ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO LĨNH VỰC XÂY DỰNG VÀ BẤT ĐỘNG SẢN – THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA NGUYỄN THANH NGA* & A -LẾC-XƠ UA-REN** Kể từ năm 2007, vốn đầu tư trực tiếp nước ngồi (FDI) vào Việt Nam có mức tăng trưởng cao hẳn so với năm trước, đạt 57 tỉ USD (trong tháng đầu năm 2008) So với năm trước, vốn FDI năm 2008 có hai đặc điểm khác biệt: quy mơ, có nhiều dự án đăng ký tỉ USD; lĩnh vực đầu tư, FDI tập trung nhiều vào lĩnh vực xây dựng phát triển bất động sản Vậy thực trạng vấn đề đặt cho kinh tế nước ta? Theo số liệu thống kê, dự án lớn hàng tỉ USD tập trung vào lĩnh vực xây dựng bất động sản bên cạnh lĩnh vực lọc dầu khu liên hợp thép Chỉ riêng tháng đầu năm 2008, số dự án tỉ USD, chiếm ba phần tư tổng vốn đăng ký, dự án xây dựng phát triển bất động sản Điều tránh khỏi dự án công nghiệp khác bắt đầu việc xây dựng kết cấu hạ tầng Trong trung hạn, dự án FDI biến Việt Nam thành “công trường” sôi động Ở Việt Nam nhu cầu bất động sản cao nhiều so với mức cung Tại Hà Nội Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ sử dụng loại bất động sản đạt gần 100% Đây điều đáng mừng FDI tăng lĩnh vực xây dựng phát triển bất động sản phù hợp với nhu cầu phát triển đất nước với sách khuyến khích FDI Chính phủ Hiện nay, nhu cầu dự án bất động sản nhà ở, khách sạn, văn phòng cao nhiều so với mức cung Mặc dù vào năm 2007, giá bán thuê tất loại bất động sản loại khu đô thị tăng gấp đơi Thành phố Hồ Chí Minh Hà Nội, tỷ lệ sử dụng chúng đạt gần 100% Theo Chiến lược phát triển Việt Nam, diện tích khu vực thành thị tăng từ 105.000 lên 460.000 năm 2020 tốc độ thị hóa tăng từ 28% lên khoảng 45% vào năm 2025; dân số thành thị đạt 46 triệu người Việt Nam phải xây dựng 35 triệu m2 nhà thành thị để tăng mức diện tích nhà lên 20 m2/người vào năm 2020 Nền kinh tế mở cửa theo cam kết WTO phát triển theo định hướng cơng nghiệp hóa, đại hóa đẩy nhu cầu loại hình bất động sản tăng cao thời gian tới Chính phủ áp dụng sách phát triển khu công nghiệp khu chế xuất công cụ để thúc đẩy tăng trưởng cơng nghiệp hóa khu vực nơng thơn kỳ vọng việc kết hợp kết cấu hạ tầng tốt khu với sách ưu đãi thu hút nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nước ngồi đến vùng q Có thể nói, FDI khỏa lấp chỗ trống nguồn vốn đầu tư cho dự án bất động sản xây dựng, mà thiếu nó, kinh tế khơng thể đạt tốc độ tăng trưởng mong muốn Chính thế, Chính phủ dành ưu đãi cho dự án FDI lĩnh vực Tuy nhiên, nguồn vốn FDI ạt đổ vào lĩnh vực bất động sản xây dựng gây nên bất ổn kinh tế vĩ mô trung dài hạn Nó dẫn đến phân bổ vốn đầu tư không hiệu kinh tế, làm bất ổn cán cân toán, thị trường vốn, đặc biệt hệ thống ngân hàng làm tăng hoạt động đầu thị trường bất động sản Mối quan ngại hữu tác động làm giảm hiệu đầu tư kinh tế có q nhiều FDI vào số loại hình bất động sản Chính quyền địa phương thường quan niệm rằng, có nhiều vốn FDI, dù lĩnh vực giúp phát triển kinh tế địa phương Chính thế, thập niên trở lại đây, tỉnh ạt xây dựng khu công nghiệp khu chế xuất với mục tiêu thu hút FDI Nhưng, thiếu kết cấu hạ tầng phần cứng (điện, nước giao thông) phần mềm (nguồn nhân lực) nên đa phần khu công nghiệp vùng nông thôn xa trung tâm đô thị thu hút FDI Ba năm qua, quyền địa phương lại ạt chấp nhận dự án sân gôn (golf), đó: 78 sân gơn cấp phép với tổng vốn đăng ký 13,3 tỉ USD, chiếm 26.170 39 thành phố tỉnh; 66 dự án khác q trình hồn thành hồ sơ Mọi nhà đầu tư muốn lấy đất nông nghiệp làm dự án, theo quy định Nhà nước, tiền đền bù thấp Ngoài ra, đất cho dự án sân gôn coi đất cho thể thao nên hưởng mức thuế đất ưu đãi Vì thế, nhiều nhà đầu tư thường bắt đầu dự án từ sân gơn, sau “tranh thủ” mở rộng sang dịch vụ khách sạn, nhà hàng giải trí Thực tế, chủ đầu tư chờ đợi thu hồi vốn dự án bất động sản kèm với sân gơn Do đó, thị trường bất động sản hạ nhiệt 123 dự án sân gơn trở nên chậm giải ngân Hiệu hoạt động dự án lại thấp: năm 2007, 13 dự án hoạt động với tổng diện tích đất sử dụng 2.711 ha, nộp vào ngân sách nhà nước 336,3 tỉ đồng(1) Trong dự án gây tác hại ô nhiễm môi trường đất nước, người gánh chịu sau này? Sai lầm cấp phép dự án FDI cách ạt làm thay đổi cấu kinh tế số vùng nơng thơn, chí khu vực thành thị, cách đáng báo động nông thôn, kết cấu hạ tầng đường sá, cầu cống, điện, nước thiếu thốn nguồn nhân lực yếu kém, khơng đầu tư mức Trong đó, quyền địa phương lại thu hồi lấy đất nông nghiệp từ người nông dân để xây dựng khu công nghiệp khu chế xuất, (nhưng lại khó thu hút FDI, chí nhà đầu tư nước) xây dựng sân gôn, nhà nghỉ dưỡng, khách sạn, khu vui chơi giải trí, trung tâm thương mại kể sịng bạc (casino) Tình trạng phát triển ạt khu công nghiệp sân gôn lấy đất kế sinh nhai người nông dân đẩy họ di cư tìm việc làm thành phố Gánh nặng mặt xã hội tăng lên Chính cân đối đầu tư này, kèm với thị trường bất động sản tài cịn sơ khai dẫn đến mối quan ngại bất ổn định nguồn vốn FDI vào xây dựng bất động sản hình thành nguồn vốn FDI ròng, kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn để tăng mức dự trữ ngoại tệ nhằm kìm hãm lạm phát thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việc tăng nguồn vốn ngoại bao gồm trực tiếp gián tiếp tài trợ cho thâm hụt tài khoản vốn tạo thặng dư cán cân toán gần 10,2 tỉ USD vào năm 2007 so với 4,3 tỉ USD năm 2006 Xu hướng tiếp tục năm 2008 Tuy nhiên, phân tích cấu thành dịng vốn FDI rịng hình thành nhờ nhiều vào dự án FDI xây dựng, bất động sản vốn đầu tư gián tiếp cho thấy nguy bất ổn tài trợ Mức tăng tín dụng ngân hàng cho dự án bất động sản năm qua phần nhiều sách tiền tệ nới lỏng, dễ vay, mức lãi suất thấp, yêu cầu chấp… tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống Xét tài khoản vốn, FDI ròng phản ánh cán cân tốn bị thổi phồng, mối lo lại mức độ ổn định luồng FDI tạo luồng vốn FDI ròng Nguồn vốn FDI giải ngân Bộ Kế hoạch Đầu tư công bố cao nguồn vốn FDI rịng Ngân hàng Nhà nước cơng bố cán cân toán Song, số Ngân hàng Nhà nước cơng bố q cao khơng loại trừ nguồn vốn vay từ ngân hàng nước ngồi Vốn FDI rịng nên bao gồm nguồn vốn phía đối tác nước phân bổ trực tiếp cho dự án hình thức vốn cổ phần vốn tái đầu tư họ khoản vay từ công ty mẹ cho công ty Nhưng Bộ Kế hoạch Đầu tư tính gộp vốn đóng góp phía Việt Nam khoản vay ngân hàng ngồi nước Ngân hàng Nhà nước tách vốn vay từ ngân hàng nước nhờ số liệu từ ngân hàng chi nhánh ngân hàng thương mại nước, khó nắm bắt khoản vay từ ngân hàng nước Ngoại trừ nguồn vốn pháp định/vốn điều lệ vốn nhà đầu tư thực có, tồn phần chênh lệch với vốn đăng ký dự án xây dựng bất động sản nhà đầu tư vay ngân hàng đầu tư gối đầu dựa tiền đóng góp người mua bất động sản bán nhà vừa xây giai đoạn trước Trước đây, Luật Đầu tư nước quy định vốn pháp định tối thiểu phải 30% tổng vốn đăng ký Phía đối tác Việt Nam chịu trách nhiệm đóng phần vốn pháp định hình thức giá trị quyền sử dụng đất (ví dụ dự án khu thị Nam Thăng Long – Ciputra) Luật không quy định mức vốn pháp định, nên văn luật dần đưa mức vốn chủ sở hữu tối thiểu cho loại dự án xây dựng bất động sản khác Song, nhìn chung mức quy định thấp Để kinh doanh bất động sản, vốn điều lệ doanh nghiệp cần tỉ đồng (tức khoảng 375 nghìn USD) Các dự án xây dựng khu chung cư, khu đô thị khu công nghiệp cần có vốn chủ sở hữu 20% tổng vốn đầu tư Hiện tại, chưa có quy định cho dự án xây dựng khu nhà nghỉ, khu hỗn hợp vui chơi giải trí, khách sạn tịa nhà văn phịng có dự án hàng tỉ USD cấp phép Chính điều này, vốn pháp định đa phần dự án “tỉ đô” vào bất động sản, dự án Hồ Tràm (4,2 tỉ USD) xây dựng casino, khu vui chơi giải trí nhà nghỉ cơng ty từ Ca-na-đa, dự án Starbay (1,65 tỉ USD) xây dựng sân gôn, khu nghỉ dưỡng công ty British VirginIslands dự án khu công nghệ Thủ Thiêm (1,2 tỉ USD) công ty từ Xinga-po chiếm 20% tổng vốn đầu tư Các nhà đầu tư nước ngồi nhìn thấy lợi nhuận lớn đầu tư vào nước lên có sách tiền tệ nới lỏng để dễ dàng vay ngân hàng (với mức lãi suất thấp yêu cầu chấp) Mức độ tăng tín dụng ngân hàng cho dự án bất động sản năm qua Việt Nam chứng minh nhận định Điều đáng lo ngại việc ngân hàng cung cấp vốn cấp vốn dự án bất động sản xây dựng khó tránh khỏi rủi ro cho hệ thống Theo Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 4-2008 tổng vốn vay dành cho dự án ngân hàng thương mại 135.000 tỉ đồng (trên 8,4 tỉ USD), chiếm 10,8% tổng tín dụng(2) Mức FDI giải ngân lĩnh vực tính đến cuối quý I năm 2008 4,7 tỉ USD Mặc dù 8,4 tỉ USD bao gồm dự án nhà đầu tư nước nước ngoài, số 60% – 70% vốn dự án FDI bất động sản xây dựng (tức khoảng chênh lệch vốn đăng ký vốn pháp định) phải từ vốn vay ngân hàng, số vốn vay ngân hàng chắn chiếm số lớn số giải ngân 4,7 tỉ USD dự án FDI Như vậy, dự án dựa vào “sức khỏe” ngân hàng, đa phần ngân hàng nước để tồn thời gian qua Điều đáng lo ngại ngân hàng dự án bất động sản lại dựa vào nguồn vốn không ổn định ngân hàng sử dụng vốn ngắn hạn vay dài hạn Tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn vay dài hạn ngân hàng thương mại chiếm khoảng 40% nguồn vốn ngắn hạn(3) Các ngân hàng có mức độ rủi ro tương đối cao trì tỷ lệ tín dụng/tiền gửi tồn ngành 90%, cao mức trung bình khu vực 83% Rủi ro khả khoản ngân hàng điều đáng lo ngại chấp cho khoản vay dự án xây dựng bất động sản thường quyền sử dụng đất dự án xây dựng Theo Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 4-2008, bất động sản chiếm khoảng 50% tổng chấp cho vay ngân hàng(4) Trước đây, nhà đầu tư nước ngồi có quyền sử dụng nhờ vào liên doanh với doanh nghiệp đặc biệt tổng công ty nhà nước Những luật quy định FDI mang tính cởi mở giao nhiều quyền cho quyền địa phương cấp phép Các doanh nghiệp nước khơng cần góp vốn với doanh nghiệp nước, mời chào trao cho quyền sử dụng khu đất lớn Sự nở rộ dự án sân gôn tỉnh minh chứng sống động cho điều Do Việt Nam chưa tự hóa tài khoản vốn, nên việc tháo lui nhanh nguồn vốn giai đoạn kinh tế bất ổn tài khơng dễ dàng Tuy nhiên, quan quản lý nhà nước phân định khoản vay từ ngân hàng nước ngân hàng nước Lạm phát sách tiền tệ thắt chặt khuyến khích nhà đầu tư vay vốn từ ngân hàng nước ngoại tệ Việc họ trả lãi suất cho khoản vay dẫn đến việc tháo lui nguồn ngoại tệ trung hạn cân đối nội tệ ngoại tệ Một lý khác làm cho dự án FDI vào xây dựng bất động sản không ổn định phụ thuộc chúng vào bong bóng bất động sản để huy động vốn lớn Chỉ cần hoàn thiện xong phần móng, nhà đầu tư bắt đầu rao bán dự án để sử dụng nguồn vốn nước, nhiều từ hoạt động đầu để thực dự án Dự án Ciputra kéo dài gần 12 năm dựa vào nguồn vốn để tồn Có khả dự án Keangnam, hồn thành xong phần móng, rao bán nhà với giá cao “ngất ngưởng” hành động tương tự Về lý thuyết, chu kỳ từ bùng nổ đến nổ tung (boom-bust circle) kinh tế, việc tăng nguồn vốn vào dẫn đến hiệu ứng sung túc (wealth effects) bong bóng bất động sản Nhưng bong bóng bất động sản lại có ma lực thu hút dịng vốn nước ngồi vào nhiều Tại Việt Nam, kể từ năm 2006, nhà đầu tư nước đầu tư nhiều vào dự án bất động sản làm tăng tổng vốn FDI vào nước Vốn gián tiếp nước đổ vào dự án xây dựng bất động sản Giá đất giá nhà Hà Nội Thành phố Hồ Chí Minh tăng 100% – 200% năm 2006 2007 Như trên, ngân hàng thương mại đầu tư nhiều vào thị trường bất động sản bùng nổ Các dự án FDI vào xây dựng văn phòng khu nhà dựa vào việc “bán non” để hoàn tất dự án chắn kỳ vọng nhiều vào bong bóng bất động sản Và điều có nghĩa là, dự án FDI thực tế tài trợ nhiều nguồn tiền đầu nước, tín dụng dễ dàng từ ngân hàng vốn gián tiếp nước Kể từ đầu năm 2007 Việt Nam thu hút số dự án hàng tỉ USD hàng trăm dự án hàng trăm triệu USD vào xây dựng bất động sản Chính vậy, ổn định thành công dự án bất động sản xây dựng ảnh hưởng lớn đến giá trị FDI ròng cán cân tốn trung dài hạn Trong đó, nhà đầu tư dự án lại dựa vào nguồn vốn nước không ổn định cho dự án Dự án FDI xây dựng bất động sản tiềm ẩn bất ổn khó xác định xác mức độ dự án tài trợ nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước chuyển chủ từ nhà đầu tư nước sang nhà đầu tư nước ngồi cách khơng lành mạnh Kể từ năm 2005, cán cân toán Việt Nam bắt đầu có cấu phần đầu tư gián tiếp 865 triệu USD Thị trường chứng khoán phát triển nóng năm 2006 khiến cho số đạt 1,3 tỉ USD Tuy nhiên, số khiêm tốn so với số kỷ lục 6,2 tỉ USD vào năm 2007 1,36 tỉ USD quý đầu năm 2008 So với mốc kỷ lục VN-Index đạt 1.171 điểm vào tháng 3-2007, giai đoạn thị trường chứng khoán trượt dốc 65% đến tháng 6-2008 Mặc dù nhà đầu tư nước ngồi khơng hoang mang nhà đầu tư nước, mức mua ròng họ giảm chiếm khoảng 1/5 tổng số vốn gián tiếp FDI vào cơng nghiệp nơng nghiệp đem lại giá trị gia tăng loay hoay khâu chế xuất, gia công lắp ráp, lúc nhu cầu thu hút FDI để tăng nhanh GDP lớn Nếu chấp nhận loại hình FDI, với bất động sản mà không đánh giá hiệu lợi bất cập hại… Trái phiếu phủ Việt Nam hấp dẫn năm 2007 đến hết quý I năm 2008 nhờ vào mức lãi suất tương đối đánh giá an toàn Tuy nhiên, hấp dẫn giảm bi quan nhà đầu tư kinh tế vĩ mô Việt Nam Kể từ tháng 42008, mức chênh lệch lãi suất để bảo lãnh cho trái phiếu phủ Việt Nam cao so với trái phiếu Phi-lip-pin – nước có kinh tế bất ổn Điều có nghĩa nhà đầu tư nước tiếp tục rút vốn khỏi trái phiếu phủ Việt Nam Mặc dù thị trường bất động sản “đóng băng”, thiếu hụt cung tương lai chắn hứa hẹn nhiều lợi nhuận cho nhà đầu tư Hơn thế, bối cảnh giá dầu tăng cao phần tình trạng đầu thị trường giới suy sụp thị trường bất động sản Mỹ khiến cho nhiều nguồn tiền nước ngồi tiếp tục tìm đến thị trường bất động sản Việt Nam Sự hấp dẫn thị trường cổ phiếu trái phiếu chắn khiến cho nhà đầu tư gián tiếp quen với thị trường Việt Nam chuyển phần đầu tư họ trở thành cổ đông dự án xây dựng bất động sản Trong đó, nhà đầu tư lại khó tìm kiếm nguồn vốn sách tiền tệ thắt chặt, chí phải bán dự án để trả nợ ngân hàng giảm lỗ, nên dẫn đến kết nhà đầu tư nước ngồi có tiềm lực tài thâu tóm dự án Điều thuận lợi vì, theo cam kết WTO kể từ 11-1-2008, sở hữu nhà đầu tư nước ngồi khơng cịn bị giới hạn theo Nghị định số 139/2007/NĐ-CP, ngày 5-9-2007, Chính phủ hướng dẫn thực thi Luật Doanh nghiệp, lĩnh vực bất động sản xây dựng nhà đầu tư nước ngồi mua góp vốn khơng có giới hạn Sự góp vốn chuyển “chủ đầu tư” làm phức tạp việc quản lý quan chức số liệu cố tình bị che giấu Các nhà đầu tư nước ngồi trường hợp khơng cần phải đáp ứng yêu cầu vốn chủ sở hữu để có quyền sử dụng đất thực dự án, họ lại dễ dàng rút vốn khỏi dự án Tóm lại, dự án FDI xây dựng bất động sản có nhiều khả tài trợ nguồn vốn không lành mạnh nước nguồn vốn gián tiếp nước ngồi biến dự án FDI trở nên bất ổn Các nhà đầu tư rút tiền họ không thu hút khoản tiền đầu cơ, không nhận thấy lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất nước quốc tế, xuất khả bóng bóng thị trường sụp đổ khủng hoảng Ngồi ra, hình thái nguồn vốn vào hình thức làm vơ hiệu hóa cơng cụ bảo vệ đồng nội tệ (sterilization) Ngân hàng Nhà nước Đối với tài khoản vãng lai, doanh nghiệp đầu tư nước ngồi góp phần làm giảm thâm hụt thương mại, có dấu hiệu cho thấy thặng dư thương mại nhóm giảm có khả họ có cán cân thương mại âm trung hạn tập trung nhiều vào dự án bất động sản xây dựng chuyển dịch sang lĩnh vực dịch vụ Thâm hụt thương mại Việt Nam phần lớn nhập nguyên phụ liệu máy móc Thâm hụt tăng đột biến từ năm 2007 dự án xây dựng lớn bắt đầu khởi công giá nguyên liệu giới tăng Năm 2007, giá trị thép nhập tăng kỷ lục 40,5% so với năm trước lượng tăng 27% Giá trị thép nhập tháng đầu năm 2008 đạt khoảng 4,6 tỉ USD, gần 4,9 tỉ USD năm 2007 Tương tự, giá trị nhập máy móc thiết bị tăng 37% năm 2007, đạt mức kỷ lục 10,4 tỉ USD giá trị tháng năm 2008 gần tỉ USD Mặc dù nay, Việt Nam thừa công suất sản xuất thép dài phục vụ xây dựng, nhu cầu thép để xây dựng khách sạn tòa nhà chọc trời phát sinh nhu cầu số chủng loại thép mà nhà sản xuất nước không đáp ứng Ngoài ra, sản xuất nước đáp ứng 50% nhu cầu phôi thép Nếu dự án khu liên hợp thép lớn thực theo kế hoạch, phải tới năm 2010 bắt đầu hoạt động Nhu cầu phơi thép tiếp tục phải nhờ vào nhập trung hạn Giá dầu giới đứng mức cao liên tục biến động làm tăng giá trị nhập thép nói riêng nguyên phụ liệu khác nói chung làm xói mịn tài khoản vãng lai đất nước Việc FDI chuyển dần khỏi khu vực chế biến chế tạo sang lĩnh vực dịch vụ làm giảm cán cân thương mại Việt Nam Việt Nam dựa vào xuất sản phẩm có giá trị gia tăng thấp để thu ngoại tệ, bao gồm nông sản, sản phẩm sơ chế, gia công lắp ráp Cho đến năm đầu kỷ XXI FDI chủ yếu đầu tư vào lĩnh vực gia công chế biến để xuất khẩu, nên khu vực có mức xuất siêu, kể từ Việt Nam cam kết tự hóa lĩnh vực dịch vụ, đặc biệt lĩnh vực bán lẻ phân phối theo lộ trình WTO, FDI rút khỏi lĩnh vực chuyển sang lĩnh vực dịch vụ có mức sinh lời cao Các doanh nghiệp FDI nhận thấy họ thu lợi cao nhập sản phẩm có giá trị cao mức thuế suất thấp phân phối nội địa so với việc chế tạo lắp ráp nước, lạm phát cao làm cho chi phí sản xuất nước cao Việc xây dựng thêm nhiều văn phòng khu thương mại, nghỉ mát khuyến khích FDI chuyển dịch sang lĩnh vực dịch vụ Tác động dài hạn chuyển dịch ổn định kinh tế vĩ mô luồng tiền vào nhiều, có q tài sản nước dẫn đến bong bóng kinh tế lạm phát cao Việc tăng chuyển lợi nhuận nước doanh nghiệp FDI lĩnh vực dịch vụ làm xói mịn dự trữ ngoại tệ làm yếu công cụ chống lạm phát nỗ lực Ngân hàng Nhà nước Trong thời gian dài thu hút FDI, ngành công nông nghiệp không thu nhiều lợi ích từ chuyển giao cơng nghệ tăng giá trị gia tăng FDI tập trung khâu chế xuất, gia công lắp ráp Trong FDI gần đổ nhiều vào dự án xây dựng bất động sản giúp bù đắp cho thiếu hụt nguồn đầu tư nước, chấp nhận hình thức FDI vào loại hình bất động sản mà khơng có đánh giá hiệu kinh tế tiềm lực tài kỹ thuật nhà đầu tư chắn dẫn đến bất ổn, khơng muốn nói “lợi bất cập hại” Nguồn vốn FDI đổ vào đất nước nhiều minh chứng mạnh mẽ mức độ hấp dẫn kinh tế giúp bù đắp cho thiếu hụt nguồn đầu tư nước, FDI không thiết nguồn vốn ổn định tạo tăng trưởng kinh tế cách bền vững./ * Chuyên gia kinh tế UNDP ** Kinh tế trưởng UNDP (1) Anh Quân: Cân, đo, đong, đếm dự án sân gôn, tải mạng www.vn.economy.vn ngày 9-9-2008 (2) Báo cáo phân tích ngành ngân hàng ngày 24-7-2008, Cơng ty Cổ phần chứng khoán Bảo Việt (BVSC) (3) Tài liệu dẫn (4) Báo cáo phân tích ngành ngân hàng ngày 24-7-2008, Cơng ty Cổ phần chứng khốn Bảo Việt (BVSC) ... bóng bất động sản lại có ma lực thu hút dịng vốn nước ngồi vào nhiều Tại Việt Nam, kể từ năm 2006, nhà đầu tư nước đầu tư nhiều vào dự án bất động sản làm tăng tổng vốn FDI vào nước Vốn gián tiếp. .. làm cho dự án FDI vào xây dựng bất động sản không ổn định phụ thuộc chúng vào bong bóng bất động sản để huy động vốn lớn Chỉ cần hồn thiện xong phần móng, nhà đầu tư bắt đầu rao bán dự án để sử... vốn đăng ký dự án xây dựng bất động sản nhà đầu tư vay ngân hàng đầu tư gối đầu dựa tiền đóng góp người mua bất động sản bán nhà vừa xây giai đoạn trước Trước đây, Luật Đầu tư nước quy định vốn