Luận văn thạc sĩ báo in với vấn đề giáo dục tư tưởng lối sống cho thanh niên đồng bằng sông cửu long

Mau trong công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên về những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước không những củng cố niềm tin của th

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-ĐỖ HOÀNG LAM

BÁO IN VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC

TƯ TƯỞNG LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (Khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Cà Mau - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-ĐỖ HOÀNG LAM

BÁO IN VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC

TƯ TƯỞNG LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (Khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo Chí học

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới

sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Quang Hòa Các số liệu, những kết quả trình bày trong luận văn này là hoàn toàn trung thực

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Đỗ Hoàng Lam

LỜI CẢM ƠN

Công trình khoa học này được hoàn thành, tác giả xin chân thành cảm ơn

TS Nguyễn Quang Hòa - Người đã định hướng, trực tiếp dẫn dắt và hướng dẫn tác giả trong suốt thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học Xin chân thành cảm

ơn Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn, các thầy, cô Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông Xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo Báo Bạc Liêu, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp ở các cơ quan báo chí đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Cà Mau, ngày 23 tháng 9 năm 2020

Đỗ Hoàng Lam

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 8

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 11

5 Phương pháp nghiên cứu 11

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 12

7 Cấu trúc của luận văn 13

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 14

1.1 Hệ thống một số khái niệm liên quan đến đề tài 14

1.1.1 Báo in 14

1.1.2 Vấn đề 20

1.1.3 Giáo dục 20

1.1.4 Tư tưởng 22

1.1.5 Lối sống 22

1.1.6 Thanh niên 23

1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 24

1.2.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 24

1.2.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 27

1.3 Tầm quan trọng và nội dung giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo chí 32

Tiểu kết chương 1 35

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TUYÊN TRUYỀN GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG, LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN TRÊN BÁO BẠC LIÊU VÀ BÁO CÀ MAU36 2.1 Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau và những yếu tố tác động đến vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 36

2.1.1 Vài nét về tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau 36

2.1.2 Một số nét về hai tờ báo khảo sát 37

2.1.3 Đặc điểm thanh niên ĐBSCL nói chung và thanh niên tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau nói riêng 39

2.2 Khảo sát và đánh giá vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau 41

2.2.1 Quan điểm chỉ đạo của Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau về vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 41

2.2.2 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 44

2.2.3 Hạn chế và nguyên nhân 58

Tiểu kết chương 2 66

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG, LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN 67

3.1 Một số kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra 67

3.1.1 Kinh nghiệm 67

3.1.2 Những vấn đề đặt ra 68

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau 70

3.2.1 Đổi mới quan điểm chỉ đạo tuyên truyền về giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 70

3.2.2 Đổi mới nội dung thông tin tuyên truyền về giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 72

3.2.3 Đổi mới hình thức chuyển tải tác phẩm tuyên truyền về giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 77

3.3 Một số kiến nghị với Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau 80

3.3.1 Bồi dưỡng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn cho đội ngũ thực hiện tuyên truyền về giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 80

3.3.2 Xây dựng chuyên trang, chuyên mục thanh niên cố định 84

3.3.3 Chú trọng các bài viết ở thể loại phóng sự, điều tra, bình luận 86

3.3.4 Xây dựng cơ chế, chính sách đãi ngộ hợp lý cho phóng viên phụ trách về

tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên 88

Tiểu kết chương 3 91

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 99

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CNH-HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

UBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Biểu đồ 2.1: Đánh giá của bạn đọc về các bài viết về thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau 61 Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ những thông tin bạn đọc xem ở các bài viết về thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau 74

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trí của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cách mạng, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là “đội dự bị tin cậy của Đảng”, công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc Chính vì vậy mà Đảng, Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách nhằm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc

Qua mỗi thời kỳ, dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, sức mạnh của thanh niên cũng luôn được phát huy Hiện nay, đất nước ta đang trong quá trình tiến hành sự nghiệp CNH-HĐH, tham gia sâu rộng vào hội nhập quốc tế và quá trình toàn cầu hóa Trên thế giới, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chủ đạo, tạo điều kiện cho các nước phát triển kinh tế Kinh tế các nước trên thế giới đã dần dần phục hồi sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhưng vẫn tiềm ẩn những yếu tố bất trắc khó lường Hợp tác quốc tế và toàn cầu hóa kinh tế là xu thế tất yếu, tạo ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng gây ra những thử thách không nhỏ cho các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam

Tình hình thế giới và trong nước đang có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, những nguy cơ chung của đất nước mà Đảng ta chỉ ra là những thách thức lớn đối với tuổi trẻ Đó là kinh tế đất nước vẫn còn nhiều khó khăn, chưa đủ điều kiện để đáp ứng tốt cho các nhu cầu của thanh niên cũng như của nhân dân trong các lĩnh vực học tập, nghề nghiệp, việc làm, thu nhập, sức khỏe, nhu cầu vui chơi, giải trí

Sự chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng quá trình phát triển kinh tế thị trường sẽ tạo ra những thách thức đối với thanh niên về trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ lẫn tay nghề, bản lĩnh và tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm, lối sống của thanh niên Sự chống phá của các thế hệ bên ngoài, các âm mưu xóa bỏ những thành quả của chế độ XHCN, xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng ta và chia rẻ khối đại đoàn kết toàn dân tộc Mục tiêu của thế lực thù địch là luôn nhằm vào thanh niên, coi đây là đối tượng dễ lung lạc để dùng các thủ đoạn kinh tế, chính trị và văn hóa tác động làm biến chất, tạo mầm mống chống đối

chế độ; ra sức lôi kéo, tha hóa thanh niên, kích động thanh niên tham gia các hoạt động gây mất ổn định tình hình an ninh chính trị đất nước Dưới sự tác động của toàn cầu hóa, những sản phẩm độc hại phi văn hóa bằng nhiều con đường, nhất là qua internet đã tác động trực tiếp, liên tục với cường độ cao đến lối sống, nếp sống của thanh niên, tạo sức ép gây nhiều khó khăn, phức tạp cho việc bảo vệ và phát huy văn hóa dân tộc trong giới trẻ Sự gia tăng của các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, tội phạm nguy hiểm… chưa được ngăn chặn hiệu quả; môi trường xã hội chưa lành mạnh đã, đang và sẽ tác động xấu đến thanh niên Đây thật sự là một thách thức lớn, đòi hỏi cần phải tăng cường hơn nữa công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên hiện nay Đối với khu vực ĐBSCL, hiện nay vẫn đang là “vùng trũng” về học vấn, nên việc giáo dục để nâng cao nhận thức, tư tưởng, lối sống cho thanh niên là vấn đề cần phải thực hiện thường xuyên, liên tục và lâu dài

Báo chí là một trong những vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, chính trị Thực hiện chức năng của mình, trong thời gian qua, các cơ quan báo chí Việt Nam

đã tham gia tích cực vào việc tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên khắp mọi miền đất nước, trong đó có báo chí khu vực ĐBSCL Thông qua báo chí, thanh niên có thêm nhiều thông tin đa chiều, xác thực và khá kịp thời về các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, từ đó tạo nên sự đồng thuận cần thiết trong các phong trào hành động cách mạng, đóng góp trí tuệ, sức trẻ xây dựng quê hương, đất nước ngày càng văn minh, giàu đẹp, đặc biệt là có niềm tin vào Đảng Cộng sản Việt Nam và chế độ XHCN

Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau là những cơ quan báo chí địa phương nằm trong khu vực ĐBSCL trực thuộc Đảng bộ và chính quyền tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau có nhiệm vụ tuyên truyền các chủ trương, chính sách, các giải pháp chỉ đạo phát triển chính trị, kinh tế - xã hội của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, các cấp, các ngành trong tỉnh đến với nhân dân; cổ vũ, động viên các phong trào cách mạng của quần chúng; phản ánh đời sống, tâm tư nguyện vọng của nhân dân đến các cơ quan quản lý Trong đó, tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên là một trong những nội dung được Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau quan tâm thực hiện Sự phản ánh tích cực và thường xuyên của Báo Bạc Liêu, Báo Cà

Mau trong công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên về những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước không những củng cố niềm tin của thanh niên đối với Đảng, giúp hệ thống chính trị trong tỉnh thêm vững mạnh, mà còn là vũ khí đấu tranh có hiệu quả để phản bác các luận điệu sai trái và thủ đoạn của các thế lực thù địch, thể hiện được tính chiến đấu trên mặt trận tư tưởng của thanh niên

Tuy nhiên, trên thực tế thông tin về giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau trong thời gian qua chưa thật sự hấp dẫn kể cả nội dung lẫn hình thức trình bày nên chưa thu hút được độc giả công chúng nói chung

và bạn đọc là thanh niên nói riêng Vì vậy chưa phát huy được hiệu quả tuyên truyền cũng như chưa thật sự trở thành vũ khí sắc bén trong quá trình đấu tranh với giọng điệu xuyên tạc của thế lực thù địch trong lực lượng thanh niên tỉnh Bạc Liêu

và tỉnh Cà Mau Đây là vấn đề mà Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau luôn trăn trở đi tìm câu trả lời: làm thế nào để tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên đạt hiệu quả trong tình hình mới?

Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Báo in với vấn đề giáo dục tư tưởng

lối sống cho thanh niên Đồng bằng sông Cửu Long (khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)” để chỉ ra những ưu điểm, hạn chế của nội

dung này trên Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau Qua đó, đề xuất một số giải pháp có tính khả thi trong công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên, góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng tuyên truyền trên Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thời gian qua, ở trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài báo khoa học, bài viết trên các báo liên quan đến vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống trên báo chí Về nội dung có liên quan, có những tác phẩm của các nhà báo và những bài viết

đề cập đến nội dung về báo chí hiện đại; những Nghị quyết, Chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác thanh niên và giáo dục thế hệ trẻ; những luận văn, luận án nghiên cứu về báo Đảng, về tính định hướng của báo chí, về nâng cao chất lượng tuyên truyền, giáo dục của báo chí địa phương trên một số lĩnh vực Có

thể nêu một số tác phẩm, tài liệu, công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài như:

+ Nguyễn Quang Hùng (2016), “Niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay”, Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học, Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn Hà Nội

+ Đào Thị Trang (2016), “Giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay”, Luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

+ Lê Thị Hà (2017), “Đổi mới phương thức lãnh đạo của các Tỉnh ủy vùng Bắc Trung Bộ đối với công tác thanh niên giai đoạn hiện nay”, Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

+ Đoàn Doãn Đức (2008) “Báo chí với việc giáo dục lý tưởng chính trị cho thanh niên ngày nay”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên Truyền

+ Trần Hương Giang (2004) “Tạp chí Thanh niên với việc giáo dục thế hệ trẻ nước ta”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên Truyền

+ Nguyễn Minh Nguyên (2016) “VTV6, Đài Truyền hình Việt Nam với vấn

đề giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên Truyền

+ Luyện Thị Minh Thư (2010), “Vấn đề giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lí luận chính trị - Đại học Quốc gia Hà Nội

Các giáo trình, bài báo nghiên cứu khoa học, tọa đàm có nội dung liên quan đến đề tài như: Đoàn Nam Đàn (2002), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Hồ Chí Minh (1985), “Với sự nghiệp bồi dưỡng thanh niên”, Nxb Thanh niên, Hà Nội; Trần Quy Nhơn (2004), “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong cách mạng Việt Nam”, Nxb Thanh niên,

Hà Nội; Phạm Đình Nghiệp (2000), “Giáo dục lí tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong tình hình mới”, Nxb Thanh niên, Hà Nội; Phạm Hồng Tung (2011),

“Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội Các tham luận tọa đàm về “Công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho đoàn viên, thanh niên”, Thành đoàn Hồ Chí Minh ngày 02/05/2018; tọa đàm khoa học

“Giới trẻ Việt Nam hiện nay: thực trạng, những vấn đề đặt ra về văn hóa, giáo dục

và những giải pháp”, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh; Phạm Văn Uýnh (2010), “Thực trạng thanh niên tỉnh Cà Mau, những giải pháp và chính sách cần thiết đối với thanh niên trước yêu cầu phát triển kinh tế

xã hội”, Báo cáo nghiên cứu khoa học… Những giáo trình, bài viết này đã tập trung làm rõ vai trò, tầm quan trọng của công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên Và cũng đã làm rõ nhiệm vụ, chức năng của báo chí địa phương từ góc nhìn thực tiễn, từ đó rút ra những kinh nghiệm, bài học, giải pháp để nâng cao hiệu quả tuyên truyền của báo Đảng, trong đó có tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

Các bài viết, tham luận trong các buổi tọa đàm này là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho tác giả trong quá trình nghiên cứu Luận văn đã có sự kế thừa các nội dung liên quan ở những công trình nghiên cứu, bài viết, các tài liệu này Ở phạm vi nghiên cứu là Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau đây là lần đầu tiên có công trình khoa học chọn một vấn đề ở cơ quan báo chí này làm đối tượng nghiên cứu Vì vậy những nội dung liên quan đến Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau là hoàn toàn mới, không trùng lặp

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khung lý thuyết, lý luận, luận văn khảo sát, phân tích, làm rõ thực trạng tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên, làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của chúng, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới về nội dung và hình thức tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in, trong đó có báo in Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài hoàn thành cần đạt được những

nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Hệ thống cơ sở lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu Luận văn dựa trên

cơ sở lý luận, chủ trương, đường lối của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh niên và cơ sở lý luận báo chí

- Tác giả cũng sử dụng tri thức của những môn lý luận khác để khảo sát, đánh giá thực trạng về nội dung, hình thức, hiệu quả công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất một số giải pháp khả thi về việc đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung, hình thức, hiệu quả giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in, trong đó có báo in Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Báo in với vấn đề giáo dục tư tưởng lối sống cho thanh niên

Đồng bằng sông Cửu Long (khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)

- Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát cách thức quản lí, chỉ đạo của BBT Báo Bạc

Liêu, Báo Cà Mau về tuyên truyền và các tin, bài tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019

5 Phương pháp nghiên cứu

a) Phương pháp luận:

Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

b) Phương pháp nghiên cứu chính như sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: bao gồm việc thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu, thông tin liên quan đến đối tượng nghiên cứu Phân tích tài liệu nhằm xác định độ tin cậy, tính khách quan, giới hạn phạm vi của vấn đề mà tài liệu đang

đề cập đến Trên cơ sở đó, tác giả xác định mức độ phải xử lý tài liệu theo mục tiêu

và nhiệm vụ nghiên cứu Từ đó, đưa ra những luận điểm, luận cứ khái quát cho luận văn

- Phương pháp quan sát: bao gồm theo dõi công tác chỉ đạo của BBT Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau về vấn đề tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên và kế hoạch của phóng viên về vấn đề thông tin giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau như thế nào? từ đó đánh giá xem như vậy có hợp lí hay không, có đáp ứng được yêu cầu chưa? Nếu chưa hợp lý, tác giả

đề xuất, đưa ra những giải pháp có tính khả thi để vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên đạt hiệu quả cao hơn trong thời gian tới

- Phương pháp thống kê: bao gồm việc thu thập, tổng hợp trình bày số liệu theo nội dung phản ánh các khía cạnh khác nhau của đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp điều tra xã hội học: điều tra bằng bảng hỏi anket (300 bảng ở tỉnh Bạc Liêu và 300 ở tỉnh Cà Mau) trên cùng một đối tượng là thanh niên nhưng ở những địa bàn khác nhau nhằm đánh giá một cách khách quan về vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau hiện nay

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phỏng vấn các đại diện liên quan đến đề tài (Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bạc Liêu, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau, Bí thư Tỉnh đoàn Bạc Liêu, Bí thư Tỉnh đoàn Cà Mau, BBT Báo Bạc Liêu, BBT Báo Cà Mau, phóng viên phụ trách chuyên trang thanh niên Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Đề tài đi sâu tìm hiểu và hệ thống những khái niệm, đặc trưng liên quan đến thanh niên Đề tài cũng chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế cũng như giải pháp đổi mới và nâng cao hiệu quả tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau hiện nay Quan trọng hơn là đề tài sẽ làm

rõ chức năng, vai trò của báo in trong vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

- Về mặt lý luận, hy vọng đề tài sẽ góp thêm một tiếng nói khoa học trong lĩnh vực truyền thông về thanh niên

- Về mặt thực tiễn, hy vọng đề tài sẽ góp phần nâng cao hiệu quả về vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên ở khu vực ĐBSCL nói chung và Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau nói riêng

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, những nội dung chính của luận văn được chia thành 3 chương bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau

Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo in

sự ra đời của phát thanh, truyền hình, đặc biệt là báo mạng điện tử đã làm cho báo

in ngày càng khó khăn Đến nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về báo in:

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”, định

nghĩa: “Báo in là những ấn phẩm xuất bản định kỳ, bằng ký hiệu chữ viết, hình ảnh

và các ngôn ngữ phi văn tự, thông tin về các sự kiện và vấn đề thời sự, phát hành rộng rãi và định kỳ nhằm phục vụ công chúng - nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định” [15, tr.142]

Theo TS Hà Huy Phượng trong cuốn “Giáo trình nhập môn báo in” thì cho

rằng: “Báo in là thuật ngữ chỉ một loại hình báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện, các vấn đề trong đời sống xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và

kỹ thuật in ấn để chuyển tải thông tin”

Điều 3 Luật Báo chí năm 2016 định nghĩa: “Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in”

* Thế mạnh và hạn chế của báo in

Thế mạnh thứ nhất là báo in có thể thông tin, phân tích, giải thích và giải đáp những vấn đề phức tạp một cách hệ thống, sâu sắc với độ tin cậy cao Báo in tác động vào thị giác do đó có lợi thế thu phục lý trí và tình cảm con người bằng tính logic và chiều sâu của nghệ thuật lập luận, thông qua các luận điểm, luận cứ, luận chứng và số liệu chân thực

Thứ hai, người đọc có thể hoàn toàn chủ động về không gian, thời gian và tư thế trong việc tiếp nhận thông tin Mặt khác, có thể đọc đi đọc lại một ấn phẩm để nhận thức, khai thác các tầng nấc thông tin về những vấn đề phức tạp, tế nhị Chính

lợi thế này đặt yêu cầu và tính chuyên nghiệp cao cho những người làm báo in trong quá trình cạnh tranh thông tin hiện nay

Thứ ba, thông tin báo in có độ tin cậy, chính xác và tư liệu cao, dễ bảo quản, nhất là đối với một nước ở trong khu vực khí hậu nhiệt đới ẩm như nước ta Do đó, người ta còn cho rằng nhà báo là nhà chép sử, là người thư ký của thời đại Mỗi số báo là một tờ lịch cuộc sống Hiện nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, việc lưu trữ các dữ liệu trên máy tính và phương tiện khác rất thuận tiện nhưng tư liệu báo in vẫn còn sức nặng riêng của nó

Thứ tư, có thể dễ dàng chuyền tay nhau các ấn phẩm báo in và bản tin thời sự,

do công chúng trực tiếp có khả năng lây lan kết nối với công chúng gián tiếp, hình thành dư luận xã hội bền vững hơn

Thứ năm, đề tài và nguồn tin trên báo in có thể là nguồn tin cho các loại hình báo chí khác khai thác, phát triển, nhất là truyền hình

Bên cạnh những thế mạnh trên, thì báo in cũng có những điểm hạn chế của nó Thứ nhất, tính thời sự của thông tin chậm Chu kỳ xuất bản hiện nay ngắn nhất

là từ 24 đến 12 giờ, trong khi tốc độ phát triển cuộc sống ngày càng nhanh, nhu cầu thông tin của công chúng cập nhật đòi hỏi ngày càng cao trong điều kiện có sự hỗ trợ tối đa của kỹ thuật, công nghệ truyền thông cùng với các công cụ hỗ trợ mềm Thứ hai, ký hiệu thông tin của báo in đơn điệu, chỉ có chữ viết và hình ảnh tĩnh, nếu kỹ năng xử lý thông tin bằng ngôn từ không cao và kỹ thuật viết và trình bày, in ấn không bắt mắt sẽ hạn chế tính hấp dẫn

Thứ ba, việc phát hành báo in tốn kém, chậm chạp, cồng kềnh, phụ thuộc vào phương tiện vận tải, đường sá giao thông và các điều kiện tự nhiên

Thứ tư, báo in nhìn chung đắt hơn các ấn phẩm truyền thông khác Mỗi tờ báo, một tháng phải chi tới hàng chục ngàn đồng Mức chi này khổng phả nhóm công chúng nào củng đáp ứng được, đặc biệt là nông dân và dân nghèo thành thị Do đó, báo in không chỉ kén chọn công chúng từ bình diện trình độ văn hóa mà còn cả mức sống và điều kiện sống

* Vai trò và chức năng giáo dục của báo in nói riêng và báo chí nói chung

- Vai trò

Sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện nay đã tạo điều kiện cho các loại hình báo chí, trong đó có báo in ngày càng phát triển và trở thành

vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng Báo chí tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh

tế, văn hóa, giáo dục, an ninh quốc phòng, chính trị Và ngày càng phục vụ đắc lực cho công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng XHCN

Trong công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại với việc tham gia mạng thông tin điện tử toàn cầu, mở rộng diện phủ sóng truyền hình và sóng phát thanh tới một

số nước trong khu vực và trên thế giới, báo chí đã góp phần quan trọng trong thực hiện đường lối đối ngoại và chủ trương hội nhập của Đảng, Nhà nước ta

Trong lý luận cũng như trong hoạt động thực tiễn, Đảng và Nhà nước ta đánh giá cao vai trò và sức mạnh to lớn của báo chí Đảng ta đã khẳng định: “Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể, vừa là diễn đàn của nhân dân”

Trong chiến tranh vai trò của báo chí càng thể hiện đậm nét như Lênin đã nói:

“Báo chí là trận địa ban đầu, từ đó Đảng sẽ tiến hành cuộc đấu tranh với vũ khí của mình bằng vũ khí tương xứng Báo hàng ngày là công cụ tuyên truyền cổ động quần chúng không có gì thay thế được” Hay trong thư Bác Hồ gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng tháng 6/1949 như sau: “Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên truyền,

cổ động, huấn luyện và tổ chức dân chúng đưa dân chúng đến mục đích chung”

Trong bài “Cần xem báo Đảng đăng trên Báo Nhân dân ngày 24/6/1954”, Bác viết:

“Tờ báo Đảng là những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp Nó dạy chúng ta cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo và công tác hằng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất và công tác của chúng ta”

Ngày nay, trong sự nghiệp CNH-HĐH, khi quy mô phát triển báo chí ngày càng lớn, khả năng tác động của báo chí ngày càng rộng, sức thuyết phục lôi cuốn báo chí ngày càng mạnh, báo chí có vai trò và ý nghĩa xã hội ngày càng lớn hơn.Vai trò của báo chí bị quy định không chỉ bởi quy mô, phạm vi tính chất hoạt động mà còn là khuynh hướng nội dung của nó Khi quá trình toàn cầu hóa thông tin báo chí

đã trở thành hiện thực sinh động, các phương tiện truyền thông đại chúng phá vỡ những biên giới quốc gia truyền thông, khắc phục được những khoảng không gian địa lí trên quy mô trái đất Trong điều kiện đó, nhiệm vụ đặt ra cho báo chí nặng nề

và phức tạp hơn Báo chí một mặt cần tận dụng, xử lý tốt lượng thông tin quốc tế nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin phong phú của xã hội, mặt khác cần đảm bảo cơ cấu nội dung và chất lượng thông tin để hình thành dư luận xã hội tích cực, nâng cao trình độ nhận thức, xây dựng và phát triển đất nước, vạch mặt, chống lại có hiệu quả những tư tưởng phản động, những âm mưu thù địch phá hoại nhằm bảo vệ vững chắc chế độ XHCN

Xã hội càng phát triển thì những nhu cầu thông tin báo chí càng lớn, đòi hỏi sự tăng cường cả về số lượng và chất lượng của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng Cuộc sống của con người càng nâng lên thì nhu cầu tìm hiểu về thông tin, các vấn đề, sự kiện xung quanh cuộc sống thực tại cũng ngày càng cao Thông qua

đó, người ta có thể cải thiện tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm sống Báo chí chính là

“cây gậy” chỉ đường rẽ lối đưa con người tiến kịp với xu thế thời đại Với vai trò

đó, báo chí cách mạng Việt Nam đã và sẽ không ngừng phát triển cung cấp thông tin kịp thời đưa nền văn minh nhân loại vào đất nước Đồng thời, báo chí còn là

“cánh tay đắc lực” của Đảng và Nhà nước thực hiện chức năng giáo dục tư tưởng; chức năng thông tin - giao tiếp; chức năng khai sáng, giải trí; chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội…

Có thể nói, ở mỗi thời điểm lịch sử khác nhau vai trò của báo chí đối với đời sống xã hội nói chung, đối với sự nghiệp cách mạng nói riêng được thể hiện với những màu sắc khác nhau Song tất cả đều nhằm vào mục tiêu chung, đó là đấu tranh cho độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, cho quyền tự do và hạnh phúc của nhân dân

- Chức năng giáo dục của báo chí

+ Giáo dục chính trị tư tưởng

Từ quan niệm “Báo chí là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng” đến quan điểm

“Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của nhân dân” đã thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa báo chí với Đảng và Nhà nước Mối quan hệ đó được thể hiện ở chỗ: Báo chí thay mặt Đảng làm công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho nhân dân

Giáo dục chính trị tư tưởng nhằm biến những tri thức mà mỗi con người thu nhận được thành chất lượng nội tại, thành quan điểm và lập trường tích cực của bản

thân mỗi người Đó là cơ sở tiền đề, đồng thời là kết quả có tính mục đích của việc hình thành tính tự giác với định hướng xã hội toàn diện Chất lượng cần đạt được trong giáo dục chính trị tư tưởng là sự hình thành ý thức giai cấp của toàn thể nhân dân lao động hình thành trong họ một thế giới quan, nhân sinh quan khoa học sự ý thức đầy đủ và đúng đắn về những giá trị lịch sử và văn hóa truyền thống, tạo lậ trong quần chúng một tình cảm cách mạng tự giác và sâu sắc Ở đây, ngoài sự ảnh hưởng của yếu tố thuộc về hoàn cảnh, tình cảm cách mạng chịu sự chi phối mạnh

mẽ của những quan điểm về thế giới hiện thực xung quanh con người, về những mối quan hệ trong xã hội, về lợi ích của các tập đoàn người, về vai trò và vị trí của mỗi cá nhân trong xã hội Khi được hình thành rồi, tình cảm cách mạng trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy tiến trình cách mạng

Mỗi nền báo chí, mỗi cơ quan báo chí đều có khuynh hướng tư tưởng chủ đạo

- khuynh hướng tư tưởng chiếm ưu thế của mình, thể hiện ở chỗ nó phụng sự cho hệ

tư tưởng của giai cấp nào đó Do đó, báo chí dù tuyên bố công khai hay không, dưới mọi hình thức, về cơ bản, thực chất và chủ yếu là cổ vũ, truyền bá, đấu tranh bảo vệ cho một hệ tư tưởng nhất định

Trong quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong ba bình diện hữu cơ cấu thành hoạt động cơ bản nhất của Đảng Đối với hoạt động báo chí, Đảng Cộng sản Việt Nam cho rằng, chức năng tư tưởng là chức năng thể hiện tính mục đích, là sợ chỉ đỏ xuyên suốt mọi hoạt động của báo chí

Báo chí là lực lượng xung kích đi đầu và góp phần quan trọng vào việc tuyên

truyền, giáo dục lý tưởng xã hội, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công

bằng, văn chủ, văn minh”, làm cho lý tưởng xã hội và mục tiêu xây dựng, phát triển

đất nước trở thành quyết tâm, niềm tin và sức mạnh của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, trở thành bản lĩnh dân tộc, nhất là đối với thế hệ trẻ, trở thành khát vọng vì sự giàu mạnh của một đất nước độc lập

Báo chí đi đầu và góp phần tích cực vào việc tuyên truyền, giáo dục hệ tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và làm cho nó chiếm ưu thế tuyệt đối trong đời sống tinh thần, tư tưởng của nhân dân Đó là quá trình truyền bá, giáo dục và cổ vũ

những quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được quán triệt và thực hiện trong thực tiễn, đó cũng là quá trình đấu tranh kiên quyết chống lại những tư tưởng thù địch âm mưu chống phá sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước dưới những chiêu bài xuyên tạc các vấn đề về tôn giáo, dân tộc, nhân quyền, dân chủ và tự do báo chí…; đó cũng là quá trình chống các tư tưởng bảo thủ, lạc hậu, tư tưởng cá nhân chủ nghĩa, trục lợi trong nội bộ nhân dân, nhất là trong bộ máy công quyền của Nhà nước

Báo chí với những đặc trưng thế mạnh của mình trong hệ thống chính trị và gắn bó chặt chẽ với dư luận xã hội, thường xuyên và kịp thời phát hiện nhân tố mới tích cực, kích thích năng lực sáng tạo của mỗi con người và của cộng đồng nói chung Đó là quá trình phát hiện và biểu dương người tốt việc tốt; phát hiện, đấu tranh, bảo vệ, trân trọng và nhân rộng những nhân tố mới trong cộng đồng và vì sự phát triển bền vững của cộng đồng

Do những đặc trưng vốn có của mình, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cổ vũ, huy động và tập hợp sức mạnh cộng đồng trong việc tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội đang đặt ra

+ Giáo dục nhận thức

Hoạt động báo chí giúp cho công chúng học hỏi, thu nhận tri thức kinh nghiệm, thêm tầm nhìn, trau dồi bản lĩnh trong cuộc sống Như vậy báo chí góp phần nâng cao trình độ hiểu biết tri thức của công chúng, hình thành lối sống văn minh, khẳng định những giá trị văn hóa trong đời sống xã hội, củng cố các giá trị văn hóa truyền thống, tiếp thu văn hóa quốc tế

Hiện nay, đời sống con người càng được nâng cao thì nhu cầu tiếp nhận thông tin càng lớn Sự phát triển của quá trình CNH-HĐH đã tác động mạnh mẽ đến cuộc sống của nhân dân Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập chính vì lí do đó mà đã

có sự giao lưu về mặt văn hóa với các nước trong khu vực và trên thế giới Bên cạnh mặt tích cực thì xu hướng bị hòa tan sẽ rất dễ xảy ra, một lần nữa báo chí Việt Nam đã thay mặt Đảng thực hiện nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Ngày nay, dân trí đã trở thành một trong những tiêu chí hàng đầu để đánh giá trình độ phát triển của một quốc gia Chỉ có nâng cao dân trí, tăng cường tiềm lực, khoa học công nghệ chúng ta mới có thể vượt lên thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh Hiệu quả cao trong việc giáo dục nâng cao dân trí của báo chí, nó có thể truyền tải đến người dân không chỉ những tri thức cụ thể, trực tiếp mà còn thông qua nhiều hình thức tác động để nâng cao nhận thức giúp con người hoàn thiện về văn hóa, lối sống Bằng những phương thức, loại hình thông tin đa dạng, phong phú, hệ thống báo chí đã truyền tải đến công chúng lượng tri thức to lớn, phong phú về nhiều vấn đề, lĩnh vực hoạt động của con người

1.1.2 Vấn đề

Theo Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Vấn đề là điều cần được xem xét, nghiên

cứu, giải quyết”

Ở một khía cạnh khác “Vấn đề là mục tiêu nhưng chưa biết cách thực hiện hoặc chưa biết cách thực hiện nào là tối ưu”

Với đề tài: “Báo in với vấn đề giáo dục tư tưởng lối sống cho thanh niên

ĐBSCL (khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)”,

vấn đề ở đây cần xem xét, nghiên cứu chính là báo in đã thông tin tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên như thế nào, cụ thể Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau Muốn biết vấn đề đó như thế nào, ra sao, tác giả làm các cuộc điều tra trong thanh niên ở những địa bàn khác nhau trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau nhằm đảm bảo tính khách quan trong nghiên cứu và khảo sát nội dung thông tin, hình thức thể hiện của Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau có những thành công, hạn chế gì

và nguyên nhân của nó Đồng thời tiến hành các cuộc phỏng vấn sâu về quan điểm chỉ đạo thông tin tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên đối với BBT Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau, cũng như kế hoạch tổ chức thực hiện của phóng viên về vấn đề này Trên cơ sở đó sẽ tìm ra và đề xuất, kiến nghị để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên, cũng như đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng là thanh niên trong tương lai

1.1.3 Giáo dục

Theo tác giả Bùi Hiền (2002) trong cuốn “Từ điển Giáo dục học” giáo dục

được định nghĩa như sau: “Giáo dục là hoạt động hướng tới con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ bằng tri thức và khái niệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tượng tham gia hoạt động sản xuất và đời sống

xã hội”

Theo TS Phạm Định Nghiệp (2004) trong sách “Giáo dục lý tưởng cách mạng

cho thanh niên hiện nay” định nghĩa: “Giáo dục là hình thái xã hội, là quá trình tác

động có mục đích, có kế hoạch, ảnh hưởng tự giác chủ động đến con người đưa đến

sự hình thành và phát triển tâm lý, ý thức nhân cách”

Còn theo quan điểm của TS Trần Sỹ Phán (1999) trong luận án tiến sĩ “Giáo

dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” định nghĩa: “Giáo dục là một quá trình hai mặt, một mặt đó là

sự tác động từ bên ngoài vào đối tượng giáo dục (sự tác động của giáo dục tri thức, văn hóa nhân loại thông qua nhà sự phạm đến đời sống của học sinh, sinh viên); mặt khác (và chủ yếu hơn là) thông qua sự tác động này mà làm cho đối tượng biến đổi bản thân mình tự hoàn thiện, tự nâng mình lên qua giáo dục”

Qua các định nghĩa, khái niệm, quan điểm của các nhà khoa học ta thấy được, giáo dục là một hoạt động của xã hội loài người và nó mang tính tất yếu, bởi thông qua hoạt động này loài người mới có thể tiếp tục tồn tại, cải hoá thế giới và phát triển, hoàn thiện mình trong đời sống xã hội Giáo dục có nội hàm rất rộng, nên được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau Theo nghĩa rộng, giáo dục được hiểu là quá trình trao đổi và chuyển giao tri thức của con người theo một quy củ đã được định sẵn Hiểu theo nghĩa hẹp, giáo dục là một quá trình hình thành nên nhân cách của con người dưới ảnh hưởng của hoạt động có mục đích của nhà giáo dục

Về bản chất: Theo Phạm Viết Vượng (1996), Giáo dục học Đại cương cho

rằng: “Giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống hoạt động và giao lưu cho đối tượng giáo dục, nhằm giúp họ nhận thức đúng tạo lập tình cảm và thái độ đúng, hình thành những thói quen hành vi văn minh trong cuộc sống, phù hợp với chuẩn mực xã hội”

Từ nội hàm và bản chất của giáo dục, ta thấy được, để hình thành nên nhân cách của một con người theo đúng như chuẩn mực xã hội, nhà giáo dục phải có cả một hệ thống các phương diện để giáo dục, chính vì vậy, giáo dục có rất nhiều phương diện hợp thành: Giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật, giáo dục kinh tế, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thường thức, giáo dục sinh thái, giáo dục về giới… Như vậy, có thể thấy, giáo dục chính trị tư tưởng là một phương diện hợp thành không thể thiếu khi đào tạo giáo dục một con người

1.1.4 Tư tưởng

Theo Từ điển Tiếng Việt xuất bản năm 1994: Tư tưởng là quan điểm và ý nghĩa chung của con người đối với hiện thực khách quan, đối với xã hội (nói tổng quát), do đó, có tư tưởng tiến bộ, tư tưởng lạc hậu

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” định

nghĩa: “Tư tưởng là hệ thống quan điểm, suy nghĩ chung của con người đối với hiện tực khách quan, về cuộc sống xã hội nói chung Tư tưởng gắn liền với một giai cấp, một chính đảng chính trị, thể hiện một cách tự giác về lợi ích của giai cấp mình, gọi

là hệ tư tưởng giai cấp mà tổ chức đỉnh cao của nó là chính đảng” [15, tr.253]

Từ những quan điểm trên cho thấy, cái chung nhất của tư tưởng là sự phản ánh khái quát hiện thực khách quan trong ý thức biểu hiện những lợi ích của con người, của giai cấp và của xã hội Đó là ý thức phản ánh xã hội dưới dạng khái quát, phản ánh lợi ích của mỗi con người, mỗi tập đoàn, mỗi giai cấp, mỗi dân tộc, mỗi thời đại nhất định Sự phản ánh đó có thể đúng và chưa đúng, thậm chí có thể sai Vì vậy, có

tư tưởng tiến bộ thúc đẩy sự phát triển của xã hội và ngược lại

1.1.5 Lối sống

Lối sống là những yếu tố cơ bản trong đời sống xã hội của mỗi con người và mỗi nền văn hóa Chúng gắn liền với các cơ sở kinh tế, chính trị, tư tưởng và mọi mặt của đời sống vật chất, tinh thần của toàn xã hội Mỗi xã hội trong từng thời kỳ lịch sử nhất định, đều có lối sống, đạo đức cũng như các thước đo giá tri quy định trật tự và sự phát triển ổn định cho cả cộng đồng, đồng thời chi phối các mối quan

hê giữa người này với người khác, giữa nhóm xã hội này với nhóm xã hội khác, giữa mỗi con người với toàn thể đời sống xã hội Ở một bình diện chung nhất, lối

sống là một phạm trù thuộc lĩnh vực văn hóa Khi nói về phạm trù “lối sống”, có rất

nhiều quan niệm khác nhau do cách tiếp cận khác nhau

Tâm lý học coi các yếu tố khí chất, tính cách, nhân cách là thuộc tính cơ bản của lối sống Vì thế, khi nói “tính cách người Anh”, “tính cách người Việt” thì điều

đó có nghĩa kiểu hành vi, kiểu ứng xử, kiểu suy nghĩ và cách biểu hiện cảm xúc, tình cảm này là đã mang tính chất đặc trưng cho mỗi nhóm xã hội và cả cộng đồng người đó rồi

Nhân học, dân tộc học nhấn mạnh đến yếu tố văn hóa của lối sống Chính vì thế theo cách tiếp cận này, mỗi dân tộc cụ thể đều có một lối sống đặc trưng bởi hệ giá trị, chuẩn mực, phong tục tập quán, truyền thống, thói quen thể hiện qua cách

ăn, mặc, lao động, nghỉ ngơi, sinh hoạt, ứng xử và giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày Mỗi lối sống chứa đựng bản sắc văn hóa của dân tộc, nhờ vậy có thể nhận diện và phân biệt được người dân tộc này với người dân tộc khác

Xã hội học thì lại cho rằng, lối sống là một phạm trù xã hội học dùng để chỉ kiểu hành vi, kiểu quan hệ xã hội tương ứng với vị thế - vai trò và cấu trúc xã hội nhất định Lối sống qui định đặc điểm của tư duy, cách giao tiếp, ứng xử của con người trong các lĩnh vực lao động sản xuất, văn hóa xã hội, chính trị tư tưởng và đời sống sinh hoạt hàng ngày Nhưng bản thân lối sống lại bị qui định bởi cấu trúc xã hội, phân tầng xã hội và hệ thống xã hội

Từ những khái niệm khác nhau như trên có thể đưa ra một khái niệm chung tổng quát như sau: Lối sống là tổng hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong cách sống của con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động, từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ, hành vi, cách tư duy, lối ứng xử giữa con người với con người, giữa chủ thể với đối tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống Trong lối sống tổng hoà những nét cơ bản, khắc hoạ những đặc điểm cuộc sống của các cá nhân, các nhóm người, của giai cấp, dân tộc trong một xã hội nhất định

1.1.6 Thanh niên

Khái niệm thanh niên từ góc độ tâm lý học, thanh niên là một độ tuổi, ở giữa lứa tuổi trẻ con và tuổi trưởng thành Ở giai đoạn này, sự phát triển về thể chất đạt

đến đỉnh cao, tuy nhiên, các yếu tố tâm lý mới được định hình và ổn định một cách tương đối Thanh niên có sự khác biệt lớn về nhiều mặt (tuổi, nơi sinh sống, nghề

nghiệp…)

Luật Thanh niên được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua kỳ họp thứ 8, khóa XI nêu: “Thanh niên quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ mười tuổi đến ba mươi tuổi” Đây là thời kỳ sung sức nhất của mỗi con người về thể chất, có sự phát triển mạnh về trì tuệ, nhạy bén, nặng động, sáng tạo, có nhiều ước mơ, hoài bão Thanh niên nước ta là một tầng lớp xã hội rộng lớn, luôn có những đóng góp quan trọng trong các giai đoạn lịch sử phát triển của đất nước Hiện nay, thanh niên Việt Nam chiếm 28,9% dân số cả nước và chiếm 36,4% lực lượng lao động của toàn xã hội, là nguồn nhân lực dồi dào, có tiềm năng

to lớn trong sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Từ cơ sở trên, có thể hiểu: Thanh niên Việt Nam là những người từ đủ 16 đến 30 tuổi gồm những người có sức khỏe thể chất đạt đến đỉnh cao, năng động, nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, thích giao lưu, học hỏi để nâng cao trình độ về mọi mặt, mong muốn được đóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia

Vậy đề tài “Báo in với vấn đề giáo dục tư tưởng lối sống cho thanh niên

ĐBSCL (khảo sát Báo Bạc Liêu, Cà Mau từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2019)”

chính là yêu cầu làm rõ vai trò, nhiệm vụ của báo chí trong công tác tuyên truyền giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên thông qua các cuộc điều tra, khảo sát, phân tích và đánh giá Qua đó, chỉ ra những mặt làm được và những hạn chế tồn tại của báo in ĐBSCL nói chung, Báo Bạc Liêu và Báo Cà Mau nói riêng

1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

1.2.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

- Quan điểm của C.Mác và Ăngghen

Mác-Lênin đã đề cập nhiều đến vị trí, vai trò của thanh niên và công tác giáo dục thanh niên đối với vận mệnh lịch sử của mỗi dân tộc, của nhân loại và thời đại Trong quá trình nghiên cứu và hoạt động thực tiễn, C.Mác sớm nhận ra vai trò của thanh niên chính là tương lai của nhân loại Tương lai của giai cấp công nhân và tương lai của nhân loại hoàn toàn phụ thuộc vào dục giáo dục thế hệ thanh niên, C.Mác đã khẳng định: “Bộ phận giác ngộ nhất của giai cấp công nhân, hiểu rất rõ tương lai của giai cấp công nhân, tức là tương lai của loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên”

Chính C.Mác đã gọi thanh niên là nguồn cội sức sống của dân tộc và giai cấp công nhân là bộ xương của mỗi cơ thể dân tộc Khi đánh giá vai trò của thanh niên trong đấu tranh cách mạng, các nhà kinh điển Mác xít cho rằng chỉ có con đường cách mạng vô sản và việc xây dựng chủ nghĩa xã hội mới thực sự làm cho thanh niên phát huy được vai trò to lớn của mình một cách tích cực, chủ động và sáng tạo

Do vậy, việc giáo dục thanh niên được coi là nhiệm vụ hàng đầu để đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa – con người phát triển toàn diện, có cuộc sống tập thể

và cuộc sống cá nhân hài hòa, phong phú Các ông cũng chỉ công tác giáo dục, đào tạo những người chủ tương lai của đất nước, những người trực tiếp xây dựng xã hội mới là vấn đề có ý nghĩa to lớn, quan hệ mật thiết tới sự tồn tại của bản thân nền chuyên chính vô sản và thắng lợi của chủ nghĩa xã hội Dưới nền chuyên chính vô sản, Đảng của giai cấp công nhân đặc biệt coi trọng việc giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ

vì một trong những nhiệm vụ trọng yếu của Đảng trong thời kỳ chuyên chính vô sản

là phát triển công tác cải tạo các thế hệ cũ và giáo dục các thế hệ mới theo tinh thần chuyên chính vô sản và chủ nghĩa xã hội

C.Mác có ý tưởng sâu sắc về thanh niên và giáo dục thanh niên, theo ông thanh niên là lực lượng “đang phát triển” trong đấu tranh cách mạng, chính ở đây thanh niên sẽ tích lũy tri thức và kinh nghiệm mở rộng các mối liên hệ xã hội mà nhờ đó, thế hệ trẻ đạt được sự phong phú của con người, của nhân cách C.Mác và Ăngghen kịch liệt phản đối nền giáo dục phong kiến và giáo dục tư sản, nền giáo dục ấy làm cho thanh niên, học sinh - sinh viên phát triển què quặt và các ông đòi hỏi phải có sự thay đổi triệt để về giáo dục, làm cho giáo dục mang tính nhân đạo

bao gồm: trí lực, thể lực, kỹ thuật Ăngghen đặt niềm tin vào thế hệ những người trẻ tuổi của giai cấp vô sản giác ngộ, có học vấn, được giáo dục theo tinh thần của chủ nghĩa cộng sản Nó đảm bảo quyền được phát triển đầy đủ những tài năng của mình

và vì thế cần quan tâm giáo dục cẩn thận thế hệ trẻ đang lớn

- Quan điểm của I.V.Lênin

I.V.Lênin lại đặc biệt đánh giá cao vai trò của thanh niên công nhân, coi đó là

“nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng” Ông cho rằng ai nắm được thanh niên, người đó làm chủ thế giới và theo một nghĩa nào đó nhiệm vụ xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, đó chính là của thanh niên Thấu hiểu những đặc trưng của lớp người trẻ tuổi, I.V.Lênin đặt niềm tin vào vai trò và sức sáng tạo của thế hệ thanh niên cách mạng một cách sâu sắc, nhất quán và nhiệm vụ thực sự sáng tạo ra xã hội cộng sản chủ nghĩa chính là của thanh niên Cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới là nhiệm vụ quan trọng nhất của Đoàn Thanh niên cộng sản cho nên phải động viên thanh niên tích cực tham gia xây dựng kinh tế và văn hóa Muốn kiến thiết kinh tế, muốn tăng năng suất lao động để chiến thắng chủ nghĩa tư bản thì cần phải có tri thức, cần phải nắm được khoa học – kỹ thuật, thanh niên phải chiếm lấy thành trì khoa học thì mới thật sự trở thành chủ nhân của đất nước

Để thanh niên phát huy được vai trò của mình, thực hiện được nhiệm vụ cao

cả đó, I.V.Lênin chủ trương cải tổ triệt để công tác tổ chức và giáo dục thanh niên với những nội dung giáo dục cụ thể, toàn diện Đó là giáo dục cho thanh niên tinh thần khắc phục khó khăn: nếu sợ khó khăn thì Đoàn Thanh niên cộng sản sẽ không phải là Đoàn Thanh niên cộng sản nữa Đoàn Thanh niên cộng sản “không thể hành động như những kẻ hèn yếu vốn quen trốn tránh khó khăn và đi tìm những việc dễ làm” Phải giáo dục lòng tin tưởng tuyệt đối vào thắng lợi của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, giáo dục cho thanh niên tinh thần kiên cường và chí khí bền vững để có thể vượt qua những thất bại buổi đầu, tiến thẳng tới mục đích lớn lao I.V.Lênin cũng chỉ rõ rằng, nhiệm vụ của thanh niên, trong đó thanh niên sinh viên

là phải học tập, học chủ nghĩa cộng sản Người nhấn mạnh: “Nhà trường mới, nền giáo dục của chế độ mới phải giúp thanh niên thanh toán triệt để những hậu quả tiêu cực của nền giáo dục tư sản để lại Toàn bộ sự nghiệp giáo dục cho thanh niên phải

hướng vào việc phát triển đạo đức trong thanh niên để họ trở thành những con người tốt, những con người có văn hóa phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa cộng sản Thanh niên cần phải được tươi vui, yêu đời và có tinh thần sảng khoái Họ cần những môn thể thao lành mạnh, những ngón tay khéo léo Có nghĩa là được luyện tập để các bắp thịt được nhẹ nhàng và nhanh nhẹn đáp ứng lại những đòi hỏi của lao động tinh xảo và cao”

1.2.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về công tác giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

Đương thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh tương lai của đất nước, của dân tộc nằm ngay trong tay các thế hệ thanh niên Người khẳng định, thanh niên là lực lượng cách mạng hùng hậu, bộ phận quan trọng của dân tộc, là lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của cha anh Khi đất nước ta còn nằm dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến, ngay từ năm 1925 trong thư Gửi thanh niên Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ, đất nước sẽ không còn nếu thanh niên không được

“hồi sinh”, thức tỉnh Để hồi sinh bộ phận quan trọng này của dân tộc, Hồ Chí Minh

đã mở trường huấn luyện chính trị, xuất bản sách báo, sáng lập ra Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội để thức tỉnh một thế hệ thanh niên yêu nước trong những thập niên đầu thế kỷ XX Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, đất nước độc lập, thống nhất, Bác dạy: “Thanh niên là chủ tương lai của nước nhà” Bác ví tuổi thanh niên là mùa xuân của xã hội “Một năm khởi đầu từ mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ, tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [36, tr.69] Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Bác luôn đặt niềm tin vào sức mạnh của thanh niên Theo Bác, với một thế hệ thanh niên hăng hái kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc Người còn chỉ rõ, thanh niên là người kết nối quá khứ với tương lai: “Thanh niên là người tiếp sức mạnh cho thế hệ thanh niên già, đồng thời

là người dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai” [33, tr.288]

Từ vai trò to lớn của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và tương lai của dân tộc, Bác căn dặn, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết Là người đứng đầu Đảng và Nhà nước, Bác

luôn chú trọng tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Chính phủ đối với công tác thanh niên Ngay sau Cách mạng tháng Tám, Người đã chỉ thị thành lập Bộ Thanh niên, rồi đến Nha Thanh niên trong Chính phủ để chăm lo công tác thanh niên Bác luôn nhắc nhở các bộ, các ngành ban hành những chính sách nhằm giải quyết những vấn đề thuộc lợi ích nguyện vọng chính đáng của thanh niên; tổ chức Đoàn Thanh niên phải liên hệ với các lực lượng của Chính phủ

Với thanh niên, Bác dạy: “Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho lợi ích nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào” Đối với tổ chức Đoàn, Người chỉ rõ: “Muốn củng cố và phát triển thì Đoàn phải liên hệ rộng rãi và chặt chẽ với các tầng lớp thanh niên Phải quan tâm đến đời sống, công tác và học tập của thanh niên, phải tránh thành kiến, hẹp hòi, cô độc Phải thật thà đoàn kết với anh chị em thanh niên trong Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam” Tất cả những điều Bác dạy là nhiệm vụ trước hết của thế hệ trẻ Việt Nam, đồng thời cùng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân Suy rộng ra là trách nhiệm của toàn xã hội trong việc chăm lo “bồi dưỡng thế

hệ cách mạng cho đời sau”

Thấm nhuần tư tưởng và đạo đức của Hồ Chí Minh, Đảng ta lãnh đạo công tác thanh niên, lãnh đạo tổ chức Đoàn trước hết bằng đường lối, chủ trương, chính sách Các chủ trương ấy thể hiện cụ thể trong các văn kiện Đại hội, các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; thể hiện bằng các thông tư, chỉ thị và cả trong các bài phát biểu, bài nói chuyện của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Đại hội Đảng lần thứ I (Tháng 3/1935) chỉ rõ: Nhiệm vụ chính trị của Đoàn là phải củng cố và mở rộng tổ chức, đặc biệt ở những vùng quan trọng như nhà máy, hầm mỏ, đồn điền Phải dùng các hình thức công khai và bán công khai, bí mật và lập ra các tổ chức có tính phổ biến như Hội thể thao, Câu lạc bộ, Hội đọc sách, Hội cứu tế để tập hợp thanh niên

Đại hội lần thứ II của Đảng (Tháng 2/1951) nhấn mạnh công tác vận động thanh niên trong tình hình mới Nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn là đẩy mạnh công tác

vận động thanh niên ở vùng tạm chiếm, xây dựng Đoàn Thanh niên cứu quốc thành

tổ chức trung kiên; tăng cường công tác giáo dục thiếu niên, nhi đồng

Đại hội lần thứ III của Đảng (Tháng 9/1960) nêu rõ: “Thanh niên ta đã nêu cao tinh thần hy sinh anh dũng trong kháng chiến và lao động hòa bình Thanh niên lại

là lớp người đang xây dựng chủ nghĩa xã hội và sẽ xây dựng chủ nghĩa cộng sản ở nước ta Đảng ta phải hết sức chú trọng giáo dục và rèn luyện thế hệ trẻ thành những chiến sĩ trung thành với Tổ quốc, với chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, sẵn sàng mang hết nhiệt tình của tuổi trẻ tham gia xây dựng xã hội mới”

Đại hội IV của Đảng (Tháng 12/1976) yêu cầu thế hệ trẻ Việt Nam phát huy vai trò xung kích, sáng tạo, cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ra sức hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, vượt qua thiên tai, đập tan mọi âm mưu của các thế lực thù địch, kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ; vững vàng kiên định

đi theo con đường XHCN trong bối cảnh biến động phức tạp của tình hình thế giới Đại hội V của Đảng (Tháng 3/1976) đánh giá: Thanh niên nước ta đã trưởng thành nhanh chóng và có những cống hiến xứng đáng với truyền thống vẻ vang của thế hệ và của cả dân tộc Đảng ta luôn luôn đánh giá đúng bản chất tốt đẹp, khả năng cách mạng của thanh niên và vai trò chính trị của Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh

Đại hội VI của Đảng (Tháng 12/1986) chỉ rõ: Thanh niên phải được bảo đảm việc làm khi bước vào đời và được quan tâm giáo dục về nhân cách, bản lĩnh và lý tưởng theo phương châm “Sống, chiến đấu, lao động, và học tập theo gương Bác

Hồ vĩ đại”

Ngày 13/3/1991, trong tình hình quốc tế ngày càng phức tạp, Bộ Chính trị (khóa VI) đã ban hành Nghị quyết số 25/NQ-TW về “Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên” Trong Nghị quyết khẳng định vai trò, vị trí quan trọng của thanh niên đối với tương lai dân tộc và vận mệnh Tổ quốc, khẳng định những quan điểm cơ bản về công tác thanh niên và phương hướng, nội dung giải pháp chủ yếu của công tác thanh niên

Đại hội VII của Đảng (Tháng 6/1991) nêu nhiệm vụ: Các cấp ủy Đảng và tổ chức Đảng cần tăng cường lãnh đạo Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh nâng

cao chất lượng đoàn viên và cán bộ Đoàn, phát huy vai trò Đoàn làm nòng cốt trong phong trào thanh niên, xứng đáng là “đội dự bị tin cậy của Đảng”

Đại hội VIII của Đảng (Tháng 6/1996) đề ra nhiệm vụ: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở mọi cấp, mọi ngành Coi trọng hơn nữa việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ về chính trị, tư tưởng, văn hóa, nghề nghiệp, đạo đức, lối sống Quan tâm đào tạo nghề và giải quyết việc làm, đáp ứng nhu cầu học tập, lao động, sáng tạo, hoạt động văn hóa, nghệ thuật thể thao và giải trí lành mạnh cho thanh, thiếu nhi Tạo điều kiện cho Đoàn thực hiện tốt trách nhiệm đối với Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh Tạo môi trường xã hội lành mạnh, ngăn ngừa các tệ nạn xã hội và văn hóa phẩm độc hại Chăm lo giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các tổ chức trong hệ thống chính trị, của gia đình, nhà trường và toàn xã hội

Đại hội IX của Đảng (Tháng 4/2001) nêu rõ: Đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, đào tạo và phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp; giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đại hội lần thứ X của Đảng (Tháng 4/2006) nhấn mạnh: Đối với thế hệ trẻ thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ khuyến khích thanh niên tự học, tự nâng cao tay nghề, tự tạo việc làm Thu hút rộng rãi thanh, thiếu niên

và nhi đồng vào các tổ chức do Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh làm nòng cốt và phụ trách

Đặc biệt, trong những ngày tháng 7/2008, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 7 (khóa X) đã dành thời gian trong chương trình nghị sự để quyết định những vấn đề quan trọng trong đề án “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH” Đề án khẳng định một trong những thành tựu của công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo đã xây dựng được một thế hệ thanh niên thời kỳ mới có tri thức, có sức khỏe tốt và tư duy phát triển mới, tiếp nối được truyền thống hào hùng của dân tộc, của Đảng ta, nêu cao ý thức yêu nước, lòng tự tôn dân tộc, sẵn sàng hy sinh, tình nguyện vì lợi ích cộng đồng,

có trách nhiệm với gia đình và xã hội Một lần nữa Đảng ta khẳng định việc chăm

lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên thành lớp người “vừa hồng, vừa chuyên” theo tư tưởng Hồ Chí Minh là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng; đồng thời có sự đòi hỏi tự thân vận động và sự nỗ lực rèn luyện, phấn đấu không ngừng của thanh niên, của tổ chức Đoàn

Ngày 11 tháng 9 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 45/NQ-CP về ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH” đã xác định rõ mục tiêu: Chú trọng xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, có lối sống văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong công nghiệp đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH

Trong dự thảo báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng nêu rõ: Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá, nâng cao lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nuôi dưỡng hoài bão, khát vọng vươn lên; nêu cao tinh thần trách nhiệm đối với đất nước, với xã hội; xây dựng môi trường, điều kiện học tập, lao động, giải trí, rèn luyện để phát triển lành mạnh, toàn diện, hài hoà cả về trí tuệ, thể chất và giá trị thẩm mỹ cho thế hệ trẻ Tạo động lực cho thanh niên xung kích trong học tập, lao động sáng tạo, khởi nghiệp, làm chủ các kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại, phát huy vai trò trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Rõ ràng bất kể ở giai đoạn nào, Đảng ta cũng đều quan tâm lãnh đạo thanh niên, lãnh đạo tổ chức Đoàn Thanh niên Tư duy của Đảng ta về công tác thanh niên liên tục không ngừng đổi mới để phù hợp với đối tượng tuổi trẻ qua từng thời kỳ cách mạng Theo quan điểm tư tưởng về thế hệ trẻ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng

ta ngày càng nâng tầm nhận thức gắn lý luận với thực tiễn để lãnh đạo, định hướng công tác thanh niên, tổ chức Đoàn ngày càng toàn diện, thật sự bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau

Về nội dung giáo dục thanh niên, Hồ Chí Minh chủ trương giáo dục toàn diện:

“Giáo dục phải phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống của nhân dân Học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ thực tiễn Trong việc giáo dục và học tập phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa kỹ thuật, lao động và sản xuất” Người nhắc nhở phải coi trọng việc giáo dục truyền thống dân tộc và truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ: “Chúng ta cần ghi chép và thường nhắc nhở lại những sự tích ấy, để giáo dục nhân dân ta chịu đựng gian khổ, vượt mọi khó khăn, quyết tâm làm tròn nhiệm

vụ xây dựng lại nước nhà Để giáo dục thanh niên ta rèn luyện một ý chí kiên quyết, quật cường, một tâm lý quả cảm xung phong, tin tưởng vào tương lai của Tổ quốc,

vào lực lượng của nhân dân, hi sinh lợi ích riêng cho lợi ích chung của dân tộc”

1.3 Tầm quan trọng và nội dung giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo chí

Trong sự nghiệp cách mạng của Đảng, báo chí luôn được xác định là một trong những vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, chính trị Trong những năm qua, báo chí cả nước đã thể hiện rõ vai trò quan trọng trong tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; nỗ lực, tích cực, sáng tạo trong tuyên truyền những vấn đề lớn, quan trọng của đất nước; định hướng văn hóa, thẩm mỹ cho bạn đọc; tích cực thông tin, tuyên truyền phản ánh thực tiễn đời sống xã hội, góp phần nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng; quảng bá hình ảnh, uy tín của đất nước, con người Việt Nam Báo chí tham gia tích cực, tiên phong trong công tác đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, phản bác quan điểm sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ uy tín, vị thế của Đảng, Nhà nước và sự nghiệp cách mạng của toàn dân Báo chí phát hiện, giới thiệu những cách làm hay, những mô hình tốt, những điển hình tiên tiến trong thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; thể hiện rõ vai trò đi đầu trong công tác tuyên truyền giáo dục lý tưởng cách mạng, giáo dục truyền thống, đạo đức, lối sống văn hóa cho nhân dân, qua đó nâng cao khả năng đề kháng của nhân dân, nhất là thế hệ trẻ trước những âm mưu, thủ đoạn đầu độc tư tưởng, phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng Cùng với nhận diện, đấu tranh

kiên quyết, trực diện chống lại các quan điểm sai trái, âm mưu, thủ đoạn phá nền tảng tư tưởng của Đảng của các thế lực thù địch, nhiều cơ quan báo chí đã có các bài viết phân tích, luận giải, làm rõ những giá trị bền vững, tính đúng đắn, khoa học

và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; chủ động xây dựng kế hoạch tuyên truyền định hướng

dư luận, đấu tranh ngăn chặn, phản bác từ sớm, từ xa các luận điệu sai trái, xuyên tạc, bóp méo sự thật nhằm phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng ta Thông qua báo chí, thanh niên có thêm nhiều thông tin đa chiều, xác thực và khá kịp thời về các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Từ đó có lập trường tư tưởng và bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân; có lòng yêu nước, sống có ước mơ hoài bão, có lý tưởng cao đẹp, có tình yêu quê hương đất nước, tin tưởng vào chế độ XHCN; có hiểu biết, gương mẫu sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, có ý thức bảo vệ, tôn trọng

và tự hào về truyền thống cách mạng của dân tộc, có tinh thần cảnh giác đấu tranh chống âm mưu, hoạt động chống phá cách mạng nước ta của các thế lực thù địch; tích cực học tập, lao động và công tác, phấn đấu xây dựng quê hương, đất nước

Thanh niên là một trong những lực lượng quan trọng của xã hội, một trong những nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc Từ những ngày đầu cách mạng, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cao vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên, xác định thanh niên là thế hệ tương lai của đất nước, đội quân xung kích của cách mạng, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là “đội dự bị tin cậy của Đảng”, công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân

tố quyết định thành bại của cách mạng Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Chủ tịch Hồ

Chí Minh căn dặn: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan

trọng và rất cần thiết” Đảng ta luôn nhìn nhận và đánh giá đúng vai trò của thanh

niên trong sự nghiệp cách mạng, coi trọng việc giáo dục, bồi dưỡng, tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp của Đảng và dân tộc Đảng luôn coi công tác thanh niên là một bộ phận hữu cơ trong hoạt động của mình Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa X của Đảng đã khẳng định: “Thanh niên là rường cột của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,

một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp CNH-HĐH đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội” Do đó, thanh niên được đặt

ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo, phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho

sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước

Trong bối cảnh hiện nay, tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, lối sống trong xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi; môi trường văn hoá, đạo đức xã hội xuống cấp rất đáng lo ngại Mặt trái của các phương tiện truyền thông hiện đại, nhất

là thông tin trên internet, cùng quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đã tác động lớn đến tư tưởng, tình cảm lớp trẻ và công tác giáo dục thế hệ trẻ Bằng chiến lược “diễn biến hòa bình”, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch gia tăng các hoạt động chống phá ta về chính trị, tư tưởng và văn hoá, chúng tìm mọi cách gieo rắc tư tưởng “về sự phá sản của chủ nghĩa Mác-Lênin”, rêu rao luận điệu “phi chính trị hóa” làm tha hóa về tư tưởng, đạo đức, lối sống của nhân dân ta, trong đó có thanh niên

Bên cạnh đó, mặt trái của quá trình hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường đã làm xuất hiện những tiêu cực mới, tác động không nhỏ đến thanh niên như: ý thức giác ngộ chính trị, nhận thức về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, sự suy thoái về

tư tưởng, lối sống Trong bối cảnh đó, đòi hỏi phải không ngừng bảo vệ, củng cố

và tăng cường công tác giáo dục tư tưởng cách mạng, lối sống cho thanh niên Cùng với gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn Thanh niên thì báo chí có một vai trò quan trọng trong việc giáo dục định hướng tư tưởng, lối sống cho thanh niên

Không phải ngẫu nhiên mà ngay trong hành trình bôn ba đi tìm đường cứu nước, nhất là chuẩn bị cho việc thành lập chính đảng để lãnh đạo cách mạng, đồng chí Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã xuất bản Báo Thanh Niên, ngày 21/6/1925 Người cho rằng, muốn làm cách mạng, trước hết phải truyền bá tư tưởng cách mạng

- tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin; phải vận động, tổ chức, tập hợp lực lượng cách mạng Báo chí cách mạng là công cụ cực kỳ quan trọng để làm nhiệm vụ đó; báo chí cách mạng còn là vũ khí sắc bén thúc đẩy xã hội không ngừng tiến lên

Tiểu kết chương 1

Ở chương 1, tác giả đã làm rõ một số khái niệm về vấn đề nghiên cứu, đó là báo chí và vai trò, chức năng giáo dục của báo chí; vấn đề, giáo dục, tư tưởng, lối sống, thanh niên Ngoài ra cũng ở chương 1, tác giả đã làm rõ quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về công tác giáo dục

tư tưởng, lối sống cho thanh niên; chỉ ra tầm quan trọng và nội dung giáo dục tư

tưởng, lối sống cho thanh niên trên báo chí Đây là cơ sở lí luận để tác giả thực hiện

Hồ Chí Minh đến với thanh niên, tạo sự thống nhất, đồng thuận, thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Đảng đề ra

Trong từng giai đoạn lịch sử, báo chí cách mạng Việt Nam đã thể hiện được vai trò của mình trong công tác tuyên truyền lý tưởng cộng sản để thanh niên phát huy sức mạnh, vai trò của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TUYÊN TRUYỀN GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG,

LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN TRÊN BÁO BẠC LIÊU

VÀ BÁO CÀ MAU 2.1 Báo Bạc Liêu, Báo Cà Mau và những yếu tố tác động đến vấn đề giáo dục tư tưởng, lối sống cho thanh niên

2.1.1 Vài nét về tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau

- Tỉnh Bạc Liêu

Tỉnh Bạc Liêu được tái lập ngày 1/1/1997 trên cơ sở chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau Nằm trên bán đảo Cà Mau, Bạc Liêu có diện tích tự nhiên 257.094ha, giáp với các tỉnh Hậu Giang, Sóc Trăng, Cà Mau và Kiên Giang Dân số Bạc Liêu dưới 1 triệu dân, bao gồm 3 dân tộc chính: Kinh, Khmer, Hoa

Về đơn vị hành chính, tỉnh Bạc Liêu có 6 huyện và một thành phố với 64 xã, phường, thị trấn Thế mạnh chủ yếu của tỉnh là sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng – đánh bắt thủy sản và thương mại – du lịch Đảng bộ và nhân dân Bạc Liêu có truyền thống đoàn kết, kiên cường trong đấu tranh giải phóng dân tộc và chịu khó, cần cù, sáng tạo trong xây dựng quê hương đất nước

- Tỉnh Cà Mau

Cà Mau là tỉnh cực Nam của Việt Nam, thuộc khu vực ĐBSCL Cà Mau nằm

ở 8o34’ đến 9o33’ vĩ độ Bắc và 104o43’ đến 105o25' kinh độ Đông, phía bắc giáp tỉnh Kiên Giang, phía đông bắc giáp tỉnh Bạc Liêu, phía đông và đông nam giáp biển Đông và phía tây giáp Vịnh Thái Lan Cà Mau nằm trên bán đảo, có

vị trí địa lý khá đặc biệt, với ba mặt tiếp giáp biển Mũi Cà Mau là nơi duy nhất trên đất liền có thể ngắm được mặt trời mọc lên từ mặt biển Đông vào buổi sáng và lặn xuống mặt biển Tây vào buổi chiều Cà Mau nằm ở trung tâm vùng biển các nước Đông Nam Á nên rất thuận lợi giao lưu, hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực

Về đơn vị hành chính, tỉnh Cà Mau có 8 huyện và 1 thành phố

Tính đến năm 2019, dân số tỉnh Cà Mau có gần 1,3 triệu người Dân cư sinh sống trên địa bàn tỉnh Cà Mau có 14 thành phần dân tộc, trong đó có 3 dân tộc chính gồm: Kinh, Khmer, Hoa