Trong giảng dạy, mỗi GV có thể áp dụng nhiều phương pháp,nhưng theo tôi, phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo;phương pháp tích hợp là đựơc sử dụng nhiều và có hiệu quả.Với phương pháp [r]
Trang 1SUY NGHĨ VỀ VIỆC
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Những thay đổi nhanh chóng đang diễn ra khiến cho các nhà giáo dục phải thừa nhận một thực tế là các môn học,các phương pháp dạy học từ trước đến nay
ít nhiều đã lỗi thời không phù hợp Đứng trước sức ép của hiện tại và bức tranh chân thực của xã hội trong tương lai,các nhà làm công tác giáo dục đã có cái nhìn mới về sự thiết lập các môn học mới mẻ, các phương pháp dạy thích hợp,giúp học sinh thích ứng được trong cuộc sống xã hội hiện tại và hướng về tương lai
Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết,là vấn đề bức bách đang được đặt ra khi mà yêu cầu cuộc sống từng giờ, từng ngày đòi hỏi phải có những con người mới năng động, sáng tạo.Khi mà thông tin đại chúng phát triển như vũ bão, đòi hỏi HS phải biết cách tiếp nhận và xử lý ngay từ khi còn ngồi ghế nhà trường.Và quan trọng hơn nữa tỷ lệ HS chán học, bỏ học ngày càng cao,khi các em hằng ngày phải chịu đựng sự áp đặt lối học từ chương,khô khan, máy móc với phương pháp dạy học đơn thuần truyền thống Là GV dạy văn, tôi thấy việc đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết.Dạy văn là hướng dẫn và tổ chức cho
HS cách thức để các em tự tìm ra cái hay,cái đẹp của tác phẩm theo nhận thức riêng của mình.Vai trò của GV là chỉ giúp cho Hs tìm hiểu và khám phá tác phẩm văn học đúng cách,phân tích và tiếp nhận nghệ thuật đúng nguyên tắt,tránh suy diễn, đoán mò.Cũng không nên để HS rơi vào tình trạng thấy hay mà không biết hay chỗ nào,tại sao hay?Dù có nhiều đổi mới nhưng có một điểm tôi thấy chưa đổi mới lắm là tại sao lại nhất thiết phải ra đề trong các tác phẩm văn học mà không thể lấy những hình ảnh thiết thực trong cuộc sống mà hàng ngày các em nhìn thấy,tiếp xúc ,quan sát Ấn tượng đó in sâu trong đâù, các em dễ dàng thể hiện cảm xúc chân thật của mình
Trong giảng dạy, mỗi GV có thể áp dụng nhiều phương pháp,nhưng theo tôi, phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo;phương pháp tích hợp là đựơc sử dụng nhiều và có hiệu quả.Với phương pháp dạy học tích cực,GV không đưa ra cho HS cái kiến thức ở dạng có sẵn mà hướng dẫn, tổ chức,cố vấn cho các em hoạt động trí tuệ để tự mình tìm ra kiến thức mới.Muốn làm tốt hoạt động này, theo tôi,GV phải biết cách dạy HS phương pháp tự học,giúp các em biết sử dụng vốn kiến thức của bản thân,biết phân tích , đánh giá, trình bày vấn đề.Có phát triển năng lực tự học thì HS mới tự khám phá,tìm tòi ra tri thức mới.Và qua đó đạt được nhiều niềm vui sáng tạo ,làm động lực cho quá trình học tập suốt đời.Phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi sự nổ lực rất lớn của HS và GV cũng phải biết cách đặt câu hỏi,giao nhiệm vụ chung cho cả lớp và những câu hỏi riêng cho các đối tượng khác nhau để các em có thể hoàn thành được phần việc của mình
Đối với phương pháp học tích hợp,theo tôi,biết tích hợp kiến thức ở các môn học góp phần chống thái độ tiêu cực,lười suy nghĩ,giúp HS có khả năng áp dụng hết sức rộng rãi những kiến thức đã học vào trong cuộc sống.Ví dụ một bài ngữ văn có sự phối hợp kiến thức của 3 phân môn :Văn-tiếng việt-tập làm văn.Cả
3 phân môn này phối hợp chặt chẽ với nhau,nhưng mỗi bài học vẫn được xác định bởi mục tiêu cụ thể cùng phương pháp dạy học đặc thù của từng phân môn.Chỉ có
sự phối hợp này mới tạo hiệu quả tối đa cho bài học
Trang 2Đổi mới phương pháp dạy học bước đầu sẽ gặp nhiều khó khăn vì thói quen của phương pháp dạy truyền thống,muốn thay đổi ngay không phải là chuyện dễ dàng.Nhưng không việc gì là không làm được,người GV chịu khó nghiên cứu,học tập thì sẽ thích nghi được ngay và thấy phương pháp mới có nhều điểm hay,thiết thực Nhất là hiện nay việc đưa công nghệ thông tin vào trong giảng dạy đã đem lại hiệu quả,tranh ảnh minh họa sinh động , đẹp, thực tế góp phần giúp HS tiếp thu bài một cách nhanh chóng Nói tóm lại, đổi mới phương pháp giảng dạy đòi hỏi GV cũng phải chuẩn bị tốt về bộ môn mình sẽ dạy, đáp ứng được yêu cầu của chương trình, đảm bảo được kết quả mong đợi.GV cũng hiểu được các phương pháp sư phạm cần thiết để ứng xử linh hoạt với nhiều đối tượng HS Có như thế việc dạy và học mới đạt hiệu quả cao
Đối với phân môn Tiếng Việt
Các tiết học về các biện pháp tu từ nói riêng và chương trình Tiếng việt nói chung được xây dựng theo chương trình tích hợp khá cao.Nghĩa là tích hợp ở một đơn vị kiến thức và kỹ năng mới với những kỹ năng học trước đó theo nguyên tắc đồng trục.Cụ thể là kiến thức và kỹ năng hình thành ở bài học,lớp học,bài học sau bao hàm kiến thức và kỹ năng ở bài học,lớp học trước nhưng cao hơn,sâu hơn
Ví dụ:
Lớp 6,HS được học các phép tu từ từ vựng như: so sánh,nhân hoá,ẩn dụ,hoán dụ
Lớp 7,HS học cá phép tu từ về cú pháp như: Điệp ngữ,chơi chữ,liệt kê Lớp 8,HS học sâu hơn về biện pháp tu từ về ngữ nghĩa như: nói quá,nói giảm,nói tránh
Cụ thể khi dạy bài “Điệp ngữ”,khi giúp HS tìm hiểu khái niệm về điệp ngữ,tác dụng của điệp ngữ và các dạng điệp ngữ thì cấc em sẽ được tìm hiểu một số khổ thơ,đoạn thơ đã học trước đó.Việc tìm hiểu đó không chỉ giúp HS hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa văn bản mà còn biết vận dụng biện pháp tu từ này vào trong việc tạo lập văn bản gây cảm xúc cho người đọc
Khi dạy bài này, đầu tiên GV phải cho HS phân tích mẫu bằng cách đọc khổ đầu và khổ cuối cua rbài thơ :Tiếng gà trưa” và qua hệ thống câu hỏi: Trong khổ thơ đó từ nào được lặp đi lặp lại? Việc lập lại từ “nghe”,từ “vì” có tác dụng nhấn mạnh điều gì? Sau khi HS trả lời xong,GV chốt lại bài giúp Hs hiểu cách vận dung như vậy gọi là điệp ngữ
Ví dụ điệp ngữ vòng tròn trong đoạn thơ:
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu
Ngàn dâu xanh ngắt một màu
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai
Âm tiết câu cuối được lập lại thành âm tiết đầu của câu sau,cứ thế giúp cho câu thơ liền nhau,có tác dụng lớn trong việc bộc lộ cảm xúc,nỗi buồn miên man,dai dẳng của người chinh phụ sau khi tiển chồng ra trận
Ví dụ điệp ngữ cách quãng trong đoạn thơ:
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu tổ quốc
Trang 3Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ
Điệp từ vì nhấn mạnh để khẳng định tình yêu,mục đích chiến đấu cao cả đó là
vì tổ quốc, quê hương và cả vì bà.Cũng cần cho HS biết cách phân biệt điệp ngữ và đảo ngữ.Trong bài ca dao
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
Từ lá xanh,bông trắng,nhị vàng được lặp đi lặp lai nhưng không phải là điệp ngữ mà chỉ là đảo ngữ
Hay dạy bài “nói quá”,qua ví dụ và qua một số câu hỏi gợi ý dần dần Gv giúp
HS hiểu thế nào là nói quá
Ví dụ: Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần
Hỏi: Qua câu mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày ,em hiểu thánh thót như mưa ruộng cày nghĩa là gì? GV cũng gợi ý buổi trưa ,trời nắng gắt,người nông dân đi cày mồ hôi dổ nhiều,nhưng có đổ như mưa trút xuống ruộng hay không?
Để từ đó nhấn mạnh cho thây nỗi vất vả,cực nhọc của người nông dân trên đồng ruộng
Ví dụ: Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
GV cũng đặt câu hỏi sỏi đã cũng thành cơm ý muốn nói gì? Chắc chắn HS biết ngày là đề cao giá trị của sức lao động,có niềm tin thì việc gì dù khó khăn cách mấy cũng có thể vượt qua được.Ngoài ra GV cũng có thể đưa ra nhiều ngữ liệu khác để HS tập phân tích.Nhất là trong quá trình tổ chức hoạt động thực hành luyện tập,đây là phần hết sức cần thiết trong giờ Tiếng việt.Qua việc giải quyết các bài tập,HS sẽ được khắc sâu hơn phần kiến thức đã học và kỹ năng vận dụng một cách linh hoạt Tuy nhiên để tiết Tiếng việt đạt hiệu quả,GV cần phải chuẩn bị chu đáo: xác định mục tiêu cần đạt,lượng kiến thức cần cung cấp cho HS ở mỗi bài học,xác định kiến thức trọng tâm buộc HS phải nắm vững sau mỗi bài.Hệ thống câu hỏi phải rõ,dễ hiểu ,từ câu hỏi phát hiện đến khái quát;từ câu hỏi gợi mở đến câu hỏi nêu vấn đề;câu hỏi tình huống;câu hỏi tích hợp.Mộtkhâu cũng không kém phần quan trong để giúp tiết Tiếng việt thành công là việc sử dụng DDDH.GV cần chọn lựa,xác định xem cần phải có những đồ dùng nào,ghi nội dung gì,sử dụng lúc nào cho có hiệu quả.Dù đồ dùng sử dụng ở thời điểm nào cũng đảm bảo tính chính xác,khoa học và tính thẩm mỹ Riêng đối với HS,trong các giờ Tiếng việt cần phải chuẩn bị kỹ theo hướng dẫn của GV đảm bảo nắm vững kiến thức cũ,làm cơ sở cho việc tiếp nhận kiến thức mới