Việc nâng cao năng lực tư duy cho sinh viên là vấn đề quan trọng trong tình hình hiện nay, giúp sinh viên có tư duy khoa học trong quá trình học tập và làm việc sau này. Cần xác định, hiểu rõ nội dung phương pháp luận biện chứng duy vật; xác định vấn đề cần giải quyết để chọn đúng phương pháp, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn; là cơ sở quan trọng để xây dựng năng lực tư duy, nhận thức và giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra một cách đúng đắn.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
-TIỂU LUẬN VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NGUYÊN NHÂN VÀ KẾT QUẢ TRONG QUÁ
TRÌNH HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY
Trang 2Trải qua các thời đại, chúng ta không thể phủ nhận được vai trò quan trọng của việc học tập đối với sự phát triển của xã hội, nhất là trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước ta hiện nay Việc học tập chính là chiếc cầu nối quan trọng để nâng cao tri thức của chúng ta, giúp cho việc nhận thức và phát triển cuộc sống của bản thân và xã hội ngày càng tốt hơn.
Bằng sự vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân kết quả, em xin phân tích về việc vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả trong quá trình học tập của sinh viên hiện nay dưới góc nhìn của tân sinh viên - những thế hệ tương lai của đất nước
1 Tổng quan đề tài.
Việc nâng cao năng lực tư duy cho sinh viên là vấn đề quan trọng trong tình hình hiện nay, giúp sinh viên có tư duy khoa học trong quá trình học tập và làm việc sau này Cần xác định, hiểu rõ nội dung phương pháp luận
biện chứng duy vật; xác định vấn đề cần giải quyết để chọn đúng phương pháp, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận
và thực tiễn; là cơ sở quan trọng để xây dựng năng lực tư duy, nhận thức và giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt
ra một cách đúng đắn.
Trang 3Tiểu luận này được viết nhằm nêu lên quan điểm của Triết học Mác-Lênin về quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả, phân tích vấn đề quá trình học tập của sinh viên hiện nay Bên cạnh đó, nó cũng được hi vọng
có thể thay đổi được nhận thức của sinh viên nhằm tạo ra những thay đổi tích cực trong học tập của mỗi cá nhân sinh viên, tạo nên lợi thế cạnh tranh: sự thay đổi tư duy; từ việc nghĩ rằng học để biết, học để thi chuyển sang cách nghĩ học là để làm
Để đạt được mục đích trên, tiểu luận đề cập, giải quyết những vấn đề sau:
Mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả, sự tác động qua lại giữa hai yếu tố trên
Thực trạng học tập của sinh viên ngày nay và giải pháp cải thiện cần áp dụng
2 Mục đích nghiệm vụ nghiên cứu đề tài.
3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu đề tài.
Đối tượng nghiên cứu của bài viết là “Quan hệ biện trứng giữa nguyên nhân và kết quả” và các đối tượng có liên quan đến quan hệ nhân quả trong học tập của sinh viên hiện nay Cụ thể thì ở đây, bài tiểu luận chủ yếu nghiên cứu những tác động của “quan hệ biện trứng giữa nghuyên nhân và kết quả trong học tập của sinh viên hiện nay” đối với sinh viên Việt Nam đề từ đó hoàn thành mục đích chung mà đề tài muốn hướng đến
đã được nêu trên
Trang 4Chương 1 Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân kết quả trong phép biện chứng duy vật
1.1 Khái niệm về cặp phạm trù nguyên nhân - kết quả.
1.1.1 Khái niệm:
+ Nguyên nhân là phạm trù chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự
vật hoặc giữa các sự vật với nhau, gây ra một biến đổi nhất định nào đó
+ Kết quả là phạm trù chỉ sự biến đổi xuất hiện do tác động lẫn nhau giữa các mặt
trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây ra
Trang 5+ Cả kết quả và hậu quả đều do nguyên nhân sinh ra Nhưng những gì có lợi cho con người thì được gọi là kết quả, còn những gì có hại thì gọi là hậu quả.
1.1.2 Phân biệt giữa nguyên cớ, điều kiện và kết quả, hậu
quả:
+ Nguyên cớ là những sự vật, hiện tượng xuất hiện đồng thời cùng nguyên nhân nhưng chỉ có quan hệ bề ngoài, ngẫu nhiên chứ không sinh ra kết quả Ví dụ như việc một phần tử Serbia ám sát thái tử đế quốc Áo Hung chỉ là nguyên cớ của chiến tranh thế giới thứ nhất Còn nguyên nhân thực sự của cuộc chiến tranh này là mâu thuẫn đã có từ lâu giữa các nước tham chiến
+ Điều kiện là những sự vật hiện tượng gắn liền với nguyên nhân, tác động vào nguyên nhân, làm cho nguyên nhân phát huy tác dụng nhưng điều kiện cũng không trực tiếp sinh ra kết quả Ví dụ như áp suất, nhiệt độ, chất xúc tác,
Trang 6- Nếu những sự vật, hiện tượng về cơ bản là giống nhau, tác động trong những hoàn cảnh tương đối giống nhau thì sẽ gây nên những kết quả giống nhau về cơ bản Nếu các nguyên nhân và hoàn cảnh càng ít khác nhau bao nhiêu thì các kết quả do chúng gây nên càng ít khác nhau bấy nhiêu.
Trang 7+ Căn cứ vào tính chất, vai trò của nguyên nhân đối với sự hình thành kết quả, có thể phân loại nguyên nhân thành:
~ Nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân thứ yếu.
~ Nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài.
~ Nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan.
1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả
1.3.1 Nguyên nhân sinh ra kết quả :+ Nguyên nhân là cái sinh ra kết quả, nên nguyên nhân luôn có trước kết quả Còn kết quả chỉ xuất hiện sau khi nguyên nhân xuất hiện và bắt đầu tác động Tuy nhiên, không phải sự nối tiếp nào trong thời gian của các hiện tượng cũng đều biểu hiện mối liên hệ nhân quả Cái phân biệt quan hệ nhân quả với quan hệ kế tiếp nhau về mặt thời gian là
ở chỗ: giữa nguyên nhân và kết quả còn có mối quan hệ sản sinh, quan hệ trong đó nguyên nhân sinh ra kết quả
+ Cùng một nguyên nhân có thể gây ra nhiều kết quả khác nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể Ngược lại, cùng một kết quả có thể được gây nên bởi những nguyên nhân khác nhau tác động riêng lẻ hoặc cùng một lúc
+ Nếu nguyên nhân khác nhau tác động lên sự vật theo cùng một hướng thì sẽ gây nên ảnh hưởng cùng chiều, đẩy nhanh sự hình thành kết quả Ngược lại, nếu các nguyên nhân khác nhau tác động lên sự vật theo các hướng khác nhau thì sẽ làm suy yếu, thậm chí triệt tiêu các tác dụng của nhau Điều đó sẽ ngăn cản sự xuất hiện của kết quả Do vậy trong hoạt động thực tiễn cần phải phân tích vai trò của từng loại nguyên nhân, để có thể chủ động tạo ra điều kiện thuận lợi cho những nguyên nhân quy định sự xuất hiện của kết quả (mà con người mong muốn) phát huy tác dụng
Trang 81.3.3 Nguyên nhân và kết quả có thể thay đổi vị trí cho nhau:
+ Một sự vật, hiện tượng nào đó trong mối quan hệ này là nguyên nhân, nhưng trong mối quan hệ khác lại là kết quả và ngược lại Ph.Ăngghen nhận xét rằng: Nguyên nhân và kết quả là những khái niệm chỉ có ý nghĩa là nguyên nhân và kết quả khi được áp dụng vào một trường hợp riêng biệt nhất định Nhưng một khi chúng ta nghiên cứu trường hợp riêng biệt ấy trong mối liên hệ chung của nó với với toàn bộ thế giới, thì những khái niệm ấy lại gắn với nhau trong một khái niệm về sự tác động qua lại một cách phổ biến, trong đó nguyên nhân và kết quả luôn thay đổi vị trí cho nhau.
+ Một hiện tượng nào đó là kết quả do một nguyên nhân nào đó sinh ra, đến lượt mình sẽ trở thành nguyên nhân sinh ra hiện tượng thứ ba… Và quá trình này tiếp tục mãi không bao giờ kết thúc, tạo nên một chuỗi nhân quả vô cùng tận Trong chuỗi đó không có khâu nào là bắt đầu hay cuối cùng.
1.3.2 Sự tác động trở lại của kết quả đối với nguyên nhân:
Kết quả do nguyên nhân sinh ra, nhưng sau khi xuất hiện, kết quả lại có ảnh hưởng trở lại đối với nguyên nhân, Sự ảnh hưởng đó có thể diễn ra theo hai hướng: Thúc đấy sự hoạt động của nguyên nhân (hướng tích cực), hoặc cản trở
sự hoạt động của nguyên nhân (hướng tiêu cực).
Trang 91.4 Ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trụ nguyên nhân kết quả
1.4.1 Tính khách quan và phổ biến của mối liên hệ nguyên nhân và kết quả:
Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan và tính phổ biến, nghĩa là không có sự vật, hiện tượng nào trong thế giới vật chất lại không có nguyên nhân Nhưng không phải con người có thể nhận thức ngay được mọi nguyên nhân Nhiệm vụ của nhận thức khoa học là phải tìm ra nguyên nhân của những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy để giải thích được những hiện tượng
đó Muốn tìm nguyên nhân phải tìm trong thế giới hiện thực, trong bản thân các sự vật, hiện tượng tồn tại trong thế giới vật chất chứ không được tưởng tượng ra từ trong đầu óc con người, tách rời với thế giới hiện thực.
1.4.2 Cách thức tìm ra nguyên nhân và vận dụng loại bỏ, hạn chế nguyên nhân gây kết quả tiêu cực:
Vì nguyên nhân luôn luôn có trước kết quả nên muốn tìm nguyên nhân của một hiện tượng nào đấy cần tìm trong những sự kiện những mối liên hệ xảy ra trước khi hiện tượng đó xuất hiện Một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra Những nguyên nhân này có vai trò khác nhau đối với việc hình thành kết quả.
Kết quả tác động trở lại nguyên nhân Vì vậy, trong hoạt động thực tiễn chúng ta cần phải khai thác, tận dụng các kết quả đã đạt được để tạo điều kiện thúc đẩy nguyên nhân phát huy tác dụng, nhàm đạt mục đích.
Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng có nguyên nhân của nó và do nguyên nhân quyết định, thì để nhận thức được sự vật, hiện tượng ấy nhất thiết phải tìm ra nguyên nhân xuất hiện của nó; muốn loại bỏ một sự vật, hiện tượng nào đó không cần thiết, thì phải loại bỏ nguyên nhân sinh ra nó.
Trang 10Một sự vật, hiện tượng có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra và quyết định, nên khi nghiên cứu sự vật, hiện tượng đó không vội kết luận về nguyên nhân nào đã sinh ra nó; khi muốn gây ra một sự vật, hiện tượng có ích trong thực tiễn cần phải lựa chọn phương pháp thích hợp nhất với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể chứ không nên rập khuôn theo phương pháp
cũ Trong số các nguyên nhân sinh ra một sự vật, hiện tượng có nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân thứ yếu, nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài, nên trong nhận thức và hành động cần dựa vào nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân bên trong
1.4.3 Xét về mặt thời gian, nguyên nhân có trước kết quả nên khi tìm nguyên nhân của một sự vật, hiện tượng cần tìm ở các sự vật, sự kiện, mối liên hệ đã xảy ra trước khi sự vật, hiện tượng xuất hiện Xác định đúng nguyên nhân không vội vàng kết luận nguyên nhân để tránh nhận định sai lầm:
Trong thời gian hoặc trong mối quan hệ nào đó, vì nguyên nhân và kết quả có thể đổi chỗ cho nhau, chuyển hóa lẫn nhau nên để nhận thức được tác dụng của một sự vật, hiện tượng và để xác định phương hướng đúng cho hoạt động thực tiễn, cần nghiên cứu sự vật, hiện tượng đó trong mối quan hệ mà nó giữ vai trò là kết quả, cũng như trong mối quan hệ mà nó giữ vai trò là nguyên nhân, sản sinh ra những kết quả nhất định.
Trang 11CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA NGUYÊN NHÂN VÀ KẾT QUẢ TRONG QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY.
Học tập là quá trình tiếp thu kiến thức, tích lũy tri thức, kinh nghiệm, rèn luyện kĩ năng, Đó là quá trình dài lâu và thường xuyên trong suốt cuộc đời mỗi con người Nhưng quá trình học tập ở bậc Đại học, Cao đẳng là vô cùng quan trọng Trong thời gian ngắn ngủi chỉ khoảng năm năm thôi nhưng sinh viên vừa phải học kiến thức chuyên môn, vừa phải rèn luyện rất nhiều những kĩ năng mềm để tìm được công việc đúng chuyên ngành với mức lương cao, trở thành người có ích cho xã hội và đất nước Vậy trong quá trình học tập của mỗi sinh viên, mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả có tác động như thế nào? Trước tiên cần phải tìm hiểu về thực trạng việc học của sinh viên hiện nay
Trang 122.1 Thực trạng học tập của sinh viên hiện nay
Đồng thời, trên giảng đường còn tồn tại một thực trạng thụ động nữa đó là tâm lí “ngại” phát biểu Trong mỗi giờ học, việc sinh viên chủ động nêu câu hỏi, thắc mắc hay phát biểu là rất ít Thay vào đó là sự coi nhẹ, không quan tâm, hời hợt hay trả lời một cách ấp úng, không rõ ràng khi giảng viên nêu lên vấn đề, đặt câu hỏi
Học đối phó, học vẹt cũng là biểu hiện của sự thụ động trong học tập Sinh viên học tập không trên tinh thần tự nguyện, học chỉ để thi qua môn và cuối cũng cũng chữ thầy trả lại cho thầy “Học vẹt” là lối học thuộc lòng, lắp ghép các kiến thức rời rạc, thiếu sáng tạo Đó cũng là kiểu học thiên về lí thuyết, thiếu thực hành, thiếu tính thực tiễn Học chỉ để thi cử lấy cho được mảnh bằng tốt nghiệp Thế nên, một thực tế đáng buồn là sau khi tốt nghiệp, ra trường sinh viên vẫn thiếu nhiều kĩ năng thậm chí là thiếu kiến thức chuyên môn hay không có tính chủ động sáng tạo
Trang 132.1.2 Lười học, lười đọc
Lười học cũng là một thực trạng phổ biến ở sinh viên hiện nay Đó là sự không chăm chỉ, không có ý thức trách nhiệm với việc học của bản thân, không chịu suy nghĩ để giải quyết vấn đề Người lười học luôn nghĩ vấn đề đó quá khó đối vời mình hoặc ngược lại nghĩ nó quá dễ không cần học hay chỉ đơn giản là không chịu động não và luôn
ỷ lại
Việc đọc sách và tài liệu chuyên ngành của sinh viên chỉ diễn ra khi có sự thúc bách về bài vở từ phía giảng viên hay khi có một dự án thuyết trình, bài tập lớn phải làm Tức là việc đọc sách, tài liệu chỉ được thực hiện dưới điều kiện bắt buộc dần dần dẫn đến tính thiếu tự giác, thiếu hứng thú Theo số liệu mà Bộ Văn hoá Thể thao & Du lịch đưa ra nhân Ngày hội Sách và Văn hoá đọc 2013: Bình quân mỗi năm một người Việt Nam chỉ đọc 0,8 quyển sách Văn hoá đọc của chúng ta nói chung và ở sinh viên nói riêng có đang ở mức báo động?
Trang 141 Gian lận trong thi cử
Bên cạnh thực trạng lười học, lười đọc, thụ động trong học tập là một thực trạng đáng buồn khác tồn tại phổ biến trong giới sinh viên đó là sự gian lận trong thi cử Đó là sự thiếu trung thực trong kiểm tra thi cử, là hành vi làm trái so với quy chế như mang tài liệu vào phòng thi, nhìn bài của bạn hoặc chạy tiền để được điểm cao Trước mỗi kì thì, sinh viên thường chuẩn bị hàng loạt “phao” phô tô thu nhỏ giấu trong người để chờ cơ hội sử dụng Đây
là hình thức gian lận phổ biến nhất, sau đó là dùng điện thoại, hoặc sách vở, hoặc ghi ra bàn,v.v…Gian lận trong thi
cử ở bất kì thời đại nào, quốc gia nào cũng có, chỉ khác nhau ở mức độ Nhưng đang báo động ở chỗ đa số các bạn sinh viên hiện nay đều cho rằng đó là chuyện “bình thường”, chuyện “đương nhiên” chả có gì đáng bàn
Trang 152.2 Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả trong thực trạng học tập của sinh viên hiện nay
2.2.1 Phạm trù nguyên nhân
Những nguyên nhân của sự thụ động trong học tập:
Nguyên nhân chủ quan đến từ phía sinh viên – những người học do thói quen học tập từ thời phổ thông
trông chờ vào kiến thức thầy cô trên lớp truyền thụ Sinh viên cũng không có thói quen đọc giáo trình và các tài liệu có liên quan đến kiến thức môn học khi ở nhà Họ cũng chưa chủ động tìm tòi phương pháp học tích cực, sáng tạo
Nguyên nhân khách quan đến từ phía giảng viên và chương trình học Phương pháp giảng dạy của giảng viên là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến thái độ học tập của sinh viên
Trang 16Vẫn biết rằng sự lười học của sinh viên là do nguyên nhân chủ yếu cốt lõi đến từ bản thân người học, nhưng cũng phải kể đến những nguyên nhân khách quan như chương trình đại học cồng kềnh, nặng về lý thuyết, các giờ lên giảng đường quá dài, gây căng thẳng và điều kiện cơ sở vật chất của trường cũng ảnh hưởng tới sự học tập của sinh viên.
Nguyên nhân dẫn đến sự lười đọc, lười học của sinh viên
hiện nay:
Căn bệnh “lười” của sinh viên hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ xã hội, từ nhà trường, từ gia đình,… Nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn đến từ phía người học Ngôi trường Đại học như là một “thiên đường” với vô vàn điều mới lạ, hấp dẫn, thu hút khiến sinh viên mải mê và quên bẵng đi nhiệm vụ chính của mình.?
Một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng lười học là do các bạn còn bận rộn kiếm tiền Nhiều bạn sinh viên do xa nhà, gia đình khó khăn nên đã chọn cách đi làm thêm để đỡ gánh nặng cho bố mẹ Nhưng cũng có không ít sinh viên kiếm tiền để trải nghiệm hoặc vì tiêu xài quá đà, nợ nần chồng chất lúc nào cũng khủng hoảng vì “Tiền Tiền Tiền”
Sống trong thời đại công nghệ, truyền thông nên các bạn cũng bị mạng xã hội “ngốn” mất khá nhiều thời gian trong ngày Lướt web, chơi game, Facebook, Zalo, Twitter, Tiktok,… khiến sinh viên “sống ảo” hơn sống thực