Trong hoạt động xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể, tuy nhiên thực trạng của ngành thuỷ sản xuất khẩu sang Mỹ vẫn đan
Trang 1TRƯỜNG ……….
KHOA……….
- -TIỂU LUẬN Thực trạng và các giải pháp kinh tế chủ yếu nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam tại Mỹ
Trang 2Mục lục
Lời mở đầu
1
I.Thực trạng xuất khẩu thuỷ sản Việt nam Mỹ 2
II.Những hạn chế, khó khăn trong xuất khẩu thuỷ sản của
6
III.Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thuỷ sản Việt nam sang thị trường Mỹ
Trang 31 Giải pháp mang tầm vĩ mô 9
2 Giải pháp cấp doanh nghiệp 10
Kết luận
13
Lời mở đầu
Trong nền kinh tế của Việt Nam, thuỷ sản là thế mạnh và là ngành kinh tế mũi nhọn Với lợi thế Việt Nam có hơn 3260 Km bờ biển, 112 cửa sông, lạch, hơn
Trang 42 triệu km2 thềm lục địa, hơn một triệu km2 mặt nước, sự phong phú về các loại thuỷ hải sản nên ngành thuỷ sản của nước ta có điều kiện rất thuận lợi để phát triển
và thực tế nó đã trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Từ năm 1990 đến nay ngành ngư nghiệp đã phát triển mạnh Hàng năm Việt Nam đã
đánh bắt từ 1,2 triệu đến 1,7 tấn hải sản Hàng thuỷ sản Việt Nam hiện đã có mặt
trên 60 quốc gia và Mỹ là một trong những bạn hàng lớn nhất của Việt Nam trong lĩnh vực này Mỹ là một quốc gia nhập khẩu lớn thứ hai trên thế giới với giá trị nhập 10 tỷ USD bình quân mỗi năm Do đó, Mỹ là một thị trường luôn sôi động
và hấp dẫn cả về nhu cầu, số lượng, chủng loại, chất lượng và giá cả thu hút trên
130 nước xuất khẩu Trong hoạt động xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể, tuy nhiên thực trạng của ngành thuỷ sản xuất khẩu sang Mỹ vẫn đang gặp những khó khăn, thách thức
Do đó em chọn và nghiên cứu đề tài: “Thực trạng và các giải pháp kinh tế chủ
yếu nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam tại Mỹ”
I.Thực trạng xuất khẩu thuỷ sản Việt nam vào thị trường Mỹ
Trang 5Bắt đầu từ năm 1994, sau khi Mỹ bỏ lệnh cấm vận đối với Việt nam, những lô hàng thuỷ sản Việt nam đầu tiên đã có mặt trên thị trường Mỹ Từ đó trở đi cho đến tháng 7-2000, mặc dù chưa ký được Hiệp định thương mại Việt-Mỹ nhưng giá trị xuất khẩu hàng thuỷ sản của Việt nam vẫn tăng đều đặn
Từ sau năm 2004, do ảnh hưởng của các vụ kiện chống bán phá giá (CBPG) đối với cá tra, basa và tôm của Việt Nam, mức thuế nhập khẩu của các mặt hàng này
bị áp đặt với mức rất cao, khiến nhiều nhà NK của Mỹ không thể chịu nổi và các nhà xuất khẩu của Việt Nam cũng không thể đáp ứng yêu cầu đóng kỹ quỹ thuế CBPG với một khoản tiền quá lớn và phức tạp về mặt thanh khoản
Nguyên nhân cơ bản này đã khiến nhập khẩu thủy sản VN của Mỹ đang từ mức tăng trưởng rất mạnh, gần 20% về giá trị sụt giảm xuống mức tăng trưởng âm (-24%) Mỹ đã dần trở thành nhà nhập khẩu thứ hai rồi xuống thứ 3 trong số các nhà nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam
Sang năm 2005 và 2006, các vấn đề về đánh giá hành chính đối với cá tra, basa đã
có thuận lợi hơn, nhiều công ty đã được giảm tương đối về mức thuế CBPG Những phức tạp về thuế CBPG và đóng ký quỹ cho Hải quan Mỹ cũng một phần được ổn định Mức thuế CBPG tôm của Mỹ áp đặt với VN thấp hơn so với một số nước cùng xuất mặt hàng này cho Mỹ, vì vậy xuất khẩu sang thị trường Mỹ đã dần được cải thiện
Năm 2007 đánh dấu một sự phục hồi đáng kể trên thị trường Mỹ Sức tăng trưởng nhập khẩu tăng dần từ quý II sang quý III và quý IV đã tăng trưởng khá mạnh với 18,4% về giá trị, đưa tăng trưởng cả năm lên 8,5% về giá trị Đây là mức tăng lớn nhất kể từ sau thời
kỳ suy thoái 2004, 2005 và giai đoạn phục hồi 2006, 2007
Xuất khẩu thủy sản VN sang Mỹ 1997- 2007 Năm Khối lượng (tấn) Tăng trưởng (%) Giá trị (USD) Tăng trưởng (%)
2000 39.668 113 298.220.266 130
Trang 62002 98.665 39 655.654.511 34
2004 89.768 -27 592.824.065 -24
Năm 2007, Mỹ tiếp tục là một thị trường hấp dẫn đối với nhiều nhà xuất khẩu thủy sản thế giới bởi sức tiêu thụ khá mạnh, khối lượng và giá trị mua hàng rất lớn, đơn giá hầu như đạt mức cao nhất so với các thị trường lớn khác như Nhật Bản và EU
Đối với xuất khẩu thủy sản của VN, Mỹ vẫn là một thị trường tiêu thụ rất quan trọng, là nhà nhập khẩu lớn thứ 3 về giá trị, năm 2007 Mỹ đã nhập khẩu gần 100 nghìn tấn thủy sản VN, trị giá trên 720,5 triệu USD, tương đương về khối lượng so với năm 2006, nhưng giá trị tăng 8,5%
Hiện nay, thị trường Mỹ chiếm khoảng 20,4% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản của
VN, sau EU (25,7%) và Nhật Bản (21,1%) Đây là sự phân bố tỷ trọng khá cân bằng và hợp lý cho đầu ra của thủy sản VN Vì vậy việc đẩy mạnh và duy trì tỷ trọng giá trị của thị trường Mỹ là rất quan trọng
Tuy nhiên, năm 2007 vừa qua cũng đánh dấu những chuyển đổi khá quan trọng về thị hiếu tiêu dùng trên thị trường Mỹ, cá rôphi đã ngày càng phổ biến hơn và vượt qua cá da trơn (catfish) lên đứng thứ 5 trong tốp 10 mặt hàng thủy sản được tiêu thụ nhiều nhất ở Mỹ Khối lượng nhập khẩu cá rôphi vào Mỹ tăng lên rất mạnh Thế mạnh của philê cá rôphi là có vị ngọt, cơ thịt chắc, ngấm gia vị, giá cả rất cạnh tranh và nguồn cung cấp lại là các nước nằm trong khu vực Nam Mỹ
Xu hướng thứ 2 là Mỹ tăng cường nhập khẩu các loại tôm chân trắng Các nước như Thái Lan, Êcuađo, Mêhicô, Inđônêxia và Trung Quốc đã đạt được rất nhiều tiến bộ về chất lượng và phẩm cấp Kích cỡ tôm đã được cải thiện rất nhiều Tỷ trọng tôm đạt kích cỡ lớn tăng lên đáng kể, do vậy tôm chân trắng đã đạt được những lợi thế mà trước đây chỉ tôm sú mới có, bên cạnh đó tôm chân trắng lại có lợi thế cơ bản khác là giá cả thấp hơn đáng kể so với tôm sú
Trang 7Nguồn cung cấp tôm chân trắng dồi dào và đảm bảo ổn định hơn do nhiều nước đã tập trung sản xuất tôm chân trắng và giảm đầu tư cho tôm sú Mêhicô và Êcuađo là những nguồn cung cấp tôm chân trắng cỡ lớn được ưa chuộng nhất của thị trường
Mỹ hiện nay Các nước sản xuất tôm hiện nay cũng đang tập trung mạnh hơn vào thị trường Mỹ với các loại sản phẩm tôm chế biến giá trị gia tăng, cả từ tôm sú và tôm chân trắng
7 tháng đầu 2009, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt 2.17 tỷ USD, giảm 8.9% so với cùng kỳ năm trước Mỹ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn thứ 2 của Việt Nam, chỉ đứng sau Nhật Bản Xuất khẩu thủy sản 7 tháng đầu năm của Việt Nam vào Mỹ đạt 380.83 triệu USD, tăng 11.36% và là một trong ít thị trường có kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng
Kim ngạch xuất khẩu 7 tháng năm 2009 và so với cùng kỳ năm 2008
Nguồn: TCTK và Vietstock tổng hợp
Quan sát biểu đồ trên cho thấy, 10 thị trường có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất trong 7 tháng đầu năm 2009 (chiếm 65.73% kim ngạch xuất khẩu thủy sản) có 5 thị trường tăng trưởng so với cùng kỳ năm 2008 Trung Quốc tăng lớn nhất với gần 46%, tuy nhiên giá trị xuất khẩu vào thị trường này tương đối nhỏ (chỉ 52 triệu USD trong 7t/2009) Các thị trường khác như Hàn Quốc, Đức và Tây Ban Nha cũng đạt được tốc độ tăng trưởng khá Từ biểu đồ trên ta cũng thấy được tầm quan trọng của Hoa Kỳ đối với mặt hàng thủy sản của Việt Nam
Trang 8Tôm là sản phẩm xuất khẩu lớn của Việt Nam vào Mỹ.Phân theo mặt hàng, tôm vẫn là mặt hàng có giá trị lớn nhất trong các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vào
Mỹ, kim ngạch 7 tháng năm 2009 đạt 185 triệu USD chỉ đứng sau thị trường Nhật Bản (242 triệu USD) Tôm xuất khẩu vào Mỹ chiếm 24.5% kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam Điều này cho thấy Mỹ vẫn là một thị trường quan trọng đối với tôm xuất khẩu của Việt Nam
Sản phẩm từ cá tra và basa đứng thứ 2 trong số các mặt hàng thủy sản lớn nhất xuất khẩu vào Mỹ Kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đầu năm 2009 đạt 88 triệu USD, chiếm 9.64% giá trị xuất khẩu của mặt hàng này Kể từ sau vụ kiện chống bán phá giá “Cat fish” ở Mỹ năm 2002 đến này, kim ngạch xuất khẩu loại cá này không ngừng tăng và thị trường cũng được mở rộng rất nhiều nước
Ngoài tôm, cá tra và basa, các sản phẩm khác như cá ngừ, trứng cá và cua đều đạt kim ngạch trên 10 triệu USD, các sản phẩm còn lại trị giá 53 triệu USD Cá tra và
cá basa của Việt nam đã dành được thị phần không nhỏ trong tổng khối lượng nhập khẩu loại cá này vào Mỹ Giới tiêu dùng Mỹ đã quen dùng cá basa của Việt nam đây là một lợi thế lớn để Việt nam đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng này vào
Mỹ Các sản phẩm khác như cá ngừ , cá philê đông, cua tươi, cá biển đông, cá nước ngọt đông, cua đông…cũng chiếm được thị phần không nhỏ trên thị trường Mỹ
Trang 9Nguồn: Bộ công thương và Vietstock tổng hợp
Theo đánh giá của người tiêu dùng Mỹ thì các sản phẩm thuỷ sản của ta có chất lượng tốt, mùi vị thơm ngon vì nuôi chủ yếu theo kiểu quảng canh và quảng canh cải tiến nên vị tôm ngọt tự nhiên, ngon hơn tôm nuôi công nghiệp của Thái Lan và Indonesia nên thường bán được với giá cao hơn
II.Những hạn chế, khó khăn trong xuất khẩu thuỷ sản của Việt nam sang thị trường Mỹ.
Thứ nhất, các mặt hàng thuỷ sản của ta xuất khẩu vào Mỹ chủ yếu vẫn ở dạng
sơ chế, giá trị chưa cao trong khi với hơn 100 mặt hàng thuỷ sản thực phẩm nhập khẩu Mỹ có nhu cầu cao về các mặt hàng đã qua tinh chế (tôm luộc, tôm bao bột, tôm hùm, cá philê, hộp thuỷ sản ) Cụ thể, với mặt hàng cá ngừ hiện nay Việt nam mới chỉ xuất khẩu phần lớn cá ngừ tươi hoặc đông vào Mỹ (chiếm 90% giá trị xuất khẩu cá ngừ), trong khi cá ngừ đóng hộp là mặt hàng được tiêu thụ nhiều ở Mỹ thì giá trị xuất khẩu của Việt nam không đáng kể ( 5%) Mỹ coi trọng cả nhập khẩu thuỷ sản phi thực phẩm bao gồm các sản phẩm hoá học gốc thuỷ sản (thức ăn gia súc, dầu cá, bột cá ), ngọc trai, cá cảnh… nhưng ta chỉ mới chú trọng đến xuất khẩu thuỷ sản thực phẩm Vì vậy có thể nói là chưa có sự phù hợp cao trong việc xuất khẩu hàng thuỷ sản Việt nam với yêu cầu nhập khẩu của thị trường Mỹ Thứ hai, tuy hàng hoá Việt nam vào thị trường Mỹ sẽ được hưởng quy chế quan
hệ thương mại bình thường, nhưng hàng thuỷ sản Việt nam vẫn gặp phải sự cạnh tranh quyết liệt chẳng những về giá cả, chất lượng mà cả phương thức đối với nhiềi địch thủ trên thị trường Mỹ Hiện nay có hơn 100 nước xuất khẩu đủ các mặt hàng thuỷ sản vào Mỹ, trong đó có nhiều nước có truyền thống lâu đời trong buôn bán thuỷ sản với Mỹ như: Thái Lan (tôm sú đông, đồ hộp thuỷ sản…) Trung Quốc ( tôm đông, cá rô phi…), Canada ( tôm hùm, cua…), Indonesia (cua,cá ngừ, cá rô phi…), Philippin (hộp cá ngừ, cá ngừ tươi đông, tôm đông và rong biển…) nên sự cạnh tranh trên thị trường sẽ ngày càng quyết liệt Sức cạnh tranh của các doanh nghiệp thuỷ sản Việt nam còn rất yếu, theo phòng thông tin và công nghiệp Việt
Trang 10nam thi trong hai ngành mà Việt nam có khả năng thâm nhập vào thị trường Mỹ là dệt may và thuỷ sản thì tỷ lệ doanh nghiệp có đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường Mỹ là thấp: chỉ có khoảng 50 trong tổng 3000 thành viên của hiệp hội dệt may và 60 –70 trong tổng số hàng trăm thành viên của ngành thuỷ sản là có được năng lực cạnh tranh này Không những thế các sản phẩm về cá của thuỷ Việt nam lại gặp phải sự cạnh tranh của chính các doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt đó là các loại
cá nheo hiện chiếm đến 95% sản lượng cá nước ngọt xuất khẩu của ta Hơn nữa thị trường Mỹ qúa xa Việt nam nên chi phí vận chuyển và bảo hiểm chuyên trở hàng hoá rất lớn, điều này làm cho chi phí kinh doanh từ Mỹ sang Việt nam tăng lên, không những thế thời gian vận chuyển đã làm cho hàng tươi sống giảm về chất lượng, tỷ lệ hao hụt tăng lên, đây cũng là nhân tố khách quan làm giảm tính cạnh tranh của hàng Việt nam xuất khẩu sang Mỹ so với các nước Châu Mỹ la tinh Điều đó đã làm cho lợi thế so sánh trong xuất khẩu thuỷ sản của Việt nam bị giảm sút nhiều và không đạt được hiệu quả như mong muốn vì giá thấp
Thứ ba, thị trường Mỹ đòi hỏi sản phẩm nhập khẩu phải có chất lượng tốt, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm nên họ đã đặt ra những luật lệ rất nghiêm ngặt về vấn đề này: hàng rào phi thuế quan của Mỹ khắt khe hơn so với nhiều thị trường khác, từ sau 18-12-1997 Mỹ áp dụng tiêu chuẩn HACCP cho việc nhập khẩu hàng thuỷ sản Theo quy định này hàng nhập vào Mỹ phải có chứng chỉ của cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu chứng nhận lô hàng được sản xuất tại cơ sở đã ứng dụng HACCP Nội dung HACCP của Mỹ tập chung vào việc đảm bảo an toàn thực phẩm, các yếu tố chất lượng được gắn với hệ thống quy phạm sản xuất ( GMP ) và các yếu tố vệ sinh (SSOP) Luật quy định về nhãn hiệu lực từ
8-05-1994 áp dụng các quy định về dán nhãn đồ hộp cá, các sản phẩm tôm và các yếu tố thông báo về chất lượng và các tiêu chuẩn khác Bên cạnh đó, lấy lý do là bảo về nguồn lợi thiên nhiên và môi trường thế giới nói chung nên Mỹ còn đưa ta các rào cản kỹ thuật nhằm gây ra khoa khăn cho các nhà xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường
Mỹ Thí dụ, với một số nước như Thái Lan, ấn Độ…muốn xuất khẩu được thuỷ sản vào Mỹ doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận công nghệ đánh bắt không
Trang 11mang tính huỷ diệt các hải sản quý hiếm hoặc quy trình nuôi không gây ô nhiễm môi trường xung quanh…Đây chính là những vấn đề mà Việt nam cần phải nghiên cứu vì trước sau Mỹ cũng sẽ áp dụng những quy định này đối với các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu thuỷ sản của Việt nam
Thứ tư, sự hiểu biết của các doanh nghiệp thuỷ sản Việt nam về thị trường Mỹ,
về luật lệ làm ăn của Mỹ còn quá ít Hệ thống luật của Mỹ khá phức tạp, chặt chẽ
và mới lạ đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản của Việt nam Với 50 tiểu bang riêng biệt với hai hệ thống pháp luật cùng song song tồn tại: luật liên bang và luật của từng bang sẽ tạo ra nhiều rủi ro cho các doanh nghiệp Việt nam Chính vì vậy, nếu không nghiên cứu tìm hiểu rõ thì doanh nghiệp Việt nam sẽ phải gánh chịu những thua thiệt nặng nề trong kinh doanh Có thể đơn cử một số luật sau: luật chống độc quyền hoặc cạnh tranh không lành mạnh trong kinh doanh sẽ phạt tiền đền 1 triệu USD hoặc tù 3 năm đối với tư nhân Luật về trách nhiệm đối với sản phẩm, theo đó người tiêu dùng bị thiệt hại có thể kiện nhà sản xuất về mức bồi thường thiệt hại quy định gấp nhiều lần thiệt hại thực tế Các doanh nghiệp Việt nam còn bị động trong việc tìm kiếm khách hàng , xây dựng hợp đồng, xác định giá cả mua bán thuỷ sản …, yếu về công tác Marketing, xúc tiến thương mại Cho đến nay chỉ có một số doanh nghiệp là tham gia hội chợ thuỷ sản Boston tại Mỹ tổ chức vào tháng 3 hàng năm, mới chỉ có hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt nam có văn phòng đại diện tại Mỹ Trong khi đó các nước xuất khẩu thuỷ sản lớn vào Mỹ đều đã thiết lập các văn phòng ở khắp các thành phố khác nhau trên nước Mỹ để kịp thời nắm bắt thông tin và những biến động của thị trường Mỹ nhằm cung cấp cho các doanh nghiệp trong nước
Thứ năm, hàng hoá của nước ngoài xuất khẩu vào Mỹ sẽ phải trải qua một thủ tục hải quan khá chặt chẽ Hệ thông thuế của Mỹ (gọi tắt là HTS) hiện không được thi hành ở Mỹ mà hầu hết các quốc gia thương mại lớn của thế giới đang áp dụng Nhiều loại thuế của Mỹ đánh theo tỷ lệ trên giá trị hàng hoá, tức là mức thuế được xác định dựa trên tỷ lệ phần trăm giá trị hàng nhập khẩu, mức thuế xuất biến động
từ 1%-40% trong đó mức thông thường từ 2%-7% giá trị hàng nhập khẩu Một số
Trang 12hàng hoá phải chịu thuế gộp tức là loại thuế kết hợp cả mức thuế tỷ lệ trên giá trị
và mức thuế theo số lượng…
Thứ sáu, mặc dù đã có những cố gắng và đạt kết quả tương đối tốt hiện nay ngành thuỷ sản Việt nam vẫn còn vấn đề cần giải quyết như: khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên ven bờ, chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp ồ ạt, thiếu quy hoạch, thiếu giống, thiếu trình độ chuyên môn Trong chế biến vẫn còn 2/3 số doanh nghiệp co quy mô vưa và nhỏ chưa đáp ứng được yêu cầu đối với sản xuất và quản
lý theo tiêu chuẩn ngành về an toàn vệ sinh thực phẩm Công nghệ chế biến thuỷ sản nhập từ nước ngoài vừa cũ vừa lạc hậu do đó không đảm bảo được chất lượng phục vụ cho xuất khẩu Như vậy chúng ta phải có công nghệ tiên tiến có lượng vốn lớn Giải quyết vấn đề vốn là bài toán khó đối với mọi quốc gia đặc biệt là những nước nghèo và những nước đang phát triển như Việt nam hiện nay
III.Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thuỷ sản Việt nam sang thị trường Mỹ
1 Giải pháp mang tầm vĩ mô
Từ khi thực hiện chính sách mở cửa nề kinh tế tới nay chúng ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế xã hội Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đã được đề ra trong các văn kiện của đảng, mục tiêu của Đảng Mục tiêu của đảng , chính phủ là mở rộng giao lưu kinh tế với quốc tế trong đó đẩy mạnh xuất khẩu là mục tiêu hàng đầu và ngành thuỷ sản được quan tâm với thị trường tiềm năng là Mỹ Để đạt được mục tiêu mở rộng thị phần, đem lại nguồn thu lớn hơn nữa trong việc xuất khẩu thuỷ sản, chính sách vĩ mô ở đây là:
- Bảo vệ và mở rộng nguồn nguyên liệu thuỷ sản: Nhà nước và Bộ thuỷ sản cần có chính sách giải pháp kịp thời, hiệu quả để tăng nguồn lợi thuỷ sản Trước hết phải ban hành luật bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, hỗ trợ vốn và kỹ thuật nuôi trồng cho nhân dân, phát triển lực lượng khai thác xa bờ Tập chung vốn vào các khoản viện trợ ODA để nâng cấp cơ sở hạ tầng đặc biệt
ở những vùng cung cấp nguyên liệu chủ yếu