Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Ngôn ngữ nghệ thuật trong sáng tác của Ngô Tất Tố

Mục đích nghiên cứu của Luận án này nhằm chỉ ra đặc điểm ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn, nêu bật những nét riêng độc đáo tạo nên phong cách nghệ thuật của ông, đồng thời cũng xác định rõ vị trí và những đóng góp của nhà văn trong tiến trình phát triển của văn xuôi hiện đại Việt Nam. Bên cạnh đó, luận án cũng chỉ ra những hạn chế về ngôn ngữ nghệ thuật trong sáng tác của nhà văn. Mời các bạn cùng tham khảo!

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-

ĐOÀN THỊ THÚY HẠNH

NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG SÁNG TÁC CỦA NGÔ TẤT TỐ

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã ngành: 9 22.01.21

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS TRẦN ĐĂNG XUYỀN

Hà Nội - 2020

Luận án được hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Đăng Xuyền

Phản biện 1: PGS.TS Biện Minh Điền

Trường Đại học Vinh

Phản biện 2: PGS.TS Tôn Phương Lan

Viện Văn học

Phản biện 3: PGS.TS Lý Hoài Thu

Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn- ĐH Quốc gia Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường tại:

Vào hồi … giờ… phút, ngày… tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

- Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Đoàn Thị Thúy Hạnh (2019), Ngôn ngữ đối thoại trong một số tác phẩm của Ngô Tất

2 Đoàn Thị Thúy Hạnh (2019), Giọng điệu trần thuật trong một số tác phẩm của

Ngô Tất Tố, Tạp chí Khoa học, Trường ĐHSP Hà Nội 2, Số 60, tháng 4 năm 2019

3 Đoàn Thị Thúy Hạnh (2020), Suy ngẫm về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà

văn Ngô Tất Tố, Tạp chí Khoa học, Trường ĐHSP Hà Nội 2, Số 65, tháng 2 năm

2020

4 Đoàn Thị Thúy Hạnh (2020), Nguyên tắc tổ chức ngôn ngữ nghệ thuật của nhà

văn Ngô Tất Tố, Tạp chí lý luận phê bình văn học nghệ thuật, tháng 04 năm 2020

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Ngô Tất Tố là một trong những cây bút xuất sắc của dòng văn học hiện

thực phê phán và là một tác giả tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại nửa đầu thế kỉ XX Cuộc đời, sự nghiệp và các sáng tác đặc sắc của ông trở thành những bài học, những chuyên đề nghiên cứu của văn học nhà trường từ bậc phổ thông đến cao đẳng, đại học Do vậy có thể khẳng định sự nghiệp văn học của Ngô Tất Tố xứng đáng được nghiên cứu trên nhiều phương diện

1.2 Văn học là nghệ thuật ngôn từ Ngôn ngữ nghệ thuật góp phần tạo nên chỗ

đứng và phong cách độc đáo cho từng nhà văn Các công trình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật giúp định hình rõ nét hơn phong cách nghệ thuật của từng nhà văn và khẳng định vị trí của họ trên diễn đàn văn học Qua đó cũng giúp chúng ta tìm hiểu thêm về đặc điểm ngôn ngữ văn học của từng thời kì

1.3 Các nghiên cứu tập trung chủ yếu về nội dung tư tưởng, phương diện nghệ

thuật , còn ngôn ngữ nghệ thuật Ngô Tất Tố là khoảng trống chưa được đề cập đến

Do vậy chúng tôi chọn vấn đề này nhằm nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về

ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn

2 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tƣợng: Đối tượng nghiên cứu luận án là ngôn ngữ nghệ thuật trong

sáng tác tiêu biểu của Ngô Tất Tố

2.2 Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu, khảo sát những tác

phẩm đặc sắc đã làm nên phong cách nghệ thuật, khẳng định vị trí của nhà văn Đó là

tiểu thuyết, truyện ngắn, phóng sự của nhà văn trước Cách mạng

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật trong các sáng tác

của Ngô Tất Tố nhằm chỉ ra đặc điểm ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn, nêu bật những nét riêng độc đáo tạo nên phong cách nghệ thuật của ông, đồng thời cũng xác định rõ vị trí và những đóng góp của nhà văn trong tiến trình phát triển của văn xuôi

hiện đại Việt Nam Bên cạnh đó, luận án cũng chỉ ra những hạn chế về ngôn ngữ

nghệ thuật trong sáng tác của nhà văn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để làm rõ mục tiêu nghiên cứu, luận án đã thực hiện các nhiệm vụ sau: (1) Giới thuyết các vấn đề lý thuyết về ngôn ngữ nghệ thuật; (2) Tổng quan tình hình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật trên thế giới và Việt Nam, về nghiên cứu Ngô Tất Tố; (3) Khảo sát, thống kê, nhận diện các đặc điểm ngôn ngữ và các nguyên tắc tổ chức ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố; (4) Tìm hiểu, phân tích ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố ở các phương diện: ngôn ngữ trần thuật, ngôn ngữ nhân vật và một số phương tiện nghệ thuật tiêu biểu (5) So sánh ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố với các nhà văn cùng giai đoạn văn học Từ đó, tìm ra những nét riêng và những đóng góp của tác giả đối với tiến trình ngôn ngữ của văn xuôi Việt Nam

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Phương pháp nghiên cứu tác giả: Nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật của

Ngô Tất Tố đặt đối tượng nghiên cứu trong mối quan hệ với cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn

4.2 Phương pháp nghiên cứu hệ thống: Để làm rõ đặc điểm ngôn ngữ nghệ

thuật của Ngô Tất Tố chúng tôi đã tìm hiểu, đặt nó trong mối quan hệ logic chặt chẽ

từ việc tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử xã hội, hoàn cảnh cá nhân, phát hiện ra nguyên tắc

tổ chức ngôn ngữ…

4.3 Phương pháp thống kê phân loại: Trong luận án chúng tôi đã khảo sát

các vấn đề sau: khảo sát các tác phẩm của Ngô Tất Tố, một số tác phẩm của các nhà văn hiện thực khác như Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nam Cao… Qua đó thu thập số liệu thống kê, phân tích các đối tượng tương đồng nhằm thấy rõ những điểm chung và những điểm khác biệt của nhà văn Ngô Tất Tố với các nhà văn khác

4.4 Phương pháp so sánh: Trong quá trình tìm hiểu và phân tích từng tác

phẩm của Ngô Tất Tố, chúng tôi luôn đặt trong sự so sánh, đối chiếu với các nhà văn khác, đặc biệt các nhà văn cùng thời nhằm tìm ra những nét riêng, độc đáo của nhà văn về cách tổ chức ngôn ngữ nghệ thuật, về phong cách sáng tác

4.5 Phương pháp phân tích tổng hợp: Phương pháp này dùng phân tích một

cách kĩ lưỡng các tác phẩm của Ngô Tất Tố, sau đó tổng hợp khái quát chỉ ra những

đặc điểm riêng về ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn

4.6 Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Ngôn ngữ nghệ thuật có liên quan

đến các lĩnh vực khác như: văn học, ngôn ngữ học, văn hóa, thi pháp học, phong cách

học Do vậy chúng tôi vận dụng phương pháp nghiên cứu của các ngành khoa học

liên quan để bổ sung, hỗ trợ làm rõ vấn đề nghiên cứu

5 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN

5.1 Luận án là công trình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố

một cách toàn diện và hệ thống

Luận án tìm hiểu, đánh giá, tổng kết các nguyên tắc sáng tác và nguyên tắc tổ

chức ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn Từ đó tiếp tục nghiên cứu, phân tích, đối

chiếu để đưa ra các nhận định về đặc điểm ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn trên các

bình diện cụ thể như: ngôn ngữ trần thuật, ngôn ngữ nhân vật Đồng thời luận án

cũng đưa ra những lý giải về thành công cũng như những hạn chế trong các sáng tác

của Ngô Tất Tố

Luận án góp phần nghiên cứu sâu hơn về phong cách nghệ thuật của Ngô Tất

Tố, khẳng định vị trí của nhà văn, bổ sung và làm dầy thêm các công trình nghiên

cứu về ông Luận án góp phần tìm hiểu thêm về đặc điểm, tiến trình vận động của

ngôn ngữ nghệ thuật văn xuôi Việt Nam hiện đại đầu thế kỉ XX

5.2 Luận án có thể là tài liệu tham khảo hữu ích cho các giáo viên, học sinh,

sinh viên khi tìm hiểu, giảng dạy về Ngô Tất Tố

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN

Ngoài các phần: phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo;

luận án gồm 4 chương sau đây:

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Những yếu tố tiền đề và nguyên tắc tổ chức ngôn ngữ nghệ thuật

của Ngô Tất Tố

Chương 3: Ngôn ngữ trần thuật và một số phương tiện nghệ thuật tiêu biểu

trong sáng tác của Ngô Tất Tố

Chương 4: Ngôn ngữ nhân vật trong sáng tác của Ngô Tất Tố

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Giới thuyết về ngôn ngữ nghệ thuật

1.1.1 Ngôn ngữ nghệ thuật và một số thuật ngữ liên quan

Thuật ngữ ngôn ngữ nghệ thuật rất gần nghĩa với các thuật ngữ ngôn ngữ, ngôn ngữ văn học, ngôn từ nghệ thuật, lời văn nghệ thuật… Đây là những thuật ngữ có nét

nghĩa tương đồng nhưng không hoàn toàn đồng nhất với nhau nên cần phân biệt

Ngôn ngữ là gì? ngôn ngữ là hệ thống phức tạp con người sử dụng để liên lạc

hay giao tiếp với nhau Ngôn ngữ là phương tiện để bảo lưu và truyền thông tin, là một trong những phương tiện điều chỉnh hành vi con người Ngôn ngữ tồn tại dưới dạng nói và dạng viết

Ngôn ngữ văn học và ngôn ngữ của văn học: Theo nghĩa rộng, ngôn ngữ văn

học là ngôn ngữ được dùng trong các phương tiện thông tin đại chúng (báo chí, phát thanh, truyền hình, xuất bản phẩm), nhà trường, sân khấu, khoa học, văn học, giấy tờ quan phương, sự vụ Còn ngôn ngữ của văn học chính là ngôn từ nghệ thuật là phương tiện thông tin của văn học

Thuật ngữ lời văn nghệ thuật được hiểu là “ dạng phát ngôn được tổ chức một

cách nghệ thuật, tạo thành cơ sở ngôn từ của văn bản nghệ thuật, là hình thức ngôn

từ nghệ thuật của tác phẩm văn học” (Nhiều tác giả (2004), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục, Hà Nội, tr 141)

Như vậy thuật ngữ ngôn ngữ nghệ thuật có phạm vi hẹp hơn các thuật ngữ ngôn ngữ, ngôn ngữ văn học nhưng rộng hơn so với thuật ngữ lời văn nghệ thuật

Ngôn ngữ nghệ thuật là dạng ngôn ngữ được dùng để biểu đạt nội dung hình tượng

của các tác phẩm nghệ thuật ngôn từ ( sáng tác lời truyền miệng và văn học viết) Ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ chủ yếu dùng trong các tác phẩm văn chương, mang cá tính sáng tạo của nhà văn, có ảnh hưởng bởi trào lưu, giai đoạn văn học

Đặc trưng của ngôn ngữ nghệ thuật: Trong luận án này, chúng tôi phân tích kĩ

3 đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ nghệ thuật mà theo chúng tôi mang nét đặc trưng

của ngôn ngữ nghệ thuật và ngôn ngữ văn xuôi Đó là: tính hình tượng, tính truyền

cảm, tính cá thể

1.1.2 Ngôn ngữ nghệ thuật của văn xuôi

Ngôn ngữ thơ và văn xuôi: Ngôn ngữ thơ tuân theo các lề luật, ngôn ngữ văn

xuôi thể hiện một cấu trúc ngữ pháp, gần với ngôn ngữ tự nhiên

Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ văn xuôi là ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ tự

nhiên Ngôn ngữ nghệ thuật văn xuôi bao gồm các thành phần cơ bản: ngôn ngữ trần

thuật và ngôn ngữ nhân vật Ngôn ngữ trần thuật bao gồm: lời tả, lời kể, lời trữ tình ngoại đề Ngôn ngữ nhân vật gồm ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại

1.1.3 Tình hình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật

Trên thế giới, đầu thế kỉ XX, trường phái hình thức Nga vào đã nghiên cứu về ngôn ngữ thơ; những năm 90, xu hướng nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật trong mối quan hệ với phong cách nhà văn bắt đầu được quan tâm đến Các nhà nghiên cứu

Xô Viết khi tìm hiểu về phong cách của nhà văn đã khẳng định vai trò không nhỏ của ngôn ngữ nghệ thuật như: M Bakhtin, Turin V Vinogradov

Ở Việt Nam, nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật cũng đã bắt đầu manh nha từ những năm 90 của thế kỉ trước Nhưng đó chỉ là những nghiên cứu đơn lẻ chứ chưa thành một quan điểm tiếp nhận văn chương hay một xu hướng nghiên cứu văn học Những công trình nghiên cứu mang dấu ấn cá nhân, mang tính dự cảm nhiều hơn Sau này xuất hiện một số công trình ứng dụng lý thuyết ngôn ngữ vào nghiên cứu tác

giả như: Phan Ngọc với công trình “ Tìm hiểu phong cách Nguyến Du qua Truyện

Kiều” (1985), Đỗ Lai Thúy “ Con mắt thơ” (1992) sau đổi thành “ Mắt thơ” (2000)

Nhà nghiên cứu Trần Đăng Suyền đã dành một chương viết về ngôn ngữ nghệ thuật

của chủ nghĩa hiện thực trong cuốn sách “ Chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt

Nam nửa đầu thế kỉ XX” Những năm gần đây, với sự gia tăng về số lượng các luận

án nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các cơ

sở đào tạo khác cũng cho thấy đây là hướng nghiên cứu đúng và ngày càng được quan tâm

Sơ lược tìm hiểu các công trình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn, chúng tôi nhận thấy: ngôn ngữ nghệ thuật có vai trò đặc biệt quan trọng, nó là “ chìa khóa” để mở cánh cửa bước vào tác phẩm văn học để từ đó khám phá, tìm hiểu thế giới hình tượng, nội dung, tư tưởng của tác phẩm Ngôn ngữ nghệ thuật là phương

tiện trực tiếp để tìm hiểu tác phẩm nhưng cũng là yếu tố quan trọng hình thành phong cách nhà văn

1.2 Tình hình nghiên cứu về Ngô Tất Tố và ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố

1.2.1 Các nghiên cứu về Ngô Tất Tố

Các công trình tiêu biểu như: Bước đường phát triển tư tưởng và nghệ thuật của

Ngô Tất Tố của Nguyễn Đức Đàn, Phan Cự Đệ, Ngô Tất Tố, nhà văn hóa lớn của

Hoài Việt sưu tầm và biên soạn ( NXB Văn hóa 1993) , Ngô Tất Tố với chúng ta của Mai Hương sưu tầm và biên soạn ( NXB Hội nhà văn, 1993), Di sản báo chí Ngô Tất

Tố, ý nghĩa lý luận và thực tiễn ( Phan Cự Đệ chủ biên), Ngô Tất Tố, về tác gia và tác phẩm, Ngô Tất Tố một sự nghiệp lớn về văn học và báo chí (Trần Thị Phương Lan)

Ngoài ra còn một loạt các bài nghiên cứu khái quát về tác giả trong các giáo trình

giảng dạy như Văn học Việt Nam thế kỉ XX, Phan Cự Đề chủ biên ( 2004), Giáo trình

văn học Việt Nam hiện đại, tập 1, Trần Đăng Suyền chủ biên ( 2015)

Về sự nghiệp văn chương của Ngô Tất Tố : Nghiên cứu kĩ các tài liệu chúng tôi

nhận thấy các tác giả, các nhà phê bình văn học có những điểm chung khi đánh giá về nhà văn Ngô Tất Tố như sau:

Thứ nhất:Các nghiên cứu đều khẳng định: Ngô Tất Tố là nhà văn hàng đầu của

trào lưu hiện thực phê phán, nhà văn của người nông dân

Thứ hai: Các nghiên cứu đề cập đến sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống

và hiện đại, giữa văn hóa phương Đông và phương Tây, sự thích ứng thời cuộc trong một số sáng tác của Ngô Tất Tố

Thứ ba: Các nghiên cứu tập trung bàn về một số phương diện nghệ thuật trong các

sáng tác của Ngô Tất Tố: nghệ thuật xây dựng cốt truyện; nghệ thuật xây dựng nhân vật

1.2.2 Các nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật trong sáng tác của Ngô Tất Tố

Các ý kiến bàn về ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn không nhiều, không tập trung nhưng có thể kể đến một số nhận định tiêu biểu của các nhà nghiên cứu như: Nguyễn Đức Đàn, Phan Cự Đệ, Hoài Việt, Nguyễn Đức Bính, Trần Đăng Suyền, Lê Thị Đức Hạnh, Lê Thị Thanh Loan Ngoài ra còn một số luận văn nghiên cứu về

ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố như “ Lời văn nghệ thuật trong tiểu thuyết của

Ngô Tất Tố” của tác giả Vũ Duy Thanh (năm 2006), “ Ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố” của tác giả Bế Hùng Hậu (năm 2010)

Có thể nói, những ý kiến đánh giá và một số công trình nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật trong sáng tác của Ngô Tất Tố nêu trên là những gợi ý xác đáng cho chúng tôi khi tiến hành triển khai luận án này

Tiểu kết

1.Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật tác giả đã trở thành xu hướng nghiên cứu văn học không chỉ trên thế giới mà cả ở Việt Nam Xu hướng nghiên cứu này nhằm đánh giá sâu về tác phẩm và tác giả trên chính chất liệu quan trọng của nó Nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật nhằm tìm ra những nét riêng độc đáo của nhà văn, giúp người đọc hiểu thêm, định hình rõ nét về phong cách nhà văn

2 Tìm hiểu các công trình nghiên cứu về Ngô Tất Tố chúng tôi nhận thấy các

ý kiến đều thống nhất, ca ngợi, đánh giá cao về ngòi bút hiện thực phê phán sắc sảo, thẫm đẫm tinh thần nhân văn của ông Mặt khác các nhà nghiên cứu cũng phát hiện khá sắc bén về tính linh động, chuyển hóa, nắm bắt nhanh với thời cuộc của Ngô Tất Tố, sự dung hòa tương thích giữa nền văn hóa cũ, mới Chính những phát hiện nghiên cứu này giúp định hướng cho chúng tôi khi tìm hiểu nghệ thuật ngôn từ của Ngô Tất Tố

3.Chúng tôi cũng nhận thấy ở một số bài viết, một số công trình nghiên cứu

đã bàn đến một số phương diện nghệ thuật trong sáng tác của Ngô Tất Tố như: nghệ thuật xây dựng cốt truyện, nghệ thuật trần thuật, nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình Một số luận văn thạc sĩ cũng đã nghiên cứu về lời văn nghệ thuật, ngôn ngữ nghệ thuật của Ngô Tất Tố Nhưng chúng tôi cho rằng đây cũng là nét riêng, độc đáo tạo nên phong cách nghệ thuật Ngô Tất Tố nên cần được nghiên cứu và tìm hiểu sâu hơn

CHƯƠNG II NHỮNG YẾU TỐ TIỀN ĐỀ VÀ NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC NGÔN NGỮ

NGHỆ THUẬT CỦA NGÔ TẤT TỐ 2.1 Những yếu tố tiền đề

2.1.1 Hoàn cảnh lịch sử xã hội, văn hóa và văn học

Về lịch sử xã hội, văn hóa: Ngô Tất Tố sinh ra, lớn lên và dựng nghiệp trong

hoàn cảnh lịch sử đặc biệt của xã hội và đất nước những năm đầu thế kỉ trước Hoàn cảnh đó tác động mạnh đến nhà văn Ngô Tất Tố nhạy cảm trước mọi biến động xã hội, không ngần ngại phơi trần những vấn đề gai góc, những xung đột nổi cộm trong

đời sống tinh thần, văn hóa của xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỉ trước

Về văn học nghệ thuật: Đây cũng là giai đoạn sôi động nhất trong lịch sử văn học

Việt Nam Do hoàn cảnh xã hội nên văn học chuyển mình theo hướng hiện đại hóa thể hiện trên các mặt: cách tân về thể loại, sự thay đổi về quan niệm văn chương, hiện đại

hóa nội dung văn học, đổi mới hình thức nghệ thuật…

Sự phát triển mạnh mẽ của văn học thời kì này tạo nên mảnh đất màu mỡ, chất xúc tác quan trọng ươm trồng nên những tài năng văn học trong đó có Ngô Tất Tố Tuy nhiên, cũng cần nhận thấy hoàn cảnh riêng của Ngô Tất Tố, những chất riêng tạo nên nét khác biệt của nhà văn Ngô Tất Tố sống và học tập trong nôi văn hóa Nho học Khi cầm bút viết văn là lúc nền văn học nước nhà bước sang thời kì hiện đại hóa, ảnh hưởng lối viết của văn học phương Tây Cho nên ngòi bút sáng tác của ông thể hiện sự chuyển giao mạnh mẽ giữa mới và cũ, sự hòa trộn giữa văn hóa Á đông và Tây Âu

2.1.2 Hoàn cảnh cá nhân của nhà văn

2.1.2.1 Ngô Tất Tố am hiểu tường tận về cuộc sống thôn quê và người nông dân Việt Nam

Ngô Tất Tố sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo Ông sống lâu ở nông thôn, ông cũng nghèo như những người nông dân nên luôn thông cảm, hiểu cặn kẽ về

họ Ngô Tất Tố am hiểu tường tận về cuộc sống của con người vùng thôn quê Nhà văn luôn quan sát cặn kẽ, thấu cảm với cuộc sống của người nghèo khổ, những người

“thấp cổ bé họng”, bênh vực và cảm thông với nỗi khổ của họ Có thể nói Ngô Tất Tố

có nhiều thuận lợi để viết về nông thôn bởi vốn sống, vốn hiểu biết sâu sắc về nông thôn mà ông gắn bó gần như cả đời

2.1.2.2 Ngô Tất Tố là một nhà Nho có vốn Hán học sâu rộng

Ông sinh ra và lớn lên trong cái nôi văn hóa Nho học Ông tìm hiểu kĩ và có quan điểm rất rõ về Nho giáo Vốn Nho học ảnh hưởng đến phong cách sống, sự nghiệp sáng tác của nhà văn

2.1.2.3 Ngô Tất Tố - một cây bút sắc sảo trong làng báo thời Pháp thuộc

Năm 1926, ông được Tản Đà mời viết cho An Nam tạp chí , ông chính thức

bước vào nghề làm báo Sau này Ngô Tất Tố tham gia viết cho nhiều tạp chí khác

như: Thần chung, Đông phương, Phổ thông, Công dân, Hải phòng tuần báo, Tương

lai, Thời vụ, Đông pháp, Hà Nội tân văn Chính những năm tháng làm báo đã giúp

ích cho Ngô Tất Tố trong sự nghiệp viết văn Tính chiến đấu mạnh mẽ, sự sắc sảo nhạy bén của người làm báo đã tạo nên những trang văn khỏe khoắn, giàu tính thời sự của ông sau này

2.1.2.4 Ngô Tất Tố nhà Nho tiến bộ, có lòng yêu nước thiết tha, đi theo Cách Mạng

Có thể nói trong thế hệ những nhà nho cuối mùa, Ngô Tất Tố là một trong số ít những nhà nho tiến bộ Ông đã phát huy những yếu tố tích cực của Nho giáo, tiếp thu truyền thống chiến đấu, lạc quan của nhân dân lao động, phấn đấu vươn lên theo kịp thời đại trở thành một nhà nho yêu nước, tiến bộ

2.2 Nguyên tắc tổ chức ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn Ngô Tất Tố

2.2.1 Phê phán sâu sắc thực trạng xã hội đương thời và những cái lỗi thời cổ

hủ trên lập trường dân chủ và nhân đạo

Nhà văn đã dùng ngòi bút của mình phê phán mạnh mẽ thực tại xã hội đương thời và bày tỏ thái độ cảm thông, thương xót với quần chúng nhân dân lao động nghèo khổ Ngôn ngữ trần thuật, ngôn ngữ miêu tả trong các tác phẩm của ông vừa sắc sảo, đanh thép, giàu sức tố cáo, vừa thương cảm, xót xa, chan chứa cảm xúc

Tiểu thuyết Tắt đèn là bản tố cáo sâu sắc chế độ phong kiến đương thời, một

lòng nhân đạo thiết tha Tác phẩm dựng lại bức tranh làng Đông Xá trong mùa sưu thuế Đó là bức tranh u ám,

tối tăm, không lối thoát về cuộc sống những người nông dân nông thôn trong chế độ cũ mà gia đình chị Dậu là một gia đình tiểu biểu cho cảnh khổ đó Tố khổ cho người nông dân, đồng thời nhà văn cũng chỉ ra nguyên nhân gây nên thảm cảnh đó,