Giải phẫu x quang và một số biến đổi cấu trúc xương khớp

GIẢI PHẪU HÌNH ẢNH VÀ MỘT SỐ BẤT THƯỜNG HÌNH THÁI XƯƠNG, KHỚP TRÊN X QUANG MỤC TIÊU HỌC TẬP 1.. Thay đổi cấu trúc xương - Loãng xương: mật độ xương giảm, vỏ xương mỏng, các thớ xương

GIẢI PHẪU HÌNH ẢNH VÀ MỘT SỐ BẤT THƯỜNG

HÌNH THÁI XƯƠNG, KHỚP TRÊN X QUANG

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Trình bày giải phẫu hình ảnh một số xương, khớp trên X quang

2 Trình bày các bất thường về cấu trúcxương, khớp trên X quang

3 Xác định và mô tả được hình thái tổn thương gãy xương trên phim X

quang

NỘI DUNG

1 Giới thiệu các phương pháp thăm khám hình ảnh xương khớp

Các phương pháp thăm khám hình ảnh xương khớp được sử dụng hiện nay bao gồm:

- X quang: là phương tiện ra đời từ rất lâu (1895) và được ứng dụng đầu tiên trong các kỹ thuật khảo sát hình thái xương khớp, cho đến nay X quang vẫn giữ nguyên giá trị, gần như không thể thay thế

- Siêu âm: chủ yếu dùng đánh giá tổn thương phần mềm, có thể chẩn đoán tràn dịch khớp, các tổn thương mất liên tục vỏ xương ở những vị trí nông…

- Cắt lớp vi tính: là phương tiện sử dụng tia X, có ưu thế hơn X quang do đánh giá tổn thương trên các mặt phẳng 3 chiều Có giá trị cao trong khảo sát sọ, hàm mặt, cột sống…

- Cộng hưởng từ: có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn CLVT trong nhiều trường hợp Ưu thế trong đánh giá sụn khớp, dây chằng, đĩa đệm…

2 Hình ảnh giải phẫu của một số xương khớp trên X quang

Khớp vai và xương quanh khớp vai

1 Cổ giải phẫu

xương cánh tay

2 Củ lớn

3 Củ bé

4 Cổ phẫu thuật

5 Thân xương

cánh tay

6 Chỏm

7 Ổ chảo

8 Mỏm cùng vai

9 Khớp cùng vai –

đòn

10 Mỏm quạ

11 Xương đòn

12 Góc trên xương

vai

13 Bờ trong xương

vai

14 Góc dưới xương

vai

15 Bờ ngoài xương

vai

Khớp khuỷu và xương quanh khớp khuỷu

1 Xương cánh tay

2 Lồi cầu ngoài xương cánh tay

3 Chỏm lồi cầu

4 Khớp quay – lồi cầu

5 Đầu trên xương quay

6 Cổ xương quay

7 Xương quay

8 Xương trụ

9 Lồi củ xương quay

10 Khuyết quay xương trụ

11 Ròng rọc

12 Mỏm khuỷu

13 Mỏm trên lồi cầu trong

14 Hố mỏm khuỷu

15 Khuyết ròng rọc

16 Hố lồi cầu trong

17 Mỏm vẹt

18 Lồi củ xương trụ

Cổ tay và bàn ngón tay

1 Mỏm trâm quay

2 Đầu dưới xương quay

3 Đầu dưới xương trụ

4 Mỏm trâm trụ

5 Xương thuyền

6 Xương nguyệt

7 Xương tháp

8 Xương đậu

9 Xương thang

10 Xương thê

11 Xương cả

12 Xương móc

13 Nền xương bàn II

14 Thân xương bàn III

15 Cổ xương bàn V

16 Đầu xương bàn IV

17 Khớp đốt bàn ngón III

18 Đốt gần (đốt 1)

19 Đốt giữa (đốt 2)

20 Đốt xa (đốt 3)

21 Xương vừng

22 Đầu xa đốt 3

Xương chậu và khớp háng

1 Mào chậu

2 Gai chậu sau trên

3 Cánh chậu

4 Lỗ cùng trước

5 Khớp cùng chậu

6 Đường cong xương cùng

7 Gai chậu trước trên

8 Gai chậu trước dưới

9 Gai ngồi

10 Ngành trên xương mu

11 Lỗ bịt

12 Ngành của xương ngồi

13 Ụ ngồi

14 Khớp mu

15 Xương cụt

16 Xương đùi

17 Mấu chuyển bé

18 Mấu chuyển lớn

19 Cổ xương đùi

20 Chỏm xương đùi

21 Ổ cối

22 Hố trung tâm

23 Koehler’s teardrop

24 Đường mỡ phần mềm

25 Đường liên mấu chuyển

26 Đường mỡ phần mềm

Khớp gối và xương quanh gối

1 Lồi cầu trong xương đùi

2 Gờ gian lồi cầu

3 Diện khớp lồi cầu trong

4 Xương chày

5 Xương mác

6 Đầu xương mác

7 Diện khớp chày mác

8 Diện khớp lồi cầu ngoài

9 Lồi cầu ngoài xương đùi

10 Xương bánh chè

11 Xương đùi

12 Xương vừng

13 Lồi củ chày

14 Diện khớp đùi - bánh chè

Xương khớp cổ chân

1 Xương mác

2 Diện khớp chày mác

3 Mắt cá ngoài

4 Xương chày

5 Mắt cá trong

6 Xương sên

7 Cổ xương sên

8 Đầu xương sên

9 Xương ghe

10 Xương gót

11 Lồi củ sau xương sên

12 Lồi củ sau xương chày

3 Các dấu hiệu và triệu chứng X quang xương khớp cơ bản

Thay đổi cấu trúc xương

- Loãng xương: mật độ xương giảm, vỏ xương mỏng, các thớ xương thưa Loãng xương khu trú có là biểu hiện của bệnh lý tại chỗ Loãng xương lan tỏa do nguyên nhân toàn thân, bệnh hệ thống

- Đặc xương: tăng mật độ xương, vỏ xương dày, các thớ xương sát nhau

Đặc xương khu trú là biểu hiện bệnh lý tại chỗ Đặc xương lan tỏa do nguyên nhân toàn thân, bệnh hệ thống

- Tiêu xương (khuyết xương): là hình ảnh mất cấu trúc xương tại một vùng

Ổ tiêu xương có mật độ đều, bờ rõ, có viền đặc xương mỏng hướng đến u xương lành tính

Ổ tiêu xương có mật độ không đều, bờ nham nhở, không có viền đặc xương hớn đến ác tính

Viền đặc xương dày thường gặp trong viêm xương tủy

- Mảnh xương chết: hình ảnh mảnh xương nằm trong vùng tiêu xương và biệt lập với các cấu trúc xung quanh, thường gặp trong viêm xương tủy

- Phản ứng màng xương: có thể biểu hiện bằng đường vôi hóa mảnh nằm ngoài vỏ xương, hoặc nhiều đường vôi hóa tạo hình vỏ hành, hoặc đường vôi hóa tạo với thân xương một góc nhọn (dấu hiệu bong màng xương với góc Codman hay tam giác Codman)

Thay đổi hình dạng xương

- Phì đại xương

- Mỏng xương (teo xương)

- Cong xương

Gãy xương

- Hình thái đường gãy:

Gãy ngang: đường gãy vuông góc với trục thân xương

Gãy chéo: đường gãy tạo góc nhọn với trục thân xương

Gãy xoắn: thường do cơ chế chấn thương, chi bị xoắn vặn

Gãy cành tươi: ở trẻ em do cấu trúc xương không giòn như ở người lớn Gãy bong: gãy xương ở các vị trí bám của gân, dây chằng

Gãy xương xốp: thường biểu hiện bằng biến dạng xương, mất liên tục và biến dạng các bè xương

Gãy mỏi: gãy do vi chấn thương

Gãy sụn tiếp hợp ở trẻ em

- Các kiểu di lệch

Di lệch chồng

Di lệch sang bên

Di lệch gập góc

Di lệch xoay

Thay đổi ở khớp

- Trật khớp

- Hẹp khe khớp: khe khớp hẹp đều toàn bộ diện khớp thường gặp trong tổn thương viêm Hẹp khu trú vùng tỳ đè gặp trong thóa hóa khớp

- Rộng khe khớp: có thể do tràn dịch khớp, phì đại sụn khớp, đứt dây chằng…

- Khuyết xương dưới sụn và khuyết xương bờ khớp, thường gặp trong viêm khớp mạn tính, thoái hóa khớp

- Mỏ xương, gai xương, cầu xương: vôi hóa cấu trúc bao khớp hoặc vị trí bám của các gân, dây chằng quanh khớp Thường gặp trong thoái hóa khớp

4 Một số hình ảnh tổn thương xương khớp trên X quang

Hình ảnh loãng xương với đậm độ xương giảm, các thớ xương thưa, vỏ xương

mỏng

Gãy 1/3 giữa xương đòn, di lệch

Hình ảnh gãy chéo 1/3 dưới xương chày và 1/3 trên xương mác

Trật khớp vai

Hình ảnh hẹp khe khớp diện tỳ đè trong thoái hóa khớp

Gãy đầu dưới xương quay, trật khớp quay – trụ dưới (gãy Galeazzi)

Gãy xương bánh chè

Gãy Dupuytren: gãy 1/3 dưới xương mác, gãy mắt cá trong, doãng mộng chày

mác, trật khớp chày – sên

Gãy cổ xương đùi bên trái

Gãy hai xương cẳng tay - Gãy cành tươi ở trẻ em

Gãy đầu dưới xương quay, di lệch ra sau, lên trên, ra ngoài (gãy Colles)

Gãy xương cánh tay tại vị trí ổ tiêu xương có sẵn – gãy xương bệnh lý

TÀI LIỆU THAM KHẢO

www.learningradiology.com www.radiopedia.org