Dieu n i y lien quan den nhieu yeu to, trong dd phii ke den: dac diem cua sd hUu sd hUu nha nUdc thudng dan den cinh "cha chung khong ai khdc"; cd che cin bp va tuyen dung lao dpng, trac[r]
Trang 1CHAU MY NGAY NAY SO 11-2009
CAN BjT CAC Ld RO TRONG CAC TAP DOAN VA DOANH NGHIEP NHA NlTOfC
TS Nguyin Minh Phong
Vien Nghien ciiu Phdt tnen KT-XH Hd Ngi
1 T h u a 16 v a g a n h n a n g nd n a n
d o l a m d u n g d a d a n g h o a d a u t\i
Trong n e n k i n h te hien dai, da
d a n g hda d i u tU trd t h a n h yeu cau va
xu h u d n g p h i t t r i e n n g i y cang dam
n e t cua c i c d o a n h nghiep va t a p d o i n
k i n h te t r e n t h e gidi Tuy nhien, xu
h u d n g n a y cung cd t h e d a n de'n suf sup
dd h a y suy yeu cua n h i e u doanh
nghiep va t a p doan dac biet khi cic
b o a t dpng d i u t u n a y dUdc tien h a n h
b i n g vo'n di vay, t r o n g k h i t h i e u cd
che quy t r i c h n h i e m v i kiem s d i t d i u
t u h i e u qua Thiic tien cho tha'y, viec
h o a t dpng da n g a n h nghe, Hnh viic
c u n g cd t i n h hai m a t cua no: Mgt mat,
n e u d o a n h nghiep di diing h u d n g se
giup d o a n h nghiep n i n g cao vi the va
d a t dUdc nhUng muc tieu mdi; mat
khdc, n e u "chech hiidng" heac d i u tU
CO t i n h d a u cd chep g i | t k h a i t h i c
c i c cd hpi dpc quyen n g i n b a n thi co
t h e l a m suy sup h i n h i n h , t h a m chi
d a n h m a t thUdng hieu va gay ra
n h i i n g t h i e t h a i to ldn khd lUdng chd
d o a n h n g h i e p nei rieng va nen k i n h te
ndi chung Nhiing t i c dpng m a t t r i i
cua viec d o a n h nghiep d a u tU da
n g i n h , da n g h e la do khi da d a n g hoa
d i u t u it n h i e u b i n t h a n doanh
n g h i e p d i n h m a t di ldi t h e c a n h
t r a n h , ldi t h e so s i n h vo'n cd cua
minh,' r a t d l m i c sai l i m t h a m chi
p h a i t r a gia d i t do suf p h a n t i n c i c
n g u d n luc, t h i e u k m h n g h i e m q u a n ly
va p h a n ifng t h i trUdng, ciing nhU cac
ky n a n g cong nghe v i c i do t h i e u cap
n h a t thong tin Ben c a n h do, viec kiem s o i t vo'n v i o h o a t dpng da linh viic la r a t phifc t a p , n e u l a m k h o n g td't thi suf t h a t t h o a t , l a n g phi va k h i
n a n g do vd t a i chinh l i nhUng nguy cd
Cd thufc Dac biet, c i n t h a y r i n g , vdi
k h i n a n g tai chinh cd b a n cua minh, viec d i u tU vdn d i n t r a i se buoc doanh nghiep p h i i tim den ngudn von mdi vdi nhUng dieu k h o i n thUdng mai ngat nghed, de dUa hp sa vao chiec bay nd n i n
Tai Viet N a m , t a p d d i n B u u chinh Vien thong (VNPT), ngoai c i c s i n
p h a m , dich vu lien q u a n tdi vien thong va cdng n g h e t h o n g tin, cdn md rpng sang linh viic gdm dich vu q u i n g cio, k i n h doanh b a t dpng s i n , cho
t h u e van phdng T a p d o i n Dien lUc Viet N a m (EVN) ngoai linh viic hoat dpng t r u y e n thd'ng la s i n x u a t k i n h doanh dien n a n g , vien t h o n g cdng cdng va cd k h i dien lufc, cen d i u t u md rpng sang linh viic b a t dpng s i n , linh viic tai chinh - n g a n hang, vdi'3.590
ty ddng (chiem 4,82 p h i n t r a m vo'n chu sd h u u ) T a p d d i n Cad su Viet
N a m (VRG) cung k h d n g chiu bd
k h u o n t r o n g linh viic cao su, ma con
n h i y s a n g n g a n h cd khi, q u i n ly k h a i
t h i c c i n g bien, v a n tai, s i n xuat,
k i n h d o a n h v a t lieu xay diing, k i n h doanh b a t dpng san, k m h d o a n h dich
vu k h a c h san, du lich npi dia, qudc te Tap doan V i n a s h i n ngoai linh viic
Trang 2chuyen sau cua minh, hp cung da dau
tu d;ch vu van tai bien, thuy dien, tai
chinh, che tao cd khi va dU nd phai tra
gap hang chuc l i n vo'n chu sd hiJu;
Vinalines d i u tU ra ngoai 873,78 ty
ddng (chiem 11,8% vd'n chu sd hutu);
TKV 1.786 ty ddng (chiem 16,15% vdn
chu sd hUu) Theo ket luan cua Kiem
toin Nha nUdc cong bdngay 23/7/2009
(sau khi da thufc hien 135 cupc kiem
toan tai 35 tinh thanh, 20 bp, 23 tap
doan kinh te v i nhieu tong cdng ty va
to chdc t i i chinh), ket qua kiem tra
cua 224 ddn vi thanh vien thupe 16
tap ddin tdng cdng ty cho tha'y: so'
doanh nghiep lam an thua 16 chiem
gin 10%; chi rieng mpt vu d i u tU san
xua't dien thoai de ban da lam tdn
that khoang 1.700 ty ddng cho mpt
t i p doan Theo ket qua kiem toan
nam 2008, tong so' nd cua cic doanh
nghiep Nha nUdc v i n len tdi 181.000
ty ddng Mpt so' ddn vi thua 16 nhieu
trong nam 2006 la Tdng c6ng ty S6ng
Hdng v i Tdng c6ng ty Xay diing
TrUdng Sdn, vdi s6'tien 57,7 ty ddng
Tdng cdng ty Lap m i y Viet Nam Id
ldy ke den t h i n g 12/2007 la 23,4 ty
ddng, Tong cong ty Xay diing Sii Gdn
16 90,4 ty ddng, Tdng c6ng ty Xay
dung Cdng trinh Giao thdng 8 - 93,4
ty ddng v i Tong Cdng ty Xay diing
C6ng trinh Giao th6ng 5 Id 102,7 ty
ddng Cac tdng cong ty k h i c nhU
Khanh Viet, Dia d'c Sai Gon, tuy sd lai
theo bio cio, tren 600 ty ddng, nhUng
s6' nd p h i i tra hdn 4.600 ty ddng,
chiem l i n lUdt la 40 v i hdn 60% tdng
ngudn vo'n Nhu vay, mac du ldi
nhuan trUdc thue, theo bao cid cua
kiem toin, dat g i n 1.800 ty ddng,
nhUng so' nd phai tra qua ldn
Nam 2008, nhieu doanh nghiep
nha nUdc c6 s6' nd p h i i t r i gap nhieu
l i n sd vdn chu sd hiiu Trong sd 70 tap
doan, tdng cong ty bao cao, thi cd 30
ddn vi c6 he so' nd phai tra tren v6'n vUdt tren 3 lan, t h a m chi nhieu doanh nghiep vUdt tren 20 lan, nhu Tong cong ty Xay dUng Cong trinh Giao thong 5 gap 42 lan, Tong cong ty Xay dung Cong trinh Giao thong I gap 22,5 lan, Tong cong ty Lap may Viet nam gap 21,5 lan, Tap doin Cdng nghiep Tau thuy Viet Nam gap 21,8 lin Ngoai ra, mpt so' doanh nghiep huy dpng vd'n tuf cac c6ng ty tai chinh, ngan hang cd vo'n gdp cua tap doan, tong cong ty Nha nUdc ciing ra't rui ro
do dUdc hudng nhieu Uu dai, nhU khdng bat buoc phai cd du tai sin
d i m bao cho khoan vay, thu tuc vay vd'n ddn gian Dang quan ngai hdn, mpt s6' tap doan, tong cong ty da danh mpt lUdng vo'n kha ldn dau tU vao ngan hang, hao hiem hoac mua ban cd phieu tren thi trUdng, de dan den
dd vd day chuyen khi mat k h i nang thanh toan Theo bao cao cua 70 tap doan, tdng cdng ty, thi c6 tdi 28 ddn vi hdat dpng d i u tU chufng khoin, t h i n h lap cdng ty chufng khoan, d i u tU vio cdng ty quan ly quy, ngan hang thUdng mai, cdng ty bao hiem vdi gii tri d i u tu la 23.344 ty ddng, chiem 8,7%) vo'n chu sd hijtu va 20%o tdng sd v6'n dau tU ra ngoai Cu the, Tap doan Dau khi d i u tu 5.780 ty ddng, trong
do ngan hang 1.100 ty ddng, cdng ty chufng khoan 76,5 ty ddng, cong ty tai chinh 4.005 ty ddng, cong ty bao hiem
570 ty ddng, quy dau tU 29 ty ddng; Tap doan Cong nghiep Tau thuy Viet Nam d i u tU 1.894 ty ddng, trong do linh viic ngan hang 344 ty ddng, bio hiem 1.462 ty ddng (Bao Viet), quy
d i u tu 88 ty ddng Ben canh dd, tinh trang doanh nghiep nha nUdc thanh lap qua nhieu cong ty con, cong ty lien ket hoat dong trong nhieu linh viic, nganh nghe khac h a n vdi linh vUc sin xua't kinh doanh trUdc day ngay cang
Trang 3CHAU MY NGAY NAY SO 11-2009 11
phd bie'n, nhu: Tdng c6ng ty Thudc la;
Gia'y; Det may; Cong nghiep Tau thuy
dau tu vao rUdu bia, cong nghiep thufc
pham; Tdng c6ng ty Xay diing Cdng
nghiep d i u tu vao thuy dien, nhiet
dien; Tdng cong ty Rudu bia nUdc giii
khat Sai Gdn d i u tu vao thuy dien,
d i u khi, du lich
Co the noi, nhUng hoat dpng d i u tU
kieu nang dpng qua mufc mang tinh
tranh thu khai t h i c cic cd hpi dpc
quyen hoac ldi ich n g i n han cua cic
ddanh nghiep Nha nudc nay, neu
khdng dUdc kiem soit nghiem ngat
hdn, rat de trd thanh nhUng "trii bom
hen gid" co sifc cdng p h i manh va giy
tdn that nang ne, tham chi la nhUng
dd vd toan dien khd ludng cho ddi sd'ng
kinh te - xa hpi dat nUdc, ma cupc
khung hoing t i i chinh My hien nay
chinh la bai hpc dat gia va ndng hdi
Dac biet, neu so s i n h vdi chi phi tdi
da cho dao tao nghe gan vdi di ddi chd
d cua ngUdi n6ng dan phuc vu cic duf
an giii phdng mat bang chi vad
khdang dudi 10 trieu ddng, hoac kinh
phi xay diing mpt ngoi nha tinh nghia
chi khoang 20-50 trieu ddng, thi co
the tha'y rd hdn "suf v6 cam" cua cic
con nd ldn nay trUdc cac bifc xiic cua
xa hpi
2 Nhap n h e m trong so sach ke
toan va cd che trach n h i e m
Dac biet, suf sai lech, kh6ng p h i n
i n h dung thiic te t i i sin, doanh thu
va ket q u i kmh doanh la hien tUdng
k h i phd bie'n trong bao cio t i i chinh
cua nhieu ddn vi, tap trung vao nhUng
dng ldn nhU, Tap doan Than - Khoing
san Viet Nam (TKV); Tap doin Dien
luc Viet Nam (EVN); Tong Cong ty
Hang hai (Vmalmes); Tdng C6ng ty
L i p miy Viet Nam (Lilama); Tdng
Cong ty Bia - Rddu - Nudc giai k b i t
Sai Gdn (Sabeco) Vi ly do nay, Kiem
toin N h i nUdc da phat hien va kien nghi tang thu ngan sich nha nUdc nam 2007 them 4.166 ty ddng (chu ye'u tuf cac khoan thue va phi, le phi);
de nghi giam chi ngan sach nha nUdc 2.731 ty ddng (gdm chi sai, quyet toin sai che dp, khdng diing ngudn kmh phi ); tien hanh dieu chinh tang hdn
137 ty ddng ve tai sin, ngudn vdn, gin 564 ty ddng ddanh thu, giim gin
159 ti ddng chi phi, tang ldi nhuan trUdc thue tren 722 ty ddng, chu ye'u tif cic ddn vi da neu tren
Cic dcanh nghiep nha nUdc Viet Nam dang chie'm giU tdi hdn 50% tin dung dau tU nha nUdc, 70% tdng du
nd qud'c gia v i hdn 80% tdng dU nd tin dung cua cac ngan hang thUdng mai nu6c ta Hieu qua d i u tU cua cic tap doin kinh te, tdng cdng ty n h i nUdc
va doanh nghiep nha nUdc ndi chung,
ca d tren the gidi, cung nhU d Viet Nam, deu khcng cad, va thudng la thap nha't so vdi cic d i u tU va kinh doanh tUdng tuf, nhUng dd cic nha dau tu nUdc ngoii hoac tU nhan trong nUdc thiic hien (neu cd hoac dUdc phep) Dieu n i y lien quan den nhieu yeu to, trong dd p h i i ke den: dac diem cua sd hUu (sd hUu nha nUdc thudng
dan den c i n h "cha chung khong ai
khdc"; cd che cin bp va tuyen dung lao
dpng, trach nhiem c i nhan cua nha
q u i n ly d i u tU va cd che' q u i n ly v6'n
d i u tu - bao gdm ca viec lufa chpn linh viic kinh doanh (thudng hi i p dat hoac de dai, gin vdi ldi ich cue bp, tham chi do ldi ich ca nhan v i phe nhdm, ldi dung vd'n nha nUdc de "danh qui" v i true ldi), cung nhu cd che ra quyet dinh d i u tu (viia phiic tap, cham tre, viia long leo, hinh thufc va nhieu cd hpi cho tham nhung phat sinh, p h i t trien) Thufc te dang cho thay, nhiing c i n h bio cap thiet ve viec p h i i ngan chan kip thdi suf "lien
Trang 4m i n h " cd t h e giuta mpt so' t a p doan,
tdng cong ty n h a nUdc, vdi cac n g a n
h a n g thUdng mai n h a nUdc va cac
q u a n chute cd lien q u a n t r o n g viec vay
va cho vay vd'n, d i u t u cheo, d a u tU da
n g a n h h i n g n g a n ty dong m a n g n a n g
tinh dau cd t r u e ldi ca n h a n hoac phe
nhdm, liing doan t h i trUdng va lang
phi cac ngudn liic qud'c gia
3 Chita ro r a n g t r o n g d i n h
h i f d n g t a i cd c a u
Den nay, ve tdng t h e k h u viic
doanh nghiep n h a nUdc v i n chUa thufc
sii dUdc t i n h Ipc va g i n ket n h u mpt
" q u i d a m t h e p " t r o n g tao cd hpi lan
tda va dinh hudng, cung nhU thiic day
m a n h me cac boat dpng d i u tU xa hpi
ndi chung Mdi day, Uy b a n ThUdng vu
Qud'c hpi da de xua't chi giut lai vo'n tai
khoang 100 doanh nghiep ldn v i lam
an hieu qua nha't, va day n h a n h thoai
von tai 754 doanh nghiep cd p h i n hda
ma Tdng cdng ty D a u tU va K m h doanh
vo'n nha nUdc (SCIC) d a n g n i m giU
Cic cdng ty dUdc b i n di se chu yeu la
cic doanh nghiep viia va nhd, trong dd
Nha nUdc khdng c i n n i m giU cd p h i n
chi phdi Tuy nhien, den n a y SCIC v i n
chUa CO phUdng i n t i i ca'u triic cu the
va cic hoat dpng thong tin can thiet
theo dinh hudng nay, gay t a m t r a n g
chd ddi cang t h i n g va giam bdt cd hpi,
ciing n h u dpng lufc d a u tU cua cac
doanh nghiep va ddi t i e c6 lien quan,
tifc giam dpng liic p h a t trien chung cua
da't nudc, t h a m chi lam gia t a n g c i c
h a n h vi t h a m n h u n g lang phi va t h a t
t h o i t t i l s i n cdng g i n vdi hien tUdng
vifa "ra dim", viia rao riet "van dpng
h a n h lang" va t a m ly "chd chieu", t r a n h
thu va "vo chil"
Thufc te cho t h a y , cd che q u a n ly
hieu qua cac p h i n vdn va t a i s i n N h a
nudc sau cd p h a n hda d a n g cd n h i e u
bdc xiic, nha't la bdn v a n de: Mdt la
thufc h i e n che dp dai dien chu sd hijtu
p h i n vo'n N h a nUdc t a i d o a n h nghiep
cdn p h a n t a n d n h i e u cd q u a n ; Hai Id,
bd n h i e m hoac k h o n g kip thdi thay
t h e c i n bp du c h a t lUdng l a m dai dien chu sd hUu p h i n vo'n N h a nudc tai
d o a n h n g h i e p ; Ba Id, quy dinh ve
q u y e n va t r i c h n h i e m cua td chufc, c i
n h a n q u a n ly vo'n N h a nUdc tai doanh
nghiep chUa rd r a n g ; Bd'n la, cd che
thiic h i e n t h e i i vd'n N h a nUdc tai cic
d o a n h n g h i e p " h a u cd p h i n hda" cdn
c h a m v i chUa m i n h bach, n h a t la chUa can n h a c d a y du de'n muc tieu
b i o d a m dn d i n h va hieu qua boat ddng h e n vutng cua d o a n h nghiep (theo SCIC, d e n n a y "sieu tdng" n i y mdi t h o a i vd'n t a i 45 d o a n h nghiep theo cd che da'u gia Vi vay, trong thdi gian tdi, c a n sdm h o a n thien va cdng k h a i ke h o a c h t h o i i vo'n, thufc hien p h a n n h d m nhd c i c doanh
n g h i e p va t i i cd ca'u n g a n h de thoai vo'n c u n g nhU da d a n g h o i cd che
t h c i i vd'n va md r p n g hdn "room" ty le
sd hutu t r o n g c i c d o a n h nghiep cd
p h i n , de day n h a n h q u a t r i n h sap xep lai cac n g u d n lufc k h u viic doanh
n g h i e p n h a nUdc ndi rieng, n e n kinh
te ndi c h u n g , t a n g cUdng sifc m a n h
t a p t r u n g cua k h u vUc k i n h te Nha nUdc, de cao hdn vai trd k h u vUc kinh
te t u n h a n , ddng thdi cdn giiip g i i m
t h i e u nhUng tdn t h a t va t a n g sU ddng
t h u a n xa h p i Ben c a n h dd, can cd cd che thich hdp (nhU t h i t u y e n , tien cif
va t a n g cUdng t h d n g tin, g i i m s i t , xuf
ly kip thdi t h e o c i c t i e u chi va che t i i cdng k h a i , d u m a n h ) de nhutng ngudi dai dien p h a n vd'n n h a nUdc
"ngdi diing chd", t r a n h a n h h u d n g tdi
b o a t dpng cua d o a n h nghiep, ciing
n h u suf h a o hufng cua k h u vufc tU n h a n doi vdi viec m u a cd p h a n De t r a n h dUdc noi lo n g a i ve viec n g u d n vo'n
N h a nUdc va t a i s a n cdng hi hao h u t
Trang 5CHAU MY NGAY NAY SO 11-2009 13
q u a q u i t r i n h t h o i i vdn, c i n c6 c i c
tieu chi cu t h e va k h o a hpc de d a n h
gia d u n g gia tri (nha't la g i i tri quyen
suf d u n g da't, gia t h u e dat) va hieu qua
h o a t dpng cua cac d o a n h nghiep, ciing
n h u suf d u n g kiem t o a n dpc lap (khi
b i t d i u cd p h i n hda, Ben xe Mien
Ddng, t h a n h p h d Hd Chi M i n h - dUdc
xac d i n h gia tri d d a n h nghiep la 60 ti
ddng NhUng k h i cd quy dinh mdi la
N g h i d i n h 109 cua C h i n h p h u n a m
2007 ve cd p h a n hda d o a n h nghiep,
g i i tri c6 t h e dpi len gap 31 lan) Dac
biet, n e n t i c h biet q u i n ly sd hUu
rieng, q u a n ly dieu h i n h rieng va c i n
l i m sao de cd p h i n hda khdng la cd
hdi de mpt so' ngudi l i m giau tif tai
s i n N h i nUdc t r o n g k h i dUdc cuf q u a n
ly d d a n h nghiep Dd'i vdi doanh
n g h i e p suf d u n g da't t h u e , gia se phai
s a t vdi thi trUdng v i khdng de t i n h
t r a n g g i i t h u e d a t cua N h a nUdc qua
tha'p Sd vdi g i i thi trUdng, lam ldi
k h d n g chinh d a n g cho d o a n h nghiep
N h a nUdc va gay c a n h t r a n h khong
b i n h d i n g giuta c i c k h u vufc doanh
n g h i e p Dac biet, c i n tiep tuc hoan
t h i e n va thd'ng nha't cd sd n h a n thufc
ly l u a n va c i c i c quy dinh l u a t p h i p
(luat, nghi dinh) ddng bp, cu the cho
h o a t dpng cua SCIC, nha't la cac quy
d i n h lien q u a n den sU t h a m gia cua
SCIC t r e n t h i trUdng t i i chinh, t r c n g
dd cd t h i trUdng chufng k h d i n Neu
dieu n a y c h a m dUdc giai quye't, dd
k h i e n SCIC n h u m e t ngUdi khdng Id
hi "yem biia", trdi c h i n , q u a n h q u a n
t r o n g p h a m vi h o a t dpng t h u hep chi
ddn t h u a n thufc t h i cdng vu, n h u l i
mpt "quan gia", cd q u a n ke t o i n ,
thd'ng ke va chufng n h a n t i i chinh k h i
ddn g i i n , bd t r d n g n h i e u "dU dia",
nha't la c i c chiic n a n g d a u tU, k i n h
d o a n h va tU v a n tai chinh, ciing n h u
ap d u n g cdng n g h e q u i n ly hien dai
vao doanh nghiep cdn md n h a t , neu khong m u d n ndi la k h a xa xoi Chinh day cung la ly do giai thich vi sao chu trUdng k h a tao hao dimg SCIC n h u mpt cdng cu dot p h i n h i m
"giai cufu" va kich day b o a t dpng t r i m
l i n g thi trUdng chufng k h d i n Viet
N a m t r e n g thdi gian q u a k h d n g trien
k h a i dUdc cu t h e t r e n thufc te, gay
t h a t vpng va nghi ngd t r o n g dU l u a n
xa hpi, t h a m chi l a m g i i m uy tin
L a n h dao mpt so' cd q u a n t r u n g Udng Dac biet, ngay t r o n g ca hai gdi kich cau tri g i i g i n chuc ty USD von tai chinh hien n a y cua Chinh p h u cung khdng he cd ddng nao dUdc suf d u n g thong qua "kenh SCIC" n h a m d a m bao nguyen tac t h i trUdng trong q u i n
ly ngudn vo'n N h a nUdc nhU suf m e n h
da giao phd cho SCIC k h i t h a n h lap, Noi c i c h k h i c , t r o n g thdi gian tdi, SCIC can n a n g dpng thufc suf hdn va
c i n dUdc giad suf d u n g vd'n N h i nUdc til gdi kich c i u , theo phUdng thufc SCIC ( v i c i c cdng ty m u a - b i n nd khac cua N h a nUdc v i k h d n g p h i i cua
N h a nUdc) tiep n h a n mpt p h i n ngudn vdn nay de thufc hien m u a - b i n c i c cd
p h i n va chufng k h o i n nd k h i c t h e e dinh h u d n g muc tieu, t h a m chi c i mpt doanh nghiep q u a n trpng, nhUng gap khd k h a n , giiip vufc day, rdi b i n lai
t r e n t h i trUdng tai chinh, t h u hdi vd'n dimg tiep cho cac muc tieu cdng ich tUdng tuf L a m n h u vay, tin r i n g hieu
q u i t d i n dien v i l a n h m a n h cua goi kich c i u c6 t h e se cao hdn, diing "luat chdi" thi trUdng hdn, n h u thufc tidn da,
d a n g va se cen t h e hien d c i c nen
k i n h te t h i trUdng n h u My, Tay Au Hdn nUa, b o a t dpng nay cdn tao dpng lufc tich ciic p h a t t r i e n thi trUdng chutng k h o a n t r o n g nUdc, cung n h u thi trUdng m u a , b a n va sap n h a p d o a n h nghiep cua Viet N a m •