Tài liệu Tiểu luận "Phân tích xu hướng biến đổi cơ cấu giai cấp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay". pdf

Sự xích lại gần nhau về tính chất lao động giữa các giai cấp, tầng lớp.Thông qua việc đẩy mạnh cách mạng KHKT và ứng dụng những thành tựu của nó trong quá trình sản xuất, cũng như tác độ

Bài tiểu luận môn CNXH

Đề bài: Phân tích xu hướng biến đổi cơ cấu giai cấp ở Việt Nam

trong giai đoạn hiện nay

Lop k4QTM - Tueba Giảng viên: Nguyễn Thanh Hà

Nhóm thực hiện:

Phạm Đức An

Bế Quang Duy Nguyễn Chí Hải

1 Cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2 Nội dung cơ bản của liên minh công – nông – trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1 Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ

- Cơ cấu xã hội - giai cấp là nội dung cơ bản nhất của cơ cấu xã hội và do cơ cấu kinh tế của

xã hội quy định Mỗi chế độ xã hội, tương ứng với một cơ cấu kinh tế sẽ hình thành một cơ

cấu giai cấp nhất định

- Cơ cấu giai cấp luôn có vị trí trung tâm, cơ bản nhất của cơ cấu xã hội trong xã hội có giai cấp đối kháng

+ Cơ cấu xã hội là tất cả những cộng đồng người

(khách quan, dựa trên những dấu hiệu tự nhiên trong lịch sử) và toàn bộ các quan hệ xã hội do sự tác động lẫn nhau của các cộng đồng ấy tạo nên

+ Cơ cấu xã hội - giai cấp có vị trí trung tâm, cơ bản nhất của cơ cấu xã hội trong xã hội có giai cấp đối

kháng Vì:

Sự phân chia trong XH chủ yếu là phân chia g/c

và lịch sử xã hội loài người từ khi có g/c là lịch sử

đấu tranh giai cấp

Giai cấp có liên quan đến sở hữu về TLSX nên cơ cấu giai cấp quy định tính chất và bản chất của các quan hệ xã hội khác về xã hội, chính trị, pháp lý, đạo đức, tôn giáo, thẩm mỹ… CCGC là yếu tố đặc trưng cho sự khác nhau về chất giữa xã hội này với xã hội khác, là cốt lõi của toàn bộ tổ chức xã hội

Quan hệ giữa các g/c là quan hệ mang tính chất chính trị, là nội dung căn bản mà CNXHKH n/c

1.2 Xu hướng biến đổi cơ cấu giai cấp

trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Sự xích lại gần nhau trong mối quan hệ phân phối

tư liệu tiêu dùng giữa các giai cấp, tầng lớp

- Sự xích lại gần nhau trong tiến bộ về đời sống tinh thần giữa các giai cấp, tầng lớp

Sự xích lại gần nhau từng bước giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội trong quan hệ với tư liệu sản xuất.

Do tác động của quá trình cải tạo XHCN và xây dựng CNXH trong thời kỳ quá độ, mà chủ yếu là quá trình từng bước xây dựng và hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN, trước hết là quan hệ sở hữu

Các bước: sở hữu tư nhân->tập thể->toàn dân

Sự xích lại gần nhau về tính chất lao động giữa các giai cấp, tầng lớp.

Thông qua việc đẩy mạnh cách mạng KHKT và ứng dụng những thành tựu của nó trong quá trình sản xuất, cũng như tác động của cuộc cách mạng tư tưởng

và văn hóa, nâng cao dân trí cho người lao động

Tính xã hội hóa lao động ngày càng cao.

Khác biệt giữa lao động trí óc và lao động chân tay ngày càng giảm.

Khi nông dân sử dụng lao động

chân tay là chính

Khi sử dụng máy móc

Nông thôn ngày nay

Công nhân thời đại mới

Cán bộ khoa học kỹ thuật

Sự xích lại gần nhau trong mối quan hệ phân phối tư liệu tiêu dùng giữa các giai cấp, tầng lớp.

Thông qua việc xây dựng và từng bước hoàn thiện chế độ phân phối theo lao động và hiệu quả kinh tế - một mặt cơ bản của quan hệ sản xuất XHCN.

Sự xích lại gần nhau trong tiến bộ về đời sống tinh

thần giữa các giai cấp, tầng lớp.

Thông qua việc đẩy mạnh cuộc cách mạng XHCN trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa.

1.2.2 Tính quy luật của sự biến

đổi cơ cấu xã hội – giai cấp

- Sự biến đổi của CCXH-GC gắn liền và được biến đổi bởi sự biến đổi của cơ cấu kinh tế

- Quá trình biến đổi CCXH-GC cũ sang CCXH-GC mới là một quá trình diễn ra dần dần từng bước và là một quá trình liên tục trong suốt thời kỳ quá độ

- CCXH-GC biến đổi và phát triển trong mối quan hệ vừa đấu tranh, vừa liên minh, xích lại gần nhau, tiến tới từng bước xóa bỏ hiện tượng bóc lột giai cấp

trong xã hội

- Sự biến đổi của CCXH-GC mang tính đa dạng và thống nhất

- Sự biến đổi của CCXH-GC gắn liền và được

biến đổi bởi sự biến đổi của cơ cấu kinh tế.

Đó là cơ cấu: ngành nghề kinh tế, thành phần

kinh tế, cơ chế hành chính, kinh tế xã hội…

Các cơ cấu kinh tế này quy định một CCXH-GC

đa dạng, phức tạp trong thời kỳ quá độ, vận động

theo cơ chế thị trường, định hướng XHCN

- Quá trình biến đổi CCXH-GC cũ sang

CCXH-GC mới là một quá trình diễn ra

dần dần từng bước và là một quá trình liên tục trong suốt thời kỳ quá độ.

Giai đoạn đầu, CCXH-GC biến đổi nhanh chóng, mạnh mẽ, có những yếu tố mang tính tự phát

Giai đoạn cuối CCXH-GC sẽ dần đi vào ổn định

- CCXH-GC biến đổi và phát triển trong mối

quan hệ vừa đấu tranh, vừa liên minh, xích lại gần nhau, tiến tới từng bước xóa bỏ hiện tượng bóc lột giai cấp trong xã hội.

Đấu tranh giai cấp để xóa bỏ giai cấp bóc lột

Liên minh giai cấp để khắc phục sự khác biệt

giữa các giai cấp, tầng lớp lao động

Cả đấu tranh giai cấp và liên minh giai cấp để đi đến xóa bỏ sự phân chia giai cấp, tiến đến một xã hội không có giai cấp

- Sự biến đổi của CCXH-GC mang tính đa dạng và thống nhất

Do tác động của cơ chế thị trường mà CCXH-GC biến đổi đa dạng, phức tạp và có những yếu tố mang tính tự phát

Sự biến đổi này là thống nhất, mang tính định hướng XHCN

1.3 Liên minh công-nông-trí thức trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội

1.3.1 Tính tất yếu của liên minh công-nông-trí thức.

- Về chính trị : Liên minh công – nông – trí thức là nhu cầu

nội tại khách quan của cách mạng XHCN.

- Về kinh tế : Liên minh công – nông – trí thức là do sự gắn bó thống nhất giữa nông nghiệp – công nghiệp và khoa học công nghệ, nhất là ở những nước nông nghiệp đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Về chính trị: Liên minh công – nông – trí thức là nhu cầu nội tại khách quan của cách mạng XHCN.

- Nhu cầu thống nhất các lực lượng chính trị - xã hội cơ bản của cách mạng tạo thành một động lực to lớn đảm bảo thắng lợi của cách mạng cả trong giành chính quyền cũng như xây dựng xã hội mới.

- Nhu cầu đảm bảo vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong là ĐCS.

Lênin:

Một Đảng muốn giữ vai trò lãnh đạo phải có hai điều kiện, một là

có đường lối đúng, hai là phải có thực lực, có lực lượng.

“Nguyên tắc cao nhất của CCVS là duy trì khối liên minh giữa g/c

VS và nông dân để g/c VS có thể giữ được vai trò lãnh đạo và chính

quyền nhà nước” (Lênin TT t44, tr57)

Về kinh tế: Liên minh công – nông – trí thức là do sự gắn bó thống nhất giữa nông nghiệp – công nghiệp và

khoa học công nghệ, nhất là ở những nước nông nghiệp đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

- Đây là vấn đề giữ vai trò quyết định trong quá trình xây

và lâu dài, cơ bản của mọi thành viên trong xã hội.

- Trong vấn đề này trí thức có vai trò quan trọng.

1.3.2 Liên minh công-nông- trí thức ở Việt Nam

Ở Việt Nam Đảng ta đã vận dụng đúng đắn, sáng tạo lý luận về liên minh công-nông-trí thức:

- Đại hội II: “Chính quyền của nước Việt Nam dân chủ cộng

hòa là chính quyền Dân chủ nhân dân…

lấy liên minh công nhân, nông dân và lao động trí thức làm nền tảng và do g/c CN lãnh đạo”.

- Cương lĩnh 1991: Liên minh công-nông-trí thức là hạt nhân

của khối đại đoàn kết dân tộc, là nền tảng của nhà nước

XHCN.

- Đại hội IX: Liên minh là hạt nhân của khối đại đoàn kết dân

tộc và là động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2 Nội dung cơ bản của liên minh công-nông-trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

2.1 Đặc điểm của giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức ở Việt Nam

2.1.1.Đặc điểm giai cấp công nhân.

- Là một bộ phận của GCCN quốc tế GCCN Việt Nam có đầy

đủ các đặc điểm của GCCN quốc tế (trình độ thấp).

- Trong điều kiện Việt Nam, GCCN VN còn có các đặc điểm riêng:

Ra đời trước GC tư sản dân tộc Sớm giành được quyền lãnh đạo cách mạng

Có quan hệ mật thiết với nông dân ->liên minh công nông bền vững.

2.1.2 Xu hướng biến đổi của giai cấp công

nhân việt nam hiện nay

Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo vì mục tiêu “dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”; giai cấp công nhân Việt Nam đang có mặt trong tất cả các thành phần kinh tế, các ngành nghề, là lực lượng sản xuất cơ bản, nắm giữ những cơ sở vật chất quan trọng nhất, quyết định phương hướng phát triển của nền kinh tế

quốc dân theo định hướng xã hội chủ nghĩa, là lực lượng nòng cốt trong khối liên minh công - nông - trí thức, nền tảng của khối đại đoàn kết dân tộc.

Giai cấp công nhân có một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam là một yêu cầu khách quan, có ý nghĩa chiến lược, quyết định đến sự thành công trong công cuộc đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã và đang đặt ra những yêu cầu rất cao đối với giai cấp công nhân Vì vậy, để không ngừng củng cố, xây dựng và phát triển đội ngũ giai cấp công nhân ở nước ta hiện nay ngày một lớn mạnh cả về số lượng, chất lượng, thực sự xứng đáng là giai cấp tiên tiến, tiên phong, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; cần phải có những nhận thức về giai cấp công nhân, phải nắm bắt và dự báo chính xác, sát với thực tế vì xu

hướng biến đổi giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, để phát hiện đúng những vấn đề đặt ra đối với công nhân

và áp dụng những giải pháp tạo động lực phát triển giai cấp công nhân trong điều kiện và tình hình hiện nay.

Trong bối cảnh quốc tế và trong nước đang có những chuyển biến nhanh chóng

và phức tạp; nhất là trước yêu cầu mới rất cao của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, dự báo đúng xu hướng biến đổi của giai cấp công nhân có ý nghĩa sống còn trong việc đặt ra những phương hướng, mục tiêu nhiệm vụ cụ thể đối với giai cấp công nhân.

2.2 Đặc điểm của giai cấp nông dân

- Khái niệm: Giai cấp nông dân là giai cấp của những người lao động sản xuất trong nông nghiệp (bao gồm cả lâm nghiệp

và ngư nghiệp), trực tiếp sử dụng một tư liệu sản xuất cơ bản

và đặc thù, gắn với thiên nhiên là đất, rừng và biển để sản

xuất ra sản phẩm nông nghiệp.

+ Là giai cấp có bản chất 2 mặt:

lao động và tư hữu.

- Đặc điểm + Không có hệ tư tưởng độc lập.

+ Không đại diện cho một phương

thức sản xuất tiên tiến.

Là giai cấp có bản chất hai mặt: lao động và tư hữu.

- Là người lao động (đây là mặt cơ bản) nông dân tán

Không có hệ tư tưởng độc lập.

Tư tưởng của họ phụ thuộc vào hệ tư tưởng của giai cấp thống trị trong xã hội đương thời

Không đại diện cho một phương thức sản

xuất tiên tiến.

- Nông dân không đại diện cho một phương thức sản xuất riêng biệt nào mà thường bị

phương thức sản xuất thống trị chi phối

- Do trình độ, địa vị kinh tế và lợi ích không đồng đều nên ở nông thôn nông dân

thường bị phân hóa, kết cấu không thuần nhất với nhiều bộ phận khác nhau (cố nông, bần

nông, trung nông, phú nông…)

* Giai cấp nông dân là tầng lớp trung gian

đông đảo, không có khả năng tự giải phóng hoặc lãnh đạo cách mạng giải phóng

Trong cuốc đấu tranh giữa giai cấp công nhân

và giai cấp tư sản nông dân chỉ có thể liên minh với công nhân và chịu sự lãnh đạo của giai cấp

công nhân

* Tầng lớp (đội ngũ) trí thức không đủ điều

kiện để cơ bản để đóng vai trò lãnh đạo cách

mạng, lãnh đạo xã hội

Trong cách mạng XHCN trí thức phải liên minh với công nhân và dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thì mới giải phóng được mình

Xu hướng biến đổi cơ cấu của giai cấp nông dân

việt nam hiện nay

 Một là, xu hướng giảm tương đối về tỷ lệ và tuyệt đối về số lượng nông dân trong

cơ cấu xã hội và dân cư nước ta.

 Sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước ta sau hơn 20 năm đổi mới đã đưa tới sự giảm đi tương đối (tức là tỷ lệ nông dân trong tổng số dân) và tuyệt đối (tức là số lượng nông dân) trong cơ cấu lao động và cơ cấu dân cư Tỷ lệ lao động nông

nghiệp trong tổng số lao động xã hội nước ta đang có xu hướng giảm dần mỗi năm

từ 1% - 1,5%, hiện nay chỉ còn khoảng 25 triệu người, chiếm 56% Theo dự báo, lao động nông nghiệp nước ta sẽ còn 50% vào năm 2010 và 30% vào năm 2020 Bắt đầu và ngày càng có xu hướng "công nhân hóa nông dân" Điều này được thể hiện, một mặt, từ chuyển dịch lao động nông nghiệp sang lao động công nghiệp và dịch vụ; mặt khác, từ việc nông dân ngày càng được nâng cao về học vấn, trình độ sản xuất, việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào sản xuất nông nghiệp được nâng lên không ngừng Các hình thức tổ chức sản xuất của nông dân ngày càng đa dạng Kinh tế tư nhân với nhiều hình thức khác nhau vẫn là lực lượng quan trọng, có khả năng thu hút nhiều lao động Một số hộ nông dân ở các địa

phương đã phát triển theo hướng kinh tế trang trại, khắc phục dần quy mô nhỏ, tình trạng manh mún, tạo ra khả năng ứng dụng khoa học, kỹ thuật để mang lại năng

suất, chất lượng hàng hóa nông phẩm ngày càng cao Kinh tế hợp tác và hợp tác xã cũng đang được chú trọng phát triển theo hướng liên kết tự nguyện, tự quản.

Xu hướng giảm dần số lượng, tỷ lệ lao động nông nghiệp và nông dân đồng thời là hệ quả tất yếu của sự phát triển, chuyển dịch của cơ cấu kinh tế trên địa bàn cả nước cũng như mỗi khu vực, từng địa phương theo hướng phổ biến là tỷ trọng công nghiệp tăng lên, tỷ trọng nông

nghiệp giảm đi Đó là xu hướng và quy luật của sự phát triển tiến bộ hợp quy luật, sẽ tất yếu diễn ra ở các nước đang phát triển, đi lên từ một nước cơ bản là nông nghiệp như nước ta.

Tốc độ giảm tương đối về tỷ lệ và tuyệt đối về số lượng giai cấp nông dân nước ta sẽ ngày càng tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung, và quá trình ứng dụng khoa học, kỹ thuật hiện đại, nâng cao năng suất lao động nông nghiệp nói riêng Kết quả là lao động tất yếu trong nông nghiệp, nông dân sẽ giảm xuống và dôi ra, trở thành nguồn nhân lực cần thiết cho sự phát triển công nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp và dịch vụ Đến lượt nó,

sự phát triển của công nghiệp và dịch vụ sẽ tác động trở lại, trở thành động lực thúc đẩy nông nghiệp phát triển hơn nữa.

Nhân tố quốc tế cũng đã và đang tác động vào xu hướng giảm tương đối của giai cấp nông dân nước ta Đó là dòng chảy xuất khẩu lao động mà phần đông là con em nông dân mới được đào tạo nghề để đi lao động ở nước ngoài Lao động ở nước ngoài cũng bao gồm nhiều ngành nghề

đa dạng mà người lao động chủ yếu từ nông dân và nông thôn tham gia dòng chuyển động này Các nhân tố trên tác động đồng thời và đan xen với nhau làm cho xu hướng giảm dần tương đối

về tỷ lệ, tuyệt đối về số lượng giai cấp nông dân trong cơ cấu xã hội và dân cư không những không đảo ngược mà còn nhanh dần lên, như một biểu hiện của sự chuyển dịch xã hội mang tính tiến bộ.

Hai là, xu hướng phân nhánh, phân tầng đa dạng hóa trong cơ cấu giai cấp nông dân.

Giai cấp nông dân hiện nay là sự phát triển kế tục từ giai cấp nông dân thời kỳ tập thể hóa Trong quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới, sự vận động, phát triển của giai cấp nông dân nước ta gắn liền với

sự phân tầng, phân nhánh ngày càng đa dạng

Cùng với sự hình thành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đa sở hữu, người nông dân cũng có mặt trong các thành phần kinh tế khác nhau: Kinh tế quốc doanh với những nông trường, lâm trường; kinh tế tập thể với các hợp tác xã, tập đoàn sản xuất; kinh tế tư nhân có những trang trại và kinh tế hộ gia đình, v.v Xu hướng phân nhánh này sẽ tất yếu kéo theo những khác biệt về phương thức lao động, vai trò trong quá trình sản xuất, mức độ hưởng thụ và cơ hội phát triển mọi mặt Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự phân tầng theo chiều dọc trong nội bộ giai cấp nông dân Do vậy, hình ảnh người nông dân hiện nay đã trở nên đa dạng, không "thuần nhất" như

trước đây

Xu hướng đa dạng hóa ngành nghề trong sản xuất nông nghiệp đã, đang và sẽ đưa tới sự đa dạng hóa trong cơ cấu nội bộ giai cấp nông dân Những ngành nghề truyền thống như trồng trọt, chăn nuôi, tiếp tục được phát triển nhưng đã có những thay đổi lớn cùng với sự chuyển đổi về cơ cấu cây trồng, vật nuôi, sự phát triển về năng suất, chất lượng, số lượng, chủng loại sản phẩm do ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật và đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại Một bộ phận nông dân tiếp tục mở rộng sản xuất các nghề thủ công, các làng nghề truyền thống Nếu năm 1994, số hộ chuyên ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp chiếm 11,2 % số hộ nông dân, thì hiện nay tỷ lệ đó là 26% Một bộ phận khác chuyển sang hoạt động dịch vụ, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và gắn bó với khu vực nông thôn như: kinh doanh xăng, dầu, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn gia súc, làm máy xay xát nhỏ, điều hành các

tổ xây dựng, tổ nghề mộc ở vùng núi cao, vùng sâu, vùng xa, vẫn còn một bộ phận nông dân sống theo phương thức tự túc, tự cấp