Lựa chọn một tranh chấp về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài tại việt nam và giải quyết vụ việc đó theo các quy định hiện hành của pháp luật việt nam và điều ước quốc tế mà việt nam là thành viên

Thừa kế là một chế định quan trọng được pháp luật cụ thể hóa trong bộ luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác. Trong tư pháp quốc tế nó vẫn giữ nguyên vai trò của nó nhưng được nhìn nhận với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Thực tiễn giải quyết các vụ việc thừa kế có yếu tố nước ngoài thời gian qua rất phức tạp, số lượng các điều ước quốc tế song phương hay đa phương điều chỉnh vấn đề này cũng không nhiều. Về quy định của pháp luật Việt Nam trong vấn đề này, mãi đến BLDS 2005 và BLDS 2015 mới có các điều luật ghi nhận về vấn đề thừa kế trong tư pháp quốc tế và một số quy định trong các văn bản pháp luật khác có liên quan. Bởi vậy chính tầm quan trọng và ảnh hưởng lớn của thừa kế trong tư pháp quốc tế nên nhóm em xin lựa chọn đề tài: “Lựa chọn một tranh chấp về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam và giải quyết vụ việc đó theo các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.”

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ BÀI SỐ 03

“Lựa chọn một tranh chấp về quan hệ thừa kế theo pháp

luật có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam và giải quyết vụ việc

đó theo các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam và

điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.”

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Tình huống giả định:

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM THỪA KẾ TRONG TƯ PHÁP QUỐC TẾ VÀ GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT TRONG THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI THEO TƯ PHÁP QUỐC TẾ VIỆT NAM: 1

1 Khái niệm thừa kế trong tư pháp quốc tế: 1

2 Giải quyết xung đột trong thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài theo

tư pháp quốc tế Việt Nam: 1

II GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH VỀ QUAN HỆ THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI: 4

1 Giải quyết tình huống: 4

a, Xác định đây có là quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài hay không? 4

b, Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết vụ việc trên hay không? Nếu

có thì Tòa án cụ thể nào có thẩm quyền? 4

c, Pháp luật giải quyết nhà và cửa hàng tại Pháp: 5

d, Pháp luật giải quyết với chung cư tại Việt Nam và 10 tỷ gửi ngân hàng Vietinbank 5

e, Trường hợp ông David Nghĩa có nhiều quốc tịch thì sẽ xác định việc thừa

kế như thế nào? 8 KẾT LUẬN 9 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

MỞ ĐẦU

Trong điều kiện giao lưu và hợp tác quốc tế, con người có nhu cầu di cư

từ nước này sang nước khác để cư trú, làm ăn, sinh sống Một số quan hệ thừa

kế vượt ra khỏi phạm vi điều chỉnh của hệ thống pháp luật một quốc gia, đó là những quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài Thừa kế di sản chính là sự chuyển dịch tài sản và quyền sở hữu tài sản của cá nhân người đã chết cho cá nhân, tổ chức có quyền hưởng thừa kế, người thừa kế trở thành chủ sở hữu của tài sản được hưởng theo di chúc hoặc theo pháp luật nhằm đảm bảo quyền lợi của mỗi con người Thừa kế là một chế định quan trọng được pháp luật cụ thể hóa trong

bộ luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác Trong tư pháp quốc tế nó vẫn giữ nguyên vai trò của nó nhưng được nhìn nhận với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Thực tiễn giải quyết các vụ việc thừa kế có yếu tố nước ngoài thời gian qua rất phức tạp, số lượng các điều ước quốc tế song phương hay đa phương điều chỉnh vấn đề này cũng không nhiều Về quy định của pháp luật Việt Nam trong vấn đề này, mãi đến BLDS 2005 và BLDS 2015 mới có các điều luật ghi nhận về vấn đề thừa kế trong tư pháp quốc tế và một số quy định trong các văn bản pháp luật khác có liên quan Bởi vậy chính tầm quan trọng và ảnh hưởng lớn của thừa kế trong tư pháp quốc tế nên nhóm em xin lựa chọn đề

tài: “Lựa chọn một tranh chấp về quan hệ thừa kế theo pháp luật có yếu tố

nước ngoài tại Việt Nam và giải quyết vụ việc đó theo các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.”

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện bài làm, song

có thể còn tồn tại những mặt hạn chế, thiếu sót về kiến thức Nhóm em rất mong được nhận ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo để bản thân mình

có thêm kinh nghiệm trong những đề tài lần sau Chúng em xin chân thành cảm

ơn Bộ môn Tư pháp quốc tế, Khoa Pháp luật Quốc tế - Trường Đại học

Luật Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng em cơ hội được học tập và

thực hiện đề tài tiểu luận này!

Tình huống giả định:

Năm 1990, vào một ngày đẹp trời, ông David Nghĩa (quốc tịch Pháp) sang Việt Nam công tác và bà Trang (quốc tịch Việt Nam) gặp nhau, yêu nhau rồi sau

đó kết hôn sinh được ba người con là Đào (7/1991), Giang (2/1993) và Mai (2/1993) Sau thời gian 10 năm chung sống, năm 2000, ông David Nghĩa và bà Trang mua được căn chung cư trị giá 2 tỷ trên đường Nguyễn Chí Thanh (Quận Đống Đa – TP Hà Nội) Tháng 6/2001, ông David Nghĩa dùng tiền của hai vợ chồng đi mua vé số và may mắn trúng số tiền 10 tỷ sau khi đã trừ thuế, ông bà đem số tiền này gửi tại ngân hàng Vietinbank chi nhánh Ba Đình

Cuối năm 2001, bà Trang bị ốm nằm liệt giường, ông David Nghĩa buồn chán nên nảy sinh quan hệ ngoài hôn nhân với bà Tình là hàng xóm và năm sau sinh được 1 con trai tên là Trung Tháng 2/2021, trong một lần đi bộ qua đường, ông Nghĩa bất ngờ bị tai nạn rồi chết, không để lại di chúc Được biết trước khi kết hôn ông David Nghĩa có căn nhà trị giá khoảng 3 tỷ VNĐ và một cửa hàng tại thành phố Paris Bà Tình biết tin đến nhà bà Trang yêu cầu chia thừa kế cho

cả con trai bà với ông David Nghĩa là cháu Trung Do bà Trang không đồng ý nên bà Tình muốn khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu chia di sản thừa kế

Biết rằng Việt Nam và Pháp không có điều ước quốc tế để giải quyết vấn

đề thừa kế theo pháp luật

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM THỪA KẾ TRONG TƯ PHÁP QUỐC TẾ VÀ GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT TRONG THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU

TỐ NƯỚC NGOÀI THEO TƯ PHÁP QUỐC TẾ VIỆT NAM:

1 Khái niệm thừa kế trong tư pháp quốc tế:

Thừa kế trong tư pháp quốc tế là quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài

được điều chỉnh theo các nguyên tắc và các quy phạm của tư pháp quốc tế.

Theo Điều 663 BLDS 2015, Thừa kế có yếu tố nước ngoài là quan hệ thừa

kế có ít nhất một bên chủ thể là cá nhân, pháp nhân nước ngoài hoặc căn cứ xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó xảy ra ở nước ngoài hoặc tài sản thừa kế ở nước ngoài Có thể được nhận diện thông qua một trong các dấu hiệu sau:

- Chủ thể tham gia quan hệ thừa kế (cá nhân, tổ chức để lại thừa kế hoặc cá nhân tổ chức có quyền thừa kế) phải là cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài Việc giải quyết vấn đề xung đột pháp luật về quốc tịch của cá nhân tổ chức phải tuân theo quy tắc chung áp dụng trong tư pháp quốc tế cho từng loại hình cá nhân tổ chức cụ thể

- Đối tượng của quan hệ thừa kế (di sản) - là tài sản đang hiện diện hoặc đang tồn tại ở nước ngoài và chịu sự chi phối điều chỉnh chủ yếu của pháp luật nước sở tại Tuy vậy các tài sản này cũng đồng thời chịu sự chi phối điều chỉnh của pháp luật nước có thẩm quyền giải quyết vấn đề thừa kế các tài sản đó

- Có kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ thừa kế xảy ra ở nước ngoài

2 Giải quyết xung đột trong thừa kế theo pháp luật có yếu tố nước ngoài theo tư pháp quốc tế Việt Nam:

Vấn đề thừa kế theo pháp luật thường được đặt ra trong trường hợp thừa kế không có di chúc, di chúc không hợp pháp, không để lại di chúc với một phần tài sản hoặc di chúc không hợp pháp một phần1 Việc xác định pháp luật điều

1 Giải quyết xung đột pháp luật về thừa kế - Lý luận và thực tiễn tại Việt Nam : luận văn thạc sĩ / Trịnh Thị Ngọc

Dự ; TS Bùi Xuân Nhự hướng dẫn – trang 33

1

chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam về cơ bản dựa vào Bộ luật dân

sự 2015 và các điều ước quốc tế (các hiệp định tương trợ tư pháp song phương)

mà Việt Nam đã ký kết với các nước Trong đó có quy định điều chỉnh vấn đề thừa kế cụ thể như sau:2

- Trường hợp có điều ước quốc tế giữa Việt Nam với nước ngoài, quy tắc thường sử dụng trong các hiệp định tương trợ tư pháp trong phương để xác định pháp luật áp dụng là:

+ Nếu di sản thừa kế là động sản thì áp dụng pháp luật của nước ký kết mà người để lại động sản thừa kế là công dân vào thời điểm người đó chết (Lex patriae/Lex nationalis); Nếu di sản thừa kế là bất động sản thì áp dụng pháp luật của nước ký kết nơi có bất động sản thừa kế (Lex rei sitae)3

+ Việc phân biệt di sản thừa kế là động sản hay bất động sản phải tuân theo pháp luật của nước nơi có di sản thừa kế đó (Lex rei sitae)

- Trường hợp không có điều ước quốc tế thì áp dụng theo điều 680 BLDS

2015 về xác định pháp luật áp dụng: “Thừa kế được xác định theo pháp luật

của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó”

Theo điều này thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết.4 Tức toàn bộ quan hệ thừa kế (thời điểm mở, hàng thừa kế, phạm vi di sản thừa kế, chia thừa kế ) dù với động sản hay BĐS đều được điều chỉnh theo khoản 1 điều 680 BLDS, tức theo

PL của nước mà người để lại di sản có quốc tịch ngay trước khi chết (luật nội dung) Tuy nhiên việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó Tức có thể theo PL mà

2 Hướng dẫn học Tư pháp quốc tế - TS Vũ Thị Phương Lan, TS Nguyễn Thái Mai,…

3 Điều 34 Hiệp định với Cuba, Điều 43 Hiệp định với Hungari, Điều 33 Hiệp định với Bungari, Điều 41 Hiệp định với Ba Lan, Điều 36 Hiệp định với Lào, Điều 39 Hiệp định với Liên Bang Nga,…

4 Đây là điểm mới tiến bộ so với điều 767 BLDS 2005 trước đây Nếu như ở BLDS 2005 chỉ quy định “trước khi chết” - đây là khoảng thời gian không được xác định cụ thể Trong khoảng thời gian đó, người để lại di sản thừa kế có thể đã thay đổi nhiều quốc tịch khác nhau VD: trước khi chết 10 năm đương sự là công dân Mỹ, nhưng trước khi chết 3 năm đương sự không còn là công dân nước Mỹ nữa mà là công dân Việt Nam Do đó, việc xác định quốc tịch ngay trước khi chết để từ đó lựa chọn pháp luật của quốc gia đó để giải quyết là cần thiết.

2

người di sản thừa kế có quốc tịch thì người thừa kế được hưởng trọn vẹn di sản thừa kế là BĐS nhưng theo PL nơi có BĐS thì người thừa kế đó lại không được

sở hữu BĐS đó Trong TH này, quyền sở hữu và thừa kế vẫn được bảo vệ song người thừa kế chỉ được hưởng giá trị của BĐS là di sản thừa kế mà không thể trực tiếp chiếm hữu sử dụng được

Việc xác định một di sản thừa kế là bất động sản hoặc động sản được xác định theo Điều 677 Bộ luật dân sự 2015, phù hợp với pháp luật của nước nơi có

di sản thừa kế đó

Ngoài ra, trong trường hợp người để lại di sản thừa kế không có quốc tịch

hoặc có hai hay nhiều quốc tịch, thì việc xác định pháp luật áp dụng về thừa kế theo pháp luật phải tuân theo quy định tại Điều 672 Bộ luật dân sự 2015 Theo

đó, trong trường hợp pháp luật được dẫn chiếu đến là pháp luật của nước mà cá nhân có quốc tịch nhưng cá nhân đó là người không quốc tịch thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước nơi người đó cư trú vào thời điểm phát sinh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài (Lex domicilii) Nếu người đó có nhiều nơi cư trú hoặc không xác định được nơi cư trú vào thời điểm phát sinh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước nơi người đó có mối liên hệ gắn bó nhất (Proper Law)

Việc áp dụng pháp luật nước ngoài theo dẫn chiếu của pháp luật dân sự Việt Nam để giải quyết vấn đề thừa kế có yếu tố nước ngoài lại Việt Nam phải tuân theo các quy định tại Phần thứ năm Bộ luật dân sự 2015 Theo quy định tại Điều 670 Bộ luật dân sự 2015, pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu đến không được áp dụng trong trường hợp sau đây: (i) Hậu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam; (ii) Nội dung của pháp luật nước ngoài không xác định được mặc dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật tố tụng Trong trường hợp pháp luật nước ngoài không được áp dụng theo một tronghai trường hợp nêu trên, thì pháp luật Việt Nam được áp dụng Trong trường hợp pháp luật nước ngoài được áp dụng

3

nhưng có cách hiểu khác nhau, thì theo Điều 667 Bộ luật dân sự 2015, việc áp dụng phải theo sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền tại nước ngoài đó

II GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH VỀ QUAN HỆ THỪA

KẾ THEO PHÁP LUẬT CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI:

1 Giải quyết tình huống:

Căn cứ vào tình huống giả định, giữa Việt Nam và Pháp không có hiệp định tương trợ tư pháp về vấn đề thừa kế theo pháp luật Nhóm tiến hành giải quyết tình huống như sau:

a, Xác định đây có là quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài hay không?

Để xác định thì cần căn cứ vào các quy định của BLDS 2015 Cụ thể, theo

điểm c khoản 2 Điều 663 BLDS 2015:“c) Các bên tham gia đều là công dân

Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của QHDS đó ở nước ngoài.”

Tình huống trên, bà Trang, bà Tình (người đại diện cho cháu Trung) mang quốc tịch Việt Nam nhưng có tài sản là một căn nhà trị giá 3 tỷ và một cửa hàng tại Paris - xác định đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài

Vì vậy, trong tình huống trên xác định, bà Tình (người đại diện cho cháu Trung) khởi kiện yêu cầu và bà Trang về tài sản thừa kế và quyền thừa kế của cháu Trung được xác định là quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

b, Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết vụ việc trên hay không? Nếu có thì Tòa án cụ thể nào có thẩm quyền?

Do giữa Việt Nam và Pháp không có điều ước quốc tế để giải quyết vấn

đề thừa kế như đã nêu ở trên, nên việc xác định Toà án có thẩm quyền giải quyết

vụ việc phải dựa vào pháp luật của Việt Nam, cụ thể là BLTTDS 2015

Căn cứ Khoản 1 Điều 470 - Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam:

“1 Những vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài sau đây thuộc thẩm

quyền giải quyết riêng biệt của Tòa án Việt Nam:

a) Vụ án dân sự đó có liên quan đến quyền đối với tài sản là bất động sản có trên lãnh thổ Việt Nam;”

4

 Xét tình huống giả định, di sản mà ông David Nghĩa để lại sau khi chết

có đối tượng là BĐS trên lãnh thổ Việt Nam nên vụ việc sẽ thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

Sau khi xác định được thẩm quyền của Tòa án Việt Nam, Tòa án sẽ tiếp tục áp dụng các quy định tại Chương III của Bộ luật để xác định thẩm quyền của Tòa án cụ thể

- Xét về thẩm quyền theo loại việc: Tranh chấp về thừa kế là tranh chấp

dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định tại Khoản 5 Điều

26 BLTTDS

- Xét về thẩm quyền theo cấp: Căn cứ Khoản 3 Điều 35 và điểm c Khoản

1 Điều 37 thì tranh chấp này có tài sản ở nước ngoài nên sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND cấp tỉnh

- Xét thẩm quyền theo lãnh thổ: Căn cứ Khoản Điều 39 BLTTDS 2015 thì

do tranh chấp này có đối tượng là bất động sản trên địa bàn TP Hà Nội, vì vậy thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Toà án nhân dân TP Hà Nội

 Như vậy, TAND TP Hà Nội có thẩm quyền giải quyết vụ việc trên

c, Pháp luật giải quyết nhà và cửa hàng tại Pháp:

Căn cứ theo khoản 1 điều 680 BLDS 2015, thì vấn đề thừa kế nhà và cửa hàng tại Pháp thì sẽ được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết Ông David Nghĩa có quốc tịch Pháp ngay trước khi chết nên sẽ áp dụng pháp luật của Pháp

Vì căn nhà và cửa hàng đều là bất động sản tồn tại ở Pháp nên theo khoản

2 điều 680 BLDS 2015, việc thực hiện quyền thừa kế đối với nhà và cửa hàng sẽ được tuân theo pháp luật của Pháp Pháp có cho phép người nước ngoài được quyền sở hữu tài sản sau khi thực hiện đầy đủ các thủ tục nhận di sản thừa kế mà pháp luật quy định hay không thì phải dựa vào pháp luật của Pháp

d, Pháp luật giải quyết với chung cư tại Việt Nam và 10 tỷ gửi ngân hàng Vietinbank

Theo Điều 677 BLDS 2015 về Phân loại tài sản: “Việc phân loại tài sản

là động sản, bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có tài

5

sản.” Vì căn chung cư và 10 tỷ tiền gửi tại ngân hàng hiện diện trên lãnh thổ

Việt Nam nên việc phân loại cũng dựa trên PLVN Theo đó, căn chung cư là bất động sản, 10 Tỷ gửi tại ngân hàng là động sản

- Thứ nhất, với căn chung cư tại Việt Nam:

Công dân: người có quốc tịch của quốc gia nào đó

Đọc điều 3 luật nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại

việt nam: 1 Người nước ngoài là người mang giấy tờ xác định quốc tịch nước ngoài và người không quốc tịch nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú tại Việt Nam

VD: A nhập cảnh vào VIỆT NAM, trình giấy tờ nước nào thì áp dụng quy chế nước đó

VD: áp dụng với quan hệ đầu tư

Người nước ngoài là người không có quốc tịch VIỆT NAM gồm:

- Người không có QT

- Người có QT

Đọc điều 3 khoản 25 Luật HNGĐ 2014: Quan hệ giữa người VIỆT NAM định

cư ở NN – có yếu tố NN

# Điều 663 BỘ LUẬTDÂN SỰ do: xem xét đăng kí kết hôn là xem xét về tình trạng nhân thân

Trước nên, ông David Nghĩa được coi là người nước ngoài (quốc tịch Pháp) nên phải xét ông có phải là đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam hay

không Căn cứ khoản 1 Điều 159 Luật Nhà ở 2014: “Điều 159 Đối tượng được

sở hữu nhà ở và hình thức sở hữu nhà ở tại Việt Nam của tổ chức, cá nhân nước ngoài

1 Đối tượng tổ chức, cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam bao gồm:

…c) Cá nhân nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam…”

Ông David Nghĩa đến Việt Nam công tác vào năm 1990 nên ông phải thuộc trường hợp cá nhân nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam Do

đó, ông David Nghĩa phải thỏa mãn điều kiện nhập cảnh theo Điều 20 Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam:

“Người nước ngoài được nhập cảnh khi có đủ các điều kiện sau đây:

6