CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG
2.1.1 Khái niệm, vai trò, đối tượng, nhiệm vụ và nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất
2.1.1.1 Khái niệm về tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất
Hiện nay, nhiều tài liệu từ các nhà khoa học kinh tế đã nghiên cứu về tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp, và họ đã đưa ra những khái niệm đa dạng liên quan đến tổ chức kế toán này.
Tổ chức kế toán là quá trình thiết lập mối liên hệ giữa các phương pháp kế toán trong từng nội dung và điều kiện cụ thể, nhằm phản ánh chính xác và kịp thời tài sản cũng như các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại đơn vị Công việc này bao gồm thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về tài sản, nguồn hình thành tài sản, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, và tình hình vốn, phục vụ cho các đối tượng sử dụng thông tin trong quá trình ra quyết định.
Tổ chức kế toán liên quan đến việc sắp xếp và quản lý các yếu tố cấu thành hạch toán, bao gồm bộ máy kế toán, phương pháp kế toán, cũng như các chế độ và chuẩn mực kế toán.
Tổ chức kế toán là quá trình thiết lập mối quan hệ giữa đối tượng kế toán, phương pháp và bộ máy kế toán, cùng với những người có kiến thức chuyên môn Điều này được thể hiện qua hình thức kế toán phù hợp trong một đơn vị cụ thể, nhằm tối ưu hóa hiệu quả của kế toán trong công tác quản lý.
Theo tác giả, quan điểm thứ ba về tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp là hợp lý nhất, vì nó bao quát đầy đủ các yếu tố cần thiết Trong khi quan điểm thứ nhất chỉ nhấn mạnh phương pháp kế toán mà không đề cập đến yếu tố con người, thì quan điểm thứ hai mặc dù có nhắc đến con người nhưng chưa đầy đủ Quan điểm thứ ba không chỉ bao gồm nội dung kế toán, phương pháp kế toán và bộ máy kế toán, mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc con người phải hiểu rõ nội dung và phương pháp kế toán để công tác kế toán đạt hiệu quả cao nhất.
2.1.1.2 Vai trò của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất
Tổ chức kế toán là quá trình thiết lập mối quan hệ giữa các phương pháp kế toán như chứng từ, tài khoản, tính giá và tổng hợp cân đối, nhằm phản ánh chính xác tình hình tài sản và nguồn hình thành tài sản trong doanh nghiệp Công việc này bao gồm thu thập, xử lý, kiểm tra và phân tích các hoạt động kinh tế - tài chính, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác về tài sản và sự vận động của tài sản, phục vụ cho các đối tượng sử dụng thông tin và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp.
Tổ chức kế toán trong doanh nghiệp không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong quản lý kinh tế của nền kinh tế.
Thông tin kế toán tài chính và kế toán quản trị đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý đưa ra quyết định chiến lược và chính sách kinh doanh hiệu quả Để đảm bảo các quyết định này là chính xác và kịp thời, thông tin kế toán cần phải được cung cấp một cách đầy đủ và chính xác.
Thông tin kế toán đóng vai trò quan trọng đối với các cơ quan quản lý Nhà nước như cơ quan thuế, thống kê và kế hoạch đầu tư Nó không chỉ là cơ sở để thu thuế cho ngân sách Nhà nước mà còn là căn cứ giúp các cơ quan này thu thập và xử lý thông tin, từ đó hỗ trợ nhà nước trong việc hoạch định chính sách vĩ mô.
Đối với nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng, thông tin kế toán là công cụ quan trọng giúp đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nhà đầu tư sử dụng thông tin này để lựa chọn đối tác kinh doanh, trong khi các tổ chức tín dụng nắm bắt tình hình tài chính, tiềm năng và khả năng thanh toán của công ty Khi xem xét việc cho doanh nghiệp vay, ngân hàng chú trọng đến khả năng thanh toán khoản vay dựa trên tình hình kinh doanh hiện tại và tương lai của công ty, trước khi thảo luận về lãi suất tiền vay.
2.1.1.3 Đối tượng của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất
Tổ chức kế toán trong doanh nghiệp là một vấn đề thực tiễn và cụ thể cho từng đơn vị kế toán Khái niệm tổ chức kế toán nhấn mạnh việc giải quyết mối quan hệ giữa các yếu tố nghiệp vụ kế toán và con người lao động trong lĩnh vực này Điều này bao gồm việc thiết lập bộ máy kế toán và tổ chức công tác kế toán hiệu quả.
Đối tượng của tổ chức kế toán trong doanh nghiệp là mối liên hệ giữa các yếu tố trong chu trình kế toán và bộ máy kế toán, bao gồm lập chứng từ, ghi sổ kế toán, tổng hợp và lập báo cáo tài chính Quá trình tổ chức kế toán cần được chuyển hóa từ lý thuyết thành các công việc cụ thể và các bước thực hiện rõ ràng Việc tổ chức từng yếu tố trong chu trình kế toán và liên kết toàn bộ công tác kế toán bằng nhận thức của kế toán viên là cần thiết để tạo ra sự hài hòa trong công việc kế toán.
Công tác kế toán được chia thành các phần hành cụ thể, cần tổ chức dựa vào đặc điểm của từng loại vốn trong quá trình vận động Việc sắp xếp công việc cũng phải căn cứ vào số lượng và quy mô nghiệp vụ tại từng đơn vị kế toán cơ sở.
Trong tổ chức kế toán, yếu tố con người đóng vai trò quan trọng, với các lao động kế toán trực tiếp thực hiện các phần hành trong chu trình kế toán Hiện nay, lao động kế toán được hỗ trợ bởi máy móc hiện đại, và nếu được tổ chức khoa học, phù hợp với trình độ chuyên môn của từng người, sẽ tạo ra sự hài hòa giữa các khâu trong toàn bộ công tác kế toán của doanh nghiệp Bên cạnh đó, việc tổ chức công tác kế toán cũng cần chú trọng đến mối quan hệ giữa bộ phận kế toán và các bộ phận khác trong doanh nghiệp.
2.1.1.4 Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất
Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ sang nền kinh tế thị trường, dẫn đến sự đổi mới căn bản trong các chính sách kinh tế và chế độ kế toán Do đó, tổ chức kế toán trong doanh nghiệp cần phải áp dụng nghệ thuật tổ chức để tích hợp luật pháp và các văn bản quy phạm vào hoạt động kế toán, nhằm đáp ứng hiệu quả các yêu cầu mới.
- Tổ chức công tác kế toán khoa học và hợp lý, phù hợp với đặc điểm tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp
CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG
2.2.1 Kinh nghiệm tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng – trường hợp các công ty cổ phần sản xuất xi măng Việt Nam
Hầu hết các công ty cổ phần sản xuất xi măng tại Việt Nam tổ chức bộ máy theo hình thức tập trung, trong khi một số ít áp dụng mô hình phân tán hoặc kết hợp cả hai Đội ngũ nhân viên đều có năng lực chuyên môn cao, với phần lớn kế toán viên có trình độ cao đẳng, một số ít có trình độ đại học, trên đại học và trung cấp.
Việc phân loại chứng từ trong các công ty hiện nay chủ yếu dựa trên mức độ phản ánh, bao gồm chứng từ gốc và chứng từ trung gian Chứng từ kế toán thường được đánh số theo thứ tự và lưu trữ theo tháng bởi phòng kế toán, trong khi một số ít công ty có kho lưu trữ riêng Tuy nhiên, vẫn tồn tại tình trạng không ghi số hiệu chứng từ hoặc thiếu sót trong việc thực hiện các chỉ tiêu cần thiết, cùng với việc kiểm tra và xử lý chứng từ chưa được thực hiện thường xuyên Ngoài ra, nhiều công ty vẫn chưa thống nhất trong việc sử dụng chứng từ giữa các kỳ và chưa áp dụng chứng từ điện tử.
Các công ty cổ phần sản xuất xi măng Việt Nam thực hiện chế độ kế toán tương đối tốt, tuân thủ theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC và một số theo Quyết định số 48/2006/QĐ-BTC Tuy nhiên, nhiều công ty không sử dụng tài khoản 151 cho hàng mua đi đường, và thay vào đó phản ánh giá trị vật liệu phụ ở tài khoản 153 thay vì 152 Hơn nữa, một số doanh nghiệp không theo dõi hàng gửi đi bán bằng tài khoản 157 Khi hàng tồn kho bị thiếu hụt, thường được ghi vào chi phí bán hàng mà không lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho hay dự phòng phải thu khó đòi Các công ty áp dụng hệ thống tài khoản cho cả kế toán tài chính và quản trị, với nguyên tắc chi tiết hóa tài khoản quản trị đến cấp 3, 4, 5 tùy thuộc vào yêu cầu quản lý, dựa trên các chỉ tiêu như nhóm sản phẩm, địa điểm sản xuất và phân xưởng.
Tại các công ty cổ phần sản xuất xi măng, hình thức kế toán chủ yếu được áp dụng là nhật ký chung, trong khi một số đơn vị khác chọn sử dụng hình thức chứng từ ghi sổ.
Các công ty cổ phần sản xuất xi măng đã tuân thủ đầy đủ các báo cáo tài chính bắt buộc và thực hiện đúng chế độ ghi chép tài chính, nhưng vẫn còn tồn tại vấn đề về thời hạn nộp báo cáo, thường chậm đến tháng 5 hoặc tháng 6, gây khó khăn cho cơ quan quản lý Nhà nước Hơn nữa, đa số các công ty chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của kế toán quản trị.
2.2.2 Kinh nghiệm tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp ngành may mặc trên địa bàn tỉnh Hải Dương
Hệ thống pháp luật về kế toán tại Việt Nam bao gồm Luật Kế toán, các chuẩn mực và chế độ kế toán, cùng với các quy định liên quan Thời gian qua, hệ thống này đã trải qua nhiều thay đổi và cải tiến, góp phần nâng cao chất lượng thông tin kế toán.
Hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam tổ chức kế toán theo Luật kế toán số 88/2015/QH13, với hai chế độ kế toán chính: chế độ theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC và chế độ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC Ngoài ra, còn một số quy định liên quan khác Nghiên cứu tổ chức kế toán tại các doanh nghiệp may mặc ở Hải Dương có thể cung cấp bài học kinh nghiệm quý giá cho các doanh nghiệp sản xuất gạch xây dựng tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.
Ngành may mặc tại tỉnh Hải Dương chủ yếu bao gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hoạt động dưới nhiều hình thức như doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.
Hoạt động sản xuất kinh doanh được tổ chức tại một điểm, với các xưởng sản xuất gần trụ sở doanh nghiệp, dẫn đến việc bộ máy kế toán thường theo mô hình tập trung, chỉ một số ít áp dụng mô hình hỗn hợp Kế toán trưởng chịu trách nhiệm phân công công việc kế toán, dựa vào tình hình nhân sự, đặc điểm quy trình công nghệ sản xuất và yêu cầu cụ thể của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp may mặc tại tỉnh Hải Dương áp dụng hệ thống chứng từ kế toán dựa trên quy định của chế độ kế toán hiện hành Họ tuân thủ nghiêm ngặt các chứng từ kế toán bắt buộc và thực hiện bổ sung, sửa đổi mẫu biểu chứng từ để phù hợp với yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp may mặc tại tỉnh Hải Dương thường áp dụng hệ thống tài khoản kế toán cho doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Quyết định số 48/2006/QĐ-BTC và Thông tư 138/2011/TT-BTC Từ ngày 01/01/2017, các doanh nghiệp này đã chuyển sang áp dụng Thông tư số 133/2016/TT-BTC thay thế cho Quyết định số 48 Đồng thời, nhiều doanh nghiệp cũng vận dụng hệ thống tài khoản theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC, nhằm tuân thủ chế độ kế toán doanh nghiệp Các doanh nghiệp may mặc ở Hải Dương thực hiện hệ thống tài khoản kế toán tổng hợp và mở thêm các tài khoản chi tiết phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh của mình.
TK 1121 – Tiền gửi ngân hàng được mở chi tiết cho các ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản kế toán tiền gửi
TK 131 – Phải thu khách hàng được theo dõi chi tiết kết hợp với danh mục khách hàng
TK 331 – Phải trả cho người bán được mở chi tiết kết hợp với danh mục khách hàng
TK 311 – Vay ngắn hạn được mở chi tiết theo khế ước
Nhóm tài khoản kế toán hàng tồn kho như TK 152, TK 153, TK 155, TK
156 được mở chi tiết theo danh mục tương ứng của các đối tượng này
Doanh nghiệp may mặc tại tỉnh Hải Dương chủ yếu áp dụng hình thức kế toán Nhật ký chung và Chứng từ ghi sổ, đồng thời sử dụng kế toán máy vi tính với mức độ khác nhau Tất cả các doanh nghiệp đều tự thiết kế các mẫu sổ kế toán chi tiết nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý của mình.
Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về biểu mẫu, phương pháp lập, kỳ lập và thời hạn nộp, bao gồm Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh báo cáo tài chính Kỳ lập báo cáo tài chính thường là quý hoặc năm Việc ứng dụng phần mềm kế toán giúp tự động tổng hợp và xử lý các báo cáo tài chính, trong đó một số doanh nghiệp sử dụng Microsoft Excel để lập báo cáo thông qua các hàm và công thức.
2.2.3 Bài học kinh nghiệm cho một số doanh nghiệp sản xuất gạch xây dựng trên địa bàn huyện Tiên Du – tỉnh Bắc Ninh
Qua nghiên cứu tổ chức công tác kế toán tại một số doanh nghiệp may mặc ở tỉnh Hải Dương, có thể rút ra những bài học quý giá cho các doanh nghiệp sản xuất gạch xây dựng tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh Những kinh nghiệm này sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý tài chính và tối ưu hóa quy trình kế toán trong ngành sản xuất gạch.