Bình luận mô hình cơ cấu tổ chức của asean qua các giai đoạn phát triển của ASEAN

Bình luận mô hình cơ cấu tổ chức của Asean qua các giai đoạn phát triển của ASEAN bài tập nhóm khóa 43 Môn pháp luật cộng đồng ASEAN 8 điểm MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 4 I. Giai đoạn từ khi thành lập đến hội nghị thượng đỉnh Bali năm 1976 4 II. Giai đoạn từ năm 1976 đến Hội nghị thượng đỉnh Singapore năm 1992 5 III. Giai đoạn từ năm 1992 đến trước hiến chương ASEAN: 6 IV. Bình luận mô hình cơ cấu tổ chức của Asean qua các giai đoạn phát triển của ASEAN 9

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM

MÔN:

PHÁP LUẬT CỘNG ĐỒNG

ASEAN

Bình luận mô hình cơ cấu tổ chức của Asean qua các giai đoạn phát triển của ASEAN

Nhóm : 03

Lớp : N03.TL1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

I Giai đoạn từ khi thành lập đến hội nghị thượng đỉnh Bali năm 1976 4

II Giai đoạn từ năm 1976 đến Hội nghị thượng đỉnh Singapore năm 1992 5

III Giai đoạn từ năm 1992 đến trước hiến chương ASEAN: 6

IV Bình luận mô hình cơ cấu tổ chức của Asean qua các giai đoạn phát triển của ASEAN 9

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

I Giai đoạn từ khi thành lập đến hội nghị thượng đỉnh Bali năm 1976

Trong giai đoạn đầu tiên, cơ cấu tổ chức của ASEAN được thiết kế một cách đơn giản và gọn nhẹ Theo Điều 7 Tuyên bố Băng Cốc 1967, cơ cấu tổ chức của ASEAN trong giai đoạn này bao gồm các cơ quan :

Hội nghị ngoại trưởng (AMM);

Uỷ ban thường trực;

Ban thư kí ASEAN quốc gia;

Các uỷ ban thường trực khác, uỷ ban đặc biệt hoặc ad hoc về các lĩnh vực hoặc vấn đề hợp tác cụ thể Trong thực tế, đến năm 1976, ASEAN đã thành lập

11 Ủy ban thường trực và 9 uỷ ban đặc biệt

* Ưu điểm:

Cơ cấu tổ chức đơn giản và gọn nhẹ

Mở đầu giai đoạn định hướng và phát triển

* Nhược điểm:

Cơ cấu tổ chức của ASEAN còn chưa hoàn chỉnh, khiến thời kì này, ASEAN bị giới quan sát quốc tế chỉ coi là “ liên minh chính trị lỏng lẻo” chỉ đủ

để duy trì hoạt động hợp tác giữa các quốc gia thành viên

Ban thư kí chung của ASEAN còn chưa được thành lập mà mới chỉ có các Ban thư kí ở các quốc gia

*Bình luận:

Do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau nên trong giai đoạn này, ASEAN hầu như chưa có hoạt động nào đáng kể, trừ một số hoạt động đáng lưu ý:

Thông qua tuyên bố ZOPFAN (A Zone of Peace, Freedom and Neutrality)

về khu vực hòa bình, tự do, trung lập tại Kuala LumPua mở ra thời kì mới cho

sự phát triển của ASEAN, thể hiện mong muốn xây dựng Đông Nam Á thành khu vực trung lập, hòa bình, ổn định mà không có bất kì hình thức can thiệp nào

từ phía bên ngoài

Thực hiện một số hoạt động ngoại giao, kinh tế đơn lẻ: Đồng loạt công nhận quan hệ ngoại giao với Việt Nam và Bangladesh, cùng thỏa thuận ý kiến trước khi biểu quyết những vấn đề cụ thể ở Liên hợp quốc hoặc cùng phối hợp lên tiếng phản đối một cách có kết quả chống lại việc cao su tổng hợp của Nhật

Bản cạnh tranh với cao su tự nhiên vốn là sản phẩm xuất khẩu chủ lực của nhiều quốc gia trong khối

Tóm lại, trong giai đoạn đầu sau khi thành lập, các hoạt động của ASEAN mới chỉ dừng lại ở mức độ tạo ra nền tảng hợp tác lâu dài và khởi động các hoạt động hợp tác bằng môt số hoạt động chung( chủ yếu nhằm giải quyết càng vấn

đề chính trị trong và ngoài nước) nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau

II Giai đoạn từ năm 1976 đến Hội nghị thượng đỉnh Singapore năm 1992

Trọng tâm của giai đoạn này là củng cố cơ cấu tổ chức và tiến lên hợp tác toàn diện nội khối, bước đầu phát triển ngoại khối, nỗ lực thúc đẩy hoà bình, tiến bộ Cơ cấu tổ chức của ASEAN đã có những thay đổi lớn Theo Tuyên bố

về sự hoà hợp ASEAN được thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ nhất tại Bali ngày 24/02/1976, cơ cấu tổ chức của ASEAN trong giai đoạn này gồm các hội nghị ngoại trưởng, Các hội nghị bộ trưởng khác, các uỷ ban và ban thư kí Mặc dù Hội nghị ngoại trưởng vẫn được coi là cơ quan hoạch định chính sách cao nhất nhưng 5 hội nghị bộ trưởng khác cũng đã được thiết lập để thảo luận và thông qua các chương trình hợp tác khác của ASEAN, gồm:

Hội nghị bộ trưởng kinh tế (AEM);

Hội nghị bộ trưởng lao động (ALM);

Hội nghị bộ trưởng phụ trách phúc lợi xã hội (ASWM);

Hội nghị bộ trưởng giáo dục (AEM);

Hội nghị bộ trưởng thông tin (AIM)

Trong số 5 hội nghị trên, Hội nghị bộ trưởng kinh tế có tầm quan trọng lớn nhất Tất cả các ủy ban thường trực và ủy ban ad hoc trước đó đã được tổ chức lại thành 9 ủy ban sau:

Ủy ban về công nghiệp, khoáng sản và năng lượng;

Ủy ban về thương mại và du lịch;

Ủy ban về lương thực, nông nghiệp và lâm nghiệp;

Ủy ban về tài chính và ngân hàng;

Ủy ban về vận tải và liên lạc;

Ủy ban về ngân sách;

Ủy ban về phát triển xã hội;

Ủy ban về văn hoá và thông tin;

Ủy ban về khoa học và kĩ thuật.

Ngoài ra, còn có một số tiểu ban đã được thành lập nhằm hỗ trợ cho các ủy ban nói trên để giải quyết các vấn đề cụ thể Ban thư kí ASEAN là cơ quan hành chính của ASEAN và đã được thành lập năm 1978 theo Hiệp định về Ban thư kí ASEAN (Bali, 1976)

*Ưu điểm:

Trong giai đoạn này đã xác định được cụ thể hơn về chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan của bộ máy tổ chức, ví dụ Ban thư ký ASEAN là cơ quan hành chính của ASEAN Có thể nói sự thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức của ASEAN giai đoạn này đã đáp ứng được nhu cầu về củng cố, hoàn thiện tổ chức ASEAN để đáp ứng nhu cầu hợp tác trong giai đoạn mới Cơ cấu tổ chức của ASEAN đã có những cải tiến quan trọng, đạt được nhiều thành tựu trên nhiều lĩnh vực, như là đã xác lập được các nguyên tắc tổ chức, hoạt động và hợp hợp tác của ASEAN, thông qua nhiều văn kiện quan trọng làm cơ sở cho sự mở rộng hợp tác, mở rộng lĩnh vực hợp tác nội khối, bước đầu phát triển hợp tác ngoại khối

Việc thay đổi cơ cấu này được những người đứng đầu chính phủ ASEAN 5 đánh giá trong Tuyên bố Kuala Lumpur là: “những điều chỉnh cần thiết được thực hiện đối với cơ cấu tổ chức ASEAN đã làm cho bộ máy đó có thể thực hiện được những hoạt động ngày càng tăng trong Chương trình hành động được vạch

ra trong tuyên bố về sự hoà hợp ASEAN” (Điểm 53)

*Hạn chế:

Có thể thấy các thành viên trong khối có lịch sử phát triển và chế độ kinh thế xã hội, văn hoá khác nhau nên không thể tránh khỏi những mâu thuẫn, trong giai đoạn này mối quan hệ giữa các nước Asean còn khá lỏng lẻo và chưa có cơ quan chuyên trách giải quyết Cơ cấu tổ chức chưa thật sự rõ ràng và còn xuất hiện sự chồng chéo nhiệm vụ

III Giai đoạn từ năm 1992 đến trước hiến chương ASEAN:

Từ những năm đầu của thế kỉ XX, sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của

xu thế tòa cầu hóa, khu vực hóa trên thế giới đã khiến cho mức độ liên kết của các tổ chức quốc tế khu vực ngày càng cao Đây cũng là thời kì diễn ra nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, nhu cầu về hợp tác kinh tế khu vựa là tất yếu ASEAN cũng xác định đây là giai đoạn cần thay đổi về trọng tâm hợp tác, đó là đẩy mạnh hợp tác phát triển kinh tế, đưa ASEAN trở thành khu vực phát triển toàn diện Để hợp tác và phát huy thành tựu đã có ở giai đoạn trước, không chỉ

kế thừa một số thiết chế, ASEAN cũng quyết định cơ cấu lại bộ máy tổ chức

ASEAN cũng phải có những điều chỉnh thích hợp về mọi mặt, đặc biệt là về cơ cấu tổ chức để đáp ứng nhu cầu hợp tác trong điều kiện mới, nhất là đối với các hoạt động trong hợp tác kinh tế, khi này đã trở thành linh hồn hợp tác trong khối

Về cơ cấu tổ chức, Hội nghị thượng đỉnh lần thứ tư tại Singapore năm 1992 đánh dấu mốc quan trọng trong quá trình cải cách bộ máy tổ chức của ASEAN Theo Điểm 8 Tuyên bố Singapore năm 1992, bộ máy của ASEAN trong giai đoạn này được cơ cấu lại gồm các cơ quan hoạch định chính sách và các cơ quan chấp hành:

“8 Để củng cố ASEAN, chúng tôi đã đồng ý rằng:

- Người đứng đầu Chính phủ ASEAN sẽ họp chính thức ba năm một lần với các cuộc họp không chính thức ở giữa;

- Cơ cấu tổ chức của ASEAN, đặc biệt là Ban Thư ký ASEAN, sẽ được sắp xếp hợp lý và tăng cường với nhiều nguồn lực hơn;

- Tổng thư ký của Ban thư ký ASEAN sẽ được thiết kế lại thành Tổng thư ký ASEAN với nhiệm vụ mở rộng hơn trong việc khởi xướng, tư vấn, điều phối và triển khai các hoạt động của ASEAN;

- Tổng thư ký ASEAN sẽ được bổ nhiệm dựa trên năng lực và địa vị bộ trưởng phù hợp;

- Các cán bộ chuyên môn của Ban Thư ký ASEAN được bổ nhiệm theo nguyên tắc tuyển dụng mở và dựa trên hệ thống hạn ngạch để đảm bảo sự đại diện của tất cả các nước ASEAN trong Ban Thư ký;

Năm Ủy ban Kinh tế ASEAN hiện tại bị giải thể và Hội nghị các quan chức kinh tế cao cấp (SEOM) có nhiệm vụ xử lý tất cả các khía cạnh của hợp tác kinh

tế ASEAN; và

Một Hội đồng cấp bộ được thành lập để giám sát, điều phối và rà soát việc thực hiện Hiệp định về Chương trình biểu thuế ưu đãi có hiệu lực chung (CEPT) cho Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA).”

Tuyên bố Singapore năm 1992 sau Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 4 tại Singapore năm 1992 đã có những sửa đổi nhất định đối với cơ cấu và chức năng, quyền hạn của Ban thư kí - Ban thư kí ASEAN quốc gia Ngoài các cơ quan trên, để thực hiện cơ chế hợp tác đối với bên thứ ba, ASEAN còn có hội nghị sau hội nghị ngoại trưởng, các cuộc họp của ASEAN với các bên đối thoại và Ủy ban ASEAN ở các nước thứ ba

Cơ quan hoạch định chính sách

Hội nghị cấp cao ASEAN Summit

Hội nghị

ngoại trưởng

(ASEAN

Ministerial

Meeting)

Hội nghị

bộ trưởng kinh tế (ASEAN Economic Ministers)

Hội nghị

bộ trưởng các ngành

Hội nghị liên

Bộ trưởng-JMM (Joint Ministerial Meeting)

Cơ quan chấp hành

Uỷ ban

thường

trực

ASEAN

- ASC

Các uỷ

ban hợp

tác

chuyên

ngành

Cuộc họp các quan chức cấp cao-SOM

Cuộc họp các quan chức kinh tế cao cấp -SEOM

Ban thư kí

ASEAN

Các cuộc họp quan chức cao cấp khác

Cuộc họp tư vấn chung -JCM

*Ưu điểm:

Giai đoạn này bộ máy tổ chức ASEAN đã có sự điều chỉnh mạnh theo hướng phân chia thành cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan chấp hành Đặc biệt cơ quan hoạch định chính sách cao nhất là hội nghị cấp cao ASEAN (gồm người đứng đầu chính phủ hoặc nguyên thủ quốc gia) thay thế hội nghị ngoại trưởng giai đoạn trước nhằm đáp ứng nhu cầu hợp tác và tăng cường hiệu quả hoạt động cho bộ máy tổ chức ASEAN.1

1 Hỏi đáp về ASEAN và hệ thống văn bản pháp luật về ASEAN – Th.S Lê Minh Tiến (chủ biên), trang 29.

So với thời kì trước, cơ cấu thời kì này có sự thay đổi mang tính hoàn chỉnh hơn Quyết định cơ cấu tổ chức này là quyết định đúng đắn phù hợp với yêu cầu phát triển của ASEAN Kèm theo đó, ASEAN cũng đã "mạnh dạn" hơn trong hoạt động hợp tác của mình, thực tế đã đjat được rất nhiều thành tựu đáng kể như kết nạp thêm thành viên, xây dựng khu vực thương mại tự do AFTA, thành lập diễn đàn khu vực ARF, tổ chức Hội nghị cấp cao Đông Á năm 2005, Mối quan hệ giữa các cơ quan không rõ ràng, chặt chẽ điều này thể hiện sự phối hợp giữa các cơ quan còn lỏng lẻo, thiếu tính đối trọng và kiềm chế

*Hạn chế:

Bộ máy tổ chức quy định chưa thống nhất nằm rải rác ở nhiều văn bản, chức năng nhiệm vụ chưa quy định cụ thể nên vẫn cần tới văn bản và thỏa thuận riêng biệt Mối quan hệ giữa các cơ quan không rõ ràng, chặt chẽ Cơ cấu dàn trải khiến có thể chồng chéo nhiệm vụ, sự phối hợp giữa các cơ quan còn lỏng lẻo, thiếu tính đối trọng và kiềm chế

IV Giai đoạn từ năm 2007 đến nay.

Năm 2007, ASEAN ghi thêm một mốc son mới đúng dịp kỷ niệm 40 năm thành lập bằng việc ký kết Hiến chương ASEAN Hiến chương ra đời đã tạo nên

sự thay đổi sâu sắc về chất, đưa ASEAN từ một tổ chức hợp tác khu vực đơn thuần dựa trên các văn kiện chính trị trở thành một thực thể pháp lý Về cơ bản đây là bản “Hiến pháp” phù hợp với đặc thù và mức độ hợp tác trong ASEAN

Cơ cấu tổ chức của ASEAN theo Hiến chương được quy định tại Chương IV

-đã có những cải cách lớn so với trước đây nhằm đảm bảo cho bộ máy của ASEAN thực hiện có hiệu quả các tôn chỉ, mục đích đã đề ra trong Hiến chương Những thay đổi này có những ưu và nhược điểm nhất định thể hiện ở những điểm sau đây:

*Ưu điểm:

Thứ nhất, với tư cách là hiến chương - văn bản gốc và hợp nhất của một tổ

chức quốc tế thì tất cả các thiết chế pháp lí của ASEAN đều đã được thể chế hoá ngay tại Hiến chương mà không còn được quy định rải rác trong các văn kiện khác nhau như trước đây Đồng thời, chức năng nhiệm vụ của từng cơ quan này cũng được quy định chi tiết và cụ thể ở ngay trong Hiến chương chứ không cần các thỏa thuận riêng biệt khác như trước đây (điển hình như các quy định về chức năng, nhiệm vụ của hội nghị cấp cao, Tổng thư kí và Ban thư kí)

Thứ hai, Hiến chương đã thiết kế, sắp xếp và cơ cấu lại bộ máy của

ASEAN theo mô hình “hình chóp quyền lực”, vừa đảm bảo sự tập trung (bên cạnh hội nghị cấp cao là cơ quan quyền lực cao nhất, Hiến chương đã thành lập các cơ quan điều phối của ASEAN như: Hội đồng điều phối để phối hợp một cách thống nhất và đồng bộ tất cả các hoạt động của ASEAN trong mọi lĩnh vực, thành lập 3 hội đồng cộng đồng chịu trách nhiệm vừa triển khai, vừa điều phối các hoạt động của các ngành chuyên môn trong 3 trụ cột của ASEAN; đồng thời chức năng và thẩm quyền của các cơ quan hoạch định chính sách cũng đã thể hiện sự tập trung hơn so với trước đây v.v ), vừa đảm bảo sự chuyên sâu, chuyên trách (như trong mỗi hội đồng cộng đồng lại có các cơ quan chuyên ngành cấp bộ trưởng trực thuộc, mỗi cơ quan chuyên ngành này lại có các cơ quan chuyên trách cấp dưới giúp việc v.v) Điều này giúp cho bộ máy của ASEAN vận hành nhịp nhàng hơn, không dàn trải và chồng chéo như trước đây

Thứ ba, cùng với việc sắp xếp và cơ cấu lại bộ máy theo hướng vừa tập

trung vừa đảm bảo tính chuyên trách thì sự phân công, phân nhiệm và mối quan

hệ giữa các cơ quan trong bộ máy cũng được xác định rõ ràng, chặt chẽ hơn trước; đặc biệt là mối quan hệ giữa cơ quan hoạch định chính sách với các cơ quan chấp hành, giữa cơ quan điều phối với cơ quan thực hiện, giữa cơ quan trụ cột với cơ quan chuyên ngành và giữa cơ quan cấp trên với cơ quan trực thuộc v.v

Thứ tư, khoảng cách giữa các kì họp của các hội đồng đã được rút ngắn hơn

rất nhiều so với trước Hội nghị cấp cao, Hội đồng điều phối, 3 Hội đồng cộng đồng đều họp ít nhất 2 lần trong 1 năm so với trước đây là 3 năm một lần của hội nghị cấp cao và mỗi năm một lần của các Hội nghị bộ trưởng Vì vậy, sẽ giúp cho các cơ quan này (nhất là hội nghị cấp cao với tư cách là cơ quan hoạch định chính sách cao nhất) có khả năng phản ứng nhanh nhạy, kịp thời và thường xuyên hơn đối với các vấn đề đặt ra cho Hiệp hội

Thứ năm, nhằm tránh sự “lệch pha” giữa chức chủ tịch của các cơ quan

khác nhau trong bộ máy như trước đây, Hiến chương ASEAN đã đồng bộ hoá chức chủ tịch của các cơ quan theo chức Chủ tịch ASEAN Theo Điều 31, chức Chủ tịch ASEAN sẽ được luân phiên hàng năm, theo thứ tự chữ cái tên của các quốc gia thành viên bằng tiếng Anh ASEAN sẽ áp dụng quy chế Chủ tịch thống nhất trong 1 năm tính theo dương lịch, theo đó quốc gia thành viên đảm nhiệm chức chủ tịch sẽ:

Chủ trì hội nghị cấp cao ASEAN và các cấp cao liên quan;

Các cuộc họp của Hội đồng điều phối ASEAN;

3 Hội đồng cộng đồng ASEAN;

Cơ quan chuyên ngành cấp bộ trưởng và các cuộc họp quan chức cao cấp (nếu phù hợp);

Ủy ban đại diện thường trực ASEAN

Thứ sáu, nhấn mạnh vị trí của Tổng thư kí, các phó Tổng thư kí và Ban thư

kí trong bộ máy hoạt động của ASEAN Hiến chương đã chuẩn hoá quy chế pháp lí của từng thành phần trong Ban thư kí, tăng cường hơn nữa vai trò của Tổng thư kí và Ban thư kí – cơ quan hành chính thường trực của ASEAN nhằm thúc đẩy việc xây dựng Cộng đồng ASEAN và các hoạt động khác của ASEAN

đi vào thiết thực và hiệu quả hơn

Với những cải tổ toàn diện và đồng bộ này, Hiến chương ASEAN đã đánh dấu một bước tiến mới về khuôn khổ thể chế và bộ máy hoạt động của ASEAN theo hướng rõ ràng và khoa học hơn, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của Tổng thư kí và Ban thư kí ASEAN Khuôn khổ thể chế đầy đủ và chặt chẽ hơn với quy chế phân công, phân nhiệm rõ ràng nêu trong Hiến chương ASEAN sẽ góp phần tăng cường hiệu quả và hiệu lực của các chương trình hợp tác trong ASEAN trong thời gian tới