Đánh giá quy định về việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên theo quy định của luật hôn nhân và gia đình năm 2014

Quyền làm cha, làm mẹ và quyền làm con là những quyền thiêng liêng vì vậy việc xác định cha, mẹ cho con cũng như xác định con đối với cha mẹ không chỉ có ý nghĩa về mặt nhân thân mà nó còn có ý nghĩa quan trọng trong việc yêu cầu thực hiện các nghĩa vụ cấp dưỡng, hay phân định di sản thừa kế của người chết để lại. Việc xác định cha, mẹ, con không dừng lại ở việc tất cả họ còn sống mà ngay cả khi một trong số họ đã chết thì những người còn lại hoàn toàn có quyền yêu cầu pháp luật xác định rõ cội nguồn huyết thống của mình. Quan hệ cha,mẹ, con được xác lập sẽ được pháp luật và cộng đồng thừa nhận,là cơ sở để thực hiện tốt những quy định về nghĩa vụ và quyền nhân thân giữa cha,mẹ và con;quyền và nghĩa vụ về tài sản giữa cha,mẹ,con,.... Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin chọn đề số 9: “Đánh giá quy định về việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014” để làm bài tập học kỳ.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ

ĐỀ BÀI SỐ 09 :

“Đánh giá quy định về việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên theo quy định của Luật hôn

nhân và gia đình năm 2014”

HỌ VÀ TÊN : MSSV :

LỚP:

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái quát về chế định xác định cha, mẹ, con 1

1 Khái niệm: 1

2 Ý nghĩa của nguyên tắc xác định cha, mẹ, con 2

II Căn cứ xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 3

1 Xác định cha, mẹ cho con trong giá thú 4

2.Xác định cha, mẹ cho con ngoài giá thú 8

3.Quyền nhận cha,mẹ 10

4 Thẩm quyền giải quyết việc xác định cha, mẹ, con 10

III Đánh giá chế định xác định cha,mẹ,con trong trường hợp sinh con tự nhiên 11

1 Ưu điểm: 11

2.Nhược điểm: 12

IV Giải pháp để giải quyết có hiệu quả chế định xác định cha,mẹ,con trong trường hợp sinh con tự nhiên 13

KẾT LUẬN 15

DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Quyền làm cha, làm mẹ và quyền làm con là những quyền thiêng liêng vì vậy việc xác định cha, mẹ cho con cũng như xác định con đối với cha mẹ không chỉ có ý nghĩa về mặt nhân thân mà nó còn có ý nghĩa quan trọng trong việc yêu cầu thực hiện các nghĩa vụ cấp dưỡng, hay phân định di sản thừa kế của người chết để lại Việc xác định cha, mẹ, con không dừng lại ở việc tất cả họ còn sống mà ngay cả khi một trong số họ đã chết thì những người còn lại hoàn toàn có quyền yêu cầu pháp luật xác định rõ cội nguồn huyết thống của mình Quan hệ cha,mẹ, con được xác lập sẽ được pháp luật và cộng đồng thừa nhận,là cơ sở để thực hiện tốt những quy định về nghĩa vụ và quyền nhân thân giữa cha,mẹ và con;quyền và nghĩa

vụ về tài sản giữa cha,mẹ,con, Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em

xin chọn đề số 9: “Đánh giá quy định về việc xác định cha, mẹ, con

trong trường hợp sinh con tự nhiên theo quy định của Luật hôn nhân

và gia đình năm 2014” để làm bài tập học kỳ.

NỘI DUNG

I Khái quát về chế định xác định cha, mẹ, con.

1 Khái niệm:

Khái niệm xác định cha, mẹ cho con theo từ điển Luật học được hiểu là: “Định rõ một người là cha hoặc một người là mẹ cho con trên cơ sở các quy định của pháp luật”, ngoài ra còn có khái niệm xác định con cho cha, mẹ là: “Định rõ một người là con của cha hoặc của mẹ trên cơ sở các quy định của pháp luật” Tuy vậy, mối quan hệ giữa cha, mẹ và con

là mối quan hệ hai chiều và không thể tách rời, xác định cha, mẹ cho con cũng chính là xác định con cho cha, mẹ vì sau khi xác định được ai

là cha, mẹ hoặc ai là con cũng sẽ phát sinh những quyền và nghĩa vụ

theo pháp luật như nhau Chính vì vậy, việc tách riêng thành hai khái niệm như trong từ điển Luật học là không cần thiết mà chỉ cần nêu khái niệm chung về việc xác định cha, mẹ, con mà thôi Sau đây là những khái niệm khái quát về vấn đề này:

- Trong từ điển Tiếng Việt: “Xác định” theo từ điển Tiếng Việt là “qua

nghiên cứu, tìm tòi, biết được rõ ràng, chính xác”, vậy xác định cha, mẹ cho con là việc nghiên cứu, tìm tòi để tìm ra nguồn gốc của một con người một cách rõ ràng và chính xác

- Dưới góc độ sinh học – xã hội: Xác định cha, mẹ cho con là việc nghiên

cứu, tìm kiếm, nhận diện mối quan hệ huyết thống giữa hai thế hệ kế tiếp nhau thông qua sự kiện sinh đẻ

- Dưới góc độ pháp lý: Xác định cha, mẹ, con là một chế định pháp lý bao

gồm các quy phạm pháp luật, quy định về căn cứ pháp lý, thủ tục pháp lý xác định cha, mẹ, con, cơ sở để hình thành ở các chủ thể quyền và nghĩa

vụ theo luật định

2 Ý nghĩa của nguyên tắc xác định cha, mẹ, con

Chế định xác định cha, mẹ, con trong Luật HN&GĐ có hiệu lực từ năm 2014 đã góp phần bảo đảm cho các trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi… được chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục một cách tốt nhất, bảo đảm cho các bà mẹ có đầy đủ các cơ sở pháp lý để có thể xác định nguồn gốc của con mình, từ đó có thể nuôi dưỡng đứa con một cách đầy đủ hơn và hơn thế nữa, đã bảo đảm thực hiện triệt để nguyên tắc bảo vệ bà mẹ và trẻ em

đã được Luật HN&GĐ quy định

- Về mặt xã hội: Việc xác định cha, mẹ, con là một vấn đề phức tạp và

nhạy cảm song lại rất cần thiết, việc xác định đó không chỉ có ý nghĩa đối với cá nhân từng chủ thể mà còn mang ý nghĩa pháp luật và xã hội sâu sắc Quyền làm cha, làm mẹ và quyền làm con là vô cùng thiêng liêng và

quan trọng, vì vậy việc xác định cha, mẹ, con nhằm xác định thân phận của các chủ thể, góp phần ổn định các mối quan hệ trong gia đình nói riêng và các mối quan hệ ngoài xã hội nói chung Việc xác định cha, mẹ, con sẽ đảm bảo cho trẻ em một mái ấm gia đình thực sự, được chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục một cách tốt nhất, được đảm bảo cả về mặt vật chất lẫn tinh thần giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể lực và trí lực Việc xác định cha, mẹ, con một cách chính xác cũng là cơ sở cho việc tuân thủ Hiến pháp “ Nhà nước không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con” (Điều 64) vì góp phần xóa bỏ những tư tưởng lạc hậu, xóa bỏ sự

kì thị, phân biệt đối với những trẻ em được sinh ra ngoài cuộc hôn nhân, đảm bảo cho mọi đứa trẻ sinh ra đều bình đẳng với nhau dù đứa trẻ đó ra đời từ cuộc hôn nhân hợp pháp hay không hợp pháp Đồng thời còn giúp cho việc quản lý dân số và hộ tịch của nhà nước được tốt hơn

- Về mặt pháp lý: Việc xác định cha, mẹ cho con được quy định trong hệ

thống pháp luật Việt Nam phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là phù hợp với Công ước quốc tế về quyền trẻ em : “Gia đình với tư cách là nhóm xã hội cơ bản và môi trường tự nhiên cho sự phát triển và hạnh phúc của mọi thành viên, nhất là trẻ em…” Điều 64 Hiến pháp 1992 của nhà nước ta đã khẳng định: “Gia đình là tế bào của xã hội Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình” và Điều 65 “Trẻ em được gia đình, nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục”

II Căn cứ xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014.

Mỗi người khi sinh ra đều có cha mẹ, thế nhưng có nhiều trẻ em khi sinh ra không thể xác định được cha mẹ thế nên việc đặt ra vấn đề xác định cha mẹ cho con là một sự cần thiết Luật hôn nhân và gia đình năm

2014 đã quy định cụ thể về vấn đề này tại mục 2 chương V “ quan hệ giữa cha mẹ và con” chế định này là cụ thể hóa những quy định của Hiến

pháp, luật bảo vệ , chăm sóc và giáo dục trẻ em, Bộ luật dân sự và kế thừa phát triển những nguyên tắc trong các luật hôn nhân và gia đình trước đây nhằm bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của đứa trẻ được sinh ra trong đó có quyền được xác định cha mẹ

Quan hệ giữa cha, mẹ và con là một mối quan hệ huyết thống Nó phụ thuộc và hôn nhân của cha mẹ là có hợp pháp hay không Mối quan hệ này phát sinh dựa trên hai căn cứ: một là, sự kiện sinh đẻ và sự kiện nuôi con nuôi Trong đó, sự kiện sinh đẻ làm phát sinh mối quan hệ này lại chính là căn cứ để xác định cha, mẹ, con trong chế định xác định cha, mẹ, con theo luật hôn nhân và gia đình Dựa vào sự kiện sinh đẻ, việc xác định cha, mẹ, con phân thành hai trường hợp:

Thứ nhất, xác định cha mẹ cơn trong trường hợp sinh con tự nhiên

Thứ hai, xác định cha mẹ con trong trường hợp sinh con ra bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản.

Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con tự nhiên dựa trên sự kiện sinh đẻ hoặc thời điểm thụ thai theo nguyên tắc suy đoán Khi sinh

có sự kiện sinh đẻ thì người phụ nữa sinh ra đứa trẻ được coi là mẹ, còn việc xác định người cha cho đứa trẻ thì còn nhiều vấn đề đặt ra Bởi có nhiều phụ nữ khi sinh con đang có hôn nhân hợp pháp hay không có hôn nhân hợp pháp Vì vậy cần xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp trong giá thú( có hôn nhân hợp pháp) hoặc ngoài dã thú ( không có hôn nhân hợp pháp)

1 Xác định cha, mẹ cho con trong giá thú.

Con trong giá thú là con được sinh ra khi cha, mẹ có hôn nhân hợp pháp Theo đó, nguyên tắc xác định là dựa trên những suy đoán pháp lý, căn cứ xác định được quy định cụ thể tại Điều 88 của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 Để xác định cha, mẹ cho con trong trường hợp này là căn

cứ vào thời kì hôn nhân của cha, mẹ - khoảng thời gian tồn tại quan hệ vợ chồng của cha, mẹ, được tính từ ngày đăng ký hết hôn đến ngày chấm dứt hôn nhân - cụ thể:

Điều 88 Xác định cha, mẹ

1 Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng.

Con được sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân.

Con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ thừa nhận là con chung của vợ chồng.

2 Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chứng cứ

và phải được Tòa án xác định.

Căn cứ vào điều luật này , việc xác định cha mẹ, con khi cha mẹ là vợ chồng có thể đặt ra được các trường hợp :

Thứ nhất, con do người vợ sinh ra trước ngày ngày đăng kí kết hôn và được cha mẹ thừa nhận

Trước hết, xuất phát từ thực tế khách quan, ngày nay nam nữ được tự do yêu đương, tìm hiểu nhau trước khi kết hôn Có nhiều trường hợp chưa đăng ký kết hôn nhưng hai bên đã có quan hệ sinh lí với nhau dẫn đến người phụ nữa có thai và đứa trẻ được sinh ra trước khi hai người là vợ chồng Mặc dù được sinh ra trước thời điểm đăng kí kết hôn nhưng cha

mẹ thừ nhận thì vẫn được suy đoán là con của vợ chồng Đây là quy định

mở, công nhận người con sinh ra trong tình huống này là con chung của hai vợ chồng với điều kiện là cha mẹ thừa nhận đứa trẻ là con chung, nhằm đảm bảo quyền lợi của đứa trẻ và nguời mẹ trong gia đình

Thứ hai, Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng.

Khi hai bên nam nữ kết hôn với nhau bắt đầu thời kì hôn nhân của vợ chồng- là khoảng thời gian tính từ thời điểm đăng kí kết hôn cho đến khi hôn nhân chấm dứt trước pháp luật Đứa trẻ được sinh ra trong thời kì này

có thể là được ngườu phụ nữa đã có thai từ trước thời kì hôn nhân, cũng

có thể là khoảng thời gian người phụ nữ có thai và sinh con đều nằm trong thời kì hôn nhân Về nguyên tắc, đứa trẻ sinh ra trong thời kì này sẽ

được xác định là con chung của vợ chồng “Con sinh ra trong thời kỳ hôn

nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của

vợ chồng.” dù cho đứa trẻ đó là do người vợ đã có quan hệ với người đàn

ông khác mà có thai và sinh ra Đồng nghĩa rằng , đứa trẻ sinh ra trong thời kì này thì cha của nó chính là người chồng của mẹ mình Quy định này kế thừa quy định của luật hôn nhân và gia đình năm 2000 Có những

ý kiến cho rằng, việc quy định như vậy với những trường hợp người vợ

có quan hệ ngoại tình với người khác rồi có thai và sinh ra đứa trẻ trong thời kí hôn nhân, đứa trẻ được suy đoán là con của người chồng hợp pháp thì mặc nhiên đã phủ nhận quyền làm cha đứa trẻ của người đàn ông mà

mẹ đứa trẻ có quan hệ Ngược lại, người chồng hợp pháp lại phải gánh những nghĩa vụ pháp lý với đứa trẻ không phải là con ruột của mình

Thứ ba, con do người vợ thụ thai trong thời kì hôn nhân và sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ khi hôn nhân chấm dứt

Trên thực tế có nhiều trường hơp người vợ sau khi chấm dứt hôn nhân với người chồng rồi mới sinh con Luật hôn nhân và gia đình năm 2014

đã có quy định “ Con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ

thừa nhận là con chung của vợ chồng.” theo đó, người con được sinh ra

trong thời gian 300 ngày kể từ thời điểm hôn nhân chấm dứt cũng được xác định là con chung của vợ chồng ( người chồng của người mẹ đã chết

hoặc đã ly hôn được suy đoán là cha của đứa trẻ đó) Quy định này đảm bảo ổn định quan hệ cha mẹ và con, đồng thời giúp cho người phụ nữ yên tâm thực hiện chức năng làm mẹ của mình

Có trường hợp quan hệ hôn nhân chấm dứt, chưa hết thời hạn 300 ngày

mà người vợ đã kết hôn với người khác Với trường hợp này nếu sau này người vợ sinh con thì đứa trẻ sẽ được xác định là con chung của vợ chồng tức là con người của người chồng lấy sau theo đúng nguyên tắc suy đoán pháp lí này, chứ người chồng đã kết thúc quan hệ hôn nhân trước đó không được suy đoán là cha đứa trẻ Đối với nguyên tắc này, pháp luật coi sự có mặt của người chồng khi đăng kí khai sinh cho đứa trẻ do người

vợ mình sinh ra tại cơ quan hộ tịch là sự mặc nhiên công nhận đứa trẻ đó

là con chung của hai vợ chồng

Ngoài ra, thực tế còn có những trường hợp người chồng nghi ngờ người vợ của mình không chung thủy, có quan hệ ngoại tình với người đàn ông khác, sau đó người vợ sinh con, người chồng đã không thừa nhận đứa trẻ đó là con của mình Với trường hợp này, khoản 2 điều 88 quy

định: “Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chứng

cứ và phải được Tòa án xác định.”

Thực tiễn đời sống, khi vợ chồng đi làm giấy khai sinh cho đứa trẻ, đứa trẻ sẽ được đặt tên theo họ của cha hoạc mẹ Thậm chí về mặt sinh học đứa trẻ đó không phải là con của người chồng, nhưng về nguyên tắc trước hết người chồng vẫn được xác định là cha của đứa trẻ, sự im lặng của người chồng được coi là sự thừa nhận mối quan hệ cha con Pháp luật không can thiệp sâu vào mối quan hệ này, pháp luật chỉ cần đảm bảo rằng đứa trẻ có cha, có mẹ, được sống trong sự yêu thương

Có trường hợp, người chồng không thừa nhận đứa trẻ là con mình thì người chồng phải chứng minh được đứa trẻ do vợ mình sinh ra không

phải là con của mình Người chồng có quyền đưa ra bất cứ chứng cứ nào chứng tỏ đứa trẻ không phải con mình Người chồng có thể chứng minh :thông qua sự thừa nhận của người vợ là đã có thai với người khác

từ trước kết hôn, có thể trưng cầu giám định gen nếu có đầy đủ bằng chứng để chứng minh thì có quyền không thừa nhận đứa trẻ đó là con Cũng có trường hợp người mẹ không thừa nhận đứa trẻ là con vì nghi ngờ đứa trẻ bị tráo đổi, thì cũng giốn người chồng lúc này người vợ cũng phải đưa ra được những chứng cứ để chứng minh điều đó

Và ngược lại, nếu người chồng hoặc người vợ không chứng minh hoặc chứng cứ không đúng được những điều mình nghi ngờ thì Tòa án vẫn buộc họ phải thừa nhận đứa trẻ đó là con của mình Vì Tòa án phải hết sức thận trọng trong việc điều tra, đánh giá chính xá trước khi có kết luận

để giải quyết các trường hợp

2.Xác định cha, mẹ cho con ngoài giá thú

Con ngoài giá thú là con được sinh ra khi cha, mẹ không có hôn nhân hợp pháp.Trường hợp này không thể căn cứ vào thời kì hôn nhân mà người chồng mặc nhiên được xác định là cha của đứa con được Vì vậy, việc xác định cha mẹ cho con ngoài giá thú dựa vào các căn cứ như: thời điểm thụ thai,thời điểm mang thai và thời điểm sinh con; căn cứ vào khoảng thời gian hai bên nam nữ có quan hệ tình dục; căn cứ vào mối quan hệ cha mẹ và con trên thực tế Các trường hợp sinh con ngoài giá thú, bao gồm:

- Người mẹ không có chồng mà sinh con;

-Người mẹ có chồng nhưng ngoại tình,có con với người khác;

-Hai bên nam nữ chung sông với nhau như vợ chồng trong thời gian chung sống hai người có con chung với nhau, nhưng cha mẹ không có đăng kí kết hôn( kể cả trường hợp hai vợ chồng đã ly hôn, sau đó họ lại tái hợp cùng chung sống với nhau nhưng không đăng ksi kết hôn lại theo thủ tục Luật định Nếu người mẹ sinh trong thời kỳ này thì con đó được coi là con chung ngoài giá thú);

- Người phụ nữ bị hiếp dâm, cưỡng dâm sau đó sinh con,

Vấn đề xác định cha, mẹ cho con ngoài giá thú rất phức tạp, gặp khó khăn, vướng mắc khi có yêu cầu Vì giữa cha mẹ của người con không có hôn nhân hợp pháp, tức là không có thời kỳ hôn nhân thì không thể suy đoán theo nguyên tắc quy định tại khoản 1 điều 88 luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.Nguyên tắc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp này là theo yêu cầu của cha, mẹ hoặc con, bằng quyết định của cơ quan quản lý nhà nước hoặc phán quyết của Tòa án có thẩm quyền Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp này được dựa trên thủ tục hành chính hoặc xác định bằng thủ tục tư pháp khi có tranh chấp xảy ra Trong trường hợp này để công bằng với những đứa trẻ khác, pháp luật quy định cho nó có quyền được khai sinh với thủ tục tương tự như trường hợp khai sinh cho con trong giá thú

Trong trường hợp này, hai bên cha mẹ đã không thiết lập mối quan hệ hôn nhân hợp pháp, không được pháp luật công nhận là vợ chồng Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về việc xác định cha, mẹ,con từ điều 88 đến điều 94 Theo đó pháp luật chỉ dừng lại ở việc quy định về quyền yêu cầu xác định cha, mẹ, con còn cơ sở pháp lý để thực hiện quyền yêu cầu được xác định thì chưa có quy định cho các trường hợp cụ thể Điều này dẫn đến thực tiễn sinh ra các vụ khởi kiện về vấn đề xác định cha, mẹ, con ngoài giá thú gặp nhiều vướng mắc trong quá trình thụ

lí và giải quyết Trên thực tế, vì lý do danh dự, uy tín, thể diện dẫn đến