tiết 39 - ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê

Nội dung - Từ niềm vui pha chút ngậm ngùi của người trở về cố hương sau bao năm xa cách, bài thơ cho thấy tình quê hương thầm kín mà sâu nặng của tác giả.. - VB thơ cho ta hiểu và thêm q[r]

- Thấy được tác dụng của nghệ thuật đối và vai trò của câu cuối trong bài thơ tuyệt cú.

1 Về kiến thức:

- Sơ giản về tác giả Hạ Tri Chương

- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ

- Nét độc đáo về tứ của bài thơ

- Tình cảm quê hương là tình cảm sâu nặng, bền chặt suốt cả cuộc đời.

2 Về kĩ năng

* Kĩ năng bài dạy:

- Đọc – hiểu bài thơ tuyệt cú qua bản dịch tiếng Việt

- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ

- Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm

* Kĩ năng sống:

- KN tự nhận thức

- KN giao tiếp

3 Về thái độ

- Tình yêu với quê hương.

4.Định hướng phát triển năng lực học sinh:

- Năng lực tự học, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, sáng tạo

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Giáo viên: Nghiên cứu tài liệu- Soạn giáo án.Tài liệu về tác giả.Bảng phụ

- Học sinh: Học bài cũ , soạn bài và nghiên cứu trước bài mới

III Phương pháp

- Luyện đọc, phân tích, bình giảng

IV Tiến trình giờ dạy - giáo dục:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số (1')

2 Kiểm tra bài cũ : (5')

? Đọc diễn cảm văn bản Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh ? Nêu nội dung và nghệ

thuật chủ yếu của bài thơ?

* Yêu cầu: - HS đọc diễn cảm bài thơ

-Trả lời theo ghi nhớ

ấy lại cất lên khi tác giả mới trở về thăm quê sau 50 năm xa cách trong chuyến hồihương ấy có cả niềm xúc động, có cả tình huống thật bất ngờ -> tìm hiểu bài thơ

GV: Bổ sungTừ nhỏ Hạ Tri Chương đã xa quê, đến

I Giới thiệu chung

1 Tác giả:

- Hạ Tri Hương (659 - 744)

- Thi sỹ đời Đường

năm 86 tuổi mới về quê, được một năm thì mất.

Ông học rất giỏi, từng đỗ tiến sĩ

Thơ: Thanh đạm, nhẹ nhàng, gợi cảm, bộc lộ trái

tim hồn hậu, đáng yêu

GV? Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh

II Đọc hiểu văn bản

GV: Nêu yêu cầu đọc

- Giọng chậm, buồn Câu 3 giọng hơi ngạc nhiên,

câu 4 cao giọng hơn, nhấn mạnh ở những tiếng

? Hiểu thế nào là Hồi, hương, ngẫu thư?

- Hồi: trở về

- hương: làng, quê hương

- ngẫu: tình cờ, ngẫu nhiên

- thư: chép

GV Treo bảng phụ có cả phần phiên âm, dịch

nghĩa, dịch thơ

GV? Bản phiên âm với 2 bản dịch có gì khác

nhau về thể thơ? Bản phiên âm giống với bài thơ

nào đã học ?

HS - Phiên âm: TNTT Đ.luật -> giống "Nam

quốc "

- Dịch thơ: Lục bát

GV? Nhắc lại đặc điểm thể thơ.

+ Nhắc lại: Câu, chữ, vần chân , câu 1,2,4, vần

bằng nhịp 4,3

- Thể thơ: Thất ngôn tứtuyệt Đ.luật

GV? Bài thơ viết theo thể bằng hay trắc ? (trắc)

GV: 2 bản dịch -> thể lục bát -> dịch giả đã cố

gắng chuyển tải được nội dung, ý nghĩa bài thơ, là

bài dịch th/công nhất

? Theo em bài thơ này được viết để kể chuyện về

làng hay nhân chuyện về làng mà bày tỏ tình quê

hương?

- Nhân chuyện làng mà bày tỏ tình quê hương

? Nếu thế phương thức biểu đạt của văn bản này

là gì?

- Biểu cảm qua tự sự

? Tình quê được gợi lên từ những sự việc nào?

- Từ cuộc đời chính mình (hai câu đầu)

- Từ bọn trẻ trong làng( hai câu sau)

- PTBĐ: biểu cảm qua tựsự

2 Kết cấu- bố cục

- Bố cục: 2 phần

GV? Hãy giải thích nhan đề bài thơ?

HS : giải thích theo sgk/125 -> giải thích cả nhan

đề

GV? Ngẫu nhiên viết nghĩa là ntn?

HS: Không có chủ ý, chủ định, không có ý định

làm thơ khi mới bước chân về quên hương-> bỗng

dưng lại viết

GV? Không chủ định làm, vì sao tác giả lại có 1

bài thơ hay nổi tiếng như vậy?

GV Gợi ý:

- Do về đến quê hương tác giả đã gặp tình huống

bất ngờ nào? Sâu xa hơn nữa do nguyên nhân nào?

GV: Định hướng

- Tác giả bị coi là người lạ, bị gọi là khách -> cú

sốc bất ngờ với tác giả -> đó là duyên cớ ngẫu

3 Phân tích 3.1 Tình quê được gợi lên

từ cuộc đời người trở về

nhiên thôi thúc tác giả viết bài thơ.

- Đ.sau duyên cơ ấy , người cố tạo nên cái hay, sứchấp dẫn, rung động cho bài thơ Bất cứ lúc nào,tình cảm của con người cũng như 1 sợi dây đàncăng hết mức, chỉ cần chạm khẽ là ngân lên, ngânmãi

- Chữ "Ngẫu" không giảm ý nghĩa tác phẩm mà nó

nâng ý nghĩa đó lên gấp bội lần

HS Đọc 2 câu đầu (phiên âm, nghĩa, dịch thơ)

GV? BPNT trong 2 câu đầu ? Chỉ rõ BPNT ấy?

HS: Tìm/sgk.

Thiếu tiểu li gia - lão đại hồi

Hương âm vô cải - mấn mao tồi

và thất ngôn tứ tuyệt

+ Số chữ của 2 vế đối không bằng nhau:

* ở thơ thất ngôn, bốn chữ trước đối với 3 chữ sau

* ở thơ ngũ ngôn, hai chữ trước đối với 3 chữ sau

+ Về mặt từ loại và cú pháp vẫn có thể đối chỉnh

GV? TD của phép đối việc biểu đạt nd?

- Gợi ý: Câu 1 khái quát điều gì ? làm nổi bật

điều gì

HS Khái quát như bản chính.

GV: Câu 1 bước đầu hé lộ tình cảm quê hương của

nhà thơ

GV? ở câu thơ 2, tác giả đã dùng 1 yếu tố thay

đổi để làm nổi bật một yếu tố không thay đổi đó là

gì?

HS Hương âm vô cải , mấn mao tồi.

(giọng quê vẫn thế) (Tóc đà khác bao)

Ko thay đổi thay đổi.

- Phép đối:

+ Câu 1: KQ ngắn gọn quãng đời li hương của tg ¨ Nổi bật sự thay đổi có tính K.q

+ C2: Lấy yếu tố thay đổi ¨nổi bật cái không thay đổi:Giọng quê

GV? Em hiểu " giọng quê" là gì? XN cách dùng chi

tiết này?

HS Giọng quê: là giọng nói mang bản sắc riêng của

mỗi vùng quê, là tâm hồn của con người, gắn bó

với vùng quê ấy -> chi tiết chân thực, có ý nghĩa

tượng trưng

GV? Yếu tố thay đổi (hình thức bên ngoài) và cái

không thay đổi (ND bên trong) phụ thuộc vào

nhân tố nào?

HS Tự bộc lộ

GV:Thay đổi do yếu tố khách quan -> không thay

đổi là do yếu tố chủ quan

GV? Giọng quê không thay đổi chứng tỏ tình

cảm của tác giả ntn?

HS: Giọng quê vẫn thế là chi tiết cảm động về tấm

lòng gắn bó thiết tha với quê hương Hơn nữa đời

- Chi tiết chân thực, tượngtrưng

¨T/cảm gắn bó, thuỷ chung,sâu nặng với quê hương

người làm quan, đứng trên đỉnh núi cao danh vọng

vậy mà tình cố hương của ông vẫn dâng tràn trong trái tim Giọng quê vẫn đậm đà -> sự kỳ

diệu của 1 tâm hồn đôn hậu, đáng ngợi ca, trântrọng

GV? NX giọng điệu 2 câu đầu?

- Giọng điệu phảng phất buồn

GV? Theo em vì sao giọng điệu 2 câu thơ lại phảng phất nỗi buồn.

+ Tự bộc lộ

GV: Định hướng: Nỗi buồn li gia -> nỗi buồn khi

nhận thấy "Tóc đà khác bao" -> không còn đượcgắn bó lâu dài với quê hương

GV? 2 câu thơ đã biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp Nếu là gián tiếp thì biểu cảm qua PTBĐ nào? (câu 3/sgk)

HS: Câu 1: B.cảm qua tự sự -> Đánh dấu vào vở

BT

Câu 2: B.cảm qua miêu tả

HS: Đọc 2 câu cuối

GV?Theo em khi xa quê trở về, tác giả sẽ tưởng

tượng ntn khi đặt chân lên quê hương?

Nhưng thực tế ntn? Miêu tả bức tranh sgk?

HS:

- Tưởng tượng:

Gặp lại những người quen cũ

Tay bắt mặt mừng, vui vẻ, thăm hỏi, xúc động

HS: ở nơi khác đến, không phải sinh ra ở quê

hương

-> người lạ

-> Lẽ bình thường vì chúng rất nhỏ, khi ông đi ->

chúng còn chưa sinh ra, cũng có thể vì ông thay đổi

quá nhiều

GV? Đằng sau việc trẻ con coi tác giả như khách

lạ không quen biết đã nói lên điều gì?

HS: Tự bộc lộ

GV -> Sự thay đổi của quê hương

GV? Trước sự thay đổi của quê hương, tâm trạng

của nhà thơ được thể hiện 1 cách kín đáo ntn?

- Giọng bi hài, hóm hỉnh.

-> Tình yêu quê hương thathiết thuỷ chung

hồn nhiên của các em) Ko làm tác giả vui lên màcàng cảm thấy ngậm ngùi, chua xót.… (sgk/142)

GV? 2 bài thơ " Tĩnh dạ tứ" và " Hồi hương ngẫu thư"

có đặc điểm gì giống và khác nhau? ( Thảo luận nhóm- 1')

HS: - Giống cùng chủ đề tình yêu quê hương

- Khác :

* Tĩnh dạ tứ: Tình yêu quê hương của người

sống xa quê, nhìn trăm nhớ quê

*Hồi hương … T/yêu quê hương của người đi xa

trở về mới đặt chân lên mảnh đất quê hương

GV Tình yêu quê hương là 1 tình cảm lâu bền, sâusắc mang tính nhân bản Ai chả có 1 quê hương,chả yêu nơi "Chôn rau cắt rốn" của mình Dù quyluật thời gian có thay đổi, con người có thể già đi,

có thể khác xưa nhưng tình cảm sâu sắc , gốc rễ ấythì khó phai mờ Không ít thơ ca đã nói về điều ấy

- CD: Anh đi anh nhớ……

? Từ tình cảm của nhà thơ, em cảm nhận được

điều gì thiêng liêng trong cuộc đời ở mỗi con

người?

Nếu như Lí Bạch từ nơi xa vọng về nhớ quê hương

thì Hạ Tri Chương đứng ngay trên mảnh đất quê

nhà mà giãi bày tấm lòng tha thiết đối với quê

hương Yêu quê hương cũng chính là yêu tổ quốc,

tâm hồn hai thi sĩ thật cao đẹp

Nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ?

GV? Khái quát N D- NT đoạn thơ?

- VB thơ cho ta hiểu vàthêm quý trọng tấm lòngquê bền chặt của tác giả

4.2 Nghệ thuật

Biểu cảm qua tự sự - MT

III Luyện tập:

Câu 1: Đối chưa thật chỉnh

Câu 2: Thoát và có hồn hơn: Sương pha mái đầu

? Đọc diễn cảm lại bài thơ.

? Quan sát bức tranh và nêu ý nghĩa của bức

? Tâm trạng của tác giả trong bài thơ là?

A Vui mừng, háo hức khi trở về quê

B Buồn thương trước cảnh quê hương nhiều thay đổi

C Ngậm ngùi, hẫng hụt khi trở thành khách lạ giữa quê hương

D Đau đớn, luyến tiếc khi phải xa chốn kinh thành

- Nghiên cứu bài: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá.

+ Soạn bài theo câu hỏi phần đọc hiểu sgk

+ Tìm hiểu về tác giả Đỗ Phủ, thể thơ , kết cấu , bố cục

V Rút kinh nghiệm:

………

………

………