Những kinh nghiệm đúc kết từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất đã cho thấy người dân lao động nước ta có những khả năng nổi bật nào2. Để kinh nghiệm đó dễ nói, dễ truyền bá[r]
Trang 1Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
A Kết quả cần đạt
1 Hiểu được sơ lược khái niệm về tục ngữ, nội dung từ một số hình thức nghệ thuật và ý nghĩa của 8 câu tục ngữ trong văn bản
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
2 Tích hợp với tiếng Việt ở bài ôn tập tiếng việt, với phần TLV ở bài: Tìm hiểu chung về văn NL
3 Phân tích nghĩa đen và nghĩa bóng của tục ngữ
- Vận dụng tục ngữ trong nói và viết hàng ngày
B Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1
Giới thiệu bài
Tục ngữ là một thể loại văn hoá dân gian Nó được ví là kho báu của KN và trí tuệ dân gian, là “ Túi không dân gian vô tận” Tục ngữ là thể loại triết lý, nhưng đồng thời cũng là cây đời xanh tươi Tục ngữ có nhiều chủ đề Tiết học này giải thích 8 câu tục ngữ cho chủ đề về thiên nhiên và lao động sản xuất
Ho t ạ độ ng 2
GVhướng dẫn học sinh đọc văn bản và
chú thích
Em hiểu thế nào là tục ngữ ?
H/S phát biểu, gv kết luận, lấy dẫn
chứng minh hoạ
I Khái niệm về tục ngữ:
- Tục ngữ là 1 câu nói có đặc điểm: gắn gọn, bền vững, có h/ả và nhịp điệu và dễ nhớ
- Diễn đạt những kinh nghiệm của ND
- Tục ngữ thường có nghĩa đen, hoặc có cả nghĩa bóng
Hoạt động 3
GV đọc mẫu, học sinh đọc
Phân loại chủ đề của 8 câu TN
H/S đọc câu 1
?Em hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật
Và có nhận xét gì về vần, nhịp trong
câu tục ngữ
? Tác dụng của biện pháp NT ấy
? Bài học được rút ra từ ý nghĩa của
câu tục ngữ này là gì
h/s đọc câu 2
II Hướng dẫn đọc hiểu từng câu tục ngữ 1.Đọc
2 Giải nghĩa từ khó Kết hợp khi tìm hiểu từng câu cụ thể
3 Phân tích Câu 1: “ Đêm ………….tối”
- Nghệ thuật: phép đối : Đêm – ngày Tháng năm- tháng mười, sáng – tối
- Nói quá
Làm nổi bật sư trái ngược tính chất đêm – ngày giữa mùa hạ với mùa đông
Sử dụng thời gian làm việc sao cho phù hợp với thời tiết mỗi mùa
Câu 2: “ Mau sao ……thì mưa”
? Câu này nêu nhận xét về hiện tượng
Từ mau, vắng ở đây định nghĩa với từ
nào
-Vắng: thưa, ít
- Sao: Sao trên trời
? Tìm nghĩa của câu tục nghĩa Đêm trước trời đầy sao, ít mây, hôm sao
nắng Trời ít sao sẽ mưa
? Kinh nghiêm được đúc kết từ hiện
tượng này
Trông sao, đoán thời tiết nắng mưa
Trang 2? Em có nhận xét gì về NT diễn đạt
của câu tục ngữ - Phép đối, cách nói gắn gọn dễ hiểu
? Đọc câu tục ngữ nãy sẽ giúp em
thời tiết chủ động công việc hôm sau Câu 3: Ráng mỡ gà…….giữ
? Em hiểu ráng mỡ gà là gì?
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện
tượng này là gì
GV liên hệ với thực tế
- Ráng mỡ gà: sắc vàng màu mỡ gà xuất hiện ở phía chân trời điềm báo sắp có bão phải lo giữ nhà tránh nhưng thiệt hại do bão gây ra
Câu 4: Tháng bảy …….lại lụt Học sinh đọc câu tục ngữ
? Tìm nghĩa của câu tục ngữ - Kiến ra nhiều vào tháng 7 sẽ còn lụt
? Trông kiến để đoán lụt
Điều này cho thấy đặc điểm nào của
kinh nghiệm dân gian quan sát tỉ mỉ những biểu hiện nhỏ nhất
trong thiên nhiên để đưa ra nhận xét to lớn
? Bài học rút ra ở đây là gì Nhân dân có ý thức dự đoán lũ lụt từ
nhiều hiện tượng thiên nhiên để chủ động phòng chống
* Tóm lại 4 câu tục ngữ vừa tìm hiểu
có đặc điểm gì chung?
* Tục ngữ đúc kết kinh nghiệm về thời gian, thời tiết, bão lụt, cho thấy phần nào cuộc sống vất vả, thiên nhiên khắc nghiệt ở đất nước Việt Nam
H/S đọc câu tục ngữ Câu 5: Tấc đất , tấc vàng
? ý nghĩa của câu tục ngữ? - NT: ẩn dụ, phóng đại
? Thủ pháp nghệ thuật? - Nội dung: Đề cao tầm quan trọng, giá trị
của đất nước với con người
Em có nhận xét gì về hình thức diễn
đạt của câu tục
Hình thức: ngắn gọn, dễ nghe, dễ nhớ Câu 6: Nhất canh trì …… canh điền
? Kinh nghiệm sản xuất được rút ra từ
đây là gì?
- Nuôi cá có lãi nhất rồi mới đến làm vườn
và trồng lúa
? Cơ sở thực tiễn của kinh nghiệm nêu
trong câu tục ngữ này là gì?
? Giá trị của câu tục ngữ này là gì?
- Cơ sở: giá trị kinh tế thực tế của các nghề
giúp con người khai thác tốt điều kiện hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải vật chất
Câu 7: Nhất nước……tứ giống
? Các chữ: Nhất, nhì, tam, tứ có nghĩa
là gì?
? Điều đó chứng tỏ câu tục ngữ này
nói tới điều gì ?
- Thứ nhất là nước, thứ 2 là phân, thứ 3 là chuyên cần, thứ tư là giống
Các yếu tố của nghề trồng lúa
? Phép liệt kê này có tác dụng gì? Nêu rõ thứ tự, nhấn mạnh vai trò của từng
yếu tố trong nghề trồng lúa, dễ nói, nhớ
? Bài học từ kinh nghiệm này là gì? * Trong nghề làm ruộng: Đảm bảo đủ bốn
yếu tố thì lúa tốt, mùa màng bồi thụ
Trang 3Câu 8: Nhất thì, nhì thục
? Nghĩa của thì và thục - Thì: Thời vụ
- Thu: đất canh tác
? Nghĩa của câu tục ngữ? * Thứ nhất là thời vụ, thứ hai là đất canh
tác
? Kinh nghiệm được đúc kết trong câu
tục ngữ này là gì? Trong trồng trọt, cần đảm bảo hai yếu tố
thời vụ, đất đai Trong đó yếu tố thời vụ là quan trọng hàn đầu
? Hình thức câu tục ngữ có gì đặc
biệt ? Tác dụng
Giáo viên liên hệ
Ngắn gọn, đối xứng thông tin nhanh, dễ nói, dễ nghe, dễ nhớ
Hoạt động 4: Tổng kết luyện tập
Học sinh thảo luận nhóm:
1 Những kinh nghiệm đúc kết từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất đã cho thấy người dân lao động nước ta có những khả năng nổi bật nào
2 Để kinh nghiệm đó dễ nói, dễ truyền bá, dân gian đã tạo ra câu tục ngữ có cách diễn đạt độc đáo như thế nào
3 Tục ngữ lao động sản xuất và thiên nhiên còn có ý nghĩa gì trong cuộc sống hôm nay GV cho các nhóm cử đại diện trình bày, gv nhận xét, kết luận Học sinh đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà
1 Học sinh làm bài tập:
Sưu tầm những câu tục ngữ có nội dung như trên
2 Đọc bài đọc thêm
3 Chuẩn bị bài tiếp theo