Ứng dụng phần mềm mind manager để nâng cao hiệu quả các bài học lịch sử phần lịch sử việt nam thế kỉ XVI – XVIII ở lớp 7

Ứng dụng phần mềm mind manager để nâng cao hiệu quả các bài học lịch sử phần lịch sử việt nam thế kỉ XVI – XVIII ở lớp 7 Ứng dụng phần mềm mind manager để nâng cao hiệu quả các bài học lịch sử phần lịch sử việt nam thế kỉ XVI – XVIII ở lớp 7 Ứng dụng phần mềm mind manager để nâng cao hiệu quả các bài học lịch sử phần lịch sử việt nam thế kỉ XVI – XVIII ở lớp 7

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Trong nền giáo dục hiện đại nói chung, môn LS nói riêng, nếu GV biết ứngdụng CNTT trong DH sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy - học của thầy và trò,

khắc phục tình trạng “dạy chay”, “học chay”, khá phổ biến ở nhiều trường phổ

thông hiện nay Bởi vì, theo các chuyên gia giáo dục, nếu cứ áp dụng PPDH truyềnthống (thầy đọc, trò chép) thì 90% tri thức của HS được tiếp nhận qua tai, 10% quamắt sau một thời gian ngắn sẽ rơi vào tâm trạng mệt mỏi, giảm sự chú ý, nhưng nếucác em vừa được nghe, vừa được nhìn thông qua hình ảnh, kết hợp với các hoạt

động (tức là huy động cùng một lúc nhiều giác quan) thì kết quả ghi nhớ kiến thức của HS cao hơn “90% lượng thông tin từ bên ngoài vào não là thông qua mắt”.

Các phần mềm dạy – học thường đã được các người lập trình, nhà nghiêncứu giáo dục chọn lọc, thiết kế, sắp xếp một cách tối ưu giúp phát huy thế mạnhcủa môn học Hiện nay có rất nhiều phần mềm được ứng dụng vào trong dạy –học như: phần mềm Power Point, Multimedia builder, Autoplay media studio,Adobe Captivate, Producer 2003, phần mềm Mind Manager 9.0 (SĐTD), Tùyđặc trưng của mỗi môn học, thực tiễn dạy - học và mục đích của việc dạy học

mà GV chọn lựa sử dụng loại phần mềm khác nhau Trong đó, phần mềm SĐTD– Mind Manager 9.0 là phần mềm tích hợp nhiều phần mềm khác như: phầnmềm Power Point, Gimp, Violet, Movie Maker, và có thể sử dụng trong tất

cả các môn học nói chung và môn LS nói riêng để phát huy tính tích cực của

HS, nâng cao hiệu quả môn học Đồng thời, hỗ trợ cho người học tiếp thu kiếnthức một cách dễ dàng, nhanh chóng, có khả năng ghi nhớ lâu, sâu sắc và ápdụng vào thực tiễn cuộc sống, phát huy hiệu quả sử dụng máy vi tính góp phầnđổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

SĐTD là phương pháp được đưa ra như một phương tiện để tận dụng khảnăng ghi nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp,hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phân nhánh Phươngpháp này khai thác cả hai khả năng của bộ não SĐTD là công cụ hỗ trợ cho việctrình bày một cách rõ ràng những ý tưởng về một chủ đề nào đó dựa trên sự hoạt

động của não bộ con người Ban đầu SĐTD được viết trên giấy bìa, trên bảngtrong, trên bảng, dùng bút chì, phấn màu để vẽ… (cách truyền thống), ngày naySĐTD được thực hiện trên máy vi tính nhờ các phần mềm như: MindjetMindManager, Buzan’s MindMap

SĐTD(có tài liệu gọi là bản đồ tư duy hay lược đồ tư duy,…) là một

hình thức “ghi chép” bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời những “từ khóa”, hình ảnh, đường nét, màu sắc với sự tư duy tích cực, nhằm tìm tòi,

đào sâu, mở rộng ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thốnghóa kiến thức của một chủ đề, các cách giải một dạng bài tập,… SĐTD là một

sơ đồ “mở”, không yêu cầu tỉ lệ khắt khe như bản đồ địa lí hay bản đồ LS.Người sử dụng có thể vẽ thêm hoặc lược bớt đi các nhánh, mỗi người vẽ mộtkiểu khác nhau thể hiện qua màu sắc, hình ảnh, từ khóa Cùng một chủ đề,mỗi người có thể thể hiện ý tưởng và tư duy theo cách riêng, nên phát huyđược tối đa năng lực sáng tạo của người dạy và người học

Việc áp dụng SĐTD trong dạy học sẽ giúp HS ghi nhớ, hệ thống hóa kiếnthức tốt hơn, hứng thú hơn trong học tập, phát triển tư duy của người học và gópphần nâng cao hiệu quả bài học Trong dạy học nói chung, môn LS nói riêng,

GV có thể tạo SĐTD bằng nhiều cách, nhưng hiệu quả nhất là khai thác phầnmềm Mind Manager

Để đáp ứng đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động của HS,vấn đề ứng dụng CNTT nói chung và phần mềm Mind Manager nói riêng đang

là một bước đi mang tính hiện đại, thực tiễn và phù hợp Sử dụng phần mềmMind Manager sẽ giúp HS có điều kiện gần gũi hơn với thực tế thông qua kênhhình, tăng thêm nguồn thông tin, nắm vững, hệ thống hóa, hiểu sâu sắc LS dântộc cũng như LS của nhân loại, mặt khác còn gợi cho HS niềm yêu thích, khámphá công nghệ, tìm hiểu khoa học, nghiên cứu khoa học

II PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN TẠO RA SÁNG KIẾN

Đổi mới phương pháp DHLS phải mang tính toàn diện, cốt lõi là phát huytính tích cực, năng lực sáng tạo trong tư duy và hoạt động của HS Theo nhiều nhà

lí luận dạy học, xu hướng đổi mới PPDH hiện nay cần tích hợp những thành tựu

của CNTT, trong đó có ứng dụng phần mềm Mind Manager để giúp HS hình thành

kỹ năng học tập Bởi vì đây là sản phẩm số lấy ý tưởng từ sơ đồ tư duy (SĐTD)Mind Map nổi tiếng của Tony Buzan, là một phần mềm hay, có thể phổ biến rộngrãi và phục vụ hữu ích cho cả Thầy và Trò trong quá trình dạy - học

Trong tiến trình LS dân tộc Việt Nam, LS Việt Nam thế kỉ XVI – XVIII

có biến động to lớn về nhiều mặt, với những sự kiện, hiện tượng, biến cố quantrọng, gắn liền với nhiều địa danh mà HS cần phải ghi nhớ và nắm vững Giaiđoạn này có một hệ thống kiến thức phong phú cả về tranh ảnh và lược đồ LS, lànguồn kiến thức quan trọng Nếu GV biết ứng dụng phần mềm Mind Manager

để thiết kế kế hoạch bài học và tổ chức cho HS lĩnh hội kiến thức hiệu quả thì sẽgóp phần tích cực vào đổi mới PPDH, qua đó nâng cao chất lượng bộ môn

Thông qua quá trình giảng dạy thực tế và áp dụng phương pháp dạy họctích cực tạo hứng thú cho học sinh và tăng khả năng tiếp thu kiến thức môn học

của học sinh trung học cơ sở tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến kinh nghiệm: “Ứng

dụng phần mềm Mind Manager để nâng cao hiệu quả các bài học lịch sử phần lịch sử Việt Nam thế kỉ XVI – XVIII ở lớp 7”

III MỤC TIÊU:

Sáng kiến kinh nghiệm khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc ứng dụngnhững thành tựu của công nghệ thông tin nói chung, phần mềm Mind Managertrong dạy học lịch sử nói riêng

Sáng kiến kinh nghiệm đề xuất các biện pháp sư phạm ứng dụng phầnmềm Mind Manager trong dạy học phần lịch sử Việt Nam thế kỉ XVI – XVIII ởlớp 7 theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

Tiến hành thực nghiệm sư phạm theo hướng đã nêu để khẳng định tínhkhả thi của các biện pháp được đề xuất nhằm tạo hứng thú và tăng khả năngtiếp thu kiến thức bộ môn

CHƯƠNG II: MÔ TẢ SÁNG KIẾN

I NÊU VẤN ĐỀ CỦA SÁNG KIẾN:

1 Thực trạng vấn đề:

Hầu hết GV bộ môn LS là những người có ý thức nghề nghiệp cao, cótinh thần vượt khó, cố gắng vươn lên trong công tác chuyên môn, ham học hỏi,ham hiểu biết GV đều nhận thức được yêu cầu đổi mới PPDH là vấn đề quantrọng trong sự nghiệp giáo dục nước nhà, đều nhận thấy ưu điểm của PPDH mới

và mong muốn được góp sức mình để nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứngđược yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng trí tuệ cao phục vụ sựnghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Nhiều GV đã nhanh chóng tiếpthu PPDH mới

Hiện nay, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn nhưng nhiều GV đang cốgắng từng bước đổi mới phương pháp để phù hợp với trào lưu chung và giúpcho HS tiếp cận, dần dần thích ứng với cách dạy và học mới

Ngoài ra, thầy và trò đã kết hợp tìm tòi các nguồn tài liệu liên quan đến các

sự kiện LS có trong bài học, tìm hiểu thêm nội dung LS trong văn thơ, ca dao, tụcngữ và những câu chuyện LS làm cho các giờ HS động hơn… Nhiều GV đã đầu

tư, chuẩn bị cho bài giảng một cách chu đáo, ứng dụng các PPDH mới, ứng

dụng CNTT theo yêu cầu của từng bài học và đã có nhiều tiết “dạy tốt”.

2 Tồn tại, hạn chế:

Trên thực tế, tại các trường cơ sở vật chất chưa thực sự đầy đủ và hiệnđại, máy tính đã được đưa vào sử dụng nhưng còn rất hạn chế bởi hệ thống máytính còn cũ kĩ, lạc hậu Mỗi trường học hiện nay đa số đều được trang bị phòngmáy tính, và phòng trình chiếu một máy Projector, màn chiếu, máy chiếu vậtthể, camera, có kết nối Internet, cài đặt đầy đủ các phần mềm hỗ trợ thiết kế bàigiảng trên Microsoft PowerPoint, Microsoft Word, Photoshop nhưng chưa được

GV phát huy ưu thế

Song trên thực tiễn, đa số GV vẫn chỉ tập trung khai thác phần mềmPower Point để thiết kế giáo án điện tử, do chưa khai thác hết ưu điểm của MindManager để phát triển tư duy cho HS, chưa tích hợp được tính năng của CNTT

nói chung Tất cả những điều này làm hạn chế phần nào hiệu quả bài học LS,cũng như lòng yêu thích của HS đối với bộ môn.

Thực tiễn trên đã đặt ra yêu cầu đối với GV là cần phải đa dạng hóa sử dụngnhững thành tựu của CNTT trong dạy học (Mind Manager, Violet, Power Point,

…), trong đó Mind Manager có ưu điểm để lập sơ đồ hỗ trợ HS tạo biểu tượng LS,cung cấp kiến thức LS, củng cố kiến thức…tạo hứng thú học tập cho HS, phát huykhả năng sáng tạo, tăng cường khả năng ghi nhớ… cho các em, từ đó góp phầnnâng cao hiệu quả môn học

3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế:

Thứ nhất, để tiếp cận với PPDH và SGK mới, khó khăn đầu tiên là năng

lực, trình độ và kiến thức chuyên môn của GV, kỹ năng nghề nghiệp Khi tiếpcận và thực hiện SGK và thiết bị dạy học mới GV thường bộc lộ yếu kém

Thứ hai, nhiều GV chưa xác định được đơn vị kiến thức cơ bản trong từng

mục, từng bài học và còn mắc bệnh ôm đồm kiến thức

Thứ ba, công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của GV gặp nhiều khó khăn.

GV thiếu kiến thức, thiếu hiểu biết về phần kinh tế - văn hoá, chưa hiểu các kháiniệm LS, chưa có nguồn tài liệu phong phú phục vụ cho bài giảng

Bên cạnh đó, lối dạy học truyền thống của một bộ phận nhỏ GV còn nặng

về kiến thức “thầy đọc - trò chép” Họ có quan niệm sai lầm khi cho rằng ứng

dụng CNTT vào DHLS không mang lại hiệu quả, làm cho HS không tập trungghi chép bài, chỉ chú ý quan sát những hình ảnh trình chiếu

Qua các phương tiện thông tin và khảo sát thực tiễn việc học tập LS của

HS chúng tôi nhận thấy những năm gần đây, chất lượng và số lượng HS giỏimôn LS trong các kì thi HS giỏi các cấp được nâng lên một bước Tuy nhiên,thực tiễn dạy – học LS hiện nay đáng báo động và cần phải khắc phục

Có nhiều nguyên nhân trong đó có phương pháp dạy - học của cả Thầy và

Trò Nhiều HS hiểu sai lệch “học lịch sử thật dễ, chỉ cần học thuộc SGK là

được”, tình trạng HS coi thường môn LS rất nhiều Các em thường quan niệm

Lịch sử là “môn học phụ” nên không tập trung đầu tư thời gian, sức lực Do sự

tác động của nền kinh tế thị trường, nên nhiều em chỉ coi trọng việc học các

môn tự nhiên như Toán, Lý, Hóa…Lại có em cho rằng thầy cô dạy y như SGKnên không cần chép bài, ngồi làm việc riêng gây mất trật tự, thậm chí ngủ gậtlàm ảnh hưởng tới cả lớp học

4 Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến:

Ứng dụng phần mềm Mind Manager sẽ góp phần tích cực vào cung cấp

sự kiện LS cho HS – cơ sở của hình thành tri thức trong dạy học ở trường phổthông Việc học tập LS, cũng như học tập bất cứ môn học nào đều nhằm cungcấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đứcchính trị cho HS Ứng dụng phần mềm SĐTD sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếpnhận sự kiện LS, giúp HS khôi phục lại hình ảnh của quá khứ để hiểu được sựphát triển hợp quy luật của xã hội, vận dụng sáng tạo những hiểu biết vào hoạtđộng thực tiễn Nắm vững sự kiện LS là tiền đề để có kiến thức LS nhằm hiểuđúng hiện thực LS một cách khoa học, biết rút từ quá khứ những bài học kinhnghiệm cho hiện tại và tương lai

Ứng dụng phần mềm Mind Manager trong dạy học góp phần quan trọng

vào tạo biểu tượng lịch sử cho HS Thông qua hệ thống tín hiệu thứ nhất, nó sẽtác động vào giác quan, đem lại những biểu tượng lịch sử chính xác, trung thựccho các em Mặc dù vốn kiến thức khá phong phú, nhưng các em vẫn có thể rơi

vào “hiện đại hóa” lịch sử Chính việc ứng dụng Mind Manager qua hệ thống

kênh hình trong SGK và hệ thống kênh hình ngoài SGK giúp các em khắc phụckhuynh hướng sai lầm này, các em có thể hình dung tưởng tượng quá khứ hiện

thực Kênh hình lịch sử được biết đến như những “dấu vết” hiện vật thật, nhưng

chúng ta cũng không thể cho HS tiếp xúc tất cả bản thân hiện thực lịch sử đã qua

Song, thật sai lầm nếu chúng ta cho rằng ứng dụng Mind Manager chỉđem lại cho HS những biểu tượng bên ngoài về sự kiện lịch sử Cho nên, ứngdụng CNTT nói chung, và phần mềm Mind Manager nói riêng trong DHLS làchỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện là phương pháp hữu hiệu để hìnhthành khái niệm lịch sử, giúp cho HS nắm vững các quy luật của sự phát triển xãhội Có thể khẳng định rằng, nhờ ứng dụng Mind Manager, HS sẽ tốn ít công

sức và việc học tập LS luôn mang lại hiệu quả cao, không giống với tình trạng

“dạy chay” mà chúng ta hay gặp

Ứng dụng CNTT, đặc biệt là phần mềm Mind Manager trong DHLS cóvai trò to lớn trong việc giúp HS nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức, tư

tưởng mà các em đã thu nhận, như K.D.Usinxki đã viết: “Hình ảnh được giữ lại

đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là những hình ảnh mà chúng ta thu nhận được bằng trực quan và những hình ảnh nào được khắc sâu vào trí nhớ chúng ta thì cũng được chúng ta nhớ kĩ, hiểu sâu những tư tưởng của nó”.

Mặt khác, Mind Manager cũng góp phần hình thành khái niệm LS cho

HS, thông qua các kênh hình, kênh chữ và việc cung cấp sự kiện, tạo biểu tượng

để hình thành nên khái niệm, quy luật và bài học LS cho HS

Ứng dụng phần mềm Mind Manager trong dạy học sẽ giúp HS hình thành

và bồi dưỡng những quan điểm tư tưởng, tình cảm và cảm xúc thẩm mỹ Ngắmnhìn những bức ảnh, hiện vật, đồ phục chế, đoạn phim tư liệu, (sơ đồ, niên biểu,lược đồ, bản đồ…) về nền văn hóa rực rỡ của cha ông ta, HS sẽ thấy tự hào vàthú vị được thưởng thức cái đẹp của nghệ thuật, sự sáng tạo trong cuộc sống củanhân dân ta từ ngày trước

Ý nghĩa giáo dục tư tưởng của việc ứng dụng Mind Manager trong DHLSlại càng quan trọng hơn vì nó có tác dụng truyền cảm mạnh mẽ và sâu sắc, gópphần hình thành những phẩm chất đạo đức cần thiết cho con người Việt Nam mànhà trường phải đào tạo, như yêu quý lao động sản xuất; biết ơn những người cócông với đất nước, nhân dân; giáo dục lòng căm thù sâu sắc với bọn áp bức bóclột; đồng tình với cuộc chiến tranh chính nghĩa và có tình cảm yêu nước đúngđắn Qua bài học LS có sử dụng CNTT, được nghe GV trực tiếp mô tả, phân tích

sự kiện, HS sẽ hiểu biết sâu sắc về quá khứ LS

Ứng dụng phần mềm Mind Manager vào DHLS ở trường phổ thông sẽgiúp HS phát triển óc quan sát, trí tưởng tượng, tư duy ngôn ngữ và rèn luyện kĩnăng thực hành bộ môn cho các em Nhìn vào bất cứ kênh hình nào các em cũng

có biểu tượng lịch sử, từ đó phán đoán, hình dung quá khứ lịch sử, muốn suy

nghĩ và diễn đạt bằng lời nói những cảm nhận của mình về bức tranh xã hội đãqua Chính vì vậy, việc ứng dụng CNTT sẽ góp phần rèn luyện cho các em thóiquen quan sát và khả năng diễn đạt, phát triển ngôn ngữ, giúp HS biết đọc kênhhình, phân tích các sự kiện lịch sử Từ việc quan sát các hình ảnh lịch sử, GVrèn luyện cho các em thói quen quan sát và khả năng quan sát kênh hình mộtcách khoa học để đi đến phân tích, so sánh, khái quát rút ra kết luận Khi ấy, cácthao tác tư duy của HS càng được rèn luyện và phát triển hơn.

Bên cạnh đó, phần mềm Mind Mangager hỗ trợ cho việc thiết lập SĐTD

tỏ ra có hiệu quả trong việc ôn tập kiến thức, giúp HS cách để ghi nhớ chi tiết,

để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề, có khả năng liên hệ các dữ kiện với

nhau Từ đó giúp các em rèn luyện được khả năng tư duy, kĩ năng thuyết trình

và làm việc khoa học

II GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

Đối tượng sử dụng phần mềm Mind Manager trong DHLS là GV và HS, do

đó nội dung, hình thức của nó phải phù hợp với chương trình môn học ở nhà trườngphổ thông, cụ thể là

- Sử dụng phần mềm Mind Manager phải giúp HS nắm vững kiến thức

của bài học

- Khi sử dụng phần mềm Mind Manager trong DHLS phải thể hiện tính vừa

sức đối với HS Tính vừa sức của nội dung bài học LS được thể hiện ở việc xác địnhnội dung bài học vừa đủ, phù hợp với chương trình của mỗi lớp, mỗi cấp học và đặcđiểm nhận thức của HS Đồng thời, trình bày kiến thức phải ngắn gọn, súc tích, sinhđộng nhưng không rườm rà, không đưa nhiều tên riêng và những thuật ngữ, kháiniệm khó, quá tầm nhận thức của HS Nội dung thể hiện trong giáo án MindManager nếu quá dài và khó hiểu sẽ gây khó khăn trong quá trình trình chiếu và khảnăng quan sát của HS, không gây được hứng thú, sự tò mò, muốn khám phá của HS

- Thể hiện sự hợp lí trong khoảng thời gian khai thác phần mềm Mind

Manager

- Sử dụng phần mềm Mind Manager phải góp phần phát triển tính tích cực, độc

lập nhận thức của HS, đặc biệt là tư duy độc lập Muốn vậy, GV cần biết tổ chức các

hoạt động, kết hợp sử dụng nhiều phương pháp khác nhau: hoạt động nhóm, trao đổiđàm thoại,… làm cho việc sử dụng được hấp dẫn, hướng cho HS tự rút ra những kếtluận, chứ không phải thụ động tiếp thu từ phía GV Để đạt được hiệu quả cao trongdạy – học, khi sử dụng Mind Manager, GV phải kết hợp với các PPDH khácnhư: dùng lời, nêu vấn đề, nghiên cứu các tài liệu tham khảo có liên quan, gópphần làm cho bài.

GV cần có trình độ nhất định về tin học Để sử dụng CNTT vào DHLScũng như các môn học khác ở trường phổ thông, GV phải được đào tạo về kiếnthức tin học nói chung, phần mềm Microsoft Power point, Mind Manager nóiriêng bằng nhiều cách khác nhau: thông qua các lớp bồi dưỡng do Sở Giáo dục -Đào tạo, nhà trường mở, hoặc do GV tự bồi dưỡng kiến thức về tin học…

Nhà trường cần phải đầu tư cơ sở vật chất kĩ thuật để có thể đáp ứng đượcyêu cầu của việc ứng dụng CNTT nói chung, phần mềm Mind Manager nóiriêng Việc trang bị cơ sở vật chất kĩ thuật là nhân tố quyết định để thực hiệnứng dụng CNTT vào dạy học

Bên cạnh đó, để đạt được hiệu quả dạy học thì mỗi trường cần phảikhuyến khích GV tham gia tích cực vào phong trào đổi mới PPDH trong đó cóứng dụng CNTT, nhưng bản thân mỗi GV cũng không nên lạm dụng nó, phảibiết làm chủ bài giảng có sử dụng công nghệ

Cuối cùng, GV phải nắm vững “nguyên tắc 3 Đ” khi ứng dụng phần mềm Mind Manager trong DHLS là “đúng lúc ”, “đúng chỗ” và “đúng độ”.

III KẾT QUẢ VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG, NHÂN RỘNG:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đề ra một số biện pháp ứng dụng phần mềm Mind Manager vào trong DHLS Việt Nam từ thế kỉ XVI đến nửa đầu thế

kỉ XIX, trong quá trình thực tập sư phạm, chúng tôi tiến hành thực nghiệm, kiểmnghiệm và đánh giá những đề xuất sư phạm mà chúng tôi đưa ra bằng một bài

LS cụ thể ở chương trình LS lớp 7 Kết quả thực nghiệm sẽ là bằng chứng đánh giá hiệu quả của việc ứng dụng CNTT cũng như khả năng vận dụng Mind

Manager trong thực tiễn dạy học môn LS

Lớp thực nghiệm là 7A và 7B trường THCS với tổng số là 65 học sinh

Giáo án thực nghiệm là chủ đề « Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước cuối thế kỉ XVIII »

Sau khi giảng xong, để có cơ sở đánh giá hiệu quả bài học, chúng tôi tiếnhành việc kiểm tra việc tiếp thu kiến thức của HS hai lớp Câu hỏi để sử dụngkiểm tra ở hai lớp có nội dung hoàn toàn giống nhau, thời gian kiểm tra là 10phút

Trên cơ sở bài thực nghiệm sư phạm và bài kiểm tra nhận thức HS, chúng tôi có một số kết luận sau:

Ở lớp 7A GV sử dụng PPDH truyền thống theo cấu trúc SGK, mặc dù

có sử dụng kênh hình: Lược đồ chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút, Lược đồtrận Ngọc Hồi – Đống Đa,… nhưng hạn chế về nội dung và do GV tự tìmhiểu nội dung rồi thông báo cho HS biết và ghi chép

Do đó, quá trình học chủ yếu là hoạt động của thầy, HS ghi chép, lĩnh hộikiến thức bị động khiến giờ học trở nên căng thẳng GV tuy vất vả trong việctruyền thụ kiến thức, nhất là rất mất những động tác thừa khi liên tục treo bản

đồ, tranh ảnh không đủ sinh động và rõ ràng, nên HS vẫn không thấy hứng thú

HS trong giờ học có tập trung, chú ý nghe giảng, tham gia phát biểu ý kiến xâydựng bài và đã trả lời đúng hướng những câu hỏi mà GV đặt ra Nhưng việc lĩnhhội kiến thức thiếu vững chắc, vì khi kiểm tra hoạt động nhận thức, các em trảchưa thật đầy đủ và chính xác

Ở lớp 7B Cũng cùng nội dung bài giảng nhưng tiến hành phương pháp DHtheo SĐTD Trước khi vào bài học, GV nhắc trước HS chuẩn bị trước ở nhà

những nội dung liên quan đến từ khóa trung tâm “Phong trào Tây Sơn ”, bằng

việc sưu tầm tranh ảnh, lược đồ, tài liệu liên quan Trong quá trình nghiên cứukiến thức mới, GV hướng HS tư duy cùng về một hướng để tìm hiểu nội dung củatoàn bài Với các nhánh kiến thức bằng những từ khóa ngắn gọn, súc tích hỗ trợcác em trong quá trình ghi chép kiến thức vào vở, xác định được đâu là kiến thức

cơ bản cần ghi nhớ

Khi khai thác kênh hình, GV đã phát huy được tính tích cực học tậpcủa HS bằng cách yêu cầu các em phải tự báo cáo nội dung kênh hình các

em chuẩn bị HS sôi nổi, hứng thú tham gia tìm tòi kiến thức và say mê hợptác với các bạn cùng lớp xây dựng bài học Cùng với những câu hỏi gợi mở,nhận xét và chốt ý, các em có điều kiện hiểu bài ngay trên lớp vì đã đượckhắc sâu kiến thức cơ bản của bài một cách cụ thể trên lược đồ, tranh ảnhLS.

- Chất lượng dạy học biểu hiện qua phiếu kiểm tra: Kết quả kiểm tra thuđược khá khả quan Các em đều làm khá đầy đủ các câu hỏi trong bài kiểm tra,song do chất lượng của các câu trả lời có sự khác nhau giữa HS trong lớp khácnhau và giữa hai lớp thực nghiệm và lớp đối chứng với nhau Đại đa số các emtrong lớp thực nghiệm trả lời tốt hơn ở lớp đối chứng

Dựa vào tiêu chí đánh giá: Giỏi (8 – 10 điểm); Khá (6,5 – 7,5 điểm); Trung bình (5 – 6 điểm); Yếu (dưới 5 điểm), chúng tôi thu được bảng dữ liệu kết quả cụ thể như sau:

Yếu, kém (%)

Điểm 10 Điểm 9 Điểm 8 Điểm 7 Điểm 6 Điểm 4 Thực nghiệm

7B

(54,8%)

8 (25,8%)

6 (19,4%)

0 (0%) Đối chứng

7A

(32,4%)

10 (29,4%)

10 (29,4%)

3 (8,8%)

IV GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

Trong toàn bộ chương trình LS, mỗi chương, mỗi bài học cụ thể có một vịtrí nhất định, góp phần tạo nên một dòng chảy xuyên suốt của tiến trình LS nhânloại, cũng như của LS dân tộc Trước khi tiến hành hoạt động dạy – học, GVphải phác thảo ý tưởng, định hướng, đưa ra những sáng kiến, phương pháp vàlập dàn ý đề cương cho kế hoạch dạy học GV có thể lập kế hoạch dạy học chotoàn bộ khóa trình LS, kế hoạch cho từng phần, từng chương hoặc từng bài học

cụ thể Phần mềm Mind Manager với những tính năng độc đáo, tiện ích có vaitrò và tác dụng to lớn trong việc hỗ trợ GV phác thảo ý tưởng và lập dàn ý đềcương cho kế hoạch dạy học

Phác thảo ý tưởng và lập dàn ý đề cương cho kế hoạch dạy học với sự hỗ trợ của phần mềm Mind Manager

Ví dụ, khi dạy học phần LS Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII, GV

phải định hướng được nội dung kiến thức, lập dàn ý đề cương cho kế hoạch dạy

học phần này Đây là chương thứ V: Đại Việt ở các thế kỉ XVI - XVIII trong phần hai – “LS Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX”, chương trình LSVN

lớp 7 Ngay tên chương đã cho ta biết phần này đề cập một giai đoạn của lịch sửdân tộc thế kỉ XVI – XVIII: Sau khi thoát khỏi ách đô hộ của phong kiếnphương Bắc, từ thế kỉ X - XV là giai đoạn phát triển hưng thịnh của chế độphong kiến nước ta (với đỉnh cao là thời Lê sơ) thì đến thế kỉ XVI – XVIII là sựthay thế, tranh chấp của các thế lực phong kiến ở Việt Nam Chương này sẽ giúp

HS nắm vững một cách khái quát và có hệ thống những kiến thức cơ bản nhất về

sự phát triển của LS Việt Nam giai đoạn XVI – XVIII trên tất cả các lĩnh vựckinh tế, chính trị, xã hội Ứng dụng Mind Manager để phác thảo ý tưởng và lậpdàn ý đề cương cho kế hoạch dạy học sẽ giúp chúng ta thấy được sự liên kết cácmắt xích kiến thức cho từng bài, từng chương, từng phần kiến thức, giúp GVthực hiện tiến trình dạy học trên lớp một cách hợp lý, rành mạch, rõ ràng, khoahọc hơn

Ứng dụng phần mềm Mind Manager để kiểm tra kiến thức HS đã học

và chuẩn bị cho HS nghiên cứu kiến thức mới

Việc kiểm tra bài cũ cũng như chuẩn bị cho HS tiếp thu kiến thức mới cóthể được tiến hành bằng nhiều cách, nhưng không phải lúc nào cũng đạt hiệuquả Đa số các GV khi đưa ra câu hỏi thường mang tính chất học thuộc để HS

trình bày Một số GV đặt các câu hỏi trắc nghiệm quá đơn giản để HS “nói lại”

những gì mình đã cho HS ghi chép, không hiểu bản chất vấn đề Vì vậy, việckiểm tra bài cũ cần phải giúp HS biết và hiểu Ứng dụng phần mềm MindManager trong bài giảng sẽ rất thuận lợi khi kiểm tra bài cũ, không gây căng

thẳng mà HS sẽ hứng thú“biết” và “hiểu” sâu sắc kiến thức cũ, nó là cơ sở, nền

tảng để các em tiếp thu kiến thức mới

Để kiểm tra kiến thức cũ, GV có thể đưa ra SĐTD câm lên màn hình Sau

đó, yêu cầu HS hoàn thành câu trả lời theo sơ đồ đó

HS trả lời xong, GV dùng phương pháp tái hiện, khái quát lại để HS đượccủng cố sâu kiến thức.

Ví dụ, trước khi dạy học tiếp theo GV kiểm tra kiến thức cũ HS đã học chủ đề “Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất, bảo vệ Tổ quốc cuối thế

kỉ XVIII” bằng SĐTD sau :

Minh họa biện pháp kiểm tra bài cũ HS trên SĐTD

Sau khi đưa ra SĐTD câm, GV yêu cầu HS hoàn chỉnh SĐTD trongkhoảng 5 phút HS cả lớp có nhiệm vụ tái hiện lại kiến thức đã học ở bài trước

và trình bày nội dung SĐTD GV có thể gọi 2 đến 3 HS lên trả lời ý kiến củamình

HS trả lời xong, GV yêu cầu các bạn khác nhận xét, bổ sung ý kiến Cuốicùng, GV nhận xét, đưa ra thông tin phản hồi trên SĐTD hoàn chỉnh:

Minh họa thông tin phản hồi của GV trên SĐTD, sau khi kiểm tra bài cũ.

Việc sử dụng SĐTD để kiểm tra bài cũ HS như trên giúp GV trongcùng một thời điểm có thể kiểm tra được nhiều HS, vì cả lớp đều được thamgia (được trực quan nội dung kiểm tra trên màn hình để tự trả lời nhẩm trongmiệng) Công việc này gây hứng thú học tập cho HS và tiết kiệm thời gian,các em sẽ tái tạo được kiến thức cũ rất nhanh, chuẩn bị cho việc học bàimới

Tạo biểu tượng LS cho HS qua SĐTD trên phần mềm Mind Manager

Trong DHLS, biểu tượng có những đặc trưng rất riêng biệt Đó là những “hình

ảnh về những sự kiện, nhân vật LS, điều kiện địa lí… được phản ánh trong óc HS với những nét chung nhất, điển hình nhất”

Tạo biểu tượng là biện pháp có hiệu quả khi DHLS ở trường phổ thông,

bởi vì quá trình nhận thức của HS là phải đi từ “trực quan sinh động đến tư duy

trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”, mà LS mang tính không lặp

lại

Trong thực tế DHLS, việc tạo biểu tượng cho HS chưa được quan tâmđúng mức GV chỉ chú ý đến việc diễn giải các sự kiện một cách nhồi nhétlượng kiến thức với những con số, ngày tháng khô khan, nhiều GV không sửdụng đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo để tạo biểu tượng cho HS Điều đódẫn đến tình trạng HS chỉ học vẹt những con số, sự kiện cơ bản mà không lưugiữ, tưởng tượng, hình dung, khắc sâu được những hình ảnh đã xảy ra trong quákhứ vào tâm trí, khả năng diễn đạt cũng như thao tác tư duy các em không đượcrèn luyện

Sử dụng CNTT nói chung, phần mềm Mind Manager nói riêng sẽ gópphần quan trọng vào tạo biểu tượng LS cho HS Đặc biệt, tích hợp sử dụngSĐTD, thông qua hệ thống kênh hình, giúp các em khắc phục khuynh hướng

“hiện đại hóa” LS, mà hình dung tưởng tượng quá khứ một cách chân thực

nhất

Vận dụng vào dạy học bài 23 “Kinh tế, văn hóa thế kỉ XVI – XVIII”, khi dạy

“sự phát triển của thương nghiệp”, GV trình chiếu kênh hình về cảnh nhộn nhịp,

tấp nập của “Thương cảng Hội An”, cho HS quan sát tranh và gợi ý HS: Quan sát

bức tranh, em có nhận xét gì? Quang cảnh của Thương cảng Hội An như thế nào?

Sau khi HS trả lời, GV dùng phương pháp miêu tả, kết hợp nêu đặc điểm và chỉtrên màn hình như sau:

Minh họa về tạo biểu tượng “Thương cảng Hội An” cho HS, bài 23 “Kinh tế,

văn hóa thế kỉ XVI – XVIII”.

Khép mình trong eo biển Trung Bộ, bên dòng sông Thu Bồn trầm mặc,Hội An được xem là thành phố cổ kính, có nhiều hấp dẫn như một cô gái duyêndáng nhất của bán đảo Đông Dương từ nhiều thế kỉ trước cho tới tận bây giờ

Thương cảng Hội An hình thành trong khoảng thế kỉ XV – XVI, pháttriển thịnh đạt trong thế kỉ XVII – XVIII Thời kì này, so với Kẻ Chợ (ở ĐàngNgoài) thì Hội An là nơi buôn bán sầm uất hơn cả, vẫn thường được nhiều nhà

du hành phương Tây ca tụng như là một đầu mối giao thông, thương mại bằngđường biển quan trọng nhất của Đàng Trong Nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi nênhàng hóa từ bốn phương trong nước tụ về thương cảng Hội An Rồi lại từ Hội