Luận văn thạc sĩ chất lượng chương trình thời sự truyền hình của đài phát thanh và truyền hình vĩnh long

Bằng sự phát huy những lợi thế có sẵn về vị trí địa lý, kết hợp các chương trình thông tin, giải trí, thể thao, khoa giáo, phim tài liệu, ký sự khác, chương trình Thời sự truyền hình của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HỒ QUỐC DŨNG

CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH

VÀ TRUYỀN HÌNH VĨNH LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Vĩnh Long - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HỒ QUỐC DŨNG

CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH

VÀ TRUYỀN HÌNH VĨNH LONG

Chuyên ngành: Báo chí học định hướng ứng dụng

Mã số: 8320101.01 (UD)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Chủ tịch Hội đồng chấm luận văn Người hướng dẫn khoa học thạc sĩ khoa học

PGS.TS ĐẶNG THỊ THU HƯƠNG PGS TS TRƯƠNG THỊ KIÊN

Vĩnh Long - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn "Chất lượng chương trình thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long", khảo sát tháng 01/2019 đến tháng 6/2019, Ngành: Báo chí, Chuyên ngành: Báo chí học, là công trình nghiên cứu của Hồ Quốc Dũng Những nhận xét và kết luận được rút

ra trong đó hoàn toàn độc lập, chưa từng được công bố ở bất kỳ một tài liệu nào trước đây

LỜI CẢM ƠN

TS Trương Thị Kiên, đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình viết luận văn tốt nghiệp

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô của Viện đào tạo Báo chí và Truyền thông, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền đạt kiến thức thời gian qua Vốn kiến thức tiếp thu trong quá trình học vừa là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn vừa là hành trang quý báu để tôi vững tin trong nghề và mở ra hướng nghiên cứu mới sau này

Tôi cũng trân trọng sự đồng hành, hỗ trợ của bạn bè, đồng nghiệp và những người thân yêu trong gia đình luôn tạo điều kiện thuận lợi, ủng hộ tôi trong suốt thời gian qua

Cuối cùng, xin chúc quý Thầy Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự nghiệp cao quý!

Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2020

Học viên thực hiện

Hồ Quốc Dũng

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG 15

1.1 Các khung lý thuyết nghiên cứu đề tài 15

1.2 Các khái niệm có liên quan đến đề tài 15

1.3 Đặc trưng chương trình Thời sự truyền hình địa phương 20

1.4 Vai trò của chương trình Thời sự truyền hình địa phương 22

1.5 Quy trình tổ chức sản xuất chương trình Thời sự truyền hình địa phương 26

1.6 Tiêu chí đánh giá chất lượng chương trình Thời sự truyền hình địa phương 27

1.6.1 Tiêu chí chất lượng nội dung 28

1.6.2 Tiêu chí chất lượng hình thức 33

1.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng chương trình Thời sự truyền hình địa phương 42

1.7.1 Các yếu tố nhân lực 41

1.7.2 Các yếu tố vật lực 43

1.7.3 Chính sách địa phương 44

1.7.4 Công chúng địa phương 44

Chương 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH VÀ TRUYỀN HÌNH VĨNH LONG 47

2.1 Tổng quan về Đài Phát thanh và truyền hình Vĩnh Long và chương trình được khảo sát 47

2.2 Đánh giá chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của Đài PT-TH Vĩnh Long 53

2

2.2.1 Thành công 53

2.2.2 Hạn chế 89

2.2.3 Nguyên nhân thành công và hạn chế 98

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH VÀ TRUYỀN HÌNH VĨNH LONG 105

3.1 Những vấn đề đặt ra 105

3.2 Giải pháp 108

3.2.1 Giải pháp về nội dung 108

3.2.2 Giải pháp về hình thức 113

3.2.3 Giải pháp về quy trình sản xuất 118

3.3 Một số đề xuất kiến nghị 121

3.3.1 Đối với Ban giám đốc Đài 121

3.3.2 Đối với cơ quan chủ quản 123

3.3.3 Đối với đội ngũ nhà báo 124

KẾT LUẬN 128

TÀI LIỆU THAM KHẢO 131

4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH

TRANG

1 Bảng 1.1: Qui trình sản xuất Chương trình Thời sự

truyền hình tại Đài PT-TH Vĩnh Long

5 Bảng 2.1: Khảo sát tin bài trong Chương trình

Thời sự truyền hình (số liệu tháng 1,2/2019)

53

6

Biều đồ 2.2: Tin tức trong nước trong Chương

trình Thời sự truyền hình (số liệu tháng 4 năm

2019)

55

7

Biều đồ 2.3: Số lượng thể loại trong Chương

trình Thời sự truyền hình (khảo sát giai đoạn

tháng 01-6/2019)

74

8 Biều đồ 2.4: Thể loại trong Chương trình Thời sự

truyền hình (khảo sát giai đoạn tháng 01-6/2019)

76

9

Bảng 2.2: Khảo sát tin hội nghị trong Chương

trình Thời sự truyền hình (số liệu tháng

01-6/2019)

89

(PT-và nhân dân địa phương

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện nay có 13 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Với đặc thù vị trí địa lý bằng phẳng và khoảng cách giữa các tỉnh khá gần, nên công chúng có thể tiếp nhận thông tin thời

sự của nhiều Đài khác nhau Ngoài ra, sự tiếp nhận thông tin thời sự của công chúng vì vậy có thể đến từ nhiều nguồn, nhiều kênh với những hình thức tiếp cận thông tin đa dạng Trong đó, tiếp nhận thông tin qua các kênh truyền hình vẫn đóng vai trò quan trọng

Đặc biệt, Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long (THVL) nhiều năm qua được xem là một kênh thông tin đại chúng được công chúng tín nhiệm, có chỉ số rating cao và có sức ảnh hưởng lớn đến khản giả vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước Theo đó, ngoài các chương trình thể thao giải trí được khán giả yêu thích thì các chương trình chính luận, khoa giáo, trong đó có chương trình Thời sự truyền hình của

6

Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long là chương trình được sự quan tâm theo dõi của khán giả trong tỉnh Vĩnh Long và trong khu vực ĐBSCL Đây là chương trình thông tin chính luận truyền tải chính những nội dung có liên quan về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân và ghi nhận những thông tin phản hồi từ công chúng đến các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương

Bằng sự phát huy những lợi thế có sẵn về vị trí địa lý, kết hợp các chương trình thông tin, giải trí, thể thao, khoa giáo, phim tài liệu, ký sự khác, chương trình Thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long hiện đang là kênh thông tin tin cậy, phổ biến, thu hút được nhiều công chúng, khán giả không chỉ của tỉnh Vĩnh Long mà của nhiều địa phương khác trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long Do vậy, chương trình Thời sự có vai trò, vị trí, sức ảnh hưởng đáng kể đến với công chúng, nhất là trong quá trình định hướng dư luận xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực cho xã hội trong thời gian qua, chương trình Thời sự truyền hình của các Đài Phát thanh và Truyền hình địa phương nói chung, trong đó có CTTS của tỉnh Vĩnh Long vẫn còn những mặt hạn chế cần phải cải thiện Trong đó bao gồm việc cải thiện: chất lượng thông tin, hình thức thể hiện, kết cấu chương trình, sự đa dạng thông tin,v.v Ngoài ra, một số chương trình chậm đổi mới, có hàm lượng thông tin mới còn ít, đề tài chưa đa dạng, tin tức mang tính nghi lễ còn nhiều, phạm vi thông tin còn hạn hẹp, v.v cũng là những điều hạn chế

dễ nhận thấy trong các chương trình Thời sự được phát sóng trên sóng truyền hình của các Đài Phát thanh và Truyền hình địa phương Việc có quá nhiều nguồn thông tin, nhất là khi công nghệ thông tin phát triển mạnh

mẽ, báo điện tử và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng để đưa thông tin đến gần hơn với công chúng, thì các chương trình Thời sự truyền

7

hình đang đứng trước yêu cầu mới để giữ công chúng trung thành và có thêm khán giả mới

Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào xác định

rõ chiến lược của THVL với chương trình TSTH, như: nhiệm vụ chính trị; phạm vi thông tin; đối tượng công chúng; chiến lược phát triển trong bối cảnh cạnh tranh chất lượng và thông tin Trong khi đó, các chương trình TSTH cần phải tiếp tục đổi mới cá về nội dung và hình thức thể hiện, cả về chiều rộng lẫn chiều sâu để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của khán giả

Trước thực trạng đó, tác giả - với tư cách là học viên, và là người trực tiếp phụ trách chương trình TSTH tại Đài PTTH Vĩnh Long, quyết định lựa chọn đề tài “Chất lượng chương trình thời sự của Đài phát thanh

và truyền hình Vĩnh Long” làm đề tài nghiên cứu

Báo chí truyền hình (tập 1, 2) của G.V Cudơnhetxốp, X.L Xvich,

A.la Iurốpxki (Nxb Thông tấn - 2014) Sách đi sâu giới thiệu vị trí, chức năng của truyền hình trong xã hội, vị trí của truyền hình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng, bản chất của truyền hình hiện đại, các phương tiện xây dựng kịch bản truyền hình và những định hướng triển vọng của truyền hình trong thời đại bùng nổ thông tin Cũng trong nội dung cuốn sách này, nhóm tác giả còn giới thiệu về các thể loại báo chí

8

truyền hình, các nghiệp vụ nhà báo trong truyền hình, các phương pháp nghiên cứu xã hội học về khán giả truyền hình v v

Giáo trình báo chí truyền hình của Dương Xuân Sơn, Nxb Đại học Quốc

gia, Hà Nôi - 2009 Giáo trình tập trung trình bày các vấn đề của báo chí truyền hình như: vị trí, vai trò, lịch sử ra đời phát triển của truyền hình; khái niệm, đặc trưng, nguyên lý của truyền hình; kịch bản và kịch bản truyền hình; quy trình sản

xuất chương trình truyền hình, các thể loại báo chí truyền hình…

Sản xuất chương trình truyền hình của Trần Bảo Khánh, Nxb Văn

hóa Thông tin - 2003 Sách đi sâu vào nghiên cứu về quy trình sản xuất một chương trình truyền hình

Chính luận truyền hình – Lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác phẩm,

sách chuyên khảo của TS Nguyễn Ngọc Oanh, Nxb Thông tấn - 2014 Sách đã đi sâu nghiên cứu, khảo sát, tìm hiểu về loại tác phẩm chính luận báo chí, đặc biệt là chính luận truyền hình

Cuốn sách Một ngày thời sự truyền hình của tác giả Lê Hồng Quang

(2004) đề cập đến công việc hàng ngày ở một bộ phận sản xuất tin tức của đài truyền hình, mang tính hướng dẫn thực hành từ thực tiễn qui trình sản xuất phát sóng chương trình thời sự truyền hình Tuy nhiên, qui trình cách làm này ở kênh truyền hình nước Pháp qua lăng kính của nhà báo làm truyền hình Việt Nam

Quyển sách Một số xu hướng mới của báo chí truyền thông hiện đại,

của các tác giả Phan Văn Kiền, Phan Quốc Hải, Phạm Chiến Thắng, Nguyễn Đình Hậu, Nxb Thông tin và truyền thông - 2016 Trong đó đáng lưu ý là Chương 2: Truyền hình hiện đại, đặc tính và xu hướng, có các nội dung như: đặc tính của truyền hình hiện đại; sự trưởng thành của công chúng truyền hình và Xu hướng của truyền hình trong tương lai

9

2.2 Các công trình nghiên cứu

Qua quá trình khảo sát, nghiên cứu đề tài này, tôi có chủ động đi tìm kiếm và nghiên cứu tư liệu ở Thư viện của Viện Báo chí và Truyền thông; Thư viện Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và một số cơ sở có liên quan về lĩnh vực nghiên cứu

này và nhận thấy chưa có công trình nghiên cứu nào về “Chất lượng

chương trình Thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và Truyền hình Vĩnh Long” Đây là đề tài mới mẻ mang tính cấp bách nhưng cụ thể, chứ

không bao quát lớn về lý luận

Ở nước ta hiện nay những công trình nghiên cứu về chất lượng chương trình, bản tin thời sự truyền hình cũng đã có một số tác giả nghiên cứu Cụ thể, tác giả Lâm Thiện Khanh (2004) trong luận văn Thạc sĩ Báo

chí “Nâng cao chất lượng tin tức Thời sự sản xuất tại Đài Truyền hình Cần

Thơ”, nghiên cứu những ưu điểm và hạn chế nội dung các tin tức truyền

hình trong chương trình Thời sự của một Đài truyền hình trung ương tại địa phương Tác giả Nhâm Sỹ Thành (2010), với luận văn Thạc sĩ Báo chí

đề tài: “Nâng cao chất lượng chương trình Thời sự của Đài truyền hình

thành phố Hồ Chí Minh – Từ khi Việt Nam gia nhập WTO tới năm 2010”,

phân tích những đổi mới của chương trình Thời sự của HTV sau 3 năm Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới, những việc đã làm được và những hạn chế cần khắc phục để tiếp tục nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Công trình luận văn Thạc sĩ

Báo chí "Nâng cao chất lượng tin của chương trình thời sự truyền hình -

Đài phát thanh và Truyền hình Hà Nội”của Hoàng Hồng Hạnh (2013),

khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng tin, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình thời sự của Đài Hà Nội

10

Nghiên cứu về chương trình thời sự truyền hình địa phương có một

số công trình như: Luận văn Thạc sĩ Báo chí: "Chương trình thời sự của

Đài truyền hình địa phương trong bối cảnh cạnh tranh thông tin (Khảo sát

từ 01 10 2015 đến 31/03/2016)", của các tác giả: Nguyễn Thùy Liên, Đặng

Thị Thu Hương (2016), nghiên cứu những thách thức của chương trình Thời sự một số Đài địa phương phía Bắc, đối diện với sự cạnh tranh thông tin gay gắt với các phương tiện truyền thông khác Ở khu vực ĐBSCL, có

các công trình nghiên cứu như: "Tổ chức sản xuất chương trình thời sự

truyền hình ở Đài Phát thanh - Truyền hình Đồng Tháp", luận văn Thạc sĩ

của Dương Thị Thanh Thủy (2005), nghiên cứu và đánh giá về tổ chức sản xuất chương trình thời sự truyền hình, những nguyên nhân làm hạn chế năng lực sản xuất, chất lượng chương trình thời sự của THĐT Luận văn

thạc sĩ “Khai thác và xử lý thông tin của phóng viên thời sự truyền hình

các tỉnh Bắc sông Hậu hiện nay” của tác giả Huỳnh Tấn Phát (2015)

nghiên cứu, đánh giá thực trạng việc khai thác và xử lý thông tin của phóng viên thời sự truyền hình, làm rõ những hạn chế, đồng thời đề xuất những biện pháp nâng cao chất lượng khai thác và xử thông tin của phóng viên thời sự truyền hình

Các đề tài luận văn trên đề cập và nghiên cứu chất lượng chương trình thời sự hoặc khai thác xử lý thông tin thời sự ở từng Đài, có những đánh giá ưu điểm, nhược điểm và những giải pháp cơ bản khắc phục một

số hạn chế nhìn thấy được Cho đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu, tổng hợp, đánh giá về chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của Đài PT-TH Vĩnh Long, một trong số ít Đài địa phương có chỉ số rating cao nhất cả nước Trong luận văn này, tác giả sẽ đi sâu vào phân tích nguyên nhân thành công, đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của THVL Đề tài nghiên cứu

11

“Chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và

Truyền hình tỉnh Vĩnh Long” cho đến lúc này là rất mới mẻ, có phạm vi

nghiên cứu hoàn toàn khác so với các đề tài trên, khảo sát qua THVL là chính Đề tài kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các đồng nghiệp đi trước, đó là những cơ sở lý luận và kinh nghiệm nghiên cứu, từ đó tận dụng những nhận định của các đề tài này phát triển và nghiên cứu sâu hơn

và tập trung vào chất lượng về mặt nội dung cũng như hình thức thể hiện của các chương trình Thời sự trên sóng THVL Như vậy, công trình nghiên cứu của tôi là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu sâu và có định hướng về vấn đề này

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Trên cơ sở hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

“Chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và

Truyền hình tỉnh Vĩnh Long” luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng chất

lượng chương trình Thời sự THVL; phân tích những thành công, hạn chế, nguyên nhân của thành công và hạn chế của chương trình Thời sự THVL,

từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình Thời sự THVL

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục tiêu nghiên cứu như trên, đề tài phải tiến hành những nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Tập hợp các nguồn tư liệu, tài liệu, các công trình liên quan đến chất lượng chương trình Thời sự THVL để xây dựng khung lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng chương trình Thời sự THVL trên các bình diện: chất lượng nội dung, chất lượng hình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tập trung vào chất lượng chương trình Thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài luận văn có phạm vi nghiên cứu là các chương trình Thời sự truyền hình, phát sóng 18h30 trên kênh THVL1 của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long Đề tài có mở rộng phạm vi nghiên cứu chương trình TSTH của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Đồng Tháp (THĐT) và Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Hậu Giang (HGTV), là 2 đài tiêu biểu cho hai khu vực Bắc sông Hậu và Nam sông Hậu thuộc khu vực ĐBSCL, có tính cạnh tranh về công chúng với THVL

Thời gian khảo sát: từ tháng 01/2019 đến tháng 6/2019

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra xã hội học: được sử dụng khảo sát, đánh giá

ý kiến của 300 công chúng là khán giả của Đài THVL để lấy ý kiến đánh giá, nhận xét của họ về chất lượng các chương trình Thời sự THVL

- Phương pháp phỏng vấn sâu và phỏng vấn nhóm: trong đó phỏng vấn sâu các lãnh đạo, nhà quản lý, người tham gia sản xuất chương trình TSTH về những thành công và hạn chế cũng như đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chương trình TSTH; phỏng vấn nhóm khán giả xem THVL nhận xét về chất lượng chương trình

13

- Phương pháp so sánh: so sánh hình thức và nội dung, chất lượng các các chương trình Thời sự THVL với các CTTS của một số Đài phát thanh và truyền hình trong khu vực ĐBSCL, cụ thể là Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Đồng Tháp và Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Hậu Giang để rút ra các kinh nghiệm, đồng thời phân tích đánh giá một cách cụ thể và khách quan để nâng cao chất lượng CTTS

- Phương pháp khảo sát thống kê: hệ thống các chương trình thời sự, các thể loại, chủ đề, các chỉ số rating trong thời gian thực hiện khảo sát để phân tích đánh giá vấn đề một cách khách quan, sát với thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn làm rõ hơn về “Chất lượng chương trình Thời sự truyền

hình của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Vĩnh Long”, từ đó đi vào

nhận diện tìm hiểu vấn đề, giúp điều chỉnh, cải thiện nội dung, hình thức truyền tải thông tin để thu hút công chúng xem chương trình Thời sự THVL Lý luận là đóng góp tri thức để hệ thống hoá khung lý thuyết về chương trình truyền hình, tổ chức sản xuất chương trình truyền hình, làm

rõ hơn các yêu cầu, tiêu chí chất lượng của chương trình Thời sự truyền hình địa phương

6.2 Giá trị thực tiễn

Luận văn có giá trị tham khảo về thực tiễn thông qua những cơ sở

dữ liệu xác thực, cụ thể về chương trình Thời sự THVL, từ đó giúp cho cán

bộ lãnh đạo, quản lý nói chung và cấp ủy, chính quyền địa phương, các phóng viên, biên tập viên, lãnh đạo Đài Phát thanh và Truyền hình Vĩnh Long nói riêng có thông tin tham khảo để nâng cao chất lượng chương trình Thời sự THVL đối với công chúng

14

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, kết cấu của luận văn gồm 3 chương Cụ thể:

15

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH

THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

1.1 Các khung lý thuyết nghiên cứu đề tài

- Lý thuyết sử dụng và hài lòng

Thông qua việc nghiên cứu thuyết “Sử dụng và hài lòng” để phân tích hành vi tiếp xúc phương tiện truyền thông của công chúng, cụ thể là với chương trình thời sự truyền hình địa phương, luận văn được áp dụng một quy trình nghiên cứu từ những khái niệm liên quan đến đề tài, lựa chọn các mẫu ngẫu nhiên trong các chương trình thời sự và phân tích các

số liệu đã tổng hợp Phạm vi nghiên cứu chính gồm các chương trình thời sự 18h30 của THVL Qua đó để thấy cách thức công chúng tiếp nhận CTTS như thế nào, quy nạp những đặc điểm chung của sự “hài lòng” mà các chương trình Thời sự THVL mang lại cho công chúng Sử dụng thuyết “Sử dụng và hài lòng” để phân tích mức độ đáp ứng của chương trình Thời sự THVL với công chúng, từ đó có những khuyến nghị đề xuất thay đổi nội dung, hình thức thể hiện để nâng cao chất lượng chương trình thời sự THVL

- Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự

Bằng cách sử dụng lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự, luận văn

sẽ làm rõ hơn vai trò của CTTS truyền hình của Đài PT-TH Vĩnh Long thông qua việc sắp đặt chương trình nghị sự cho công chúng, định hướng công chúng trong các vấn đề mà Đài cho là quan trọng Sử dụng lý thuyết này, luận văn đánh giá hiệu quả của CTTS trong thời gian dài, cụ thể là từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2019

Còn trong cuốn Truyền thông đại chúng, GS, TS Tạ Ngọc Tấn cho rằng: "Thuật ngữ chương trình truyền hình được sử dụng trong hai trường

hợp Trong đó, trường hợp thứ nhất chỉ toàn bộ nội dung thông tin phát đi trong ngày, trong tuần, trong tháng của một kênh truyền hình hay một đài truyền hình Trường hợp thứ hai, chương trình truyền hình dùng chỉ một hay nhiều tác phẩm hoàn chỉnh, kết hợp với một số thông tin tài liệu khác được tổ chức theo một chủ đề cụ thể với hình thức tương đối nhất quán, thời lượng ổn định và được phát theo định kỳ" [27, tr.76]

Như vậy, có thể thấy chương trình truyền hình là sản phẩm của truyền hình, là kết quả của quá trình lao động, sáng tạo của nhiều người, từ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, đạo diễn đến người lãnh đạo, quản

lý Chương trình truyền hình cũng là sản phẩm của tập thể cơ quan Đài, với sự đóng góp làm nên chương trình từ nhiều bộ phận, như: lãnh đạo quản lý, bộ phận nội dung, bộ phận kỹ thuật… Chương trình truyền hình được lựa chọn, tổ chức sản xuất theo qui trình cụ thể và được phát sóng đến công chúng xem truyền hình

Các chương trình truyền hình thể hiện mục tiêu, sứ mệnh, tầm nhìn

mà Ban lãnh đạo các Đài mong muốn, cũng là thể hiện bản lĩnh chính trị, năng lực đội ngũ và trách nhiệm xã hội của những người làm truyền hình

17

Các chương trình truyền hình đáp ứng tốt nhu cầu của công chúng, góp phần nâng cao nhận thức, sự hiểu biết và định hướng thông tin, văn hóa cho công chúng sẽ tạo uy tín cho Đài truyền hình Tác giả Dương Xuân

Sơn viết: "Chương trình truyền hình đề cập tới các vấn đề của đời sống xã

hội, không phải ngẫu nhiên như tự thân nó, mà nó thường chuyển tải các loại thông tin từ chương trình này đến chương trình khác, ngày này qua ngày khác nhằm phục vụ đối tương công chúng xác định Nội dung của nó làm sâu sắc thêm một cách trực tiếp những tư tưởng, chủ đề, dần dần tạo thói quen trong ý thức công chúng" [21, tr.96]

Còn tác giả Trần Bảo Khánh viết trong cuốn Sản xuất chương trình

truyền hình như sau: “Với sự xuất hiện của phát thanh, sau đó là truyền hình thì cũng xuất hiện thuật ngữ chương trình Đây là thuật ngữ mang tính bản chất của chúng Có thể đưa ra khái niệm như sau về chương trình (truyền hình): “là kết quả cuối cùng của quá trình giao tiếp với công chúng [13, tr.30] và “chương trình tạo thành chu kỳ khép kín những mắc xích trong chuỗi giao tiếp” [13, tr.31]

Trong luận văn này, tác giả đi theo cách hiểu về chương trình truyền hình như tác giả Dương Xuân Sơn đã nêu

1.2.2 Chương trình thời sự truyền hình

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, định nghĩa:

- Chương trình là: "toàn bộ nói chung những dự kiến hoạt động theo một trình tự nhất định và một thời gian nhất định" [31, tr.193]

- Thời sự là: "tổng thể nói chung những sự việc ít nhiều quan trọng trong một lĩnh vực nào đó, thường là xã hội, chính trị, xảy ra trong thời gian gần nhất và đang được nhiều người quan tâm." [31, tr.956]

- Truyền hình: “là một loại hình truyền thông đại chúng, chuyển tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh Nguyên nghĩa của thuật ngữ vô tuyến

18

truyền hình bắt nguồn từ hai từ “tele” có nghĩa là “ở xa” và “vision” nghĩa

là “thấy được”, tức là “thấy được ở xa”.[27, tr.143]

Định nghĩa về “Chương trình thời sự”, trong cuốn Báo chí truyền

hình, các tác giả G.V Cudơnhetxốp, X.L Xvich, A.la Iurốpxki viết:

"Chương trình thời sự đơn giản giống như một bản tin trên báo, thông báo các sự việc, hơn nữa, đó là những sự việc được phân tích, khái quát…Trên thực tế, chủ đề của bản tin là không giới hạn: nông nghiệp, nghệ thuật, kinh doanh, sáng chế, các sự kiện trong đời sống quốc tế…” [35, tr.83-84]

Còn trong tài liệu tham khảo Thời sự truyền hình, tác giả V.Mc Cullough Carroll, viết: "Tin tức truyền hình - đó chính là một cuộc cạnh

tranh theo đúng nghĩa Hãy hiểu trọn vẹn hàm ý này trước khi các bạn thâm nhập vào thế giới kỳ thú đó Còn nếu khi đã thâm nhập rồi, hãy tiếp tục dấn bước lên phía trước Người ta vẫn nói rằng, người làm việc trong chương trình thời sự lúc nào cũng "ngửi thấy" mùi cạnh tranh, nhưng chính điều đó giúp họ giữ vững được vị trí của mình." [41, tr.7]

Từ "vị trí" mà tác giả V.Mc Cullough Carroll viết cho thấy tầm quan trọng của CTTS truyền hình Đối với các đài truyền hình, CTTS truyền hình có thể xem như là "trang bìa" của tờ báo, là một trong những chương trình quan trọng hàng đầu, nhất là đối với các Đài PT-TH địa phương CTTS truyền hình có đặc điểm rõ nét của tờ "báo hình"

Ở nhiều Đài PT-TH địa phương, CTTS truyền hình còn để gọi chung cho các chương trình thông tin tin tức như Bản tin trưa, Bản tin tối hay Bản tin Chào buổi sáng, v.v Trong luận văn này, tác giả cho rằng:

CTTS truyền hình là chương trình truyền hình có nhiệm vụ thông tin

về sự kiện, sự việc mang tính thời sự nóng hổi của đời sống xã hội, chuyển tải chúng đến khán giả một cách nhanh chóng nhất, được phát sóng định

kỳ với thời lượng, kết cấu, thời điểm phát sóng ổn định Chương trình

cơ quan chủ quản là UBND tỉnh, đối tượng công chúng địa phương, với đặc thù thông tin tuân theo nhu cầu, năng lực tiếp nhận và đặc điểm văn hoá vùng miền của địa phương đó

Chương trình Thời sự truyền hình của Đài phát thanh và truyền hình Vĩnh Long, đề tài mà tác giả đang khảo sát về bản chất chính là một chương trình Thời sự truyền hình địa phương

1.2.4 Chất lượng chương trình thời sự truyền hình

- Chất lượng là gì?

Chất lượng là tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật,

sự việc, nó làm cho sự vật, sự việc này phân biệt với sự vật, sự việc khác

Theo Từ điển tiếng Việt, chất lượng là "cái tạo nên phẩm chất, giá trị của

một sự vật, sự việc" [31, tr.199]

- Chất lượng chương trình thời sự truyền hình:

Chất lượng CTTS truyền hình được hiểu là khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự của công chúng, phù hợp lợi ích cộng đồng, vừa hấp dẫn và gây ấn tượng mạnh với công chúng Chất lượng CTTS truyền hình được tạo thành bởi chất lượng của các yếu tố cấu thành chương trình, như: chất lượng nội dung thông tin, chất lượng hình thức thể hiện, chất lượng phương thức sản xuất và phát sóng chương trình

20

Một cách cơ bản nhất, nội dung chương trình phải mới, phong phú, đáp ứng nhu cầu thông tin hàng ngày của công chúng Chương trình TSTH phải cung cấp những thông tin chính xác, trung thực, gần gũi với đời sống của người dân Hình thức chương trình phải có sự hấp dẫn công chúng, cả

về hình ảnh, màu sắc, âm thanh, tiết tấu đến cách thể hiện của phát thanh viên Phương thức sản xuất thường được thực hiện trực tiếp, thuận lợi cho

sự tương tác của khán giả hoặc sự cập nhật thông tin mới (nếu cần) của cơ quan đài truyền hình

1.3 Đặc trưng chương trình thời sự truyền hình địa phương

1.3.1 Đặc trưng của chương trình thời sự truyền hình địa phương

1.3.1.1 Tính chính luận cao

Mỗi chương trình truyền hình đều có những đặc trưng riêng Đặc trưng đầu tiên của CTTS Truyền hình là mang tính chính luận cao Tại Việt Nam, báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân nên CTTS truyền hình dù là của các cơ quan báo chí trung ương hay địa phương đều là bức tranh toàn cảnh về cuộc sống sôi động đang diễn ra tại các địa phương, trong khu vực, trong nước và trên thế giới với góc nhìn nghiêm túc, đậm màu sắc chính trị

1.3.1.2 Thông tin nhanh nhất, phạm vi thông tin rộng nhất và tác động đến nhiều đối tượng khán giả nhất

CTTS truyền hình địa phương có đặc điểm là thông tin nhanh nhất,

có phạm vi thông tin rộng nhất và tác động đến đa dạng đối tượng xem truyền truyền hình là công chúng ở địa phương Thông tin nhanh nhất bởi

lẽ so với các CTTH khác phải thu phát lại, xử lý các công đoạn tiền kỳ, hậu kỳ và chờ đến lịch phát sóng cố định thông thường là mỗi tuần mốt số thì các thông tin mà CTTS chuyển đến công chúng ngay trong ngày, ngay trước giờ phát sóng, thậm chí là thông tin trực tiếp nơi sự kiện diễn ra Lợi

21

thế về loại hình, cùng với công nghệ sản xuất truyền dẫn hiện đại, phát sóng trực tiếp đã giúp cho công chúng CTTS tiếp cận thông tin nhanh nhất Chương trình TSTH cũng có phạm vi thông tin rộng nhất khi thông tin về mọi mặt của đời sống xã hội, từ trong nước đến thế giới, khác với CTTH chuyên đề chỉ thông tin sâu về một lĩnh vực Ngoài ra, một điểm nổi trội khác của CTTS là tác động đến đa dạng đối tượng người xem, ai cũng có thể xem chương trình TSTH, không phân biệt độ tuổi, giới tính, trình độ

1.3.1.3 Thông tin phải đảm bảo tính chính xác gần như tuyệt đối

Đặc trưng của các CTTS truyền hình, dù là của Đài truyền hình quốc gia VTV hay các Đài PT-TH địa phương đều có độ chính xác gần như tuyệt đối CTTS truyền hình được các phóng viên, nhà báo thực hiện bằng cách tác nghiệp trực tiếp từ hiện trường, thể hiện qua các tác phẩm là tin, bài với dữ liệu đầu vào là thông tin chính thống từ các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm Đặc điểm nguồn tin rõ ràng như vậy nên các tác phẩm có độ chính xác cao Đây cũng là điều làm nên sự khác biệt với các thông tin không kiểm chứng từ truyền thông xã hội Tác giả Bùi Chí Trung viết:

“Không gì có thể nhìn thấy thế giới này chính xác bằng truyền hình” [30, tr.5] Đối với CTTS truyền hình, nhiệm vụ là cung cấp thông tin về sự kiện, vấn đề đang diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội thì tính chính xác tuyệt đối của sự kiện thông tin đó phải được đặt lên hàng đầu Tính chính xác phải bảo đảm trong từng chi tiết nội dung, hình ảnh, bởi lẽ chỉ một chi tiết nhỏ sai lệch, dù là một chữ, một con số cũng có thể làm thay đổi bản chất của sự kiện thông tin Tính chính xác còn thể hiện cả hình thức thể hiện qua kỹ thuật dựng hình, như không sử dụng các kỹ xảo vốn rất phổ biến trong truyền hình Tác giả Neil Eveton từng nêu quan điểm:

“không nên lạm dụng kỹ xảo dựng hình, đặc biệt là kỹ xảo chồng mờ, bởi như vậy là bóp méo sự kiện, làm mất tính trung thực của sự kiện”

1.4 Vai trò của chương trình thời sự truyền hình địa phương

1.4.1 Là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ và Chính quyền cấp tỉnh, là diễn đàn tin cậy của Nhân dân ở địa phương

Các chương trình truyền hình đều có đối tượng công chúng riêng để phục vụ Tuy nhiên, với đặc điểm riêng của mình CTTS truyền hình địa phương có vai trò, trách nhiệm là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ và Chính quyền cấp tỉnh, là diễn đàn tin cậy của Nhân dân ở địa phương CTTS truyền hình do vậy luôn bám sát định hướng chính trị của Ban tuyên giáo tỉnh ủy, Sở thông tin và truyền thông, đồng thời thể hiện được tính địa phương cao Ngoài ra, CTTS truyền hình địa phương cũng là cầu nối giữa nhân dân với Đảng và Chính quyền, một kênh thông tin phản biện xã hội đến với các cấp, các ngành

in, phát thanh và tác động trực tiếp vào các giác quan, nghe, xem, đọc của công chúng tại địa phương CTTS truyền hình đã len lỏi vào tận giường ngủ của mỗi gia đình qua các thiết bị thu hình, thiệt bị di động mà công chúng không phải mất tiền để mua những thông tin hữu ích đó

1.4.3 Vai trò nâng cao văn hóa, đời sống tinh thần của nhân dân địa phương

Chương trình TSTH các đài địa phương còn góp phần nâng cao văn hóa, đời sống tinh thần của Nhân dân, nhất là người dân vùng nông thôn vốn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận thông tin so với khu vực thành thị Hiện nay, nông dân nước ta chiếm tỷ lệ 65% và lao động nông thôn chiếm khoảng 46% tổng số lao động thì các chương trình truyền hình, trong đó có CTTS truyền hình vẫn có vai trò tác động lớn như là kênh truyền tải thông tin văn hóa đến với mọi người, mọi nhà và trong xã hội

1.4.4 Vai trò hình thành và định hướng dư luận xã hội tại địa phương

Chương trình TSTH địa phương có khả năng hình thành và định hướng dư luận xã hội mạnh, bời vì:

+ Là cơ quan ngôn luận của địa phương nên CTTS truyền hình luôn được Ban biên tập các Đài chọn khung giờ "vàng" để phát sóng Yếu tố này giúp cho sự lan tỏa và hiệu quả thông tin được tăng cường, số lượng đông đảo công chúng xem chương trình, góp phần nâng cao giá trị cho

+ Nội dung thông tin trong CTTS địa phương là những tin tức quan trọng nhất, mới nhất, nóng nhất Thông tin thời sự vì vậy, mang tính hấp dẫn, được người xem quan tâm đón nhận Từ đó, sức tác động của thông tin trong chương trình mạnh, có khả năng thu hút sự quan tâm của dư luận địa phương hơn so với thông tin ở một vài chương trình khác

1.4.5 Vai trò cổ vũ, động viên những nhân tố tích cực, những điển hình tiên tiến, nêu gương người tốt việc tốt tại địa phương

CTTS truyền hình địa phương có vai trò quan trọng trong việc cổ

vũ, động viên những nhân tố tích cực, những điển hình tiên tiến, nêu gương người tốt việc tốt kịp thời… Bên cạnh đó, CTTS truyền hình còn tuyên truyền hiệu quả các sự kiện trọng đại của đất nước, phản ánh khái quát những vấn đề thời sự nổi bật vừa diễn ra Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã nêu nhiệm vụ của báo chí và trách nhiệm của nhà báo trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” Trong đó, phát hiện, biểu dương các nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến là một phương pháp hiệu quả để phát huy chức năng của báo chí Nhiệm vụ của báo chí là liên kết quần chúng thành một khối thống nhất vững chắc mà ở đó những tấm gương điển hình tiên tiến có vai trò nêu gương để dẫn dắt, lôi kéo, tạo ảnh hưởng lan tỏa đến bộ phận trung bình và chậm tiến để toàn xã hội cùng

25

phát triển Báo chí không chỉ dừng lại ở phản ánh, mà cao hơn phản ánh là định hướng tư tưởng thông qua biểu dương những nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến để giúp mọi người nhận thấy giá trị của hành động tốt đẹp

mà tiếp tục phát huy CTTS truyền hình với vai trò đặc thù của mình có khả năng tạo hiệu ứng xã hội sâu rộng, lôi cuốn, cổ vũ các nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến thành phong trào quần chúng rộng lớn để phát huy cái tốt, thu hẹp và tiến tới đẩy lùi cái xấu trong xã hội

1.5 Quy trình tổ chức sản xuất chương trình thời sự truyền hình địa phương

Chương trình TSTH là kết quả hoạt động, là sản phẩm tập thể của cơ quan đài PT-TH, gồm: bộ phận lãnh đạo, bộ phận phóng viên biên tập và phóng viên quay phim, bộ phận kỹ thuật, bộ phận thư ký biên tập,v.v để tạo nên CTTS truyền hình Quy trình sản xuất CTTS truyền hình có thể hiểu là quá trình sáng tạo ra tác phẩm báo chí với nhiều công đoạn và mức độ tồn tại khác nhau Qui trình sản xuất CTTS truyền hình tại Đài PT-TH Vĩnh Long

như sau:

26

Không phản hồi

Có phản hồi K.đạt

Nhận thông tin phản hồi

27

Qua sơ đồ trên cho thấy qui trình sản xuất CTTS truyền hình là quá trình hoạt động với sự tham gia của nhiều bộ phận, từ việc định hướng đề tài của Ban biên tập đến khai thác thông tin của phóng viên, là giai đoạn tiền kỳ trong thực hiện CTTS truyền hình Giai đoạn này, đội ngũ phóng viên thể hiện vai trò quan trọng của mình trong hoạt động tác nghiệp tại hiện trường

để thu thập tư liệu, quay hình, phỏng vấn phục vụ cho CTTS truyền hình Ở phần việc này, ngoài vai trò chủ động, sáng tạo của phóng viên ra cũng có phần lệ thuộc vào yếu tố khách quan đó là mức độ hợp tác của cơ sở, sự kết hợp giữa biên tập và quay phim, khả năng đáp ứng của thiết bị

Bên cạnh đó, khâu biên tập, xử lý hậu kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong quy trình sản xuất CTTS truyền hình Những đề tài phản ánh thực tiễn cuộc sống sẽ trở nên hay và hấp dẫn hơn qua phần biên tập, kỹ thuật dựng hình và chất lượng truyền dẫn phát sóng Tất cả điều này được hòa quyện lại để tạo nên tổng thể chất lượng của CTTS truyền hình với những thông tin hấp dẫn, thu hút công chúng xem truyền hình

1.6 Tiêu chí đánh giá chất lượng chương trình thời sự truyền hình địa phương

Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một

sự vật Chất lượng theo quan điểm của Triết học Mác - Lênin, là hai mặt của mối quan hệ biện chứng của sự vật, hiện tượng Cơ sở lý luận báo chí truyền thông cũng chỉ ra rằng, tác phẩm báo chí là một chỉnh thể, bao gồm hai yếu tố nội dung và hình thức Hai yếu tố này có mối quan hệ biện

trình TH

Đánh giá và rút kinh nghiệm

Lưu trữ

28

chứng, gắn bó và chi phối lẫn nhau tạo nên chất lượng tác phẩm báo chí nói chung, trong đó có chương trình truyền hình… Do đó tiêu chí đánh giá chất lượng CTTS truyền hình nói chung, chương trình TSTH địa phương nói riêng phải xem xét cả hai yếu tố là chất lượng nội dung và chất lượng hình thức thông tin

1.6.1 Tiêu chí chất lượng nội dung chương trình địa phương

Tiêu chí đánh giá chất lượng nội dung chương trình TSTH bao gồm chủ đề, nội dung thông tin trong các tin, bài, chuyên mục, tất cả phải đáp ứng yêu cầu của công chúng là thông tin mới, nóng, mang tính thời sự; hàm lượng thông tin sâu; thông tin chính xác, trung thực, khách quan; thông tin hấp dẫn, mang đến lợi ích cho công chúng; thông tin đa dạng, đa chiều, đi vào những vấn đề thiết thực nhất mà công chúng đang quan tâm đang cần hoặc thiếu thông tin Chất lượng nội dung chương trình vừa phải thỏa mãn nhu cầu thông tin, tác động sâu sắc đến tình cảm, suy nghĩ và

hành động của công chúng Cụ thể như sau:

1.6.1.1 Chủ đề phải mới, nóng, bám sát nhu cầu công chúng địa phương

Chủ đề là vấn đề chính đặt ra trong một tác phẩm nói chung, trong

đó có tác phẩm báo chí Trong một chương trình truyền hình, yêu cầu trước tiên của chủ đề là phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, đáp ứng được nhu cầu, sự quan tâm của đông đảo công chúng Đối với CTTS truyền hình, được xem như trang bìa của một tờ báo, chủ đề càng phải mang tính định hướng, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh Mục đích cuối cùng là thuyết phục công chúng, cổ vũ các phong trào hành động cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh, người thầy lỗi lạc của nền báo chí cách mạng Việt Nam đã đưa ra bài học báo chí bổ ích cho người làm báo khi lựa chọn

29

chủ đề để viết báo Bằng cách trả lời các câu hỏi là: Viết cho ai? Viết để

làm gì? Viết như thế nào? Trả lời được các câu hỏi này cũng là xác định rõ

ràng chủ đề của tác phẩm báo chí Các nhà báo khi xác định được chủ đề

sẽ lựa chọn được hình thức thể hiện nào cho phù hợp để tạo nên hiệu quả thông tin, hấp dẫn công chúng

Đối với CTTS truyền hình địa phương, chủ đề quan trọng hàng đầu

là thông tin kịp thời các sự kiện chính trị, kinh tế xã hội của địa phương Đây là chủ đề lớn, xuyên suốt của CTTS truyền hình, xuất phát từ vai trò nhiệm vụ của Đài là tuyên truyền các chủ trương chính sách, các mặt hoạt động của hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể Các chủ đề khác của CTTS truyền hình địa phương như: cổ vũ biểu dương các nhân tố tiêu biểu, tích cực, điển hình trong xã hội; các hoạt động vì cộng đồng, thực hiện an sinh xã hội; các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh, xóa đói giảm nghèo, hay đấu tranh với những tiêu cực tồn tại trong xã hội,v.v Tùy vào đặc điểm, đặc thù của mỗi địa phương mà CTTS truyền hình có những chủ đề tuyên truyền phù hợp để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi địa phương

1.6.1.2 Nội dung thông tin trong các tin, bài, mục cũng phải mới, có tính định hướng cao, đảm bảo tính chính xác, phong phú, đa dạng, gắn với nhu cầu người dân địa phương

- Thông tin phải mới

Tính thời sự là đặc điểm chung của báo chí, trong đó có báo chí truyền hình Đối với CTTS truyền hình, một loại hình báo chí hiện đại thì lại càng có yêu cầu cao hơn trong việc đáp ứng tốt yêu cầu của công chúng, đó là thông tin phải mới, nhanh chóng, kịp thời Trong cuốn sách

“Mười bí quyết kỹ năng nghề báo”, tác giả Eric Fikhtelius, một nhà báo

30

chuyên làm phát thanh và truyền hình của Thụy Điển đưa ra các tiêu chí

như sau: sốt dẻo, chưa biết trước, gần gũi với công chúng, bất thường, sự

trì trệ, liên quan đến người nổi tiếng, thông tin sự kiện chưa kết thúc, thông tin của cá nhân [34, tr.37-41]

Chất lượng nội dung CTTS truyền hình phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng thông tin mới được xếp lên hàng đầu Điều này càng có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi sự cạnh tranh ngày càng diễn ra gay gắt giữa các loại hình báo chí với các loại hình thông tin phi truyền thống như mạng xã hội CTTS truyền hình có khả năng phát sóng nhiều bản tin thời sự trong ngày nên không những dễ dàng cập nhật thông tin mới, nóng về sự việc vừa diễn ra mà còn có thể cập nhật sự kiện thông tin

đó Những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, nhất là công nghệ thông tin đã giúp cho những người làm truyền hình thực hiện các CTTS truyền hình trực tiếp Thông tin mới, nóng vì vậy sẽ là một lợi

thế cho các nhà đài chủ động nắm bắt và ứng dụng công nghệ

- Phải có tính định hướng cao

Chương trình TSTH mang tính định hướng cao Bằng phong cách chính luận, CTTS truyền hình thể hiện rõ thái độ, lập trường, quan điểm của nhà báo, cơ quan báo chí đối với các sự kiện và vấn đề được đề cập để

mang tính định hướng dư luận xã hội Theo GS Cù Đình Tú, thì: "phong

cách chính luận có hai chức năng: chức năng truyền đạt các loại tin tức (thông báo, thông tin), và chức năng tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, động viên (tác động) Hai chức năng này có mối quan hệ gắn bó với nhau và được thực hiện nhờ các phương tiện ngoài ngôn ngữ và phương tiện ngôn ngữ." [5, tr.77]

Còn trong bài viết "Đặc điểm phong cách ngôn ngữ văn bản chính

luận", PGS Lê Xuân Thại viết: "Chính luận là loại văn bản trình bày ý

31

kiến về những vấn đề thời sự nóng hổi trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Chức năng của chính luận là thông tin, tuyên truyền, cổ động ( ) Tuyên truyền và cổ động là tác động vào trí tuệ và tình cảm của người đọc, người nghe, để mọi người hiểu, tin và làm theo" Phong cách

chính luận trong CTTS truyền hình thể hiện lập trường và quan điểm cách mạng trong nội dung thông tin các mặt của đời sống chính trị, văn hóa-xã hội, từ đó tuyên truyền theo định hướng các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đến các tầng lớp nhân dân

- Thông tin phải đảm bảo tính chính xác

Trong kỷ nguyên số phát triển bùng nổ như hiện nay, nhất là sự phát triển vượt bậc của mạng xã hội, cả về số lượng và nội dung thông tin thì báo chí truyền thống, trong đó có CTTS truyền hình, đứng trước nhiều

thách thức để thích nghi và tồn tại Trong đó, tính chính xác của thông tin

là một thế mạnh lớn nhất khẳng định vị thế, uy tín của báo chí truyền thống nói chung, truyền hình nói riêng CTTS truyền hình,với tư cách là chương trình thông tin chính luận, tiên phong của các đài truyền hình cung cấp thông tin kịp thời, chính xác không chỉ thực hiện tốt vai trò của mình mà còn nhằm duy trì lòng tin trong lòng công chúng Giáo sư Raymond Kuhn

từ Đại học London cho rằng: “các cơ quan truyền thông công trong thời

đại số hóa đều phải đối mặt với những vấn đề lớn, đặc biệt là làm thế nào

để vừa thực hiện được nhiệm vụ của mình, vừa phải thể hiện vai trò và bắt kịp được xu thế mới trong đó có 4 vấn đề chính mà các cơ quan truyền thông cần phải cân nhắc là tính chính trị, độ tin cậy về thông tin; nguôn kinh phí; tính thương mại để từ đó duy trì lòng tin, xác định nguồn thông tin, những kỹ năng cần thiết đối với các nhà báo trong kỹ nguyên số, các công cụ truyền thông cần nắm bắt và sự cần thiết của đào tạo truyền thông

đa phương tiện” [33, tr.31]

32

- Thông tin phải phong phú, đa dạng, đa chiều

Trong số các thể loại báo chí truyền thống thì báo chí truyền hình được xem là có nhiều ưu việt nhất khi tổng hợp được thế mạnh của nhiều thể loại khác như: báo in, phát thanh Tuy nhiên, ngày nay với sự xuất hiện của các loại hình khác như truyền thông đa phương tiện, mạng xã hội thì đòi hỏi CTTS truyền hình phải đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng ngày càng cao Điều này đòi hỏi nội dung thông tin trong chương trình TSTH phải phong phú, đa dạng, đa chiều Cụ thể là hàm lượng thông tin cao trong từng đề tài, từng chương trình Thông tin phản ánh phải đa dạng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, phù hợp với đại đa số công chúng, cho dù ở nông thôn hày thành thị, miền núi hay đồng bằng, đều có mối quan tâm chung như: đời sống việc làm, sức khỏe, giáo dục…

Yếu tố quan trọng nữa là thông tin phải đa chiều Nội dung thông tin

đi vào đời sống phải là thông tin phản ánh từ nhiều góc nhìn khác nhau Đó

có thể là thông tin về chủ trương chính sách mới của nhà quản lý nhưng người dân cũng có ý kiến phản hồi trong quá trình thực hiện chính sách đó

Sự đa chiều cũng là yếu tố quan trọng giúp báo chí nói chung, CTTS truyền hình nói riêng, trong việc thu hút công chúng xem truyền hình và qua đó thực hiện vai trò của mình là cầu nối giữa các cấp chính quyền với các tầng lớp nhân dân

- Thông tin phải gắn bó chặt chẽ với đời sống người dân địa phương

Đối tượng công chúng mà CTTS phục vụ đa dạng thành phần, nhu cầu thông tin vì vậy cũng đòi hỏi thông tin cũng đa dạng tương ứng Có người ví thông tin ngày nay phải như mâm cỗ do sự xuất hiện của truyền

thông đa phương tiện "Mâm cỗ ấy đáp ứng nhiều nhu cầu của nhiều đối

tượng công chúng khác nhau Ngoài sử dụng thị giác để đọc chữ và xem ảnh, xem video, công chúng còn dùng thính giác để nghe âm thanh từ file

33

video, video và cảm nhận, bàn luận, phản hồi về nội dung thông tin của sản phẩm Báo chí và truyền thông đa phương tiện kích thích nhiều giác quan của công chúng (nghe, nhìn, xem, cảm nhận ), đem lại cho họ cảm giác tiếp cận thông tin một cách chân thực, sống động nhất có thể." [4,

tr.39] Như vậy, để công chúng có thể bàn luận, phải hồi thì những thông tin đó phải hết sức gần gũi với địa phương CTTS truyền hình địa phương

vì vậy phải làm thế nào có sự gắn bó chặt chẽ với đời sống xã hội và sức ảnh hưởng đến công chúng địa phương đó, xa hơn nữa là công chúng vùng, khu vực đó Lẽ dĩ nhiên mối quan tâm của công chúng là những gì đang diễn ra gần gũi với nơi mình đang sinh sống, những tác động trực tiếp, những lợi ích sát sườn nhất Quan trọng là công chúng địa phương có thể phản ánh kịp thời những tâm tư tình cảm của mình thông qua các CTTS truyền hình địa phương Trong vô số những thông tin mà công chúng tiếp nhận hàng ngày, họ sẽ quan tâm nhiều hơn đến không gian xảy

ra sự kiện, đó là những vấn đề, sự việc liên quan đến địa phương mình, hàng xóm láng giềng hay bạn bè đồng nghiệp Bổi lẽ những thông tin sự việc gần gũi với công chúng sẽ giúp họ dễ tiếp nhận hơn Nói như nhà báo

Lê Hồng Quang, Ban đối ngoại VTV thì “chúng ta đều có xu hướng tự

nhiên quan tâm đến những người có cùng hoàn cảnh như chúng ta để so sánh, và quan trọng hơn là để suy luận, từ đó có thể hành động đúng trong trường hợp tương tự ”[18, tr.17]

1.6.2 Tiêu chí chất lượng hình thức chương trình thời sự truyền hình địa phương

1.6.2.1 Hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình phải rõ, đẹp

Hình ảnh trong CTTS truyền hình phải đáp ứng những yêu cầu cơ bản nhất đối với người xem, trước tiên đó là hình ảnh phải rõ, đẹp Rõ ở đây được hiểu là màu sắc rõ ràng, đủ ánh sáng cho dù tác nghiệp trong môi

34

trường nào, địa bàn nào, thời tiết ra sao Đẹp có nghĩa là hỉnh ảnh phải sắc nét, đúng bố cục, có tính thẩm mỹ cao CTTS truyền hình với đặc thù của mình là phản ánh các sự kiện mới, nóng, vừa diễn ra nên về cơ bản đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về mặt thị giác Ngoài hình ảnh động là hình ảnh thực

tế quay mới, CTTS truyền hình cũng có sử dụng hình tư liệu, đồ họa; sử dụng hình ảnh tĩnh như: hình chụp, tranh vẽ

Hình ảnh trong CTTS truyền hình có những đặc trưng như: ít sử dụng động tác máy, sử dụng nhiều cảnh cận và đặc tả, ít cảnh trung và cảnh toàn Trong CTTS truyền hình, hình ảnh là hoạt động sáng tạo của nhà báo quay phim và phải đáp ứng những nguyên tắc cơ bản nhất của truyền hình về cỡ cảnh, bố cục, góc quay, ánh sáng Trong đó, cận cảnh và trung cảnh là lợi thế, được sử dụng nhiều và hiệu quả hơn cảnh toàn Tùy thuộc vào thể loại mà có những yêu cầu riêng về tổ chức hình ảnh với bố cục, góc quay phù hợp để lột tả tinh thần của sự kiện, nội dung đó Thí dụ, tin tức nghị trường, lễ tân phải có khung hình chuẩn mực, trang trọng; tin tòa án nhà báo quay phim phải thể hiện góc quay cao cho phù hợp vị trí giữa chủ tọa phiên tòa hay góc quay thấp ở vị trí bị cáo, Tuy nhiên, trong CTTS truyền hình, hình ảnh không yêu cầu chuẩn mực khắc khe mà chú trọng hơn giá trị thông tin thời sự Cụ thể là hình ảnh đạt những yêu cầu như: mới, đúng thời điểm xảy ra sự kiện, đúng khoảnh khắc tâm lý nhân vật, Đây sẽ là những cảnh quay có giá trị cao cho dù góc máy có rung lắc, bố cục không chuẩn lắm nhưng khán giả dễ dàng chấp nhận vì hình ảnh có giá trị cao về tính thời sự

1.6.2.2 Âm thanh trong chương trình thời sự truyền hình phải trong, rõ

Trong CTTS truyền hình, âm thanh gồm: lời bình, tiếng động hiện trường và âm nhạc Dù là thành tố nào thì âm thanh phải đáp ứng yêu cầu

35

rõ ràng, trong trẻo, rõ ràng, không lẫn lộn với tạp âm hoặc bị lấn áp bởi tạp

âm Âm thanh là thế mạnh quan trọng thứ hai sau hình ảnh trong CTTH nên có sức ảnh hưởng lớn trong thu hút sự chú ý của công chúng

Âm thanh lời bình trong CTTH nói chung, trong đó có CTTS truyền hình gắn bó nhuần nhuyễn với hình ảnh để chuyển tải thông tin đến với công chúng, làm nổi bật thêm điều mà hình ảnh chưa thể hiện hết Âm thanh lời bình được thể hiện qua giọng đọc của phát thanh viên hay người dẫn CTTS truyền hình Ngoài những yêu cầu chung như rõ ràng, dễ hiểu thì một đòi hỏi đặc thù, quan trọng nhất đối với các Đài PT-TH địa phương

là phát thanh viên hay người dẫn CTTS phải có chất giọng phù hợp vùng, miền, địa phương đó Điều này nhằm có ý nghĩa lớn trong việc gia tăng hiệu quả thông tin tuyên truyền

Âm thanh tiếng động hiện trường, là âm thanh tự nhiên, âm thanh gốc gắn liền với hình ảnh, được phóng viên quay phim thu ngay trong quá trình tác nghiệp Ví dụ tiếng động của còi xe, tiếng động cơ trong hình ảnh

về đường phố; âm thanh là tiếng rao hàng, tiếng động của ghe, tàu, thuyền chạy trên sông trong hình ảnh về chợ nổi, Tiếng động hiện trường giúp công chúng có cảm giác chân thực, sống động, như chính mình là một phần của bối cảnh ấy Vai trò của tiếng động hiện trường có vị trí quan

trọng đến mức tác giả Neil Everton chia sẻ: "Mỗi khi chúng ta bỏ âm thanh

tự nhiên vì chúng ta cần nhồi thêm lời bình Làm như vậy chúng ta cướp đi của khán giả cơ hội đặc biệt nào đó Chúng ta làm giảm cơ hội của khán giả chia sẻ khoảnh khắc đó với chúng ta Và chúng ta làm yếu đi sức cuốn hút của phóng sự." [40, tr.9] Trong các CTTS truyền hình, tiếng động hiện

trường được sử dụng trong nhiều thể loại Tuy nhiên, sử dụng có hiệu quả nhất là trong thể loại phóng sự, ghi nhanh,v.v

36

Âm nhạc có sử dụng trong CTTS truyền hình nhưng không nhiều

Âm nhạc có thể thấy dùng trong hình hiệu, lồng nhạc vào trong phóng sự, để tăng hiệu ứng thính giác, cảm thụ tác phẩm, chương trình

1.6.2.3 Thể loại phải đa dạng

Trong CTTS truyền hình, thể loại báo chí được sử dụng đa dạng và đan xen nhau Thể loại báo chí có vai trò quan trọng trong việc tạo nên chất lượng chương trình truyền hình nói chung, trong đó có CTTS truyền hình Khi sử dụng có hiệu quả các thể loại sẽ giúp công chúng không

"ngán" và tiếp nhận tác phẩm hiệu quả hơn

Trong CTTS truyền hình, hầu hết các thể loại báo chí đều được sử dụng Song, sử dụng phổ biến và thường xuyên nhất là: tin, ghi nhanh,

phóng sự và phỏng vấn Trong cuốn Các thể loại báo chí thông tấn, tác giả Đinh Văn Hường viết: "Việc sử dụng đúng thể loại báo chí có ảnh hưởng

rất lớn đến chất lượng và sự thành công của tác phẩm, vì không chỉ đơn thuần là xác định hình thức thể hiện mà trước hết là nghiên cứu đối tượng, phân tích nội dung, phạm vi phản ánh và mục đích nhất định của tác phẩm." [12, tr.9]

1.6.2.4 Kết cấu phù hợp, ổn định

Bố cục (kết cấu) của CTTS truyền hình được xem là phần vỏ của bản tin Kết cấu gồm phần tin địa phương, tin trong nước và tin thế giới, được BBT soạn thảo theo thứ tự mức độ quan trọng của thông tin và tiết tấu của toàn bộ CTTS truyền hình Trong mỗi CTTS truyền hình có các trường đoạn, được kết nối hợp lý, thể hiện qua lời dẫn của phát thanh viên hay biên tập viên dẫn bản tin Thông thường những thông tin có giá trị nhất được đặt lên đầu CTTS và kết thúc chương trình là tin tức, phóng sự có nội dung “nhẹ nhàng” nhất ở cuối CTTS Thông thường, trong mỗi CTTS truyền hình, chủ đề chính trị được đưa lên phần đầu;