Dạy tốt các môn học khác để bổ trợ cho giờ tập đọc: D¹y tèt c¸c m«n häc kh¸c lµ cÇn thiÕt v× c¸c m«n häc kh¸c còng cần phải thể hiện giọng đọc của mình và sẽ cung cấp cho các em kỹ năng [r]
Trang 1Phần I : Những vấn đề chung I/ Lý do chọn đề tài :
1- Lý do khách quan :
Môn Tiếng việt giữ một vai trò quan trọng trong chơng trình tiểu học Học tốt môn Tiếng việt là tiền đề để học tốt những môn học khác Nói về mục tiêu của môn Tiếng việt bậc tiểu học, văn bản dự thảo
“Ch-ơng trình môn Tiếng việt bậc tiểu học” do tiểu ban Tiếng việt (Bộ giáo dục - Đào tạo) tổ chức soạn thảo năm 1996 (cho giai đoạn sau năm 2000) ghi rõ :
“ Mục tiêu của môn Tiếng Việt bậc tiểu học là : ”
Hình thành và phát triển kỹ năng đọc, viết, nghe, nói cho học sinh nhằm giúp các em sử dụng Tiếng việt có hiệu quả trong việc học tập và giao tiếp ở gia đình trờng học và xã hội
Góp phần cùng môn học khác phát triển năng lực t duy cho học sinh
Trang bị cho học sinh những hiểu biết ban đầu về văn học, văn hoá và ngôn ngữ, văn hoá thông qua một số sáng tác văn học và một số loại văn bản khác của Việt Nam và thế giới nhằm hình thành ở các em nhu cầu thởng thức cái đẹp, khả năng dung cảm trớc cái đẹp trớc những buồn vui yêu ghét của con ngời
Góp phần hình thành nhận thức tình cảm, thái độ hành vi đúng
đắn của con ngời Việt Nam hiện đại trong quan hệ gia đình và xã hội
Để đạt đợc mục tiêu trên giáo viên chỉ dạy đủ nội dung cho từng phân môn thôi cha đủ mà còn phải làm thế nào để dạy tốt dạy hay, phải
đổi mới phơng pháp giảng dạy để cho mỗi giờ học thực sự Nhẹ nhàng“
hơn, tự nhiên hơn và hiệu quả hơn ”
Môn Tiếng việt đợc chia làm nhiều phân môn nhỏ : Tập đọc, chính tả, luyện từ và câu, tập làm văn Riêng với phân môn tập đọc việc luyện đọc nói chung và phơng pháp luyện đọc diễn cảm nói riêng có một vai trò rất lớn đối với học sinh khi luyện đọc
Đọc diễn cảm đợc thực hiện trong mọi giờ học của bậc tiểu học nhng đặc biệt nhất là ( lớp 4 + 5 ) Các em đã đọc thông viết thạo rồi nh
-ng cha đọc diễn cảm đợc Chính vì vậy nên các em khô-ng cảm thụ và tiếp xúc đợc với ngôn ngữ nghệ thuật, cảm thụ hết cái hay, cái đẹp của
Trang 2văn chơng Do vậy các em cần sự giúp đỡ của ngời thầy, ngời cô để giúp các em có kỹ năng đọc tốt, tạo điều kiện cho các em đọc để cảm nhận
đ-ợc tốt môn Tiếng Việt cũng nh những môn khác
2 Lý do chủ quan:
Nhiều ngời cho rằng học sinh tiểu học chỉ cần đọc thông viết thạo Chính vì lẽ đó hoạt động của các em cha đợc coi trọng đúng mức
Một số em còn mải chơi, cha chăm chỉ học tập Phần đa gia đình còn khó khăn cha có đủ đồ dùng sách vở khi đến lớp
Mặt khác do từ ở lớp 1 - 2 - 3 các em mới chỉ đọc thông viết thạo Lên lớp 4 - 5 các em còn nhiều bỡ ngỡ khi thể hiện giọng đọc của mình
để ngời nghe cảm nhận đợc ngay Các em có đọc diễn cảm hay 1 đoạn thơ, 1 đoạn văn các em mới cảm nhận đợc cái hay, cái đẹp của bài thơ, bài văn đó và qua đó các em mới áp dụng vốn kiến thức của mình để viết văn hay Làm bài tập luyện từ và câu tốt, học tốt các phân môn Tập Đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn chính là góp phần nâng cao chất lợng của bộ môn Tiếng Việt
Xuất phát từ mục tiêu trên tôi thấy thật cần thiết phải giúp các em cảm nhận đợc cái hay, cái đẹp của văn chơng góp phần nâng cao chất
l-ợng môn Tiếng Việt cho nên tôi đã tiến hành nghiên cứu: “Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ”
II Mục tiêu nghiên cứu:
1 Nhiệm vụ khái quát:
Tìm ra những biện pháp khả thi để dạy cho học sinh lớp 5 đọc diễn cảm tốt góp phần nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt
2 Nhiệm vụ cụ thể:
Mô tả thực trạng nảy sinh kinh nghiệm (thực trạng ban đầu)
Mô tả những biện pháp đã áp dụng để học sinh lớp 5 biết cách đọc diễn cảm
Mô tả những kết quả đã đạt đợc sau khi áp dụng (kinh nghiệm dạy phơng pháp luyện đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5)
Hệ thống kinh nghiệm, khái quát lý luận
III Đối tợng nghiên cứu:
Học sinh lớp 5
IV Cơ sở nghiên cứu:
Trờng tiểu học
Trang 3a Phơng pháp chính :
Tổng kết kinh nghiệm giáo dục
b Phơng pháp bổ trợ:
Phơng pháp điều tra
Phơng pháp nghiên cứu sản phẩm
Phơng pháp trò chuyện
Phần II: Kết quả nghiên cứu.
I Thực trạng ban đầu:
1 Khái quát tình hình địa phơng.
TH là một xã miền núi còn gặp nhiều khó khăn, đời sống của nhân dân cha phát triển Dân c sống phần lớn là nông nghiệp Trình độ dân trí phát triển cha cao
2 Tình hình nhà trờng.
Trờng Tiểu học đợc xây dựng trên một khu đất rộng, bằng phẳng Trờng có lớp
Tổng số cán bộ, giáo viên : đồng chí
Trong đó: + Cán bộ quản lý : đồng chí
+ Giáo viên đứng lớp: đồng chí
Trình độ đào tạo: + Đại học s phạm: đồng chí
+ Trung học s phạm: đồng chí
3 Thực trạng ban đầu:
Trờng tiểu học đã đạt phổ cập đúng độ tuổi từ năm Song để
đạt đợc tiêu chuẩn phổ cập đúng độ tuổi nhà trờng cùng với giáo viên đã phải cố gắng rất nhiều trong việc dạy và học Nhìn chung chất lợng các môn học của các em khá đồng đều nhng với môn Tiếng Việt của các em
đạt đợc cha cao Bên cạnh những điều kiện thuận lợi: Giáo viên, cơ sở vật chất Nhà trờng còn gặp không ít những khó khăn ảnh hởng đến chất lợng chung, cuộc sống còn gặp nhiều khó khăn, điều kiện học tập
Trang 4cho các em còn thiếu Gia đình cha thực sự quan tâm tới các em, nên phần nào cũng ảnh hởng đến chất lợng học tập
Đối với giáo viên chỉ giảng dạy nội dung bài học và rèn đọc, cha quan tâm đến cách đọc diễn cảm của học sinh
Học sinh chỉ mới đọc thông viết thạo cha đọc diễn cảm, bên cạnh
đó còn có một số em đọc ngắc ngứ ê, a
Chính vì lẽ đó kết quả học tập của nhiều phân môn khác cũng bị hạn chế Qua quá trình nghiên cứu, kết hợp với việc điều tra đọc diễn cảm của học sinh lớp 5D trờng tiểu học đã cho kết qủa sau:
TSHS Giỏi ĐọcKhá TB Giỏi KháViết TB
TS % TS % TS % TS % TS % TS %
Việc học sinh đọc cha thông, viết cha thạo làm cho việc tiếp cận với các kiến thức khoa học kỹ thuật càng trở nên khó khăn hơn, làm cho các em mất tự tin khi bớc vào cuộc sống sau này
Chính vì vậy chúng ta là những ngời thầy giáo, cô giáo ngày đêm miệt mài bên trang giáo án, say sa với bài giảng trên lớp, luôn dìu dắt, uốn nắn cho các em từng li từng tí để mong sao tất cả các em trở thành những ngời có ích cho Tổ quốc
4 Nguyên nhân của thực trạng trên :
a- Giáo viên :
Nhiều giáo viên chỉ giảng dạy nội dung cha nghiên cứu đọc diễn cảm để giúp học sinh đọc diễn cảm, do vậy ảnh hởng đến chất lợng và hiệu quả của giờ dạy
Cha kết hợp hài hoà giữa các phân môn khác để hỗ trợ cho việc rèn đọc diễn cảm
Cha dạy cho học sinh cách nhập vai, cách thể hiện khi đọc mà mình chính là tác giả Cha dạy cho học sinh phân biệt giọng văn xuôi với giọng thơ
b- Học sinh :
Nhiều em cha chăm, cha có ý thức học bài
Còn một số em đọc cha lu loát còn ngắc ngứ ê a
Không biết cách ngắt nghỉ sau dấu phẩy, dấu chấm hay lên giọng
ở cuối câu hỏi
Trang 5Các em hầu hết chỉ dừng lại ở mức độ đọc để mà đọc cha biết dùng thuật ngữ để diễn cảm
c- Phụ huynh :
Một số phụ huynh cha quan tâm đến việc học tập của con em mình
Nhiều gia đình khó khăn cha có đủ đồ dùng cho các em đến trờng Một số phụ huynh chỉ cốt con mình đọc thông viết thạo là đợc chứ không cần đến cách thể hiện
Từ những nguyên nhân chính vừa đã nêu trên dẫn đến học sinh lớp
5 đọc diễn cảm còn hạn chế Để khắc phục tình trạng này tôi đã tìm tòi nghiên cứu đợc những biện pháp sau đây :
II/ Những biện pháp đã thực hiện :
1 Giáo viên cải tiến phơng pháp đọc diễn cảm :
Để mỗi tiết học là một điều mới mẻ hớng học sinh vào hoạt động học một cách sôi nổi và hào hứng, tự tin thì giáo viên phải tìm hiểu và cảm thụ đợc bài văn, bài thơ
Giáo viên đọc tốt tức là đã truyền đợc một phần nội dung và cảm xúc tới học sinh mà cha cần giảng giải
Qua các bài văn, bài thơ giáo viên đọc diễn cảm giúp học sinh hiểu và cảm thụ đợc cái hay, cái đẹp của văn chơng
Trong các giờ tập đọc giọng đọc của giáo viên luôn là công cụ trực quan, thông qua việc đọc mẫu của mình
Mỗi bài tập đọc ở lớp 5 đợc gắn với nội dung thể loại khác nhau Mỗi chủ đề các em đợc học từ 5 đến 6 bài Tuy mỗi giờ học yêu cầu đọc khác nhau nhng đều đi đến mục đích chung là các em phải thể hiện đợc giọng đọc của mình dới sự hớng dẫn của giáo viên cho phù hợp với các tác phẩm Ví dụ : Cảm xúc âm thanh giai điệu ? về đờng nét, màu sắc khối hình ? về nhịp điệu cuộc sống, phản ánh trong bài văn ? về cảnh vật con ngời đợc miêu tả
Để mỗi bài học của các em thành công đồng thời là kết quả của quá trình học tập và rèn luyện giáo viên cần làm tốt các bớc sau :
a Dạy cho học sinh thể hiện đợc sắc thái giọng đọc
Sắc thái giọng đọc là điều mấu chốt nhất thể hiện những mặt khác nhau của thái độ, tình cảm, tính cách con ngời thông qua giọng đọc nh:
Trang 6Trang trọng, vui tơi, nhí nhảnh, trong sáng, nhẹ nhàng, hóm hỉnh, gay gắt, châm điếm, buồn dầu, bực tức, thiết tha, tự hào
Giọng đọc ở mỗi bài văn thờng mang một sắc thái riêng Đó là kết quả rèn đọc cho học sinh trong những giờ tập đọc
b Dạy cho học sinh cách ngắt nhịp khi đọc :
Đọc diễn cảm không có nghĩa chỉ thể hiện sắc thái giọng đọc nó còn phải biết cách ngừng nghỉ trong khi đọc
Ngắt giọng đợc quy định bởi quy tắc ngữ pháp đồng thời ngắt giọng còn là một thủ pháp diễn cảm Khi đọc diễn cảm phải ngắt giọng giữa các nhóm từ trong câu, giữa các câu trọng đoạn ( đợc ghi bằng các dấu phẩy, chấm) Nhờ có dấu hiệu ngắt giọng này mà ý tứ trong câu, trong đoạn, ttrong bài văn đợc diễn tả mạch lạc lôgíc
Trong một bài văn xuôi ta cứ đọc liền mạch, ngắt nghỉ không
đúng chỗ thì ý tứ sẽ không rõ ràng :
c Giúp học sinh biết thể hiện nhịp điệu đọc.
Việc đọc diễn cảm không chỉ dừng lại ở chỗ ngắt giọng theo quy tắc ngữ pháp Đọc diễn cảm là để hiểu và cảm thụ đợc bài văn Muốn
đ-ợc nh vậy ngời đọc phải chọn với nhịp độ đọc cho chính xác, bằng cách thể hiện giọng đọc nhanh hay chậm, khẩn chơng hay vừa phải
Nhịp độ đọc là do nội dung bài văn quyết định và có thể biến đổi
từ đoạn này sang đoạn khác, từ câu này sang câu khác
d Giúp học sinh nhấn giọng khi đọc.
Để nhiều em đọc diễn cảm tốt trong giờ học Thể hiện giọng đọc
từ ngữ trong một câu, các câu trong một đoạn không phải chỉ đọc với giọng đều đề nh nhau mà còn có nhiều những từ ngữ, câu phải đọc nhấn mạnh hơn Đó là những từ ngữ, những câu mang ý nghĩa nổi bật, bộc lộ chủ đề của bài văn
Trong văn miêu tả đó là các từ ngữ chỉ hành động, tính cách nhân vật, diễn biến của sự vật Trong thơ là những từ ngữ chỉ tâm trạng, cảm xúc
Giúp học sinh đọc nhấn giọng là để thể hiện cờng độ đọc nhanh hơn, to hơn Bên cạnh đó còn có những trờng hợp đọc ngắn gọn không phải là đọc mạnh và đọc to hơn mà ngợc lại giọng đọc dịu dàng hơn, nhỏ hơn gây một ấn tợng đặc biệt
Trang 7Trong văn đối thoại, những câu cảm thán, câu hỏi, câu cầu khiến
có giọng đọc nhấn mạnh hơn
Ví dụ: "Ê - mê - li con!
Trời đã tối rồi Cha không đa con về đợc nữa"
Tố Hữu Trong thơ thờng có nhịp, có vần tạo nên nhịp điệu của thơ Vậy khi đọc diễn cảm thơ ca trớc tiên phải tìm ra nhịp thơ và ngắt giọng đúng nhịp thơ
e Giúp học sinh thể hiện đợc nét mặt cử chỉ.
Một bài đọc muốn diễn cảm đợc không chỉ ngừng ở các mức độ trên, mà ngời đọc phải có các t thế, nét mặt, cử chỉ ánh mắt để bổ xung trong ngữ điệu đọc diễn cảm
Nét mặt phải thể hiện thái độ của ngời đọc đối với nội dung tác phẩm một cách tự nhiên
* Ví dụ:
Đọc một câu chuyện vui vẻ mặt phải tơi sáng Đọc một câu chuyện buồn nét mặt cũng phải bộc lộ vẻ đồng cảm Không thể hiện trên nét mặt sẽ hạn chế việc cảm nhận của ngời nghe tới nội dung bài học Nét mặt của ngời đọc bao gồm cả ánh mắt, không nên chỉ chú ý nhìn vào sách đọc mà cần phải có sự giao cảm qua ánh mắt với ngời nghe
2 Luyện đọc diễn cảm qua các giờ học khác.
Ngoài giờ tập đọc ra còn có các giờ khác : Kể chuyện, đạo đức, lịch sử Không phải chỉ cung cấp kiến thức cho các em mà giáo viên phải giúp các em biết vận dụng các kỹ năng đọc diễn cảm để đọc cho tốt Đối với phân môn kể chuyện thì mỗi câu chuyện đề có giọng kể khác nhau
Vì vậy khi dạy giáo viên phải giúp các em nhập đợc vai, ngời nghe cảm nhận đợc ngay một nội dung của câu chuyện Qua đó các em sẽ diễn cảm tốt hơn khi học phân môn tập đọc
Khi học toán: Với một bài toán có lời văn các em phải biết nhấn mạnh ở nội dung chính (từ ngữ chính) biết đọc nh vậy chúng ra mới hiểu
đợc bài toán cần tìm gì? bài toán cho biết gì?
3 Kết hợp nhịp nhàng giữa phơng pháp luyện đọc.
Trang 8Tuỳ từng nội dung bài mà giáo viên tổ chức hớng dẫn cho học sinh cách đọc diễn cảm sao cho phù họp Đối với những bài văn xuôi có thể áp dụng phơng pháp luyện đọc tiếp sức, phân vai
Đối với những bài thơ có thể cho các em luyện đọc diễn cảm dới các hình thức trò chơi truyền điện, thả thơ làm đợc nh vậy sẽ kích thích lòng hứng thú học tập phân môn tập đọc cho các em
4 Làm tốt công tác phối kết hợp với phụ huynh học sinh:
Xây dựng mối quan hệ giữa nhà trờng và gia đình, xã hội là một trong những điểm quan trọng giúp học sinh từng bớc giải quyết những vấn đề thiếu sót trong quá trình học tập Thờng xuyên trao đổi cùng phụ huynh hớng dẫn các em đọc bài tốt ở nhà cũng nh chuẩn bị bài tốt trớc khi đến lớp
III Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp trên.
Năm học 2007 - 2008 tôi đã thực nghiệm biện pháp nêu trên và thấy kết quả chuyển biến rõ ràng so với những năm học trớc Nhiều em học sinh lớp 5 từ chỗ đọc ngắt nghỉ cha đúng chỗ, cha biết cách nhấn giọng Nay phần đông các em đã biết đọc diễn cảm một bài văn xuôi, thơ ca
Từ chỗ biết đọc diễn cảm nh vậy các em mới thầy đợc cái hay cái
đẹp lý thú mà tác giả muốn gửi tới chúng ta Các em đã tiến bộ rõ dệt trong tất cả các môn học Nhìn chung kỹ năng đọc diễn cảm của các em
đã chuyển biến vợt bậc kết quả cho thấy nhiều em đã đạt điểm giỏi Giờ
đây phân môn tập đọc sẽ góp phần để mông Tiếng Việt chiếm đợc u thế của mình so với môn học khác
TSH
S
TS % TS % TS % TS % TS % TS %
IV Những bài học kinh nghiệm:
1 Kinh nghiệm cụ thể:
Trang 9Qua quá trình giảng dạy tôi đã học đợc kinh nghiệm, nghiên cứu tìm ra biện pháp giúp các em học sinh lớp 5 đọc diễn cảm tốt, góp phần giảng dạy nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt áp dụng những kinh nghiệm trên bớc đầu đã thu đợc kết quả đáng trân trọng Tuy còn rất khiêm tốn nhng nó thể hiện phần nào sự cố gắng vơn lên trong giảng dạy
Trên cơ sở những việc đã làm và thực tế kết quả đã đạt đợc tôi có thêm những bài học kinh nghiệm sau:
1.1 Cải tiến phơng pháp luyện đọc diễn cảm cho học sinh:
Đây chính là khâu then chốt quyết định chất lợng dạy và học trong nhà trờng, giúp học sinh hình thành đợc kỹ năng thực hành đợc cách khám phá giá trị thẩm mỹ của văn học Trên cơ sở đó giúp cho học sinh
có đợc vốn kiến thức và kỹ năng học tốt môn Tiếng Việt
1.2 Dạy tốt các môn học khác để bổ trợ cho giờ tập đọc:
Dạy tốt các môn học khác là cần thiết vì các môn học khác cũng cần phải thể hiện giọng đọc của mình và sẽ cung cấp cho các em kỹ năng đọc tốt hơn
1.3 Đổi mới tổ chức hoạt động trong giờ luyện đọc.
Đây là khâu quan trọng, có tổ chức đợc các hoạt động nh: Trò chơi tổ chức các cuộc thi kể chuyện đọc sách, đóng vai Học sinh mới cảm nhận đợc cái hay, cái đẹp mới nhập tâm, mới có cảm xúc văn học,
để từ đó giúp các em đọc diễn cảm tốt hơn
2 Cách sử dụng :
(Kinh nghiệm rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5)
Kinh nghiệm này sử dụng đợc cho tất cả toàn khối 5 trong trờng Tiểu học Khi sử dụng kinh nghiệm này cần: Nghiên cứu kỹ bài đọc
Phần III: Kết luận và kiên nghị.
1 Kết luận:
Mục tiêu giáo dục là thực hiện giáo dục toàn diện Đức - Trí - Thể
- Mỹ cho học sinh Chúng ta đang phấn đấu dạy đủ và có chất lợng 9 môn học bắt buộc ở tiểu học
Trang 10Do vậy dạy đọc diễn cảm tốt cho học sinh lớp 5 góp phần nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt ở các trờng tiểu học hiện nay Đây là một vấn đề khiến mỗi trờng học cần quan tâm Có dạy tốt đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 mới thực sự nâng cao chất lợng toàn diện Để đạt đợc điều
đó đòi hỏi mỗi giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải quan tâm hơn nữa tới khâu rèn đọc cho học sinh, giúp các em thực sự tin tởng vào kỹ năng
đọc của mình
Với kinh nghiệm bớc đầu để dạy tốt kỹ năng đọc diễn cảm đã đợc thực hiện ở lớp 5 trờng tiểu học và đã đem lại kết quả đáng mừng Song làm thế nào để nâng cao chất lợng đọc diễn cảm thì cần phải có những giải pháp tốt hơn nữa
2 Kiến nghị:
Để đạt đợc kết quả trong việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh, tôi mong rằng tất cả giáo viên cùng nghiên cứu tìm ra những phơng pháp giảng dạy hay, nhằm nâng cao chất lợng đọc diễn cảm cho học sinh tốt hơn
Phụ huynh học sinh cần trang bị cho con em mình đầy đủ dụng cụ học tập, sách tham khảo nhằm bổ xung vốn kiến thức văn học
Học sinh cần chăm chỉ chịu khó tìm hiểu, trau dồi những kiến thức trong sách vở, báo, truyện qua lời truyền thụ của thầy cô
, ngày tháng năm 2008
Ngời thực hiện
tài liệu tham khảo
1 Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2-3-4-5
2 Các phơng pháp dạy môn Tiếng Việt trong nhà trờng