Quá trình đô thị hoá ở Việt Nam tuy diễn ra khá sớm, ngay từ thời trung đại với sự hình thành một số đô thị phong kiến, song do nhiều nguyên nhân, quá trình đó diễn ra chậm chạp, mức độ
Nội dung và phương pháp nghiên cứu
Địa điểm nghiên cứu
Đề tài giới hạn nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm hộ nông dân tại Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011-2016.
Thời gian nghiên cứu
Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 4/2017 đến tháng 6/2018.
Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân chịu sự ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá và diện tích đất sản xuất nông nghiệp đã chuyển mục đích sang đất đô thị, đất công nghiệp, dịch vụ trên địa bàn Thị xã Từ Sơn và tại 3 phường, xã nghiên cứu (Tân Hồng, Đông Ngàn, Phù Chẩn).
Nội dung nghiên cứu
3.4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến quá trình đô thị hoá
- Điều kiện tự nhiên: Vị trí địa lý, đặc điểm địa hình, khí hậu, thủy văn, các nguồn tài nguyên
- Điều kiện kinh tế, xã hội: tăng trưởng kinh tế, thực trạng phát triển kinh tế các ngành, dân số và lao động, thực trạng cơ sở hạ tầng
- Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: những thuận lợi, khó khăn tồn tại
3.4.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất Thị xã Từ Sơn
- Hiện trạng sử dụng đất năm 2016
- Biến động đất đai giai đoạn 2011 - 2016
3.4.3 Tình hình đô thị hóa và phát triển đô thị, công nghiệp trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
- Sự phát triển đô thị và khu công nghiệp trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
- Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế
- Tình hình biến động dân cư do quá trình đô thị hóa
3.4.4 Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm của hộ nông dân trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
- Ảnh hưởng của đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp;
- Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống của hộ nông dân;
- Ảnh hưởng của đô thị hóa đến việc làm của hộ nông dân;
- Ảnh hưởng của đô thị hóa đến ngành nghề phụ;
- Ảnh hưởng của đô thị hóa đến môi trường: môi trường đất, nước;
- Ý kiến của nông hộ về chuyển dịch đất nông nghiệp sang đất đô thị, khu công nghiệp tại địa bàn nghiên cứu
3.4.5 Đề xuất các giải pháp trong sử dụng đất và nâng cao đời sống hộ nông dân
- Giải pháp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất;
- Giải pháp về chính sách;
- Giải pháp về đào tạo nghề và tạo việc làm;
- Giải pháp về môi trường;
Phương pháp nghiên cứu
3.5.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
Trên cơ sở diễn biến của quá trình đô thị hóa, sự biến động sử dụng đất tại
3 xã, phường đang có sự chuyển dịch đất nông nghiệp sang đất đô thị, đất khu công nghiệp, dịch vụ Trong thị xã Từ Sơn chọn 3 xã, phường đang có sự chuyển dịch đất nông nghiệp sang đất khu công nghiệp-dịch vụ và đất khu đô thị với diện tích nhiều nhất là ở 3 xã, phường (xã Phù Chẩn, Phường Tân Hồng, Phường Đông Ngàn) bởi tốc độ đô thị hóa của 3 xã, phường này cao hơn xã, phường khác trong Thị xã Từ Sơn Cùng với khu công nghiệp Tiên Sơn, Khu công nghiệp-đô thị -dịch vụ Hanaka; Khu đô thị Tân Hồng-Đồng Nguyên; Khu dân cư dịch vụ Yên Lã; Dương Lôi, Trung Hoà; Khu dân cư dịch vụ Phù Chẩn; Khu công nghiệp-đô thị-dịch vụ VSIP; Khu đô thị Thiên Đức)…, góp phần thay đổi cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế của Thị xã Từ Sơn, làm thay đổi quá trình công nghiệp hóa-hiện đại hoá của Thị xã Từ Sơn
3.5.2 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
- Thu thập tư liệu, số liệu có sẵn từ các cơ quan nhà nước, phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng Kinh tế, phòng Thống kê, phòng Tài chính-Kế hoạch của Thị xã Từ Sơn
- Thu thập các số liệu về hiện trạng và biến động sử dụng đất, danh mục các dự án liên quan đến phát triển đô thị tại Thị xã Từ Sơn trong giai đoạn 2011-2016
+ Thu thập các số liệu liên quan đến phát triển sản xuất nông nghiệp tại phòng Tài nguyên và Môi trường của Thị xã trong giai đoạn năm 2011-2016
+ Thu thập các số liệu liên quan đến phát triển kinh tế xã hội của Thị xã tại phòng Tài nguyên và Môi trường của Thị xã trong giai đoạn 2011-2016
3.5.3 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
Phương pháp sơ cấp tiến hành xử lý các số liệu điều tra theo các phiếu phỏng vấn nông hô Trên địa bàn các phường, xã (Tân Hồng, Đông Ngàn và Phù Chẩn) theo chọn điểm nghiên cứu Đề tài xác định dung lượng mẫu điều tra theo phương pháp chọn ngẫu nhiên 90 hộ gia đình (trong 3 xã/phường nghiên cứu) 90 hộ gia đình điều tra có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đô thị hoá (các hộ này bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp (mỗi xã/phường điều tra 30 hộ gia đình) bằng các bảng câu hỏi sẵn trong phiếu điều tra (Chi tiết ở phần phụ lục)
Phường Tân Hồng: 30 phiếu; phường Đông Ngàn: 30 phiếu; xã Phù Chẩn:
30 phiếu, điều tra theo các tiêu chí sau:
+ Trực tiếp hoặc gián tiếp chịu ảnh hưởng của đô thị hóa;
+ Đều bị thu hồi đất nông nghiệp để chuyển sang mục đích đất đô thị, đất khu công nghiệp-dịch vụ;
+ Tình hình ngành nghề phụ của hộ gia đình sau khi mất đất nông nghiệp; + Đời sống/Thu nhập/việc làm của nông hộ;
+ Mức độ thay đổi cuộc sống của nông hộ sau khi bị thu hồi đất;
+ Kinh tế của hộ gia đình với quá trình đô thị hoá
+ Ý kiến của nông hộ về chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp;
3.5.4 Phương pháp xử lý số liệu
- Sử dụng phần mềm Excel để xử lý kết quả và số liệu điều tra Sử dụng phần mềm MicroStation để xây dựng bản đồ khu vực nghiên cứu và bản đồ khu vực vị trí điều tra Kết quả được trình bày bằng các bảng biểu số liệu và biểu đồ
3.5.5 Phương pháp phân tích mức độ ảnh hưởng của đô thị hoá
- Sử dụng phương pháp so sánh để đánh giá tình hình biến động đất đai trong giai đoạn 2011-2016, đánh giá xu hướng chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất
- So sánh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, dân số, lao động, việc làm dưới ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá
- So sánh sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp, cơ cấu cây trồng dưới ảnh hưởng của đô thị hoá
- So sánh sự thay đổi ngành nghề của hộ gia đình trước và sau khi đô thị hoá
- So sánh hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội giữa năm 2016 và năm 2011 để thấy được sự thay đổi về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp dưới ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá trên địa bàn Thị xã Từ Sơn
Hình 3.1 Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm của hộ nông dân tại Thị xã Từ Sơn
Nhu cầu lương thực, thực phẩm
Nhu cầu phát triển công nghiêp
Nhu cầu nhà ở, đất ở Nhu cầu khác ĐẤT NÔNG NGHIỆP ĐẤT CÔNG NGHIỆP ĐẤT
DV ĐẤT DỊCH VỤ ĐẤT NÔNG NGHIỆP
Sử dụng đất nông nghiệp như thế nào?
SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP- ĐỜI
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị xã Từ Sơn có ảnh hưởng đến quá trình đô thị hóa
CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA
- Yêu cầu rút gọn, lược bỏ bớt mục 4.1
Thị xã Từ Sơn nằm ở phía Tây tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm tỉnh Bắc Ninh 13 km về phía Tây Nam, cách thủ đô Hà Nội 18 km về phía Đông Bắc, có tổng diện tích tự nhiên 6.108,87 ha, bao gồm 5 xã và 7 phường Toạ độ địa lý của thị xã nằm trong khoảng: Từ 21 0 05 ’ 50 ” đến 21 0 10 ’ 05 ” độ vĩ bắc Từ 105 0 56 ’ 00 ” đến 106 0 00 ’ 00 ” độ kinh đông Nằm giáp ranh với các địa phương sau:
- Phía Bắc giáp huyện Yên Phong
- Phía Nam giáp huyện Gia Lâm - Thành phố Hà Nội
- Phía Đông: giáp huyện Tiên Du
- Phía Tây: giáp huyện Gia Lâm, Đông Anh - Thành phố Hà Nội
Thị xã Từ Sơn - tỉnh Bắc Ninh có 12 đơn vị hành chính bao gồm: 07 phường (Đông Ngàn, Đồng Kỵ, Trang Hạ, Đồng Nguyên, Châu Khê, Tân Hồng, Đình Bảng) và 05 xã (Tam Sơn, Hương Mạc, Tương Giang, Phù Khê, Phù Chẩn)
- Có Quốc lộ 1B và tỉnh lộ 295B (trước đây là Quốc lộ 1A cũ) và đường sắt nối liền với TP.Bắc Ninh và thủ đô Hà Nội Việc đầu tư xây dựng, mở rộng nâng cấp tỉnh lộ 287 nối liền tỉnh lộ với QL38 và thông thương với sân bay quốc tế Nội Bài
- Hệ thống các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ cùng với hệ thống các tuyến đường của thị xã hình thành nên mạng lưới giao thông rất thuận lợi, tạo cho thị xã có thế mạnh trong việc giao lưu kinh tế, văn hoá và tiêu thụ sản phẩm
Từ Sơn là một thị xã đồng bằng, đất đai màu mỡ, hệ thống thuỷ lợi tương đối hoàn chỉnh thuận lợi cho việc phát triển thâm canh lúa chất lượng cao Là thị xã có truyền thống cách mạng và văn hoá lâu đời với nhiều di tích lịch sử văn hoá: Đền Đô, Đền Bính Hạ, Chùa Tiêu, Chùa Ứng Tâm Từ Sơn còn là Thị xã có các làng nghề truyền thống như: nghề sơn mài Đình Bảng, mộc mỹ nghệ Phù Khê, Đồng Kỵ, rèn sắt Đa Hội, dệt Tương Giang…
Với vị trí địa lý như trên tạo điều kiện thuận lợi cho Từ Sơn trong giao lưu kinh tế, mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư phát triển công nghiệp, thương mại và dịch vụ, đô thị, khai thác lợi thế nguồn nhân lực để phát triển sản xuất hàng hoá. Địa bàn thị xã nằm ở cửa ngõ phía bắc của thủ đô Hà Nội, có tuyến quốc lộ 1A, 1B, đường sắt huyết mạch giao thông từ Hà Nội lên biên giới Lạng Sơn chạy qua Từ trung tâm thị xã còn có nhiều đường bộ nối liền các vùng kinh tế trong và ngoài tỉnh
Về địa giới hành chính: phía bắc giáp huyện Yên Phong, có dòng sông Ngũ Huyện Khê làm ranh giới, phía đông giáp huyện Tiên Du; phía tây và nam giáp các huyện Đông Anh, Gia Lâm (Hà Nội)
Do nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng nên địa hình Từ Sơn tương đối bằng phẳng Hầu hết diện tích đất trong Thị xã đều có độ dốc