cung cấp gỗ chính trên thế giới : xây dựng, bột giấy,

đồ dùng gia đình, công cụ âm nhạc,… cây cảnh

Pinus dalatensis de Ferre

Pinus krempfii Lecomte

Ducampopinus krempfii (Lecomte) A Chev.

Cupressaceae Bartlett

• Đại mộc hoặc bụi Gỗ và lá có mùi thơm

• Vỏ thân xẻ dọc hoặc có vảy

• Lá thường xanh (rụng lá ở một vài giống), lá đơn, xen, phân bố đều quanh nhánh Vảy mọc đối hoặc mọc vòng, áp sát vào nhánh, hẹp, không vượt quá 1mm, hoặc hình kim dài không quá 3cm, có ống tiết nhựa dầu

• Vảy dực mang 2-10 túi bào tử ở mặt dưới

• Nón cái chín từ 1-3 năm, vảy hoặc mọng ở Juniperus

• Hạt có 2-3 cánh bên ngắn (cánh vắng ở một số giống), phôi mầm thẳng, lá mầm 2-15 Họ phổ biến ở vùng ôn đới nóng và mát ¾ số loài được tìm thấy ở khu vực phía Bắc

• Các taxa trong họ này có sinh cảnh rất thay đổi, từ vùng đất nhiều nước đến vùng khô, từ ngang mực nước biển cho đến các vùng có độ cao lớn trong các khu vực rừng núi

• Giống / loài = 29 / 110-130

• Các giống phổ biến : Juniperus (50), Callitris (15), Cupressus (13),

Chamaecyparis (8), Thuja (5), Taxodium (3), Sequoia (1) và

Sequoiadendron (1).

• Giá trị kinh tế : họ này cho gỗ có giá trị cao làm nhà, tấm vách, hộp, viết chì,…

• Nhiều gỗ có mùi thơm và cũng được sử dụng trong công nghệ nước hoa

Cupressus, Juniperus, Thuja,… được sử dụng làm cây cảnh

Cupressus funebris Endl.

Fokienia hodginsii A Henry

& H Thomas

Glyptostrobus pensilis

(Staunton) K.Koch

Taxaceae Gray

• Gồm các cây có kích thước nhỏ đến trung bình hoặc bụi, thường không

có hoặc có ít nhựa dầu (oleoresin)

• Gỗ không có ống tiết nhựa resin

• Lá đơn, bền nhiều năm, rụng một cách riêng rẽ, mọc xen (mọc đối trên một loài), hẹp, dẹp, nguyên, có gai nhọn ở chóp, có 1-2 ống tiết nhựa

• Cây đơn phái biệt chu (hiếm khi đồng chu)

• Nón đực mang 6-14 lá bào tử với 2-9 túi bào tử phân bố ở xung quanh nón đực hoặc giới hạn ở mặt dưới, hạt phấn không mang cầu nhỏ

• Noãn cô độc và nón vắng, hạt mang vỏ ngoài cứng, hợp với áo hạt dạng thịt thường có màu, phát tán nhờ động vật, có 2 lá mầm (hiếm 1 hoặc 3)

• Họ Taxaceae phân bố ở Nam bán cầu cho đến Guatemala và đảo Java,

có một loài đặc hữu của New Caledonia Các Taxaceae tìm thấy trong các thung lũng ẩm

• Số giống / loài = 5 / 20

• Giống phổ biến : Taxus (10 loài) và Torreya (4)

• Giá trị kinh tế : Taxus được trồng làm cây cảnh phổ biến ở Bắc Mỹ và

châu Âu Torreya ít quan trọng hơn trong việc trồng cây cảnh so với gỗ và hạt Hạt chiết xuất lấy dầu sử dụng ở châu Á Taxus được sử dụng chiết

xuất lấy taxol (alcaloid) có hoạt tính kháng các hoạt động phân bào, do đó được sử dụng điều trị ung thư

Taxus wallichiana Zucc.

Podocarpaceae Endlicher

• Dạng bụi hay đại mộc cao đến 60m, có ống tiết nhựa dầu.

• Lá đơn, nguyên, hình dạng rất thay đổi (hình hẹp dài 30cm x 5cm cho đến hình vảy) bền, mọc xem.

• Đơn phái biệt chu (rất hiếm khi đơn phái đồng chu)

• Nón đực hình trụ, mang nhiều lá bào tử đực xếp hình xoắn ốc,

• Số giống / loài : 17 / 170 hoặc hơn

• Giá trị kinh tế : các giống Dacrydium, Podocarpus và một số giống

khác cho gỗ có chất lượng tốt, sử dụng trong chế tác có độ chính

xác cao Một số Podocarpus đựơc sử dụng trồng làm cảnh

collection bonsạ

souvenirs