BÀI TẬP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯU TẦM VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM RÈN LUYỆN KHẢ NĂNG VẬN ĐỘNG TINH CHO TRẺ 5 6 TUỔI

BÀI TẬP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯU TẦM VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM RÈN LUYỆN KHẢ NĂNG VẬN ĐỘNG TINH CHO TRẺ 5 6 TUỔI Giáo dục mầm non gắn liền và chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự phát triển chung xã hội, không chỉ vì trẻ em là nguồn nhân lực tương lai của đất nước mà còn vì cha mẹ các em là nguồn nhân lực trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội. Bởi vậy nghiên cứu sự phát triển của giáo dục mầm non chính là đổi mới những vấn đề liên quan tới phát triển nguồn nhân lực một yếu tố cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Những năm gần đây giáo dục mầm non đựơc xác định là vấn đề có tầm chiến lược lâu dài trong việc phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao cho đất nước. Trẻ em những năm đầu của cuộc sống còn rất non nớt, rất cần sự chăm sóc của người lớn, đó là sự chăm sóc không chỉ là vật chất mà còn cả về tinh thần.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

-BÀI TẬP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

SƯU TẦM VÀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DÂN GIAN NHẰM RÈN LUYỆN

KHẢ NĂNG VẬN ĐỘNG TINH CHO TRẺ 5- 6 TUỔI

Họ và tên: …………

Lớp: ………

Phú Thọ, 2020

Phần I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

“Trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai” vì thế chăm sóc giáo dục trẻ emngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc sống là một việc làm hết sức cầnthiết và có ý nghĩa vô cùng quan trọng để giáo dục toàn diện nhân cách trẻ Trẻ

em là công dân của xã hội, là thế hệ tương lai của đất nước nên ngay từ thuở lọtlòng, chúng ta cần chăm sóc giáo dục trẻ thật chu đáo Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

từng nói về vai trò của sức khỏe và vị trí của công tác chăm sóc sức khỏe:“Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe tức

là cả nước mạnh khỏe”; “Dân cường thì quốc thịnh” Giáo dục thể chất là một

trong mục tiêu giáo dục toàn diện của Đảng và Nhà nước ta và nằm trong hệ

thống giáo dục quốc dân Giáo dục thể chất được hiểu là: “Quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc, và kéo dài tuổi thọ của con người” Hơn nữa, giáo dục

thể chất cho trẻ mầm non càng có ý nghĩa quan trọng hơn bởi hệ thần kinh, cơxương của trẻ đang dần hình thành, bộ máy hô hấp đang dần hoàn thiện

Đó cũng chính là sự đầu tư lâu dài và ngay từ đầu tạo cơ sở cho sự tăngtốc trong sự phát triển kinh tế xã hội tương lai Và một trong những nhiệm vụquan trọng để góp phần hoàn thiện nhân cách trẻ mà chúng ta không thể khôngnhấn mạnh là nhiệm vụ giáo dục thể chất Bởi lẽ trẻ khoẻ mạnh, thể chất tốt sẽnhanh nhẹn, tích cực trong mọi hoạt động, tích cực tham gia tìm hiểu, khám phámôi trường xung quanh Qua các trải nghiệm trong hoạt động, trẻ được cungcấp thêm kiến thức, kỹ năng Nhờ đó, trẻ sẽ phát triển về mọi mặt

Giáo dục mầm non gắn liền và chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự phát triểnchung xã hội, không chỉ vì trẻ em là nguồn nhân lực tương lai của đất nước màcòn vì cha mẹ các em là nguồn nhân lực trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho

xã hội Bởi vậy nghiên cứu sự phát triển của giáo dục mầm non chính là đổi mới

những vấn đề liên quan tới phát triển nguồn nhân lực một yếu tố cực kỳ quantrọng đối với sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

Những năm gần đây giáo dục mầm non đựơc xác định là vấn đề có tầmchiến lược lâu dài trong việc phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao chođất nước Trẻ em những năm đầu của cuộc sống còn rất non nớt, rất cần sự chămsóc của người lớn, đó là sự chăm sóc không chỉ là vật chất mà còn cả về tinhthần

Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời, trẻ đã có những vận động nhưng đóchỉ là những vận động nhỏ từ các cơ non nớt của trẻ Cùng với thời gian các cơtrong cơ thể lớn dần vận động của trẻ ngày một thay đổi rõ rệt và sự tham giatích cực của hệ xương, hệ cơ và sự điều khiển của hệ thần kinh Khi trẻ vậnđộng, gân, cơ, khớp cùng phối hợp vận động và phát triển Nó giúp cho thể lựccủa trẻ phát triển hài hòa Do đó các hoạt động rèn luyện vận động phát triển thểlực đặc biệt là rèn luyện, phát triển khả năng vận động tinh cho trẻ đóng một vaitrò cần thiết trong sự phát triển toàn diện của trẻ Nó có ý nghĩa quan trọng đốivới sự phát triển thể lực và giúp hệ thần kinh của trẻ phát triển

Vai trò đầu tiên của các hoạt động phát triển thể chất là nâng cao pháttriển thể lực sức khoẻ Các hoạt động tập luyện, vui chơi, ngoài việc giúp trẻphát triển các kỹ năng vận động còn giúp trẻ có sức khoẻ tốt cân đối hài hoà Cóthể thấy một số công trình nghiên cứu khoa học đã xác định được rằng, cử động

có mối quan hệ với quá trình nhận thức, vì một lý do nào đó mà cử động pháttriển chậm thì dù có được chăm sóc vệ sinh tốt, trẻ vẫn bị phát triển chậm vềthần kinh, tâm lý

Đối với sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ, đặc biệt là lứa tuổi nhà trẻ,ngoài việc chăm sóc cẩn thận và nuôi dưỡng theo nhu cầu phát triển, trẻ còn cầnphải có sự giao tiếp tình cảm, luyện tập thường xuyên có mục đích với người lớndưới hình thức trò chơi Bên cạnh đó chúng ta thấy rằng các trò chơi liên quan

đến vận động của cơ thể làm cho trẻ sảng khoái tinh thần vui vẻ, trẻ trở nên hoạtbát, nhanh nhẹn và tự tin hơn

Xuất phát từ vai trò quan trọng của các hoạt động phát triển thể chất nhằmnâng cao thể lực cho trẻ, đặc biệt là khả năng vận động tinh, tôi thấy việc tổchức các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa đối với sựphát triển toàn diện của trẻ

Vận động tinh thể hiện ở khả năng vận động ở các cơ nhỏ và chủ yếu là

sự phối hợp giữa tay và mắt Vận động tinh giúp cho việc điều khiển và kiểmsoát bàn tay cũng như ngón tay ngày càng tiến bộ Qua đó, một số kỹ năng cơbản như: Cầm bút vẽ, viết, cầm kéo cắt giấy, cầm các đồ dùng phục vụ cho cuộcsống ngày càng khéo léo hơn Đối với trẻ mẫu giáo, đặc biệt là mẫu giáo 5 - 6tuổi, việc rèn luyện vận động tinh cho trẻ là tiền đề vô cùng cần thiết để trẻ bướcvào bậc học phổ thông

Để giải quyết nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng vận động tinh cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi, chúng ta có thể sử dụng dưới nhiều hình thức và phương tiện khácnhau như: Trong tiết học, trong các giờ thể dục, hoạt động vui chơi Tuy nhiên,việc sử dụng các trò chơi dân gian (TCDG) để rèn luyện kỹ năng vận động tinh(KNVĐT) cũng là một trong những phương tiện quan trọng Cùng với sự pháttriển của khoa học kỹ thuật, của các trò chơi hiện đại lôi cuốn trẻ thì các TCDGngày càng trở lên vắng bóng trong các cuộc chơi của trẻ Mặc dù, trong nhữngchương trình chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non và thực tế tại các trường mầm noncũng đã đưa ra một số TCDG song số lượng vẫn còn ít và thường sử dụng một

số trò chơi quen thuộc Trên thực tế hoạt động phát triển thể chất cho trẻ mầmnon, đặc biệt là lứa tuổi 5 – 6 tuổi rất khô khan chỉ thực hiện đúng phương pháp.Trò chơi dân gian cứ lặp đi lặp lại gây sự nhàm chán đối với trẻ, dẫn đến trẻnhút nhát càng nhút nhát hơn, không mạnh dạn tự tin tham gia hoạt động, khôngphát huy tính tích cực của trẻ…

Hiện nay, vấn đề rèn luyện kỹ năng vận động tinh cho trẻ tại trường mầmnon chưa được chú ý, chưa thể hiện được tầm quan trọng của các kỹ năng vậnđộng tinh đối với sự phát triển của trẻ Đặc biệt, việc rèn luyện kỹ năng vậnđộng tinh thông qua TCDG đóng vai trò vô cùng quan trọng Trò chơi dân gian

là những trò chơi đơn giản, là những trò chơi gần gũi và có tính phổ biến, dễchơi, dễ nhớ, dễ học, dễ áp dụng ở mọi lúc mọi nơi Vì thế hiệu quả do trò chơidân gian mang lại rất lớn

Thực tế cho thấy trò chơi dân gian rất phù hợp với môi trường sống vàđiều kiện sinh hoạt của trẻ em Những vật dùng để chơi dễ kiếm, dễ tìm hay dochính tay các em làm Chơi chuyền chỉ cần một quả cà, quả bưởi rụng và mộtbàn que gồm 10 que tre nhỏ, chơi chong chóng chỉ cần một chiếc lá dừa, chơi ô

ăn quan là 52 viên sỏi, chơi nhảy dây chỉ cần một chiếc dây thừng hoặc dây nịtnối lại Một số trò chơi cần phải dùng đến tiền để mua thì chẳng hề đắt nhưngcái làm cho trò chơi dân gian thú vị chính là được chơi những thứ do mình tự tạo

ra Khi tham gia vào trò chơi dân gian, trẻ sẽ được rèn luyện các vận động tinhmột cách tự nhiên, hứng thú mà không bị gò bó, ép buộc do sự hấp dẫn, lôi cuốncủa nội dung chơi và sự dễ hiểu của luật chơi Thông qua đó, trẻ vừa được chơicác trò chơi dân gian, vừa được rèn luyện các kỹ năng khéo léo của đôi bàn taytrẻ Trẻ có trung thực, tính tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể, sự khéo léo, sự tựtin khi tham gia các hoạt động Vì vậy nó là một vấn đề bức thiết, đóng vai tròrất quan trọng, nó giúp tăng cường sức khỏe, tăng cường sự khéo léo của đôi bàntay thông qua các TCDG, giúp trẻ nhanh nhẹ hoạt bát, khéo léo trong mọi hoạtđộng, giúp nâng cao sức đề kháng với bệnh tật Các giáo viên đã chú trọng rènluyện KNVĐT cho trẻ xong còn chưa đạt hiệu quả cao vì chưa có các biện pháprèn luyện và gây hứng thú phù hợp để lôi cuốn trẻ vào các hoạt động Vì vậy, tôinhận thấy việc rèn luyện KNVĐT cho trẻ thông qua TCDG là một đề tài chưađược nghiên cứu sâu

Nhận thấy được ưu thế của các trò chơi dân gian và tầm quan trọng của kĩ

năng vận động tinh đới với trẻ, tôi lựa chọn đề tài: “Sưu tầm và sử dụng trò

chơi dân gian nhằm rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi” làm

đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu của đề tài:

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm sưu tầm, thiết kế trò chơi dângian cho trẻ 5-6 tuổi nhằm phát triển vận động tinh cho trẻ

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài:

Làm rõ cơ sở lí luận của rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổithông qua trò chơi dân gian

Các yếu tố ảnh hưởng đến luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổithông qua trò chơi dân gian

3.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:

Sưu tầm và sử dụng trò chơi dân gian nhằm rèn luyện khả năng vận độngtinh cho trẻ 5 - 6 tuổi

Là tài liệu tham khảo cần thiết cho sinh viên ngành giáo dục mầm non vàgiáo viên mầm non trong việc rèn luyện rèn luyện khả năng vận động tinh chotrẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

Phần II NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Xây dựng cơ sở lí luận của quá trình rèn luyện rèn luyện khả năng vận độngtinh cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

Điều tra thực trạng và mức độ biểu hiện của rèn luyện rèn luyện khả năngvận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

Sưu tầm và sử dụng trò chơi dân gian nhằm rèn luyện khả năng vận độngtinh cho trẻ 5 - 6 tuổi

2 Đối tượng nghiên cứu:

2.1 Đối tượng nghiên cứu:

Rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi

4.3 Phạm vi nghiên cứu:

Về nội dung nghiên cứu: Rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi

thông qua trò chơi dân gian được nghiên cứu trong các hoạt động có chủ đích,hoạt động vui chơi, hoạt động ngoài trời

Về địa bàn nghiên cứu: Trẻ 5-6 tuổi ở một số trường MN như : Hùng Vương,

Phong Châu, Sao Mai- Tx Phú Thọ- Phú Thọ, trường mầm non Dậu Dương,Thượng Nông- huyện Tam Nông- tỉnh Phú Thọ

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Nghiên cứu sưu tầm, phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa các vấn đề líluận liên quan đến đề tài nghiên cứu

3.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

3.2.1 Phương pháp quan sát:

Dự giờ, dự các hoạt động giáo dục thông qua trò chơi dân gian trẻ 5-6 tuổi ởtrường mầm non Sao Mai và trường mầm non Thượng Nông- huyện Tam Nông-tỉnh Phú Thọ để thấy được khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi

Quan sát và đánh giá cách rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6tuổi thông qua các trò chơi dân gian.

3.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi:

Sử dụng phiếu điều tra để tìm hiểu nhận thức của giáo viên mầm non về vấn

đề rèn luyện rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua cáctrò chơi dân gian

Nhận thức của giáo viên về việc sưu tầm các trò chơi dân gian nhằm rènluyện rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6

Thực trạng, mức độ rèn luyện rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6tuổi thông qua các trò chơi dân gian

3.2.3 Phương pháp đàm thoại:

rao đổi với giáo viên để thấy được những nguyên nhân trong nhận thức củagiáo viên về việc rèn luyện rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổithông qua các trò chơi dân gian

Trò chuyện với trẻ để thấy được rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5

-6 tuổi thông qua các trò chơi dân gian từ đó giáo viên thấy được mức độ giảiquyết vấn đề của trẻ để có phương pháp giảng dạy phù hợp với tâm lý lứa tuổicho trẻ

3.2.4 Phương pháp nghiên cứu bài tập tình huống:

Nghiên cứu các bài tập tình huống để phù hợp với khả năng của trẻ ở từng địaphương khác nhau

3.2.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Tiến hành thực nghiệm rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổithông qua các trò chơi dân gian

3.3 Các phương pháp xử lý số liệu toán học:

Sử dụng công thức toán học để sử lí các số liệu đã thu được từ thực trạng vàthực nghiệm

6 Nội dung nghiên cứu và dự kiến cấu trúc cuả đề tài

6.1 Nội dung nghiên cứu:

Nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến qua trình hình thành và rèn

luyện rèn luyện khả năng vận động tinh cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua các trò chơi

6.2 Dự kiến cấu trúc của đề tài:

Trên cơ sở những nội dung tôi dự kiến cấu trúc của đề tài như sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 3: Thiết kế tình huống và thực nghiệm sư phạm

Phần III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẠT ĐƯỢC

Trẻ em là giai đoạn bình minh của con người Chăm sóc sức khỏe cho trẻ

là một trong các nhiệm vụ quan trọng mà ngành GD thể chất quan tâm và giảiquyết Do đó nó là một trong những nội dung không thể thiếu được và còn làmột trong những nhiệm vụ chính của hệ thống GD cho trẻ trước tuổi đi học.Trong đó nhiệm vụ giáo dưỡng là rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹnăng vận động tinh được đặt lên hàng đầu Thế nên vấn đề này là một vấn đềluôn được sự quan tâm của các nhà khoa học từ xưa cho đến nay, trong nướccũng như ngoài nước

1.1.1 Một số nghiên cứu nước ngoài

Con người từ thủa bình minh đã quan tâm đến việc rèn luyện thể chất, rènluyện các kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh Nhìn tổng quát,

có hai nền văn minh: Phương Đông và Phương Tây Cùng phát triển với nền vănhóa, việc rèn luyện thể chất của các nước Phương Đông có lịch sử hàng mấyngàn năm

Xuất phát từ triết học Phương Đông với nền tảng học thuyết Âm –Dương, Ngũ hành, Bát quái, mục tiêu rèn luyện thể chất là rèn luyện con ngườitoàn diện: thể lực, trí tuệ, khí phách, v.v… tạo nên sức mạnh tổng hợp Như Hoa

Đà – danh y nổi tiếng của Trung Quốc ở thế kỉ II đã nói: “VĐ giúp khí huyết lưuthông và ngăn ngừa bệnh tật”

Phương Tây cổ đại, Hy Lạp cổ chia ra nhiều thành bang như Athens,Sparta, Thebes… Trong đó thành bang Sparte chú trọng đến rèn luyện thể chất,chủ yếu rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh cho trẻ em

từ thời thơ ấu bằng con đường kinh nghiệm Những trẻ khỏe mạnh, cứng cáp và

có khả năng chống đỡ được các tác nhân của môi trường xung quanh thì để nuôi,trẻ ốm yếu bị thủ tiêu Lúc bấy giờ các nhà triết học, các nhà GD chưa hiểu đượccác quy luật hoạt động của cơ thể, chưa thể giải thích được cơ chế tác động củacác bài tập rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh do đóđánh giá hiệu quả của các bài tập theo kết quả bên ngoài (đúng hơn, thuần thụchơn, kĩ thuật hơn, có nhiều kĩ năng hơn…) Sau đó họ đã biết liên kết các biệnpháp rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh cụ thể, cũngnhư các biện pháp rèn luyện và phát triển sức nhanh, sức mạnh, sức bền…thànhmột hệ thống thống nhất Mục tiêu của nền GD này là đào tạo các chiến binhphục vụ cho các cuộc chinh chiến thế nên quá trình rèn luyện các kĩ năng chiếnđấu như đi, chạy, lăn, bò, trườn, kĩ năng sử dụng vũ khí… được đặt lên hàngđầu

Nhà sư phạm Tiệp Khắc kiệt xuất – J.A Cômenxki (1592 – 1670) đã đặt

cơ sở cho khoa học sư phạm Ông cho rằng nguyên tắc phù hợp với tự nhiên lànguyên tắc cơ bản của hệ thống GD của mình Theo ý kiến của ông, để GD đượcđúng, cần nghiên cứu tự nhiên và đi theo các quy luật của tự nhiên Cho đến naynguyên tắc phù hợp với tự nhiên do Cômenxki nêu lên vẫn giữ được ý nghĩa của

nó Ông nhấn mạnh đến tự nhiên bao quanh con người, tổ chức các hoạt độngngoài trời, dùng môi trường tự nhiên bên ngoài để rèn luyện các kỹ năng vậnđộng cơ bản và kỹ năng vận động tinh cho con người

Hệ thống GD thể chất ở Thụy Điển đại biểu ưu tú chính là 2 cha conP.Lingơ (1776 – 1839) và I.Lingơ (1820 – 1886) Qua việc nghiên cứu về giảiphẫu và sinh lý của trẻ em, hai ông nhấn mạnh đến sự cần thiết phải bắt đầu GDthể chất từ lứa tuổi còn thơ ấu và trẻ em cần phải áp dụng những bài tập tăngcường và phát triển thân thể Theo ý kiến của ông: củng cố và tăng cường sứckhỏe là nhiệm vụ duy nhất của thể chất nên trẻ em cần nâng cao sự gắng sức thểlực chung (thí dụ: bài tập đi bộ kết hợp với bật nhảy, các bài tập thăng bằng…).

Tư thế đúng của tay, chân và mình được đặc biệt chú ý trong khi thực hiện các

VĐ đi, chạy, nhảy… kết hợp với khả năng giữ thăng bằng Để tiếp tục hoànthiện thêm các bài tập Lingơ đã bổ sung dụng cụ trong quá trình rèn luyện các

kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh

Hệ thống GD thể chất ở Pháp Phơanxixcô Amôrốt (1770-1848) có cônglớn trong việc biên soạn các bài tập rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹnăng vận động tinh Theo ông, những bài tập thể dục tốt là những bài tập hìnhthành các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống như: đi, chạy, nhảy, leo trèo, trườn

bò, ném, đấu kiếm… Quá trình tiến hành theo nguyên tắc chung vừa sức vớingười tập và đơn giản trong chừng mực có thể Các bài tập tiến hành theo trình

tự từ dễ đến khó

Nhà GD học, giải phẫu học, thầy thuốc Piốt Lesghapht (1837 – 1909) cóvai trò to lớn trong sự phát triển của khoa học và thực tiễn GD thể chất Ôngxuất bản một loạt tác phẩm về sinh học, giải phẩu, GD thể chất… Trong đó,quan trọng nhất là tác phẩm: “GD gia đình và hướng dẫn giáo dưỡng thể chấtcho trẻ ở lứa tuổi đến trường” Ông cho rằng GD thể chất là chuẩn bị con ngườicho lao động sáng tạo, sao cho có thể sử dụng sức lực, kỹ năng vận động cơ bản

và kỹ năng vận động tinh … của mình với sự tiêu hao năng lượng ít nhất màgiành được kết quả tốt nhất Trẻ em nên rèn luyện kĩ năng tự lĩnh hội các bài tậpvận động và các vận động này được áp dụng trong các điều kiện khác nhau dướicác hình thức khác nhau

Theo tác giả I.K.Khai-li-sốp trong cuốn GD thể dục cho thiếu nhi tronggia đình, ở vườn trẻ, lớp MG coi GD thể chất là bộ phận không thể tách rời củanền GD, hướng đến rèn luyện cho trẻ các kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năngvận động tinh và khả năng phối hợp giữa các kỹ năng vận động cơ bản và kỹnăng vận động tinh với nhau Ông đặc biệt quan tâm đến việc rèn luyện thân thểqua chế độ sinh hoạt hàng ngày, “giờ bài tập”, trò chơi, hoạt động dạo chơi, cácyếu tố thiên nhiên vô sinh … một cách có hệ thống Các hoạt động đó không chỉdiễn ra ở nhà trường hoặc cơ quan GD nào khác mà chính các bậc phụ huynhphải hết sức chú ý đến việc rèn luyện các kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năngvận động tinh cho trẻ

Maria Montessori (1896 – 1952) bác sĩ, nhà tâm lí GD của nước Ý Dựatrên nền tảng của tâm lí học phát triển và lý thuyết học, bà cho rằng trẻ em làmột chủ thể tích cực, chủ động, tự lựa chọn nội dung học tập của mình một cáchđộc lập Hình thức học này gọi là “hoạt động tự do”, “vui chơi tự do” Trong quátrình CSGD trẻ em bà đưa ra 8 nguyên tắc cho phương pháp GD của mình.Trong đó nguyên tắc “Vận động và nhận thức” được nhắc đến đầu tiên Bà nhấnmạnh đến việc trẻ chỉ được phát triển khi trẻ vận động và tự vận động Bà chorằng vận động và nhận thức có mối quan hệ với nhau, suy nghĩ và vận động làmột quá trình Những điều này cho thấy rằng GD nên tăng cường các hoạt độngvận động để mở đường cho hoạt động nhận thức

Trong cuốn “Thể dục thể thao nhi đồng trước tuổi học” của tác giả LưuTân – người Trung Quốc đã chỉ ra 4 mặt của bài tập động tác: bài tập động tác

cơ bản, bài tập thể dục cơ bản, trò chơi vận động và các hoạt động vận động vớidụng cụ Trong đó rèn luyện các bài tập động tác cơ bản là mục tiêu, nội dungquan trọng và là biện pháp cơ bản để thực hiện nhiệm vụ hoạt động thể dục thểthao Theo ông hoạt động này có thể rèn luyện toàn bộ cơ thể một cách có hiệuquả, nâng cao và phát triển các tố chất thể lực, tăng cường thể chất; phát triểncác năng lực hoạt động cơ bản và tạo điều kiện để các em thích ứng tốt hơn đốivới xã hội

Như vậy, vấn đề GD thể chất nói chung và rèn luyện kỹ năng vận động cơbản và kỹ năng vận động tinh nói riêng luôn nhận được sự quan tâm của các nhàkhoa học trên thế giới Mặc dù theo đuổi những mục đích về chính trị, quân sự,giai cấp, tôn giáo, văn hóa, GD… khác nhau nên có những quan điểm khác nhaunhưng hầu như tất cả mọi nền văn minh, mọi tác giả đều thừa nhận vai trò to lớncủa việc rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh trongcuộc sống của mỗi con người

1.1.2 Một số nghiên cứu ở Việt Nam

Những vốn sống kinh nghiệm của dân tộc ta cùng với mối quan hệ lâu đờivới các nước láng giềng Phương Đông và ảnh hưởng của nền thể dục thể thaoPhương Tây từ thế kỉ 19 Nên việc rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹnăng vận động tinh cũng được khá nhiều các tác giả đề cập với nhiều khía cạnhkhác nhau

Thời kỳ phong kiến có các trường học, tại đó cùng với các kiến thức vềtôn giáo, trẻ em còn được học các kiến thức vệ sinh, rèn luyện thân thể Hoạtđộng rèn luyện thể chất đặc biệt là rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹnăng vận động tinh được tổ chức ở ngoài trời với không gian rộng rãi dưới hìnhthức: bài tập rèn luyện thân thể, trò chơi, trò chơi kết hợp với các bài đồngdao… để phát triển vận động, ý thức thẩm mỹ, tăng vẻ đẹp và sự hài hòa củađộng tác…

Trong cuốn “Thể dục và trò chơi vận động” của tác giả Đồng Văn Triệu,ông đã biên soạn 10 động tác thể dục cho trẻ em Các bài tập thể dục này trên cơ

sở sinh lý, tâm lý của “lớp vỡ lòng”, với mục đích giúp cho cơ thể trẻ phát triểnđều đặn, tạo điều kiện chống bệnh tật Ngoài ra ông còn sưu tầm những trò chơidân gian để củng cố và rèn luyện các nhóm cơ bắp mà trẻ mới được học Phầnlớn các trò chơi này diễn ra ngoài trời, với khoảng không gian rộng rãi, thoángmát và an toàn

Tác giả Lương Kim Chung và Đào Duy Thư trong cuốn “Vun trồng thểlực cho đàn em nhỏ” đã đề cập đến phương pháp tổ chức các bài tập thể dục, trò

chơi và hoạt động ngoài trời dựa trên những đặc điểm về sinh lý học, tâm lý họccủa các em mẫu giáo Trong đó ông xem hoạt động ngoài trời như là mộtphương tiện để GD kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh cho trẻthế nên không nhất thiết phải gò trẻ vào kĩ thuật vận động chính xác mà cần thiết

là trẻ được vận động cơ bản nhiều và vận động một cách tự nhiên trong môitrường thiên nhiên

Trong cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thể dục thể thao” của tác giảTrương Quốc Yên đã cho chúng ta thấy quan điểm của Hồ Chí Minh – nhà vănhóa kiệt xuất của Việt Nam và thế giới về vấn đề rèn luyện thể chất trong nhàtrường và ngoài xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh coi GD và rèn luyện thể chất làmột mặt cần thiết, quan trọng như các mặt GD khác Người khẳng định nó đemlại cho tuổi trẻ sức khỏe, mà sức khỏe là cái quý nhất của con người Cho nênphải rèn luyện sức khỏe ngay từ lứa tuổi nhỏ và những kĩ thuật động tác phảiphù hợp với đặc điểm sinh lý, cấu trúc cơ thể và độ tuổi của con người

Trong luận án Tiến sĩ của tác giả Đặng Hồng Phương: “Nghiên cứuphương pháp dạy học bài tập vận động cơ bản cho trẻ MG lớn (5 – 6 tuổi)” đã đisâu nghiên cứu và đề xuất các phương pháp dạy học bài tập vận động cơ bản chotrẻ Bà quan tâm đến bài tập vận động và trò chơi vận động từ đó đưa ra 4 nhómphương pháp trong đó phương pháp ôn luyện kỹ năng vận động cũ và xem yếu

tố chơi, thi đua, chia nhóm như là phương tiện, hình thức tạo cơ hội cho trẻ đượctích cực vận động, rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh,giải quyết tình trạng nhiều trẻ trong một lớp học

Nguyễn Thị Tuyết Ánh với luận văn Thạc sĩ đã nghiên cứu “Một số biệnpháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển thể lực cho trẻ 5 – 6 tuổi”.Tác giả đã đề cập và đưa ra các biện pháp: chọn lựa trò chơi phù hợp nhằm pháttriển thể lực, lập kế hoạch, tạo môi trường, phương tiện phong phú, đánh giá trẻtrong hoạt động ngoài trời, tăng cường rèn luyện có hệ thống các kỹ năng vậnđộng là những biện pháp có tính chất quyết định đến sự phát triển các kỹ năng

vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh Đây là cơ sở để giúp trẻ tự tin, hứngthú với hoạt động, thích tham gia vào hoạt động

Có thể thấy, các công trình nghiên cứu lý luận - thực tiễn trong và ngoàinước đã đề cập đến nhiều khía cạnh của việc rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản

và kỹ năng vận động tinh cho trẻ Phần lớn các công trình đó tập trung nghiêncứu rèn luyện kỹ năng vận động cơ bản và kỹ năng vận động tinh trong hoạtđộng học có chủ đích, hoạt động vui chơi… Đến nay chưa có công trình nàonghiên cứu một cách đầy đủ về mối quan hệ giữa rèn kỹ năng vận động tinhthong qua trò chơi dân gian Vì vậy, dựa trên kết quả nghiên cứu của các công

trình kể trên, chúng tôi mạnh dạn đi sâu nghiên cứu “Sưu tầm và sử dụng trò chơi dân gian để rèn luyện kỹ năng vận động tinh cho trẻ 5 – 6 tuổi” qua đây

góp phần làm phong phú thêm thông tin về lý luận và thực tiễn cho vấn đề này

1.2 Một số vấn đề lý luận về kĩ năng vận động tinh của trẻ 5-6 tuổi

1.2.1 Kĩ năng

a Khái niệm kĩ năng

Kỹ năng (Tiếng Anh: Skill; Tiếng Pháp: Capacité) là một vấn đề phức tạp vàđược các nhà nghiên cứu bàn luận khá nhiều Kỹ năng là tri thức trong hànhđộng, là “khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong lĩnh vực nào

đó vào thực tế” Kỹ năng thể hiện khả năng thực hiện có kết quả những hànhđộng trên cơ sở những kiến thức có được đối với việc giải quyết những nhiệm

vụ đặt ra phù hợp với mục tiêu và điều kiện cho phép

Theo tác giả Đặng Thành Hưng, kỹ năng là một dạng hành động được thựchiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận động và những điềukiện sinh học-tâm lí khác của cá nhân (chủ thể của kỹ năng đó) như nhu cầu,tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân để đạt được kết quả theo mục đích haytiêu chí đã định, hoặc mức độ thành công theo chuẩn hay quy định

Theo L Đ.Lêvitôv nhà tâm lý học Liên Xô cho rằng: “Kỹ năng là sự thựchiện có kết quả một động tác nào đó hay một hoạt động phức tạp hơn bằng cáchlựa chọn và áp dụng những cách thức đúng đắn, có tính đến những điều kiện

nhất định” Theo ông, người có kỹ năng hành động là người phải nắm được vàvận dụng đúng đắn các cách thức hành động nhằm thực hiện hành động có kếtquả Ông còn nói thêm, con người có kỹ năng không chỉ nắm lý thuyết về hànhđộng mà phải vận dụng vào thực tế.

Theo tác giả Vũ Dũng thì: “Kỹ năng là năng lực vận dụng có kết quả tri thức

về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thực hiện những nhiệm

vụ tương ứng”

Theo tác giả Thái Duy Tuyên, “Kỹ năng là sự ứng dụng kiến thức trong hoạtđộng” Mỗi kỹ năng bao gồm một hệ thống thao tác trí tuệ và thực hành, thựchiện trọn vẹn hệ thống thao tác này sẽ đảm bảo đạt được mục đích đặt ra chohoạt động Điều đáng chú ý là sự thực hiện một kỹ năng luôn luôn được kiểm trabằng ý thức, nghĩa là khi thực hiện bất kỳ một kỹ năng nào đều nhằm vào mộtmục đích nhất định

Từ sự phân tích trên ta có thể hiểu kỹ năng một cách chung nhất: Kỹ năng lànăng lực thực hiện một hành động hay một hoạt động nào đó bằng cách lựa chọn

và vận dụng những tri thức, cách thức hành động đúng đắn để đạt được mụcđích đề ra

- Các kỹ năng nhận thức bao gồm kỹ năng sử dụng tư duy lô-gíc, trực giác

và tư duy phê phán cũng như tư duy giải quyết vấn đề thông qua các kiến thức

đã có Các kỹ năng này bao gồm khả năng đọc, viết và tính toán, và mở rộng đến

cả năng lực hiểu được các ý tưởng phức tạp, học hỏi từ kinh nghiệm, và phântích vấn đề sử dụng các quy trình tư duy lô-gic

- Các kỹ năng xã hội và hành vi bao gồm các tố chất cá nhân có tương quanđến thành công trên TTLĐ như: cởi mở để trải nghiệm, tận tâm, hướng ngoại,biết cách tán đồng và sự ổn định về cảm xúc.

- Các kỹ năng kỹ thuật bao gồm sự khéo léo để sử dụng các công cụ, thiết bịphức tạp cho đến các kiến thức cụ thể liên quan đến công việc và các kỹ năngtrong các lĩnh vực chuyên ngành như kỹ sư hay y khoa

Tuy nhiên, việc phân chia như vậy chỉ mang tính tương đối và chủ yếu phục

vụ mục tiêu nghiên cứu xã hội học vì không phải lúc nào cũng tồn tại lằn ranh rõràng mà có sự giao thoa 3 lĩnh vực kỹ năng trên Chẳng hạn, có những kỹ năng

kỹ thuật sẽ không thể thực hiện được nếu không dựa trên những hành vi phùhợp, và hẳn nhiên phải dựa trên kiến thức và sự hiểu biết thiết yếu, tối thiểu.Hoặc những ứng xử nghề nghiệp phù hợp nhiều khi chỉ có được thông quakinh nghiệm và trải nghiệm trong cuộc sống và lao động mà không chỉ do khóađào tạo mang lại Trong phạm vi của đào tạo nghề, theo chúng tôi, kỹ năng là sựvận dụng kiến thức, kinh nghiệm đã có để giải quyết một nhiệm vụ hay thựchiện một công việc nào đó theo yêu cầu của nghề phù hợp với hoàn cảnh và điềukiện cho phép

c Giai đoạn hình thành kĩ năng

Bất cứ một kỹ năng nào được hình thành nhanh hay chậm, bền vững haylỏng lẻo đều phụ thuộc vào khát khao, quyết tâm, năng lực tiếp nhận của chủthể, cách luyện tập, tính phức tạp của chính kỹ năng đó Dù hình thành nhanhhay chậm thì kỹ năng cũng đều trải qua những bước sau đây:

- Hình thành mục đích Lúc này thường thì chủ thể tự mình trả lời câu hỏi

“Tại sao tôi phải sở hữu kỹ năng đó?”; “Sở hữu kỹ năng đó tôi có lợi gì?”…

- Lên kế hoạch để có kỹ năng đó Thường cũng là tự làm Cũng có những kếhoạch chi tiết và cũng có những kế hoạch đơn giản như là “ngày mai tôi bắt đầuluyện kỹ năng đó”

- Cập nhật kiến thức / lý thuyết liên quan đến kỹ năng đó Thông qua tài liệu,báo chí hoặc buổi thuyết trình nào đó Phần lớn thì những kiến thức này chúng

ta được học từ trường và từ thày của mình

- Luyện tập kỹ năng Bạn có thể luyện tập ngay trong công việc, luyện vớithày hoặc tự mình luyện tập

- Ứng dụng và hiệu chỉnh Để sở hữu thực sự một kỹ năng chúng ta phải ứngdụng nó trong cuộc sống và công việc

Công việc và cuộc sống thì biến động không ngừng nên việc hiệu chỉnh làquá trình diễn ra thường xuyên nhằm hướng tới việc hoàn thiện kỹ năng củachúng ta Một khi bạn hoàn thiện kỹ năng thì cũng có nghĩa là bạn đang hoànthiện bản thân mình

1.2.2 Kĩ năng vận động tinh

* Kĩ năng vận động tinh là gì?

Theo các nhà tâm lý học và các nhà nghiên cứu khoa học thì vận động làmột trong những điều kiện tiên quyết cho sự phát triển tâm lý và thể chất của trẻnhỏ Vận động là nhu cầu tự nhiên của cơ thể, đặc biệt là đối với cơ thể đangphát triển của trẻ mầm non

Ngày nay khoa học đã chứng minh: Rèn luyện thể lực đều đặn và có hệthống sẽ giúp cơ thể phát triển toàn diện, nâng cao sức để kháng của cơ thể với

sự thay đổi của môi trường Rèn luyện các cơ bắp sẽ giúp duy trì sự cân bằngbền vững hơn trong cơ thể, nhờ vậy mà thể lực được nâng cao “Trẻ em hôm nay

là thế giới ngày mai” vì thế chăm sóc giáo dục trẻ em ngay từ những năm thángđầu tiên của cuộc sống là một việc làm hết sức cần thiết và có ý nghĩa vô cùngquan trọng để giáo dục toàn diện nhân cách trẻ Đó cũng chính là sự đầu tư lâudài và ngay từ đầu tạo cơ sở cho sự tăng tốc trong sự phát triển kinh tế xã hộitương lai Và một trong những nhiệm vụ quan trọng để góp phần hoàn thiệnnhân cách trẻ mà chúng ta không thể không nhấn mạnh là nhiệm vụ giáo dục thểchất Bởi lẽ trẻ khoẻ mạnh, thể chất tốt sẽ nhanh nhẹn, tích cực trong mọi hoạtđộng, tích cực tham gia tìm hiểu, khám phá môi trường xung quanh Qua các trải

nghiệm trong hoạt động, trẻ được cung cấp thêm kiến thức, kỹ năng, nhờ đó trẻ

sẽ phát triển về mọi mặt

Kỹ năng vận động tinh: Là khả năng điều khiển bàn tay và các ngón tay Kỹnăng vận động tinh phát triển tùy theo việc chơi - tập luyện của trẻ Kỹ năng vậnđộng tinh là cơ sở để trẻ phát triển khả năng nghệ thuật của đôi tay

Kỹ năng vận động tinh là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà trẻcần phải thành thạo để có thể hoạt động linh hoạt nhất

Trẻ em phát triển các kỹ năng vận động ở các mức độ khác nhau Kỹ năngvận động tinh là những kỹ năng liên quan đến việc sử dụng các cơ nhỏ điềukhiển bàn tay, ngón tay Khả năng này dần phát triển thông qua kinh nghiệm vàtiếp xúc với nhiều loại đồ chơi, vật liệu và thậm chí cả thực phẩm

Trẻ nhỏ phát triển gồm các kỹ năng vận động tinh và vận động thô Dù cảhai kỹ năng này đều liên quan đến chuyển động, nhưng chúng vẫn có sự khácbiệt:

Kỹ năng vận động tinh liên quan đến chuyển động của các nhóm cơ nhỏ hơn

ở bàn tay, ngón tay và cổ tay

Kỹ năng vận động thô liên quan đến chuyển động của các nhóm cơ lớn hơnnhư cánh tay và chân Nhờ có kỹ năng này, bé thực hiện được những động tácnhư ngồi dậy, lật người, bò và đi lại

Cả hai loại kỹ năng vận động cho phép trẻ trở nên độc lập hơn Tuy nhiên,

kỹ năng vận động tinh đặc biệt quan trọng, vì khả năng sử dụng các cơ nhỏ hơn

ở tay cho phép con yêu thực hiện những nhiệm vụ tự chăm sóc bản thân màkhông cần sự trợ giúp, chẳng hạn như: đánh răng, tự đút ăn, mặc quần áo

* Một số kỹ năng vận động tinh cần thiết

Trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi phát triển các kỹ năng vận động tinh và thôtheo tốc độ của riêng mình Một số bé phát triển kỹ năng sớm hơn những trẻkhác và điều đó hoàn toàn bình thường Trẻ em thường bắt đầu có được những

kỹ năng này ngay từ 1 hoặc 2 tháng tuổi và tiếp tục học các kỹ năng bổ sungthông qua việc đến trường mầm non, mẫu giáo…

Một trong những kỹ năng vận động tinh mà trẻ cần phát triển bao gồm:

Mở, khum bàn tay: Bé nên thành thạo các động tác cong lòng bàn tay vào

trong bởi những điều này giúp phối hợp chuyển động giữa các ngón tay, từ đótiến đến kỹ năng quan trọng khác như viết, cởi quần áo và nắm

Kỹ năng giữ ổn định cổ tay: Kỹ năng này phát triển bởi những năm đầu tiên

bé đến trường, chúng cho phép trẻ cử động ngón tay với sức mạnh và sự kiểmsoát

Sự khéo léo của bàn tay: Việc sử dụng ngón tay cái, ngón trỏ và các ngón

tay khác với nhau để nắm, gỡ…

Phát triển sức mạnh trong cơ tay: Đây là khả năng thực hiện các động tác

nhỏ bằng bàn tay, trong đó có sự phối hợp giữa đầu ngón tay cái, ngón trỏ vàngón giữa

Kỹ năng song song: Cho phép con sử dụng cả hai tay cùng một lúc

Kỹ năng sử dụng kéo: Bé có thể học cách dùng kéo từ năm 4 tuổi và kết hợp

nhuần nhuyễn cách điều khiển sức mạnh tay và phối hợp với mắt

* Cách phát triển kỹ năng vận động tinh

Kỹ năng vận động của trẻ phát triển tự nhiên khi bé nắm khả năng kiểm soát

và điều phối cơ thể Hãy nhớ rằng một số trẻ có thể phát triển các kỹ năng vậnđộng tinh sớm hơn và có sự phối hợp tốt hơn so với những trẻ khác Một em bé

có thể học cách lắc đồ chơi khi được 3 tháng tuổi, trong khi một em bé cùng tuổi

có thể không thực hiện được hành động này cho đến một tháng sau Dĩ nhiên,điều này là hoàn toàn bình thường

* Các hoạt động thúc đẩy kỹ năng vận động tinh

Kết hợp các hoạt động vui chơi vào thói quen sinh hoạt hàng ngày của bé cóthể giúp cải thiện các kỹ năng vận động tinh Khả năng học và thực hành các kỹnăng vận động tinh ngay từ khi còn nhỏ có thể mang lại nhiều lợi ích về mặt họctập, xã hội và cá nhân Dưới đây là một số hoạt động bạn và con có thể làm cùngnhau:

Cho phép con giúp đỡ trong quá trình chuẩn bị cho bữa ăn như khuấy, trộnhoặc đổ nguyên liệu

Cả gia đình cùng nhau chơi ghép hình

Chơi các trò có liên quan đến lăn xúc xắc như cờ tỷ phú, cờ cá ngựa

Vẽ bằng các ngón tay

Cho con sắp xếp bàn ăn

Dạy con cách đổ nước vào cốc

Khuyến khích bé chơi đất sét bằng cách lăn tròn hoặc lăn kéo dài

Hướng dẫn trẻ cách sử dụng dụng cụ bấm lỗ

Quấn dây xung quanh một vật nào đó

Đặt đồ vật vào hộp sau đó khuyến khích con lấy ra bằng một chiếc kẹp hoặcnhíp

1.3 Hoạt động chơi các trò chơi dân gian của trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non

1.3.1 Khái niệm trò chơi dân gian

Có nhiều định nghĩa khác nhau về trò chơi:

Trò chơi (dù là trò chơi tập thể hay trò chơi cá nhân) đều là một hoạt độngthoát khỏi những toan tính kiếm sống, sinh lợi của đời thường, chơi tức là đặtmình ra ngoài gò bó, chi phối của lao động thực dụng hàng ngày Có vui thì mớichơi và đã chơi thì phải vui

Trò chơi được coi là một hoạt động không sinh lợi, động cơ hành độngkhông nằm ở kết quả cuộc chơi mà nằm ngay ở quá trình hoạt động (quá trìnhchơi)

Trò chơi gắn liền với sự phát triển lịch sử loài người, với tôn giáo, luyệntập quân sự và thể thao, với nhận thức con người… Điều đó đặc biệt thấy rõ quacách thức chơi trong mỗi trò chơi

Trong hầu hết những định nghĩa về trò chơi, người ta đều gắn nó với mụcđích giải trí, vui chơi Trò chơi là một hình thức giải trí tốt nhất để giúp conngười thoát ra khỏi những phiền muộn của cuộc sống

Trò chơi là một hoạt động tự do, có pha chút tưởng tượng, không gắn vớilợi ích về thể chất Trò chơi là một hoạt động diễn ra trong một thời gian vàkhông gian nào đó, tuân theo một số quy tắc nhất định và khác lạ so với đờithường Khi đã chơi hết mình, người ta lãng quên mình là ai Đó là cách tốt nhất

để họ giải trí

Chữ “trò” được hiểu là một hình thức mua vui bày ra trước mặt mọingười, chữ “chơi” là một từ chung để chỉ những hoạt động lúc nhàn rỗi, ngoàigiờ làm việc nhằm mục đích giải trí là chính Từ đó, trò chơi được hiểu là nhữnghoạt động làm thỏa mãn những nhu cầu của con người, trước hết về vui chơi,giải trí

Theo quan điểm giáo dục, trò chơi vừa là phương tiện phát triển toàn diệnnhân cách, vừa là hình thái tổ chức cuộc sống Đối với trẻ em, trò chơi là hoạtđộng giúp trẻ tái tạo các hành động của người lớn và các quan hệ giữa họ, địnhhướng nhận thức đồ vật và nhận thức xã hội Trong trò chơi, nhu cầu và cácphẩm chất của trẻ về thể lực, trí tuệ, đạo đức và ý chí được hình thành, thỏamãn, thể hiện và phát triển Trẻ em do được chơi nên phát triển Do vậy, chơi làhoạt động chủ đạo trong giáo dục trẻ

Tóm lại: Trò chơi dân gian là một trong những kho tàng văn hóa dân tộccủa việt nam Đó là những giá trị tinh thần được xuất phát từ lịch sử , từlao động từ văn hóa , đời sống của chúng ta Trò chơi dân gian là một hoạt độngđặc thù chỉ trong xã hội loài người, được nhân dân sáng tạo ra từ thực tiễn cuộcsống của họ, được lưu truyền tự nhiên qua nhiều thế hệ và luôn được cải biên,

bổ sung cho phù hợp với từng nơi, từng lúc, nhằm thỏa mãn về nhu cầu vui chơigiải trí, giao lưu văn hóa và phát triển các mặt thể chất

Có rất nhiều trò chơi dân gian mà chúng ta có thể nhắc tên đến như : ô ănquan, nhảy dây , đá cầu , bắn bi , bịt mắt bắt dê, thả diều , rồng rắn lên mây Với mỗi trò lại có những thú vui riêng

Trò chơi vận động dân gian là những trò chơi dân gian có sự vận động,tranh đua về thể lực là chính, thực hiện theo điều lệ của cuộc chơi và có sự phân

định hơn/kém, thắng/thua, được/hỏng Đó chính là tiền đề của các nội dung hoạtđộng thể thao dân tộc ở Việt Nam hiện nay Từ góc độ giáo dục thể chất, tròchơi vận động dân gian là một trong những biện pháp giáo dục thể chất có hiệuquả, nhằm góp phần xây dựng những con người mới phát triển toàn diện, đápứng được những yêu cầu khách quan của sự nghiệp đổi mới đất nước.

1.3.2 Tính lịch sử của trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian xuất hiện gắn liền với các hoạt động văn hóa và tínngưỡng của con người thời tiền sử và sơ sử Xuất phát từ những hành độngmang tính chất thần bí, cầu ước, phù yểm ma thuật, hay những hành vi môphỏng các hoạt động săn bắn và trồng trọt, những nghi thức đó được thể chế dần

để trở thành nghi thức tôn giáo trong hệ thống tín ngưỡng phồn thực Cùng với

sự phát triển của xã hội, nhiều nghi thức tôn giáo mất dần ý nghĩa linh thiêng,chỉ còn giữ lại mục đích vui chơi giải trí cho cộng đồng Vì vậy các trò chơi dângian phần lớn gắn với hội làng diễn ra vào mùa xuân, mùa thu của chu kỳ sảnxuất nông nghiệp

Trò chơi dân gian là một bộ phận của các hoạt động lao động sản xuất,tôn giáo và hoạt động văn hóa xã hội Vì vậy, khi nghiên cứu và giới thiệu tròchơi dân gian sẽ làm sống lại không khí sinh hoạt cộng đồng của người xưa,quay lại những cội nguồn xuất phát của văn hóa nhân loại

Trò chơi dân gian được chia làm hai nhóm Một là, các trò chơi truyềnthống ở thời kỳ sơ khai mang tính ồ ạt, thường đi đôi với tín ngưỡng phồn thực,luật chơi thường chưa được quy định chặt chẽ, những người chơi có thể có thể

sử dụng mọi thủ đoạn để giành thắng lợi về phe mình Hai là, những trò chơi cóquy tắc, thường gắn với hình thái thờ thần mặt trời, vì bản chất của đường đigiữa trái đất với mặt trời vốn theo một quy tắc nhất định, do vậy các trò chơidiễn ra theo một quy tắc nhất định Do yêu cầu xác định kết quả của các cuộc thi

và do ý nghĩa tôn giáo dần mất đi, nên luật chơi cũng được quy định chặt chẽhơn

Trò chơi dân gian thường mang tính chất vừa hợp tác vừa ganh đua đóphản ánh những cuộc đấu tượng trưng được tổ chức trong các xã hội thời tiền

sử, nhắc lại những quan niệm lưỡng hợp của tư duy nguyên thủy Từ chỗ ganhđua mang tính chất tượng trưng, dần dần chúng trở thành cuộc thi tài, thi khéo…Những người chơi phải tuân thủ những quy tắc đề ra trong trò chơi, nhất là trongyêu cầu của các cuộc thi ngày càng đòi hỏi những người tham gia cuộc chơi phảiphát huy sự khéo léo, thông minh, bản lĩnh và nghị lực thi đấu… Đấy là mộttrong những cơ sở hình thành tinh thần thượng võ, biến trò chơi dân gian thànhhoạt động rèn luyện cơ thể và nghị lực

Trò chơi dân gian chứa đựng những luật chơi, những quy tắc chơi đòi hỏingười chơi phải tôn trọng Chính vì thế mà dù trò chơi này mang tính chất nàothì người tham gia vẫn tôn trọng luật chơi, đây là yếu tố quan trọng bảo đảm chocuộc chơi đạt kết quả mong muốn Vì mọi trò chơi đều mang tính ước lệ, là chơichứ không phải là thực Thậm chí các trò chơi đều mang ganh đua, nhưng bênthắng, bên thua đã được quy định sẵn nhằm thực hiện một nghi thức lễ tiết nào

đó Với ý nghĩa của trò chơi dân gian, nên việc tìm hiểu các trò chơi dân giantruyền thống cần được đặt trong bối cảnh của hội làng Bên cạnh ý nghĩa tôngiáo, ý nghĩa thi tài, các trò chơi trong lễ hội còn có tác dụng giải thoát conngười khỏi những ràng buộc của xã hội

Trò chơi dân gian được phổ biến rộng rãi vì nó mang tính chất quầnchúng, thu hút được nhiều người tham gia và sự động viên cổ vũ của đông đảongười xem Trong lễ hội, người tham gia cuộc chơi không đòi hỏi phải có sự rènluyện công phu mà chỉ cần sự chỉ định của làng hay giáp, tùy thuộc vào thânphận của họ Trò chơi dân gian Việt Nam thật phong phú nhiều thể loại tiêu biểunhư: những trò chơi vui khỏe, giải trí, thi tài thu khéo, những trò chơi mang tínhchất nghi lễ, tính biểu diễn nghệ thuật Nhìn chung những trò chơi trên đềumang những nét chung phản ánh cuộc sống của dân cư lúa nước

1.3.3 Trò chơi dân gian trẻ em

Trẻ em Việt Nam từ thời xa xưa, bên cạnh những trò chơi do người lớnnghĩ ra để cho trẻ chơi, bản thân trẻ đã tự đáp ứng nhu cầu chơi của mình bằngcách đã tạo ra nhiều cách chơi dựa trên cơ sở bắt chước những hoạt động củangười lớn, hướng dẫn cho nhau cách chơi, truyền cho nhau từ thế hệ này sangthế hệ khác, từ vùng này sang vùng khác, nhờ có trò chơi dân gian được lưutruyền đến ngày hôm nay

Trò chơi dân gian trẻ em tuy là bắt chước những hoạt động của người lớntrong xã hội, nhưng chúng không phụ thuộc một cách nghiêm ngặt vào sự thayđổi của cuộc sống đang diễn ra hàng ngày mà phát triển theo những quy địnhriêng, chúng tồn tại và phát triển ngay cả khi cuộc sống xã hội đã thay đổi khác

đi Chẳng hạn, khi xã hội đã chuyển sang trồng trọt định cư, trẻ em không bắtbuộc phải học săn bắn, nhưng trò chơi săn bắn thì vẫn còn tiếp tục tồn tại chođến ngày nay Nhờ đó, qua trò chơi của trẻ em, chúng ta vẫn có thể tìm lạinhững hình ảnh của xã hội xa xưa

Nhận đinh của Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dântộc học Việt Nam, nhận định: “Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu nhữngtrò chơi Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nóchứa đựng cả một nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Tròchơi dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng

tư duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu giađình, quê hương, đất nước Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉquen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi.Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân giancủa thiếu nhi ngày trước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ

có ở các thành phố mà còn ở cả các vùng quê Vì thế, giúp các em hiểu và quay

về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”

Tuỳ vào sở thích, lứa tuổi, điều kiện thời tiết mà trẻ em ngày xưa chọn tròchơi phù hợp: nắng ráo có thể chơi ngoài trời, trời mưa hay buổi trưa nắng gắtchơi trong nhà; chơi theo nhóm, theo cặp hay chơi một mình; chơi với đồ chơi

hoặc tay không Rồng rắn lên mây, đánh trận giả, kéo co… là những trò đòi hỏi

sự khéo léo, nhanh nhẹn, phát huy tinh thần đoàn kết, óc sáng tạo, khả năng ứngđối linh hoạt và tính tôn trọng kỉ luật Đánh khăng, chơi chuyền, chơi ô ăn quangiúp người chơi rèn luyện kỹ năng cá nhân, tư duy toán học, phán đoán chínhxác…

Đặc biệt, nhiều trò chơi đi kèm một bài đồng dao trong sáng, nhẹ nhàng,

có vần điệu dễ nhớ Chẳng hạn, “Nu na nu nống/ Cái trống nằm trong/ Con ongnằm ngoài/ Củ khoai chấm mật/ Phật ngồi Phật khóc/ Con cóc nhảy ra/ Con gà úụ/ Bà mụ thổi xôi/ Nhà tôi nấu chè/ Tè he chân rụt…” được dùng làm nhịp đếmcho trò nu na nu nống

1.3.4 Đặc điểm của trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian xưa được xem là một hình thức giáo dục đơn giản, giúphình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất cho trẻ nhỏ Nó thường đượcthể hiện là các hành vi bắt chước của trẻ nhỏ từ các hoạt động của người lớn hay

là sự truyền dạy của người lớn cho trẻ nhỏ Cứ thế, các trò chơi dân gian đượclưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác như một di sản văn hóa dân tộc

Trò chơi dân gian có nhiều thể loại phù hợp với các sở thích, cá tính khác nhaucủa nhiều đối tượng người chơi như sôi nổi, điềm đạm hay trầm tĩnh Mỗi trò lại

có một quy luật riêng, mang những sắc thái khác nhau khiến trẻ em chơi suốtngày mà không thấy chán Đặc điểm chung của trò chơi dân gian - Trò chơi cổtruyền của trẻ em được hình thành và lưu truyền theo phương thức của văn hóadân gian

Việc sáng tạo được thực hiện trong một quá trình lâu dài bao gồm: sángtạo – lưu truyền – sử dụng - điều chỉnh Ở đây, chủ thể sáng tạo, sử dụng, lưutruyền và tái tạo các trò chơi này chủ yếu là trẻ em Dù bất cứ nơi đâu, trong giađình, tại trường học hay trên đường làng đều có thể tổ chức được các trò chơidân gian phù hợp Nếu sân nhà nho nhỏ thì các em chơi ô ăn quan, chơi cờ, đánhchuyền, chặt cây dừa chừa cây mận, bắt ve… Nếu diện tích rộng hơn thì có thểchơi rồng rắn lên mây, đá cầu, trốn tìm, bịt mắt bắt dê… Ở những bãi cỏ lớn thì

có thể tổ chức các trò cướp cờ, đánh đu, đá gà, chồng bông sen, cờ chém…Người chơi thường là những trẻ em ,túm tụm ngoài bãi cỏ, ngoài sân,… ngoàiviệc vui đùa, rèn luyện thân thể, còn thể hiện nỗi khát khao chiến thắng tiềm ẩntrong mỗi đứa trẻ

Do không lệ thuộc vào hình thức lễ hội như trò chơi của người lớn Nêntrò chơi dân gian trẻ em có những đặc trưng cơ bản như:

Trò chơi trẻ em dễ dàng phổ biến rộng rãi, không chịu sự ràng buộc mộtcách nghiêm ngặt về không gian và thời gian, trẻ có thể chơi bất cứ lúc nào vàbất cứ ở đâu Trong các lễ hội ở địa phương, trẻ em vẫn có phần tham gia,nhưng nhìn chung hoạt động vui chơi của trẻ thường được tổ chức riêng biệt bênngoài lễ hội Nếu như trò chơi của người lớn chỉ được thể hiện ở một địa phươngtrong thời điểm nhất định như thường vào xuân, hát quan họ ( ở Bắc Ninh), tungcòn (ở Tâu Bắc)… thì trò chơi ở trẻ em không bị những hạn chế đó Trẻ em ởnhiều vùng, thậm chí khắp cả nước có thể đánh chuyền, đánh khăng… nhiều tròchơi còn được truyền bá trên phạm vi rộng hơn vượt ra ngoài lãnh phận địaphương, thậm chí còn vượt ra khỏi biên giới quốc gia Đây cũng là hiện tượnggiao lưu văn hóa giữa các dân tộc, giữa các địa phương, giữa các nước trong khuvực và trên thế giới

Trò chơi dân gian trẻ em đơn giản, dễ chơi, dễ hòa nhập Ở bất cứ đâu,trong gia đình, lớp học hay ngoài ngõ xóm… đều có thể tổ chức các trò chơi phùhợp: Sân nhà nhỏ thì em chơi: “ Ô ăn quan”, “Rải ranh”… Ngõ xóm là nơi chơi

“Trốn, tìm”, “Bịt mắt bắt dê”, “Bỏ giẻ”… Cánh đồng là nơi “Thả diều” , “Némcòn” …Bãi cỏ là nơi “Đánh quay” , “Cướp cờ” …

Vật liệu để chơi trò chơi dân gian trẻ em Việt Nam cũng rất đơn giản, dễkiếm, dễ tìm ngay trong thiên nhiên Việt Nam Con khăng là đoạn tre, nắm sỏicũng thành vật chơi “Ô ăn quan”, một cục đất sét cũng thành quả pháo…

Trò chơi dân gian không chỉ mang tính học tập mà còn mang tính vậnđộng Với những trò chơi dân gian chứa đựng nhiệm vụ học tập, trong khi chơinhiệm vụ nhận thức được thực hiện dưới hình thức chơi vui vẻ, thoải mái Điều

đó giúp trẻ nỗ lực tìm kiếm cách giải quyết nhiệm vụ đặt ra trong trò chơi Trẻtiếp nhận nhiệm vụ trí tuệ như một nhiệm vụ chơi, chính điều đó góp phần pháttriển trí tuệ cho trẻ Xét về cấu trúc, với những trò chơi dân gian có mục đíchhọc tập thường có cấu trúc rõ ràng gồm 3 thành tố: nhiệm vụ chơi ( nội dungchơi), các hành động chơi ( động tác chơi) và luật chơi (quy tắc) Trong đó,nhiệm vụ của trò chơi dân gian chính là nội dung chơi có tính chất như một bàitoán mà trẻ phải giải dựa trên các điều kiện đã cho, chính nội dung trò chơi dângian khêu gợi hứng thú nhận thức cho trẻ Hành động chơi là những động tác trẻthực hiện trong lúc chơi, có là một thành tố đặc trưng cho những trò chơi dângian có tác dụng mạnh mẽ đến sự phát triển trí tuệ của trẻ Hành động chơi càngphong phú bao nhiêu thì trẻ càng chơi tích cực bấy nhiêu Khi tham gia chơi Tròchơi dân gian, trẻ phải thực hiện những quy tắc đề ra trong trò chơi; phải pháthuy sự khéo léo, nhanh nhẹn, thông minh… nhưng trong quá trình chơi, tùy theotrình độ của người chơi ở từng trò chơi, luật chơi có thể them bớt để trò chơi dângian thêm hấp dẫn Do vậy, cùng một trò chơi mỗi lần chơi trẻ đều có thể chơitheo cách của riêng mình Như vậy, nhiệm vụ nhận thức, các hành động chơi vàluật chơi là những thành tố bắt buộc của trò chơi dân gian có quy tắc, nếu thiếumột trong ba thành tố trên thì không thể tiến hành trò chơi được Tuy nhiên,trong thực tiễn tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ, luật chơi đồng thời cùng mộtlúc lại là các hành động chơi

Nét đặc biệt của trò chơi dân gian trẻ em Việt Nam là hầu hết các trò chơigắn liền với các bài đồng dao Đó là những câu vè ngắn ngọn, có nhịp điệu, âmthanh được sử dụng trong khi chơi Đồng dao là để chỉ các bài hát của trẻ em khivui chơi tập thể, có thường là những câu mà ý nghĩa không rõ ràng, tản mạnđược ghép lại với nhau, không theo một logic nào cả, nhưng chình vì thế mà lạitrở nên hấp dẫn đối với trẻ em Đồng dao trước hết là một trò chơi tập thể của trẻ

em và nó chỉ có giá trị trong một trò chơi cụ thể chứ không tồn tại độ lập ngoàitrò chơi như bài dân ca khác Nó là ngôn ngữ bổ sung cho trò chơi Đồng daothường mang tính chu kỳ, tức là lặp đi lặp lại mãi không bao giờ hết Ngôn ngữ

của nó nhiều khi rất kỳ quặc, là những câu vui tai, gây thêm hào hứng cho trẻkhi chơi Cái logic của đồng dao chính là logic của trò chơi, không thể bắt nóphải tuân theo logic của hiện thực Chính cái ngôn ngữ kỳ quặc theo lối tư duynhảy cóc đó lại là yếu tố gắn bó với trò chơi để đưa trẻ vào thế giới trò chơi,khác hẳn với thế giới bên ngoài, khác hẳn với thế giới bên ngoài

1.3.5 Phân loại trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian Việt Nam ta xuất hiện từ rất lâu đời, qua nhiều thế hệ,nhiều giai đoạn lịch sử Cho đến nay, trò chơi dân gian đã có một hệ thống rất đadạng, phong phú Nói đến trò chơi dân gian, ta vẫn thường nghe đến “trò chơidân gian ngày tết” hay “trò chơi dân gian lễ hội”, những cụm từ nói trên đều đi

ra từ khái niệm trò chơi dân gian nhưng không gian để tiến hành trò chơi làtrong lễ hội hay vào dịp xuân, đó là một cách phân loại trò chơi theo không gian.Nếu phân loại theo độ tuổi thì ta lại có trò chơi dân gian trẻ con, trò chơi dângian người lớn, như vậy có nhiều cách để phân loại trò chơi dân gian.Ở đây, căn

cứ vào nội dung và hình thức biểu hiện của từng trò chơi ta có thể phân trò chơidân gian ra nhiều loại hình khác nhau, cụ thể như:

1 Trò chơi luyến ái

Đặc điểm:

Là nhóm trò chơi mang tính chất thiên về tình yêu đôi lứa, như Ném còn,Đánh đu… Trong nhóm trò chơi luyến ái, thành phần tham gia luôn luôn là có

cả nam và nữ, ngoài hình thức là một trò chơi thì trò chơi luyến ái tạo điều kiện

để nam nữ trong làng được tự do vui chơi, tìm hiểu nhau Dưới chế độ phongkiến xưa, nam nữ thường bị cấm cản bởi những lễ giáo phong kiến, họ khôngđược tự do tìm hiểu và chọn lựa người mình yêu, nhưng trò chơi luyến ái đã đápứng được nhu cầu này của các nam thanh nữ tú, họ được thân mật nhau màkhông bị lễ giáo, lệ làng bác bỏ, và sau nhiều trò chơi như thế có người đã thành

vợ thành chồng Trò chơi luyến ái còn mang một chút tín ngưỡng dân gian, gửigắm trong đó ước nguyện của nhân dân về sự bình an, mùa màng tươi tốt Cũng

bởi tính thiêng đó mà trò chơi luyến ái thường diễn ra trong không gian lễ hội, ítkhi diễn ra ở những không gian thường.

Một số trò chơi tiêu biểu: đánh đu, ném còn

2 Trò chơi phong tục

Đặc điểm

Trò chơi phong tục gồm các trò chơi nghiêng tính thiêng liêng, mangdáng dấp của những nghi lễ, phong tục xa xưa của người Việt Nhóm trò chơidân gian này chứa đựng những tư tưởng, tình cảm của dân tộc, lưu giữ đậm néttín ngưỡng, phong tục dân tộc, từ tín ngưỡng vạn vật hữu linh cho đến quanniệm về thờ cúng thần linh, trời đất Bởi tính chất linh thiêng nên trò chơi phongtục cũng được diễn ra nhiều trong không gian lễ hội

Một số trò chơi tiêu biểu: Pháo đất, Đánh phết.

3 Trò chơi trận chiến

Đặc điểm

Nhóm trò chơi trận chiến mang tính chất thi đua giữa cá nhân với cánhân, giữa đội chơi này với đội chơi khác, đó là những cuộc thi đấu đầy tinhthần thượng võ dân tộc như Thi chèo trũm, Đua thuyền… Không gian của tròchơi rất rộng, trò chơi trận chiến luôn tạo ra sự sôi nổi, náo nhiệt và hấp dẫn Nóthể hiện rõ sức mạnh, sự tinh nhuệ, năng động, sung sức của lớp lớp thế hệ trẻdân tộc, sức mạnh được phô bày ra giữa thiên nhiên, trời đất, nó thể hiện quanniệm sống hết mình, cố gắng vượt lên những bất lợi của thiên nhiên, vượt quakhó khăn của người Việt Trò chơi chiến trận có hai loại thành phần tham gia,một là giữa cá nhân với nhau, hai là giữa tập thể với tập thể, tất cả hai thànhphần tham gia này đều là những con người có khiếu, có tài, đại diện cho mộtthôn, làng hoặc bảng Đây là nhóm trò chơi có số người cổ vũ rất nhiều, nó đemlại nhiều niềm vui cho cả những người ngoài cuộc chơi

Một số trò chơi tiêu biểu: Chơi trận giả, Đua thuyền

4 Trò chơi trí tuệ

Đặc điểm

Nhóm trò chơi trí tuệ chiếm một phần khá lớn trong trò chơi dân gian, nếutrò chơi trận chiến thể hiện sức mạnh, sự dẻo dai và khéo léo thì nhóm trò chơitrí tuệ lại thể hiện và rèn luyện trí óc, khả năng quan sát và tư duy của ngườichơi Nó được nhiều thành phần và 18 đối tượng người chơi ưa thích.

Một vài trò chơi trí tuệ như Ô ăn quan, Tổ tôm, Cờ chân chó.

5 Trò chơi nghề nghiệp

Đặc điểm

Nhóm trò chơi nghề nghiệp là tập hợp những trò chơi mô phỏng và mangdáng dấp những nghề nghiệp, những công việc hằng ngày của nhân dân dướihình thức vừa làm vừa chơi, như trò Thi cấy lúa, Thi bắt vịt, Bắt cá Mục đíchcủa những trò chơi nghề nghiệp này là tạo cho mọi người sự phấn khởi, hàohứng trước những công việc mình đang làm, những công việc này sẽ được thểhiện dưới hình thức một cuộc thi tài với yếu tố thắng thua được đặt lên hàngđầu

Một số trò chơi tiêu biểu: Thi cấy lúa, Thi bắt vịt trên cạn.

1.3.6 Đặc điểm phát triển thể chất và vận động ở trẻ 5- 6 tuổi:

Vận động của trẻ giai đoạn này đã hoàn thiện Trẻ từ 5 tuổi trở đi đã cóthể vận động toàn thân, hoặc làm các động tác phức tạp hơn như chơi đá cầu,nhảy dây, leo trèo, lộn xà đơn… Các ngón tay của trẻ 5 tuổi không những có thểhoạt động tự do, mà động tác còn nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn, nên có thểcầm bút để viết hoặc vẽ, đồng thời còn thực hiện nhiều động tác mới và tinh tếhơn

Các kỹ năng vận động nặng và nhẹ của bé đang tiến bộ rõ rệt, tạo rakhoảng thời gian tuyệt vời để bé bộc lộ mình thông qua các hoạt động yêu cầu

sự phối hợp cơ thể phức tạp hơn, như bơi lội, nhào lộn, chạy vượt chướng ngạivật, đạp xe hoặc trượt ván

Bạn có thể thấy sự bồn chồn của bé tăng lên Trẻ 5 tuổi đang trong trạngthái vận động liên tục và chúng có vẻ như không thể ngồi một chỗ Chúng có

sức chịu đựng tốt hơn và hiếm khi thừa nhận mình mệt mỏi ngay cả khi chúngmệt thật sự.

Hoạt động thể chất giải phóng một lượng lớn năng lượng Nghiên cứu chỉ

ra rằng, hoạt động thể chất giúp giảm căng thẳng và cải thiện khả năng chú ý ởtrẻ Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ khuyến cáo: mỗi ngày trẻ em cần hoạt động đadạng ít nhất 30 phút với cường độ vừa phải

Phát triển cơ bắp nhỏ: Ở giai đoạn này, các cơ bắp nhỏ tiếp tục phát triển,

và việc phối hợp các hoạt động của tay – mắt là rất tốt, trẻ 5 tuổi có thể dànhthời gian để vẽ, tô màu và làm những câu đố đơn giản Hầu hết tay thuận của trẻthường được xác định khi trẻ đủ 18 tháng tuổi, đây chính là thời điểm thích hợp

để chúng có thể vẽ hoặc tô màu bằng tay thuận Có nhiều trẻ cảm thấy khó khăntrong việc buộc dây giày, vì vậy hướng dẫn trẻ buộc dây giày là việc đang rấtđược khuyến khích

1.3.7 Trò chơi dân gian của trẻ 5-6 tuổi

Trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi ham học hỏi, thích khám phá, tìm tòi và tìmhiểu về thế giới xung quanh Chúng thực sự là những chủ thể với những nănglực riêng, có khả năng tư duy sáng tạo và giao tiếp với mọi người Chúng có kỹnăng nghe, hiểu lời nói của người khác và noi cho người khác hiểu

Trẻ 5 – 6 tuổi chủ động, độc lập, có sáng kiến, biết tự tìm kiếm cácphương thức giải quyết các nhiêm vụ đặt ra, tự kiểm tra…kết quả trong hoạt

động học và vui chơi Trẻ 5 – 6 tuổi tập trung chú ý và nỗ lực, cố gắng giảiquyết và hoàn thành nhiệm vụ trong hoạt động của chúng

Trẻ em 5 – 6 tuổi bắt đầu có nhu cầu hợp tác và chịu sự phân công củanhóm bạn chơi Từ đó, những trò chơi dân gian phù hợp là những trò chơi mangtính cộng đồng, tập cho trẻ biết chấp nhận sự “được” và “thua”

Nhiệm vụ của trò chơi dân gian ở trẻ 5 – 6 tuổi rất đa dạng, các hành độngchơi của trẻ cũng rất đa dạng, đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự Nhiều tròchơi phải nghĩ kỹ trước khi chơi như: Ô ăn quan, Cờ đi đường…đây là cơ sở đểphát triển tính tư duy logic cho trẻ

Trẻ em 5 – 6 tuổi có ngôn ngữ cảnh và ngôn ngữ mạch lạc nên rất thíchcác trò chơi dân gian kết hợp những bài đồng dao Bên cạnh đó, trẻ rất thích thúvới các vật liệu chơi, thích tìm kiếm các vật liệu khác nhau để phục vụ trò chơicủa mình

Mối quan hệ giữa cô giáo và trẻ 5 tuổi trong trò chơi dân gian ngày cànggần gũi Cô giáo vừa như người bạn chơi với trẻ vừa như người hướng dẫn trẻchơi, chính nhờ sự giúp đỡ của cô giáo mà trẻ tự lựa chọn nguyên vật liệu đểlàm đồ chơi và có thể tự tổ chức các trò chơi dân gian mà mình yêu thích

1.3.8 Hình thức tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non

Có thể tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm nonthong qua các hoạt động trải nghiệm, các hoạt động có chủ đích (tích hợp,lồngghép giáo dục bảo vệ môi trường), hoạt động chơi, hoạt động ngoài trời, cáchoạt động sinh hoạt hàng ngày và hoạt động tuyên truyền, phổ biến

1.4 Ý nghĩa của trò chơi dân gian với trẻ 5-6 tuổi

Qua các trò chơi cổ truyền của trẻ em, ta có thể rút ra được thế nào là nhữngtrò chơi thích hợp với nhu cầu nguyện vọng và tâm lý của trẻ em, xét ở nhiềuphạm vi như: lời đồng dao, động tác chơi, qui trình tổ chức chơi, chủ định chơi,các luật chơi

Các trò chơi dân gian VN thường giảm tiện, không cầu kỳ, tốn kém nên cóthể dễ dàng chơi mọi lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ kiếm, dễ làm, chủ yếu lấy từ trong

tự nhiên, thậm chí chỉ là cái gậy, hòn đá, hòn bi chúng có thể nhặt trong vườn,dưới ruộng là có thể lập được một hội chơi.

Trò chơi dân gian là một hoạt động có tác động mạnh mẽ đến trẻ em, nó

là phương tiện giáo dục nhân cách toàn diện cho trẻ mầm non Trò chơi dângian cung cấp cho các em những kiến thức xã hội cần thiết cho cuộc sống củatrẻ: Tập mua bán, tập lao động, làm quen với các nghề nghiệp trong xã hội…

Trò chơi dân gian là phương tiện giáo dục trẻ em có thái độ đúng đắntrong các mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiênnhiên

Trò chơi dân gian giúp cho trẻ phát triển trí tưởng tượng, cũng là phươngtiện phát triển ngôn ngữ có hiệu quả Khi tham gia chơi, trẻ được ca hát, nhảymúa, đối đáp… Qua đó, vốn từ của trẻ được phong phú, ngôn ngữ mạch lạc.Trò chơi dân gian là phương tiện giáo dục thể chất cho trẻ một cách có hiệu quả.Khi tham gia vào các trò chơi vận động dân gian, các vận động cơ bản của trẻđược rèn luyện, nhờ đó mà trẻ trở nên nhanh nhẹn, kéo léo, hoạt bát trong hoạtđộng

Trò chơi dân gian còn có ý nghĩa trong việc rèn luyện kỹ năng sống chotrẻ Đặc biệt đối với trẻ em Việt Nam, trò chơi dân gian còn góp phần hình thànhnhân cách văn hóa mang bản sắc dân tộc Việt Nam

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng vận động tinh của trẻ 5-6 tuổi thông qua các trò chơi dân gian

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự rèn luyện kĩ năng vận động tinh của trẻ

5-6 tuổi thông qua trò chơi dân gian như:

+ Các yêu cầu của trò chơi về sự vận động các nhóm cơ

+ Các loại vật liệu được sử dụng trong trò chơi

+ Khả năng tiếp thu và áp dụng các hành động chơi của trẻ vào quá trìnhchơi

+ Số lượng trò chơi dân gian mà giáo viên tổ chức cho trẻ có yếu tố pháttriển kỹ năng vận động tinh

+ Điều kiện cơ sở vật chất tại các trường mầm non

Tiểu kết chương 1

Có thể nói, vận động tinh là một trong những loại vận động rất cần thiếtđối với con người trong cuộc sống Nhờ có vận động tinh con người mới có thểlàm được những việc trong cuộc sống như : Cầm bút để viết, cầm dụng cụ laođộng để làm việc Từ đó con người mới có thể tồn tại và phát triển được trongcuộc sống Vì vậy trong quá trình giáo dục thể chất cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo,nhiệm vụ rèn luyện các KNVĐT là rất quan trọng Đặc biệt đối với trẻ mẫu giáolớn rèn luyện KNVĐT tốt sẽ tạo tiền đề tốt giúp trẻ có thể thích ứng được vớiviệc học viết ở bậc tiểu học Để giải quyết nhiệm vụ rèn luyện KNVĐT cho trẻchúng ta có thể sử dụng rất nhiều phương tiện khác nhau: Trong hoạt động tạohình, trong giờ thể dục, trong giờ lao động, hoạt động vui chơi Trong đó tròchơi dân gian có thể được xem là phương tiện hữu hiệu để phát triển cácKNVĐT cho trẻ Khi tham gia vào các trò chơi dân gian trẻ sẽ thực hiện cácKNVĐT một cách hứng thú, hoàn toàn tự giác, tự nguyện do sự hấp dẫn, lôicuốn của nội dung chơi Nhờ đó mà những KNVĐT của trẻ được củng cố vàhoàn thiện

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Địa bàn điều tra

2.1.1 Khu vực thành thị:

- Trường mầm non Sao Mai - tx.Phú Thọ - Phú Thọ

- Trường Mầm non Phong Châu - tx Phú Thọ - Phú Thọ

2.1.2 Khu vực nông thôn:

- Trường mầm non Thượng Nông - huyện Tam Nông - tỉnh phú Thọ

- Trường mầm non Dậu Dương - huyện Tam nông - tỉnh Phú Thọ

2.2 Mục đích điều tra

Giúp đánh giá thực trạng giáo dục kĩ năng vận động tinh của trẻ 5-6 tuổithông qua trò chơi dân gian tại 1 số trường trên địa bàn, từ đó đưa ra một số giảipháp nhằm tăng cường hiệu quả của việc giáo dục kĩ năng vận động tinh của trẻ5-6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

2.3 Nội dung điều tra

Các nội dung điều tra:

- Các kỹ năng vận động tinh trẻ được dạy

- Phương pháp giáo dục kỹ năng giáo dục kĩ năng vận động tinh của trẻ

5-6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

- Sự phù hợp của phương pháp giáo dục giáo dục kĩ năng vận động tinhcủa trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi dân gian với điều kiện thực tế tại địa phương

- Mật độ thực hành các kỹ giáo dục kĩ năng vận động tinh của trẻ 5-6 tuổitrong cuộc sống hàng ngày

- Sự phối hợp của gia đình và nhà trường trong việc giáo dục kĩ năng vậnđộng tinh của trẻ 5-6 tuổi thông qua trò chơi dân gian

2.4 Phương pháp điều tra

Trong qua trình điều tra tôi thực hiện nhiêu phương pháp như:

- Trẻ nhận ra tầm quan trọng của những kỹ năng vận động tinh

- Trẻ có các kỹ năng vận động tinh trong các hoạt động sinh hoạt hàngngày

- Trẻ có thái độ tích cực khi thực hành các kĩ năng vận động tinh

- Trẻ hứng thú và mong muốn được chơi các trò chơi dân gian với mụcđích phát triển vận động tinh

Thang đánh giá: trong qua trình đánh giá ở 2 mức là đạt và chưa đạt 2.6 Kết quả điều tra

- Nhận thức của giáo viên về tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ 5-6 tuổinhằm phát triển, rèn luyện kỹ năng vận động tinh còn hạn chế và đơn điệu

- Thực trạng, mức độ biểu hiện kỹ năng vận động tinh của trẻ 5-6 tuổithông qua các trò chơi dân gian còn khá đơn giản, thiếu linh hoạt, sang tạo

BẠN CÓ THỂ CHO THÊM BẢNG KHÁC THEO NỘI DUNG VÀ SỐLIỆU BẠN ĐIỀU TRA

Tôi đã tiến hành khảo sát vận động tinh của trẻ để dễ đưa ra các giải phápphù hợp và hiệu quả nhất Vận động tinh là những vận động thể hiện ở khả năngvận động của các cơ nhỏ và chủ yếu là sự phối hợp giữa thị giác và vận đông

(phối hợp giữa mắt và tay) Đối với trẻ 5 - 6 tuổi thì một số kỹ năng sau là kháquan trọng:

- Kỹ năng cuộn, xoay tròn cổ tay, quay cổ tay, ngón tay

- Kỹ năng gập, mở các ngón tay

- Kỹ năng bật ngón tay

Tôi tiến hành khảo sát trên 59 trẻ tại lớp mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) để căn

cứ vào khả năng của trẻ lựa chọn những biện pháp phù hợp Kết quả đầu nămnhư sau:

STT Kỹ năng

Đầu năm Tốt Tỉ lệ (%) Khá Tỉ lệ (%) TB Tỉ lệ (%)

Từ những khảo sát trên tôi luôn trăn trở và suy nghĩ xem mình phải làm gì

và làm thế nào để nâng cao kết quả trong việc phát triển và rèn luyện cho trẻ kỹnăng vận động tinh cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua các trò chơi dân gian Đồng thờisưu tầm thêm nhiều trò chơi dân gian với mục đích rèn luyện kỹ năng vận độngtinh cho trẻ 5 – 6 tuổi Bên cạnh đó, tôi cũng sẽ tìm ra và áp dụng những phươngpháp mới cho trẻ tiếp cận trò chơi dân gian, tích cực tích hợp các trò chơi dângian vào mọi hoạt động của trẻ khi ở trường với mục đích cho trẻ chơi trò chơidân gian nhiều hơn nữa để rèn luyện các kỹ năng vận động tinh một cách tựnhiên mà hiệu quả nhất

Chương 3 SƯU TẦM TRÒ CHƠI DÂN GIAN VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC

THỰC HIỆN

3.1 Nguyên tắc sưu tầm các trò chơi dân gian nhằm rèn luyện kỹ năng vận động tinh cho trẻ 5 – 6 tuổi

3.1.1 Trò chơi dân gian phải phù hợp với chủ đề, và điều kiện lớp học

Mỗi chủ đề có những đặc trưng riêng về kiến thức, các kỹ năng và mụctiêu giáo dục, vì vậy việc sưu tầm các trò chơi dân gian cũng cần phải đảm bảophù hợp với kiến thức, kỹ năng và đặc trưng riêng của chủ đề nhằm cung cấpnhững kỹ năng chuyên biệt cho trẻ phù hợp vói chủ đề đó

Mỗi lớp học cũng có điều kiện môi trường giáo dục khác nhau, cơ sở vậtchất khác nhau và trình độ trẻ khác nhau, vì thế khi sưu tầm các trò chơi dângian nhằm rèn luyện KNVĐT cho trẻ ta cũng rất cần chú ý tới việc phù hợp với điềukiện riêng của từng lớp học nhằm đạt kết quả cao nhất cho những mục tiêu đã đề ra

3.1.2 Sưu tầm các trò chơi dân gian phải đảm bảo tính vừa sức, không nên quá dài và phức tạp.

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình sưu tầm các trò chơi dân gian, giáoviên lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức phải không ngừng nângcao mức độ khó khăn trong học tập, gây nên sự căng thẳng về trí lực, thể lựcmột cách cần thiết

Nói cách khác, sưu tầm các trò chơi dân gian vừa sức có nghĩa là các tròchơi dân gian phải tạo nên khó khăn vừa sức, những yêu cầu và nhiệm vụ họctập đề ra phải tương ứng với giới hạn cao nhất của vùng phát triển vận động tinhgần nhất Sưu tầm các trò chơi dân gian vừa sức không có nghĩa là sức học sinh