Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục: Phát triển năng lực tự học cho sinh viên trong dạy học học phần hoá học Đại cương Vô cơ ở trường Cao đẳng Y tế khu vực Tây Nam Bộ

Mục đích nghiên cứu của Luận án này nhằm đề xuất các biện pháp phát triển năng lực tự học học phần hoá học đại cương vô cơ cho SV góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở trường Cao đẳng Y tế khu vực Tây Nam Bộ. Mời các bạn cùng tham khảo!

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

HUỲNH GIA BẢO

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN TRONG DẠY HỌC HỌC PHẦN HO HỌC ĐẠI CƯƠNG

Công trình được hoàn thành tại: Khoa Hóa học – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Xuân Trường

Phản biện 1: PGS.TS Lê Văn Năm

Phản biện 2: PGS.TS Vũ Quốc Trung

Phản biện 3: TS Nguyễn Thị Nguyệt

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội hoặc Thư viện

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới về giáo dục và đào tạo là nhân tố cơ bản quyết định đến sự phát triển bền vững của quốc gia Cùng với xu hướng quốc tế hóa, Đảng và Nhà nước ta đã coi phát triển năng lực (NL) là nhiệm vụ hàng đầu trong đổi mới giáo dục trong đó có giáo dục nghề nghiệp Nhiệm vụ cơ bản của dạy học ở Đại học- Cao đẳng hiện nay là không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cho sinh viên một hệ thống kiến thức nghề nghiệp, mà quan trọng hơn là trang bị cách học và phát huy tính chủ động của người học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động dạy học; khai thác các nguồn tư liệu giáo dục mở và nguồn tư liệu trên mạng Internet

Dạy học định hướng phát triển NL nói chung và năng lực tự học (TH) nói riêng có thể coi là mô hình cụ thể hóa của chương trình định hướng kết quả đầu ra TH là yếu tố quyết định chất lượng học tập và đào tạo Nó phát huy tính tự giác, tích cực chiếm lĩnh tri thức của

SV

Phát triển NLTH cho SV là một công việc có vị trí cực kì quan trọng trong giáo dục

ĐH SV muốn nắm chắc, hiểu sâu và vận dụng kiến thức hoá học vào các tình huống khác nhau đòi hỏi phải có NLTH tốt

Thực trạng dạy học Hóa học Đại cương Vô cơ (ĐCVC) ở các trường Cao đẳng Y tế (CĐYT) chưa phát triển NLTH cho SV, còn rất hạn chế về NLTH do việc dạy học môn học chưa mang lại cho họ hứng thú Nhiệm vụ đặt ra là tìm biện pháp phát triển NLTH cho SV nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ĐCVC ở các trường CĐYT

Xuất phát từ những phân tích trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Phát triển năng lực tự

học cho sinh viên trong dạy học học phần ọc Đạ c ng c tr ng ng

t u vực ” làm đề tài luận án

2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, đề xuất các biện pháp phát triển NLTH học phần hoá học ĐCVC cho

SV góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở trường CĐYT khu vực TN

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề TH, NL, NLTH, tổ chức HĐTH cho SV và một

số phương pháp dạy học tích cực nh m phát triển NLTH ở trường CĐYT;

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về thực trạng phát triển NLTH cho SV trong dạy học

học phần hoá học ĐCVC ở trường CĐYT khu vực TN

- Nghiên cứu, đề xuất cấu trúc NLTH; xác định quy trình HĐTH và xây dựng bộ

công cụ, tiêu chí kiểm tra đánh giá NLTH cho SV ngành Y tế;

- Phân tích cấu trúc, nội dung chương trình Hoá học ĐCVC ở trường CĐYT;

- Đề xuất biện pháp sử dụng trong quá trình tổ chức HĐTH phát triển NLTH học phần hoá học ĐCVC: Dạy học theo dự án, dạy học thí nghiệm theo Spickler

- TNSP nh m khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết đề tài

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Chương trình học phần hóa học ĐCVC ở trường CĐYT

- NLTH của SV trong học phần hóa học ĐCVC

- Khảo sát và TNSP tại sáu trường CĐYT khu vực TNB

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 11/2016 đến tháng 5/2020

5 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng dạy học theo dự án và dạy học thí nghiệm theo Spickler trong dạy học học phần hóa học ĐCVC một cách khoa học thì sẽ phát triển được NLTH cho SV và góp phần nâng cao chất lương dạy học Hóa học ĐCVC ở trường CĐYT trong giai đoạn hiện nay

theo định hướng phát triển NL

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm p ng p p nghiên cứu lí luận

Phân tích, hệ thống hóa những vấn đề lí luận liên quan đến TH, NL, NLTH, những biểu hiện của NLTH, phát triển NLTH, các PPDH Nghiên cứu các văn bản của Nhà nước,

Bộ GD và ĐT, ộ LĐT và XH về các chiến lược phát triển, đổi mới giáo dục nói chung và

PPDH nói riêng

6.2 Nhóm p ng p p nghiên cứu thực tiễn

Khảo sát thực tiễn dạy và học học phần hóa học ĐCVC qua điều tra, phỏng vấn GV

và SV về phát triển NLTH cho SV

Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến các chuyên về xác định cấu trúc NLTH, bộ

công cụ KT-ĐG trong dạy học học phần hóa học ĐCVC ở trường CĐYT

Phương pháp TNSP: Tiến hành TNSP các biện pháp phát triển NLTH của SV ở

trường CĐYT

6.3 P ng p p thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong nghiên cứu KHGD để xử lí số liệu thực

nghiệm thu thập được trong quá trình điều tra, TNSP để rút ra kết luận

7 Những đóng góp mới của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về TH, tổ chức HĐTH, NL, NLTH và các cơ sở lí thuyết tổ chức HĐTH;

- Đã tiến hành điều tra và đánh giá thực trạng phát triển NLTH trong dạy học học phần hóa học ĐCVC ờ 6 trường CĐYT khu vực TNB: 24 GV và 600 SV;

- Đã xác định căn cứ và quy trình 5 bước xây dựng cấu trúc NLTH của SV CĐYT Cấu trúc khung NLTH có 3 năng lực thành phần và 8 tiêu chí

- Đề xuất 2 biện pháp phát triển NLTH cho SV trong dạy học học phần hóa học ĐCVC ở trường CĐYT: Dạy học theo dự án và dạy học thí nghiệm theo Spickler

- Thiết kế bộ công cụ đánh giá NLT H của NLTH cho SV trong dạy học học phần hóa học ĐCVC ở trường CĐYT: Phiếu đánh giá NLTH của SV dành cho GV, phiếu tự đánh giá NLTH của SV, phiếu hỏi c ủ a GV

9 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo, luận án có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề phát triển năng lực tự học cho sinh viên Chương 2: Phát triển năng lực tự học cho sinh viên trong dạy học Hoá học Đại cương Vô

cơ ở trường Cao đẳng Y tế khu vực Tây Nam ộ

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ L LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦ VIỆC PH T TRIỂN NĂNG LỰC

TỰ HỌC CHO SINH VI N 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên th giới

1.1.2 Ở Việt Nam

1.2 Cơ sở í uận của vấn đề phát triển n ng ực tự học cho sinh viên

1.2.1 Tự học v ạt ng tự ọc

1.2.1.1 Tự học

Tự học là quá trình tự giác một cách tích cực của người học nhằm tự thực hiện các hoạt động học tập (tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra) Trong tiến trình đó có thể không cần hoặc cần sự hỗ trợ giúp đỡ của người khác (trọng tài, tổ chức, hướng dẫn)

2 .2 ạt ng tự học của sinh viên

Hoạt động học của SV hiên nay cũng chính là HĐTH Nên HĐTH cũng phải có phương pháp, nội dung, mục đích phù hợp (động cơ, thái độ, ý chí, phương pháp và kỹ năng học tập) và còn chịu chi phối của nhiều yếu tố khác (tài liệu và phương tiện học tập; bạn bè;

GV, gia đình và xã hội….)

1.2.2 ăng lực

1.2.2.1 Khái niệ năng lực nói chung

Năng lực là khả năng vận dụng một cách hợp lí hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ để thực hiện thành công một công việc trong một bối cảnh nhất định

1.2.2.2 Cấu trúc chung củ năng lực

Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể

2.2.3 ăng lực của sinh viên nói chung và sinh viên ngành Y t

- Năng lực chung: (1) NL tự chủ và tự học; (2) NL giao tiếp và hợp tác; (3) NL giải quyết vấn

NLTH của SV là khả năng SV vận dụng một cách linh hoạt, chủ động những kiến thức,

kỹ năng hiện có để thực hiện thành công nhiệm vụ học tập bằng cách tự xây dựng kế hoạch học tập; thực hiện kế hoạch học tập và tự đánh giá, điều chỉnh quá trình học tập bản thân để đạt được mục tiêu học tập đã đề ra

1.2.3.2 Cấu trúc chung củ năng lực tự học

NLTH được hai nhóm thành phần NL: Nhóm NL hành động và nhóm NL trí tuệ

1.2.4 Tổ chức hoạt ng học tập nhằ p t tr ển năng lực tự học

GV nêu ra những HĐTH, định hướng, hỗ trợ, cố vấn, chỉ đạo để SV thực hiện HĐTH

GV đưa ra hình thức khác nhau trong HĐTH như: Tự nghiên cứu theo giáo trình, tự nghiên

cứu theo đề tài, tự nghiên cứu theo GV hướng dẫn, để khám phá kiến thức, rèn kỹ năng,

qua đó phát triển được NL

1.2.5 Đ n g năng lực tự học

(1) Mục íc n g năng lực tự học: Đánh giá khách quan, khoa học giúp SV có thể phát

triển được NLTH

(2) Nguyên tắc n g năng lực tự học: Đảm bảo tính giá trị, độ tin cậy, tính linh hoạt,

tính công b ng, tính hệ thống, tính toàn diện, sự phát triển SV, bối cảnh thực tiễn

(3) P ng p p v c ng cụ n g năng lực tự học cho sinh viên

Sử dụng thang NL, đánh giá qua hồ sơ học tập và đánh giá thực qua bài kiểm tra thiết

kế đặc biệt

1.3 Một số lí thuyết học tập định hướng phát triển n ng ực tự học

1.3.1.Thuyết nhận thức

1.3.2 Thuyết kiến tạo

1.4 Một số phương pháp dạy học phát triển n ng ực tự học của sinh viên

1.4.1 Dạy học theo dự án

1.4.2 Phương pháp dạy học thí nghiệm theo Spickler

1.5 Thực trạng vấn đề phát triển n ng ực tự học cho sinh viên trong dạ học học

phần hoá học Đại cương Vô cơ ở trường Cao đ ng tế hu vực T Nam ộ

5 Đặc ể tr ng ng Y té khu vực tây Nam B

1.5.2 Mục íc khảo sát

1.5.3 Đố t ợng, th i gian khảo sát

1.5.4 N dung v p ng p p khảo sát

1.5.5 K t quả khảo sát

1.5.5.1 Phân tích kết quả khảo sát đối với giảng viên

a Về những hó hăn thường gặp trong tổ chức tự học

b Về thực trạng mức độ thực hiện các PPDH góp phần phát triển NLTH cho SV

c Về vai trò của việc phát triển NLTH cho SV ở trường CĐYT

d Về mức độ thường xuyên sử dụng các công cụ đánh giá NLTH trong dạy học

1.5.5.2 Phân tích kết quả khảo sát SV

a Về nhận thức về tự học

b Về vai trò, ý nghĩa của TH

c Về quỹ thời gian nh cho tự học học

d Về ức độ thực hiện những ỹ năng c ản của NLTH

Qua trao khảo sát SV, SV chúng tôi nhận thấy: SV có nhận thức đúng đắn về vai trò của TH, còn khá đông SV chưa giành nhiều thời gian cho TH SV chưa có phương pháp TH khoa học (tìm tài liệu, thu thập thông tin, xử lí thông tin); chưa phát huy được sức mạnh tập thể, TH vẫn mang tính chất tự phát, mạnh ai người ấy học, ít trao đổi thông tin Khả năng

TH của SV Y tế chưa cao GV bước đầu tiến hành dạy SV các KNTH và để SV tự lực thực hiện, tạo sản phẩm, chưa chú trọng đến SV tự xác định nhiệm vụ và lập kế hoạch TH; tự ĐG

và tự điều chỉnh GV dạy TH cho SV chủ yếu dựa trên “kinh nghiệm cá nhân”

Tiểu k t c ng

CHƯƠNG 2

PH T TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO SINH VI N TRONG Ạ HỌC HỌC

PHẦN HO HỌC ĐẠI CƯƠNG V CƠ Ở TRƯỜNG

C O Đ NG T HU VỰC T N Ộ 2.1 Ph n tích cấu tr c v mục tiêu chương tr nh học phần hoá học Đại cương Vô cơ

2.1.2.4 Định hướng phát triển các năng lực

2.2 Xây dựng cấu tr c n ng ực tự học của sinh viên Cao đ ng Y tế

2.2.1 Quy trình xây dựng cấu tr c năng lực tự học

Bước 1: Xác định căn cứ để xây dựng cấu trúc năng lực tự học

Bước 2: Xây dựng cấu trúc năng lực tự học (dự thảo)

Bước 3: Xin ý kiến chuyên gia về cấu trúc năng lực (dự thảo)

Bước 4: Chỉnh sửa cấu trúc năng lực tự học

Bước 5 Tiến hành thử nghiệm và hoàn thiện cấu trúc năng lực tự học

2.2.2 Cấu tr c năng lực tự học củ s n v n ng y t

2.2.3 Mức biểu hiện các tiêu chí năng lực tự học củ s n v n ng Y t

vụ tự học

Xác định được mục tiêu và nhiệm vụ tư

học nhưng c rõ ràng, cụ thể

Xác định được mục tiêu và nhiệm vụ tư học rõ ràng nhưng

c trọng tâm

Xác định được mục tiêu và nhiệm vụ tư

học rõ ràng và ng trọng tâm

Lập kế hoạch

tự học

Xác định được phương pháp, phương tiện tự

học nhưng c p n

phối th i gian hợp lý

Xác định được phương pháp, phương tiện và thời gian tự học nhưng

c dự ki n ợc

k t quả ạt ợc

Xác định được phương pháp, phương tiện, thời

Thu thập được thông tin nhưng

nhưng chƣa chính

xác

Xử lý được thông

tin đầ đủ và chính xác kiến

thức

Sử dụng thông tin giải quyết nhiệm

thức

Ghi chép, tóm tắt được thông tin nhưng

c tổng k t kiến

thức

Ghi chép, tóm tắt được thông tin và

tổng k t c ầy

ủ kiến thức

Ghi chép, tóm tắt được thông tin và

và x c ịn ợc ít nguyên nhân

Đánh giá được những ưu, nhược điểm của bạn học

của bản thân n ng

c bi t tự điều chỉnh

Tự đánh giá được những ưu, nhược điểm của bản thân

và biết tự điều chỉnh, tuy nhiên

c phù hợp với

mục tiêu và nhiệm

vụ TH

Tự đánh giá được những ưu, nhược điểm của bản thân

và biết tự điều

chỉnh phù hợp với

mục tiêu và nhiệm

vụ TH

2.3 X dựng ộ công cụ đánh giá n ng ực tự học của sinh viên

2.3.1 Xây dựng phi u khảo sát sau thực nghiệm

2.3.2 Xây dựng bảng kiểm quan sát

2.3.2.1 Bảng kiể quan sát ùng đánh giá sinh viên nh cho giảng viên

3 Thu thập thông tin

4 Phân tích và xử lí thông tin

5 Sử dụng thông tin giải quyết nhiệm vụ TH

6 Ghi chép, tóm tắt thông tin, tổng kết kiến thức

nhưng c trọng tâm

Xác định được mục tiêu và nhiệm vụ tư học rõ ràng và

nhưng c dự ki n ợc

k t quả ạt ợc

Xác định được phương pháp, phương tiện, thời gian

Xử lý được đầ đủ thông tin

để lĩnh hội kiến thức nhưng

6 Ghi chép, tóm tắt được thông

tin nhưng c tổng k t kiến

thức

Ghi chép, tóm tắt được thông

tin và tổng k t c ầy ủ kiến thức

Ghi chép, tóm tắt được

thông tin và tổng k t ầy

ủ kiến thức

7

Đánh giá được những ưu,

nhược điểm của bạn học, tuy

Tự đánh giá được những ưu,

nhược điểm của bản thân

n ng c bi t tự điều

chỉnh

Tự đánh giá được những ưu, nhược điểm của bản thân và biết tự điều chỉnh, tuy nhiên

3 3 Thu thập thông tin

4 4 Phân tích và xử lí thông tin

5 5 Sử dụng thông tin giải quyết nhiệm vụ tự học

6 6 Ghi chép, tóm tắt thông tin, tổng kết kiến thức

2.3.3.1 Qui trình thiết ế i iể tra đặc iệt

ớc 1 Xác định mục tiêu của đề kiểm tra

ớc 2 Thiết kế ma trận đề kiểm tra

1 (3)Thu thập thông tin

2 (4) Phân tích và xử lí thông tin

3 (5) Sử dụng thông tin giải quyết nhiệm vụ tự học

4 (6) Ghi chép, tóm tắt thông tin, tổng kết kiến thức

ớc 3 Biên soạn câu hỏi theo ma trận

ớc 4 Xây dựng đáp án, thang điểm và bảng quy đổi

ớc 5 Thẩ định lại đề kiểm tra

2.3.3.2 Đề kiểm tra minh họa

2.4 Các nguyên tắc phát triển n ng ực tự học của sinh viên trong dạy học học phần hóa học Đại cương Vô cơ ở trường Cao đ ng tế

2.4.1 ảo đảm mục tiêu học phần

2.4.2 Bảo đảm tính kế thừa nội dung kiến thức

2.4.3 Phù hợp với phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ

2.4.4 Đảm bảo tính thực tiễn

2.4.5 Đảm bảo phát huy năng lực tự học của sinh viên

2.5 Quy trình tổ chức hoạt động tự học Hóa học Đại cương Vô cơ

2.6 Các biện pháp phát triển n ng ực tự học Hóa học ĐCVC ở trường Cao đ ng tế

2.6.1 ện p p : dụng dạ ọc t e dự n

2.6.1.1 Mối quan hệ giũa quá trình DHTDA với các biểu hiện của năng lực tự học

c b ớc DHTDA Các biểu hiện của NLTH

ước 1 Xây dựng kế hoạch dự án

– Xác định mục tiêu và nhiệm vụ dự án – Lập kế hoạch dự án

ước 2 Thực hiện dự án

– Thu thập thông tin liên quan đến dự án – Phân tích và xử lí thông tin liên quan đến dự án – Sử dụng thông tin giải quyết nhiệm vụ dự án – Ghi chép, tóm tắt thông tin, báo cáo sản phẩm ước 3

Đánh giá dự án

– Đánh giá đồng đẳng – Tự đánh giá, điều chỉnh cho dự án tiếp theo

2.6.1.2 Qui trình tổ chức hoạt động dạy học theo dự án nhằm phát triển năng lực tự học